Retroscoop - Prinselijk overnachten in Brussel Deel 2 Het centrum van Brussel RetroScoop
 
   Vrije tijd en amusement
    
 
 
De ´klik´ naar je gedroomde Klassiekers

Prinselijk overnachten
in Brussel

Deel 2: Het centrum van Brussel

Benoit Vanhees

   


1) A. Maxlaan / E. Jacqmainlaan / Anspachlaan en buurt
          - 1.a)   Univers et de Suède
          - 1.b)   Plaza
          - 1.c)   Scheers
          - 1.d)   Atlanta
          - 1.e)   Coq d´Or
          - 1.f)   Canterbury

          - 1.g)   l´Entête
          - 1.h)   Sabot d´Or
          - 1.i)   Grand Hotel (verwijzing naar het aparte artikel op Retroscoop)
          - 1.j)   Joseph
          - 1.k)   Anspach / Taverne St. Jean
          - 1.l)   Fritz / Empire
          - 1.m)   A la Fontaine

2) Buurt van de Beurs en de Grote Markt
          - 2.a)   Central
          - 2.b)   Ruche Bourse
          - 2.c)   Old Tom (ex Lion Belge)
          - 2.d)   Edinbourg / Chien Vert
          - 2.e)   Fortune des Etrangers
          - 2.f)   Carlton-Bourse
          - 2.g)   Strassbourg
          - 2.h)   Degraa (zie ook Wolvengracht)
          - 2.i)   Bourse
          - 2.j)   Progrès
          - 2.k)   Cloche d´Or

3) Het de Brouckèreplein
          - 3.a)   Metropole
          - 3.b)   Continental
          - 3.c)   Ch. Bong 

4) Fontainasplein en omgeving
          - 4.a)   Mirabeau
          - 4.b)   Parisien
          - 4.c)   Fontainas

5) Lemonnierlaan en omgeving (ex-Boulevard du Hainaut)
          - 5.a)   Colonial
          - 5.b)   Royal
          - 5.c)   Berger (Rue Plattesteen)

6) Elders in het centrum van Brussel

    6.A) Nieuwstraat, Muntplein en de Kleerkopersstraat (Rue des Fripiers)
          - 6.A.a)   Empéreur, Grand Hotel de l´
          - 6.A.b)   Cour Royal
          - 6.A.c)   Monnaie, Hotel de la
          - 6.A.d)   Paris, Grand Hotel
          - 6.A.e)   Grand Monarque

    6.B) Wolvengracht
          - 6.B.a)   Angleterre
          - 6.B.b)   Degraa (zie ook Mausstraat, omgeving Beurs)
          - 6.B.c)   Mühlbauer
          - 6.B.d)   Poste
          - 6.B.e)   Rocher de Cancale

    6.C) De Koningsstraat
          - 6.C.a)   Astoria
          - 6.C.b)   Mengelle
          - 6.C.c)   Minerva / Erva (zie ook Deel 4 van deze artikelenreeks)
          - 6.C.d)   France
          - 6.C.e)   Prince of Wales (?), Ste. Marie (?)

    6.D) Het Koningsplein
          - 6.D.a)   Europe
          - 6.D.b)   Belle Vue et Flandre

    6.E) In de buurt van het Koninklijk Paleis
          - 6.E.a)   Régence
          - 6.E.b)   Britannique
          - 6.E.c)   Katanga
          - 6.E.d)   Gallia Hotel-Pension
          - 6.E.e)   Windsor (1) (Regentlaan)

    6.F) De Zuidstraat, Stalingradlaan / Rouppeplein
          - 6.F.a)   Borinage
          - 6.F.b)   Bordeaux

          - 6.F.c)   Grande Cloche
          - 6.F.d)   Windsor (2)
          - 6.F.e)   Flavier (ex Cour d´Autriche)

    6.G) De Bergstraat
          - 6.G.a)   Grand Mirroir

    6.H) Greepstraat (Rue de la Fourche)
          - 6.H.a)   Cologne / Négociants
          - 6.H.b)   Parisiana

    6.I) Buurt van het Saincteletteplein
          - 6.I.a)   Ermitage
          - 6.I.b)   Producteurs

    6.J) Buurt van de Zavel
          - 6.J.a)   Sablon

    6.K) Buurt van het Centraal Station
          - 6.K.a)   Groenendael
          - 6.K.b)   Musées
          - 6.K.c)   Musées Royaux Hotel Restaurant / Taverne Guillaume


    6.L) Elders in het Centrum van Brussel
          - 6.L.a)   Cathédrale, Hotel de la
          - 6.L.b)   Canal de Louvain
          - 6.L.c)    Atlas (Rue du Grand Cerf)
          - 6.L.d)   Verrerie, Hotel de la (Oude Graanmarkt, Dansaertbuurt)
          - 6.L.e)   Maison Jean (Boulevard de la Senne)
          - 6.L.f)    Congrès (Voorlopig Bewindstraat)
          - 6.L.g)   Terrasse (Blv. du Hainaut > Blv. Lemonnier)


1) A. Maxlaan / E. Jacqmainlaan
 / Anspachlaan

In dit hoofdstukje behandelen we de voornaamste hotels op de A. Maxlaan, de E. Jacmainlaan en de Anspachlaan. Deze vormen in feite een centrale as, die het Noordstation met het Zuidstation verbinden. De Brouckèreplaats behandelen we in een apart hoofdstukje.

We verlaten dus het Rogierplein, en steken de Kruidtuinlaan over, richting Adolphe Max Laan. Op de rechter straathoek bevindt zich Le Dome, die we echter om redenen van de gevoerde prijzenpolitiek al bij het Rogierplein hebben meegerekend. Gaan we nu richting centrum, dan komen we aan onze rechterkant eerst het nieuwe hotel Scheers tegen, waarna we plots oog in oog te Zoals aangehaald in Deel 1, bevond Hotel Scheers zich aanvankelijk nabij het Rogierplein. Het is ons niet helemaal duidelijk of het nieuwe hotel een uitbreiding van het oude hotel was, en of er familie- of zakenbanden tussen de eigenaars van de twee hotels bestonden.


1.a)   Univers et de Suède, 
Hotel de l´
"Boulevard du Nord" 9 (oude naam van de A. Maxlaan)
/ (Lange) Nieuwstraat


Op deze afbeelding (+ detail) lijkt de Univers wel haast even groot als de Cecil Hotel in Londen... Het had toegangen in de huidige Nieuwstraat en de evenwijdig gelegen A Maxlaan, de vraag is dus welke straat uiterst rechts op de kaart afgebeeld is.


Een illustratie van het oude hotel, dat op de
hotelrekeningen uit eind 19de eeuw afgebeeld was

 

 

Zoals de oude omslag hierboven vermeldt werd dit hotel in 1838 opgericht ! De oudsre porseleinkaarten die we tegenkwamen vermelden een zekere Piéron De Maeyer als uitbater, waarna de familie Schoëffter-Wiertz ten tonele verscheen. Deze beheerden eveneens het Grand Hotel te Antwerpen.

Het grote hotel met grote en kleine appartementen (porseleinkaart) ging vooral prat op haar mooie binnentuin en haar ligging vlakbij de "spectacles" en de "chemin de fer". De eerste illustraties leren dan weer dat er een lees- en een rookkamer was, en al vroeg elektrisch licht. Voorts was er vanaf 6 u "table d´hote" en was er een "restaurant à la carte".

De vreemde opdeling van de naam suggereert dat Zweden een apart te vermelden deel van het universum uitmaakte, of toch iets "sui generis" is. Meer aannemelijk is dat de Univers zich steeds maar uitbreidde, en op bepaald moment een aanpalend hotel (de Suède) overgekocht. Of omgekeerd.




1.b)   Plaza, 
Hotel-Restaurant 
118-126 A. Max-laan

 

   

De bouw van de Plaza werd in 1928 aangevat, en in 1930 voltooid. De prestigieuze Plaza was van meet af aan een elitaire klasse I-hotel. Zoals de luchtfoto hieronder laat zien, werden de verdiepingen in een U-vorm gebouwd, naar het model van de George V-hotel in Parijs. Het was een ontwerp van de Zwitser architect Michel Polak, die eveneens de Residence Palace, de Grand Bazaar op de Anspachlaan en Villa Empain ontwierp. Polak verbleef sedert de 1920´s in België.

Het hotel telde in de 1930´s 220 kamers. De gemiddelde prijs voor een overnachting in een 1-persoonkamer bedroeg in die tijd 100 fr, en 125 fr voor een tweepersoonskamer. Het ging om kamers met hoge plafonds, lambrizeringen en ingebouwde kasten. Uiteraard waren er daarnaast ook veel duurdere suites voor de Groten van deze Aarde. Onder hen ondermeer Winston Churchill, Humprey Bogart, Gary Cooper, Fernandel, Josephine Baker en Brigitte Bardot. Zelf ben ik eens -tot mijn grote verbazing uiteraard- Phil Collins tegengekomen, die net uit de Plaza wandelde... Een leuke anecdote uiteraard. Het hotel bezat ook een theater in Spaans-Moorse stijl, die als bioscoop dienst kon doen. Het restaurant had een capaciteit van 200 couverts, en bevond zich onder een grote glazen koepel.


Treed even in de voetsporen van H. Bogart en Brigitte Bardot...


Het lijkt wat op de hall van de Ruhl... maar dan kleiner en zonder zuilen.

Hieronder werd een reclame uit de 1950´s voor een nieuwjaarsreceptie in het restaurant afgebeeld. Gus Deloof, de voormalige 2° man uit het beroemde orkest van Ray Ventura zorgde voor de muzikale omlijsting. De prijzen van 300 à 550 Bfr. waren niet voor iedereen weggelegd. We hebben tevens een afbeelding toegevoegd uit een reclamefolders uit 1950, op het moment dat de Zwitserse hotelbaas Lucien A. Poltera de skepter in de Plaza overnam, alsmede een reclame uit 1955 verschenen in het thans ter ziele gegane Reader´s Digest. In tegenstelling tot het geruisloze Astoria -een andere Klasse I-hotel in het Brussels- trad de Plaza dus vaak naar buiten.

   

In januari 1960 werd in dit hotel voor het eerst het Kongolese lied "Indépendance Cha Cha" opgevoerd. Het verhaal  daarrond werd op de website Revolvy verteld. Deze single groeide in dat woelige jaar van dekolonisatie uit tot de allereerste pan-Afrikaanse hit.

Het hotel stond vanaf de jaren ´70 jaren leeg, totdat een tweedehands meubelwinkel zonder al te veel uitstraling er haar intrek in nam. De stoffige meubels stonden kriskras op het gelijkvloers, tot en met op het podium van het rijkgedecoreerde theater in Spaans-Moorse stijl. 

In 1995 besloot eigenaar Baron van Gysel de Meise om er via zijn Société de Gestion Hôtelière 400 miljoen BF in de renovatie te pompen. De maatschappij kocht ook het tegenover liggend pand op, om er later activiteiten te kunnen organiseren voor de hotelgasten. Het hotel is thans weer in zijn oude glorie hersteld. Zelf kwam ik er eens Phil Collins tegen, die net uit dit luxueuse hotel stapte... Vreemd genoeg herkende hij me niet :) (1)


 

1.c)   Scheers, Hotel / Grand Café Taverne 
A. Maxlaan 132-142

Zie deel 1 Kruidtuinlaan, waar het hotel zich vroeger bevond, alvorens naar de A. Maxlaan te verhuizen

 

1.d)   Atlanta, Hotel
A. Maxlaan 9

  

 
De vergulde zaal (350 couverts)


Het kleinere Salon Bleu

 

Net als Hotel Plaza en de Albert I (1928-´29), werd Hotel Atlanta ontworpen door de populaire Zwitserse architect Michel Polak. Deze ontwierp daarnaast ook Hotel Palace en de building met luxe-appartementen Residence Palace. De realisatie van de Atlanta duurde van 1924 tot 1928.

Hotel Atlanta telde in de 1930´s 200 kamers. Het was een Klasse I hotel, met gemiddelde prijzen die vergelijkbaar waren met de wat verderop gelegen Metropole. Voor een 1-persoonskamer was dat 70 fr., voor een 2-persoonskamer 100 fr. Sommige bronnen vermelden een restaurant van 200 couverts, maar een hierboven afgebeelde postkaart maakt voorts ook gewag van een banketzaal, de Vergulde Zaal, waar plaats was voor 350 couverts.

Naar verluidt schoten terugtrekkende Duitse soldaten een flink aantal kogels af in de gevel, omdat patriotten er meteen een Belgische valg hadden opgehangen. De kogelgaten waren heel wat jaren later nog te zien. Ondertussen werd de gevel echter gerestaureerd, en is de schade niet meer te zien. 

Het hotel bestaat nog steeds, en behield de fraai versierde, elegante facade.


Foto´s Benoit Vanhees


Foto Benoit Vanhees
 

     
Foto´s Benoit Vanhees

Foto Benoit Vanhees


Nog niet precies gesitueerd in de A. Maxlaan / Noordlaan
: Hotel Monopole


1.e)   Coq d´Or
Rue St.Michel
 

De St. Michielstraat verbindt de Adolphe Maxlaan met het Martelarenplein. Hierin bevond zich ten minste één hotel, genoemd naar het goudhaantje. De reclame op de muur leert dat zich op het gelijkvloers een "brasserie" bevond, waar men o.a. Perle 28 (Caulier) kon nuttigen.

1.f)   Canterbury hotel
E. Jacqmainlaan / Mechelse straat

 
Edit. Nels
 

De Canterbury was net als het Hotel Metropole samengesteld uit een aantal aangrenzende huizen. Op de eerste postkaarten zien we het hotel nog als enkel het hoekhuis, op de volgende kaart het hotel na de uitbreiding. Dit Klasse-II hotel telde 45 kamers, met doorgaans vrij druk versierde muren of gordijnen. (zie hieronder) Op het gelijksvloers een drukbezochte taverne met 350 couverts. Van de Canterbury zijn verschillende postkaarten in omloop. Deze beelden zowel de buitenkant als het interieur af, en zowel de kamers als de taverne/restaurant.

De Canterbury was eveneens aanwezig op de Wereldtentoonstelling van Brussel in 1935 met een restaurant-brasserie.







1.g)   Entête, Hotel Restaurant Café de l´
E. Jacmainlaan


Zoals de oude postkaart van de Entête laat zien, bevond dit hotel zich in de directe omgeving van de spektakelzaal Alhambra (rechts) met zijn opvallende loggia. Het hotel was eigendom van dhr. Leon Vyncke-Kenes.

Hotel van voor 1918, in de straat die de driehoek gevormd door de Adolphe Maxlaan, de Emile Jacqmainlaan en het de Brouckèreplein deels in twee klieft.

 

1.h)   Sabot d´Or
Rue du Pélican 38 / Blv. d´Anvers 5

De Pelikaanstraat loopt evenwijdig met de Emile Jacqmainlaan, een miniatuur-Fleetstreet, waarin een aantal bekende uitgeverijen hun hoofdzetel hadden. Afgaande op Google Streetview heeft dit hotel recent (?) plaats moeten maken voor (erg modern ogende) nieuwbouw.


1.i)   Grand Hotel
Anspachlaan, 31

Gezien de omvang van dit onderdeel werd het elders in deze rubriek "Vrije Tijd en Amusement" als een apart artikel opgenomen


1.j)   Joseph Hotel
Anspachlaan 44


De Joseph is uiterst rechts te zien
 

We komen nu aan een huizenblok, met verschillende hotels naast elkaar: de Joseph, de Anspach en de Fritz. Wat verderop, ter hoogte van het nr. 42 (hoekhuis) bevonden zich de Galeries Anspach.

Het Hotel Joseph behoorde in de 1920´s blijkbaar tot dezelfde eigenaars of groep als het Hotel St Jean Nord nabij het Noordstation. (zie deel 1) en misschien ook Hotel St Jean Midi aan het Zuidstation, het vroegere Hotel de l´Industrie (Grondwetplein).

Het is ons nog niet 100 % duidelijk of de Joseph en het hieronder afgebeelde Hotel Anspach hetzelfe zijn: de verwijzing naar Taverne St Jean (zie ook Hotel St Jean op het Rogierplein, Deel 1) laat vermoeden van wel. Het gebouw onderging in dat geval belangrijke wijzigingen, of werd compleet afgebroken en heropgebouwd. De Joseph telde 1 travee meer, maar had minder verdiepingen.


1.k)   Anspach / Taverne St. Jean, 
Hotel
Anspachlaan 46-48-50

Eigenaar: Cavenail & Devos


1.l)   Fritz / Hotel Empire, 
Hotel-Taverne
Anspachlaan 52

 

Mogelijk werd deze taverne later het Hotel de l´Empire. Een reclamepostkaart voor deze laatste leerde dat deze zaak zich op het nr. 52-54 bevond. Indien zich geen wijzigingen qua huisnummers in dit huizenblok voordeden is de Empire dus de opvolger van Taverne Fritz.


1.m)   A la Fontaine
Anspachlaan 90-92

Voorlopig is het onduidelijk of dit in feite enkel een café was, of zo deze zaak wel degelijk een hotel was, zoals de verkoper van deze postkaart suggereerde.

 

 

2.) De buurt van de Beurs en de Grote Markt

2.a)   Central, hotel
August Orts-straat / Beursplein) nr 1

De Ortsstraat begint vlak tegenover de Beurs van Brussel, en loopt door tot aan de Dansaertstraat, het kloppend hart van de Vlamingen in Brussel (naar verluidt)

Het Hotel Central dateert uit het einde van de 19de eeuw. Het gaf uit op het Beursgebouw in Brussel, maar ondanks deze gunstige ligging was het geen Klasse I maar II-hotel. In de 1930’s waren er 200 kamers, en kon het restaurant 200 couverts aan. De gemiddelde prijs voor een 1 persoonskamer was 40 fr., die voor een 2-persoonskamer 55 fr. Ter vergelijking, deze prijzen zijn iets meer dan de helft van die in de Metropole aangerekend werden. De Central is thans het viersterrenhotel Marriott geworden. Sedert de 1940´s is deze plek in Brussel al bij al niet erg veranderd.

       

   


Brochures uit de 1960´s en sticker uit het daaropvolgend
decennium (uiteraard weer oranje !)
 

2.b)   Ruche Bourse, hotel
Grétrystraat 1, Hallestraat 23

De Ruche-Bourse was gevestigd in het hoekhuis waarin eerder het populaire visrestaurant de Filet de Sole van Paul Bouillard gevestigd was. Deze zaak komt aan bod in het artikel Maatschappij/Palais d´Eté-Pôle Nord. De Ruche werd uitgebaat door het echtpaar C Coomans-Vanderelst.

Noteer dat er ook aan het Zuidstation in de late 1940´s een "Ruche" was. Of er een verband tussen beide was, bv. een familieband tussen de eigenaars is niet geweten.

 

2.c)   Old Tom hotel
August Ortsstraat 

  

Opvallend: ook op de Antwerpse De Keyserlei bevond zich een Old Tom-Hotel. Maakten ze misschien deel uit van een keten ? Of was het een merknaam van bv. Engels bier ? Op sommige ansichtkaarten van dit hotel wordt vermeld dat het hotel een opvolger was van het hotel Lion Belge.

 

2.d)   Edimbourg / Chien Vert
Aug. Ortsstraat 38-40

Hoewel de foto duidelijk de naam Edimbourg toont, werd dit hotel in de reclame waaruit deze foto afkomstig is omschreven als "Chien Vert". Het telefoonnummer in die periode (ongedateerd) was 02/11 28 82. Verticaal geplaatste reclame op de gevel verduidelijkt dat men in de taverne op het gelijkvloers o.a. Imperial Stout serveerde.

Nog niet precies gesitueerd in de A. Ortsstraat: Hotel Victoria-Beurs

 

2.e)   Fortune des Etrangers, hotel A la
Rue Van Praetstraat 27-29

 

2.f)   Carlton-Bourse hotel
Henri Mausstraat 9

Wie voor het Beursgebouw staat, heeft achter hem de Anspachlaan, links van de Beurs een straatje dat simpelweg Beursstraat heet, en rechts de Mausstraat. (Dezelfde straat als waarin de beroemde Falstaff zich bevindt, en waarvan de helft van de huizen momenteel een zeer grondige maar geslaagde facelift ondergaat)

Volgens de "Plan Guide Mono de la Ville de Bruxelles" 1909 zou er ook een Carlton in de Louizalaan zijn geweest: ondertussen werd achterhaald dat het gaat om Hotel Wiltcher´s, dat gedurende zekere tijd Wiltcher´s Carlton genoemd werd.


2.g)   Strassbourg
Henri Mausstraat 25-27



2.h)   Degraa
Henri Mausstraat

  
Links een menu uit 1894, rechts een handgeschreven exemplaar
voor een huwelijk dat in 1895 plaatsvond.

Voorlopig weten we over dit hotel enkel dat het ten minste sedert 1894 bestond, en ooit (vroeger of later dan de periode in de Mausstraat) in de Wolvengracht gevestigd was (zie daarvoor onderaan menukaart). Naar alle waarschijnlijkheid is het evenmin onbelangrijk om hier te vermelden dat de Degraa´s blijkbaar in meerdere steden actief waren in de horeca sector. Zo baatte "een" Degraa het heel mooie "Hotel des Postes" te Dinant uit.


Nog niet precies gesitueerd, maar afgaande op de naam ergens in de buurt rond de Beurs gevestigd: Hotel de la Bourse en de Ruche Bourse

 

2.i)   Bourse, Hotel de la 
??? 

 

2.j)   Progrès, Hotel du 
Rue Amigo

Straatje gelegen net achter het Stadhuis van Brussel. Het huidige vijfsterrenhotel Amigo werd naar deze straatnaam vernoemd. Van de Progrès weten we enkel dat hij (reeds) bestond voor 1918.


2.k)   Cloche d´Or
Huidenmarkt

 

3) Het de Brouckèreplein

Het de Brouckèreplein werd in 1893 aangelegd, na de sloping van een 17de eeuwse Augustijnentempel. Het was lang een zeer levendig plein, met tal van Horecazaken.Op het plein bevond  zich ondermeer ook de fraai versierde cinema Eldorado  met vlak daarnaast de Scala. Vanaf 1932 bevond zich achter het Hotel Metropole de gelijknamige cinema, met hoofdingang aan de kant van de Nieuwstraat. 

Tot de aanleg van de ondergrondse Metro in de 1970’s bevond er zich een opmerkelijke fontein-obelisk ter ere van burgemeester Anspach. Deze werd bij deze werken in twee delen opgesplitst. De natuurstenen fontein bevindt zich thans in de Kleine Zavel, de obelisk werd ten midden van de visrestaurantjes op het St Katelijneplein opgesteld.

 
 In het midden de fontein-obelisk. Het gebouw links met de vier zuilen was aan
het begin van de eeuw Hotel Continental. Tussen de obelisk en "Hotel Continental"
ziet men Hotel Atlanta. Rechts ziet men het café Wielemans (ook met zuilen)
en daarnaast het Hotel Metropole.

 
Zicht vanuit het (voormalige) Hotel Continental, met links Hotel Metropole
en rechts de cinema´s. Op de achtergrond links bevond zich het populaire restaurant Les Augustins, links het Café Sésimo en de Taverne Gits


3.a)   Metropole
 

In 1890’s bouwden de broers Wielemans (Ceuppens), brouwers uit Vorst een café op het Brouckèreplein, om zo hun bieren meer bekendheid te geven. Het werd allemaal zeer groots opgevat, met ondermeer 8 biljarttafels en een 25 koppig orkest. De decoratie van het interieur werd toevertrouwd aan de Fransman Alban Cambon, die zich na zijn studies in België gevestigd had. Cambon bleek als geen ander de smaak van de bourgeoisie uit de Belle Epoque aan te voelen. Het succes van het café was zo groot, dat de Wielemansen het jaar daarop al het aanpalende hoofdkantoor van de Spaar- en Lijfrentekas opkochten, om er een hotel te bouwen. Er werden stelselmatig nog huizen opgekocht, en de verschillende huizen werden met elkaar verbonden door het uitkappen en inrichten van gangen. Chambon werd opnieuw ingehuurd voor de decoratie van het interieur. Hij gebruikte rijke materialen met een oosterse inslag. Hij ontwierp zelf de kristallen kroonluchter en aantal meubels. Chambon was ook de man achter de feeërieke interieurs van de tweede Palais d´Eté/Pôle Nord in Brussel (een brand had de eerste verwoest), alsook dat van het Kursaal van Oostende.

    
Links: Reclame voor de Metropole in een toeristische
gids van Brussel uit 1905. Rechts de indrukwekkende
ingang van dit  mythische hotel

In 1893 was het nieuwe de Brouckèreplein af, en begonnen de zaken nog meer te floreren. In 1911 organiseerde Ernest Solvay de eerste Raad voor Natuurkunde in het Hotel Metropole. De twee beroemdste aanwezigen waren Marie Curie, de eerste vrouw die toegelaten werd tot een wetenschappelijke kring, en Albert Einstein. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd het hotel opgevorderd door de Duitse bezetter.

Keuken- en dienstpersoneel in 1922

In 1932 werd de cinema Metropole gebouwd. met het oog op de Wereld-tentoonstelling van 1935 in Brussel werden ook banketzalen, twee bijkomende verdiepingen met kamers, een patio en terrassen toegevoegd. Ze werden op een eigentijdse manier aangekleed, en verschillen dus sterk van de zwaarversierde stijl van Chambon.

Hieronder twee postkaarten die de nieuwe "look" van de kamers goed weergeven, alsook eentje die de al bij al wat teleurstellende "patio" afbeeldt:

Tijdens de Tweede Wereldoorlog nodigden de Duitse officieren zichzelf opnieuw uit in de Metropole. Deze episode leidde er ondermeer toe, dat één van de kelners van de Metropole in de schimmige wereld van de spionage belandde. Joseph Jan Van Hove, dat was de naam van de man, was bevriend geraakt met de Duitse kapitein von Eilenberg. Deze was -zoals wel meer Duitse officieren- betrokken bij louche zaakjes op de zwarte markt. Hij overtuigde Van Hove om in zijn "combine" te stappen, maar de samenzweerders liepen tegen de lamp. Ze werden door de Gestapo gearresteerd. Voor von Eilenberg betekende het natuurlijk het zo gevreesde Oostfront, maar blijkbaar zag de Duitse geheime politie wel wat in de vindingrijke Van Hove. Hem werd de keuze gelaten tussen geëxecuteerd worden, ofwel Spion für Deutschland te worden. Het valt niet moeilijk te raden wat de man koos. Van Hove wist binnen te dringen bij de Geallieerden, gewapend met een valse identiteit en goed nagemaakte krantenknipsels, waarin gerapporteerd werd hoe hij zogezegd aan de Gestapo had weten te ontkomen. Deze "legende" zoals men het in het vakjargon noemt hield niet lang stand: welke idioot loopt nu rond met krantenknipsels waarin bericht wordt over zijn heldendaden bij het verzet... Een veel sluwere vos die een tijdje in de Metropole verbleef was de Duitse Abehr-kolonel Giskes. Deze contraspion werd befaamd en berucht als één van de hoofdrolspelers in de dramatische episode van het Englandspiel ofte Operation Nordpol, waarbij tientallen Britse spionnen en saboteurs tegen de lamp liepen, van zodra ze na hun parachutesprong nauwelijks met de twee voeten samen hun val braken... (zie voor meer informatie over beide oorlogsfiguren: Gilles Perrault: Le Jour J , Edit. Fayard / Collection J´ai Lu, 1964)

Na de Bezetting was het de beurt aan Gealliëerden topofficieren om ongeveer een jaar in het chique hotel te verblijven.

Het hotel telt 650 kamers, en er kunnen tot 800 couverts worden opgediend. Het grote hotel heeft een banketzaal, waar tot 1000 mensen comfortabel in ondergebracht kunnen worden. Net als de Palace bezat ook de Metropole zijn eigen coiffurezaak.

Het was en is nog steeds een Klasse I hotel. In de 1930’s bedroegen de gemiddelde prijzen voor een 1-persoonskamer 70 fr. en voor een twee persoonskamer 100 fr. Daarmee zat de Metropole op dezelfde lijn als de Klasse 1-hotels op het Rogierplein. Ook hier waren uiteraard ook vele malen duurdere suites beschikbaar voor de groten van deze Aarde.


Twee ijsemmers uit de Metropole

Onder de beroemde gasten die er verbleven, kunnen we ondermeer de operaster Carusso noemen, de Franse acteur Jean Marais, de Sjah van Iran. De Franse acteur, regisseur en scenarioschrijver Sacha Guitry was één van de trouwste bezoekers. Ondanks de nabijheid van zijn paleizen verbleef ook Leopold III blijkbaar graag in dit elegante hotel. De  duurste suite is naar hem vernoemd, in 1994 kostte een overnachting 31 000 BF....

 

Jean “Toots” Tielemans begon zijn carrière in het jazzorkest van het Cafe. Op 25 april 1995, tijdens de 8ste Jazz rally gaf hij er opnieuw een concert.

In 1985 opende de nieuwe directeur Serge Schultz de bar "le 19ème" en het restaurant "Alban Chambon", genoemd naar de man die voor de interieurinrichting van de Metropole g zorgd had. De Belgische chef Dominique Michou veroverde in 1989 twee rode koksmutsen en 15/20 in de Gault & Milau gids. In 1995 hield de Vereniging van Franse Meesterkoks haar jaarlijkse bijeenkomst voor het eerst in het buitenland: in de Metropole, Michou was enige Belg die er toegelaten werd.

De Metropole is nog steeds in handen van de Wielemans familie, die afgevaardigde beheerders zijn. Directeur in 1994 was Serge Schultz. Op 1 eeuw tijd waren er 10 miljoen gasten geweest, was de lift 30 miljoen keer op en af gegaan, waren er 500 000 flessen champagne genuttigd en 3,3 miljoen rollen toiletpapier. In 1995 kwam de Raad voor Natuurkunde onder leiding van Ilya Prigogine, Nobelprijswinnaar Scheikunde opnieuw samen in de Metropole. Er werd een eenmalige prijs aan een veelbelovende wetenschapper uitgeloofd, en een tentoonstelling gewijd aan Marie Curie. In het jaar van de eeuwviering werden allerlei festiviteiten en activiteiten georganiseerd, zoals een vioolconcert van Andrew Harry. Er werd voorts een speciale champagne opgediend, en de klanten konden hun eigen wijn naar het restaurant meebrengen.

In de Metropole slaap je niet alleen tussen, maar in zekere zin ook "onder de sterren": het luxueuse hotel kan er immers 5 op een rij voorleggen ! Het interieur van Hotel Metropole wist gelukkig veel van zijn oude charme te bewaren. De eigenaars gaven gelukkig niet toe aan de wat gemakzuchtige reflex om het geheel "eigentijds" aan te kleden. Dit loont duidelijk, want heel wat gasten kiezen bewust nèt daarom voor dit paleisachtige hotel. (2)


 

3.b)   Continental
Place de Brouckère 45


Het Hotel Continental gaf uit op het Brouckèreplein, en was door haar hoog, spits toelopend dak en een enorm beeldhouwwerk als bekroning van heinde en ver te zien. Het werd gebouwd in de sierlijke, flamboyante stijl die Burgemeester Anspach voor ogen had gestaan, toen hij de Zenne had laten overkappen, en brede boulevards had laten aanleggen. Het ontwerp uit 1874 is van Eugène Carpentier (1819-1886). Het ligt op een spits toelopend perceel, geklemd tussen de Adolphe Maxlaan (toen Noordlaan geheten) en de Emile Jacqmainlaan (toen "Zennelaan"). Het dak was min of meer piramidaal van structuur, en werd bekroond door een koperen beeld van L. Samain, "La Liberté" genoemd. Samain ontwierp eveneens beelden voor het Palais d´ETé (zie Retroscoop, rubriek Maatschappij) en het Zuidstation van Brussel (zie Retroscoop, rubriek Architectuur, Het pareltje van Payen). 

Op het gelijkvloers en wellicht ook in de kelderverdieping bevond zich een taverne met een wel heel rijkelijk versierd interieur. Zoals de reclamepostkaarten het laten zien, werd het door een zekere Jean Verspecht uitgebaat.

  

In de namiddag van 14 oktober 1901 werd de inboedel echter deels door een brand verwoest, waarbij ondermeer het vrijheidsbeeld van Samain naar beneden stortte en verloren ging. Ook het trapeziumvormige hoge dak van de Continental zakte als een kaartenhuisje in elkaar.

Het gebouw werd na de brand weer heropgebouwd, maar dan met een opvallend lager dak. Niettemin bleef het hoge dak als een magneet op reclamejongens werken. Verschillende oude postkaarten uit het begin van de 20ste eeuw tonen bijvoorbeeld een groot naambord voor "Imbert Gentiane" op, een aperitief à la Suze. Het meest bekend werd echter een grote lichtreclame voor Coca Cola, die er zo´n 50 jaar op zou blijven, alvorens door een LED-installatie vervangen te worden.

 


Afbeelding uit Illustration Européenne 10 nov 1901


De heropbouw

Tenminste vanaf het begin van de 20 ste eeuw, mogelijk al eerder bevond zich in hetzelfde gebouw ook de sociale zetel van een maatschappij voor ongevallenverzekeringen, die "Continentale" heette. Het is niet duidelijk wie een inspiratiebrond vormde voor wie, het hotel voor de maatschappij of andersom. Al is toeval in het leven natuurlijk nooit uitgesloten. De verzekeringsmaatschappij had een kapitaal van maar liefst 1 500 000 fr., vandaag onvoldoende voor een betere middenklaswagen, maar toen een heel bedrag.



In de 1930´s werd het niet langer opgenomen in de lijst van Brusselse hotels. De hotelactiviteiten werden blijkbaar gestopt na de brand, maar niet die van het restaurant of café op het gelijkvloers. Zoals de uitvergroting van een deel van een ARFO-postkaart hieronder afgebeeld blijkt, lijkt de naam nog steeds in de 1940´s (zie tram en wagens) gebruikt te worden voor een cafe op de begane grond. Op de luifel kan men voorts reclame voor de Brasserie de Koekelbergh lezen. Daaronder een deel van een postkaart uit de 1950´s, waarop de naam Continental nog steeds te zien is.


(Fotograaf onbekend)

In het kelderverdieping van de (voormalige) Continental bevond zich op zeker moment ook een jazzclub, Le Tacot genaams, waar ondermeer saxofonist en banbleider Alfons "Fud" Candrix optrad.

Op zeker moment verscheen ook de naam "Elliott Fischer" in zeer grote letters op de voorgevel van het voormalige hotel. Het gaat om een reclamebord voor een zaak in de E. Jacmainlaan,waar burotica (schrijf- en telmachines) verkocht werd.

Het gebouw, dat van ver zichtbaar is vanuit de Lemonnier- en Anspachlaan, werd trouwens een zeer geliefde plek om reclame te maken. Temeer daar het zich verder in het hartje van een drukke uitgaansbuurt bevindt, tussen horecazaken, filmzalen en theaters. In de 1960´s bijvoorbeeld werd een buitensporig groot reclamebord voor Coca Cola op het dak van het gebouw gemonterd, dat er jaren zou blijven staan.

 

3.c)   Ch Bong
Rue des Augustins 12-14

Van de horeca-zaak van Mr. Bong werd vooralsnog geen afbeelding, enkel een reclamestempel op een postkaartje gevonden. De zaak lag in de buurt van de spektakelzalen van de Scala en van het Palais d´Eté, dat elders op Retroscoop aan bod kwam. Bong mikte blijkbaar op de mindere goden in deze artiestenwereld, en promootte zichzelf als cosmopoliete "Maison des Artistes".

We vervolgen onze tocht, en stappen nu naar het Fontainasplein en de Lemonnierlaan, waar zich tot op de dag van vandaag verschillende horeca-zaken bevinden.

 

4. Fontainasplein en omgeving

4.a)   Mirabeau
Fontainasplein 18

    

Van deze hotel-taverne weten we vooralsnog enkel dat het toebehoorde aan de familie Boutry-Gawelt. De zaak bestaat nog steeds (2014) op dezelfde locatie, en is aan de buitenzijde nog niet zo heel veel veranderd.


4.b)   Parisien, 
Hotel Restaurant 
Kolenmarktstraat / Rue du Marché au Charbon 106-108

Niet te verwarren met het hotel Parisiana in de Greepstraat (zie elders in dit deel). De twee adressen hierboven laten zien dat het hotel op gegeven moment uitbreidde, en het aanpalend huis nr. 106 aankocht. Op de zonnewering kan men min of meer ontcijferen dat deze zaak in 1908 werd opgericht, en dat het (één van de) grootste en modernste zalen voor huwelijken en banketten van Brussel heeft. Men ziet voorts op de foto, dat er ongeveer een 10-tal diensters werkzaam waren. Ze poseren samen met de uitbaters (Vanden-Bulcke Petit) op de foto. Op het moment dat de zaak het aanpalend huis overkocht, stond een andere Vanden Bulcke aan het roer, getrouwd met een zekere Vanderjeught.

4.c)   Fontainas
Rue du Marché au Charbon, 110

  


5. Lemonnierlaan en omgeving
(ex Boulevard du Hainaut)

Voor 1918 heette de Lemonnierlaan "Henegouwenlaan". Ter ere van Schepen Lemonnier, die tijdens WO 1 gedurende lange tijd gevangen werd gehouden door de Duitsters, werd deze brede laan herdoopt. Alle items die dus de oude straatnamen vermelden, dateren van voor de "Groote Oorlog".

5.a)   Colonial, 
Hotel Restaurant 
Lemonnierlaan 36

 

5.b)   Royal, Hotel
"Blv. du Hainaut" 119

Van het hotel Royal weten we voorlopig enkel dat de zaak zeker al voor 1918 bestond.

 

5.c)   Berger hotel
Rue Plattesteen 6

Voorlopig is de enige aanwijzing die gevonden werd voor het bestaan van dit hotel een tweezijdig bedrukt reclamekaartje. Slechts een gedeeltelijke datering is mogelijk, in die zin dat het kaartje de oude namen Boulevard du Nord (Adolphe Maxlaan) en Boulevard du Hainaut (Lemonnierlaan) gebruikt.

  

 6) Elders in het Centrum van Brussel

6.A) De Nieuwstraat, het Muntplein
en de Kleerkopersstraat (Rue des Fripiers)


6.A.a)   Empéreur, 
Grand Hotel de l´
Nieuwstraat 93

Van dit 19de eeuwse hotel weten we enkel dat dhr. H. Dorgeloh de eigenaar was. Items van dit hotel verschijnen wel vaker op eBay USA, wat doet vermoeden dat het wel vaker door Amerikanen werd aangedaan.

 

6.A.b)   Cour Royale, Hotel 
Muntplein / Prinsenstraat

 

De directe buur van het fameuze restaurant Trois Suisses, waarover meer elders in dezelfde rubriek "Vrije Tijd en Amusement" hier op Retroscoop

6.A.c)   Monnaie, Hotel de la
Muntplein

 

6.A.d)   Paris, Grand Hotel de 
Muntplein / Prinsenstraat 18

6.A.e)   Grand Monarque, 
Hotel du 
Kleerkopersstraat 17
 

Hoewel dit artikel zo al de handen meer dan vol heeft met alleen al de hotels uit de periode 1900-1960´s, voegen we toch deze 19de eeuwse factuur toe. Hij dateert uit 1897, en het is dus niet uitgesloten dat het hotel van Mej. E. Wauters de 1900´s gehaald heeft.

 

6.B) Wolvengracht

6.B.a)   Angleterre, Hotel d´
Wolvengracht, 37-39

 

6.B.b)   Degraa
Wolvengracht, 37-39

Bestond alleszins sedert 1894. (Zie ook: Mausstraat, Beurssector)

 

6.B.c)   Mühlbauer hotel
Wolvengracht


Een wel erg geïdealiseerde afbeelding, afgaande op de
foto hieronder. Of gingen de zaken werkelijk zo slecht,
dat het hotel tot bescheidenere proporties werd herleid ? 


De "Hauptpost "in kwestie is deze op het Muntplein
(zie ook het artikel over Restaurant Trois Suisses)



 

6.B.d)   Poste, Hotel de la 
Wolvengracht 28

Weinig informatie over dit kleine hotel met zijn knusse binnenkoer. Porseleinkaartjes uit het midden van de 19de eeuw geeft het echtpaar Keymeulen-Degeest aan als uitbaters. Zij werden mogelijk nog in de 19de eeuw opgevolgd door H. Tilmans.

Naar alle waarschijnlijkheid gaat het om dezelfde zaak gevestigd in de Zilverstraat, een zijstraat van de Wolvengracht, die volgens een postkaart hierboven afgebeeld werd opgericht in 1780.

 

6.B.e)   Rocher de Cancale, Hotel 
Wolvengracht

 

 

6.C) Koningsstraat (deel binnen de Vijfhoek)

6.C.a)   Astoria
Koningsstraat


Het Lodewijk XVI-salon

 

   

  

De Astoria werd gebouwd op de locatie van het vroegere Hotel Mengelle, dat verder nog aan bod zal komen.

De voorganger van de Astoria
De Franse generaal Boulanger verbleef
hier o.a., ten tijde van zijn mislukte staatsgreep

Dit aristocratisch klasse I-hotel in Beaux-Artsstijl met haar 200 kamers (geen couverts) werd begin 20 ste eeuw opgetrokken, met een oog op de Wereldtentoonstelling van 1910. Het ligt langs de koninklijke route die van het Koninklijk Paleis naar de Kruidtuin leidt.

Een oude bladwijzer uit het interbellum laat vermoeden dat het deel uitmaakte van een prestigieuze Europese hotelketen, waarvan ook de volgende andere hotels deel uitmaakten: de Negresco in Nice, de Claridge in Parijs, de Palace in Lyon, Brussel en Madrid, de Continental in San Sebastian, de Alfonso XIII in Seville, de Real in Santander, de Ritz in Madrid en de Château d´Ardenne in Dinant.

Slechts twee hotels in Brussel kunnen aanspraak maken op de titel "Paleis", en gekroonde hoofden of regeringsleiders als gast ontvangen: de Métropole en de Astoria. In het "gulden boek" van de Astoria staan dan ook de namen van bv. Keizer Hiro Hito of de Britse Premier Winston Churchill.

In 1914 was er blijkbaar een Rode Kruispost van het Brits leger in ondergebracht. Of het vervolgens door de Duitsers werd bezet werd vooralsnog niet door een gevonden bron bevestigd.

Pour la petite histoire, delen van de bizarre "cultfilm" Daughters of darkness (1971) werden in de Astoria gedraaid. Het merendeel van de scènes werd op een andere historische locatie gedraaid, namelijk in de Thermen van Oostende. Een deel echter gebruikte het Brusselse hotel als locatie. Of het gebouw toen eventueel leeg stond is vooralsnog niet geweten.

Delen van dit hotel werden in 2000 beschermd erfgoed. Het ging meer bepaald om de dakbedekking, de gevel en delen van het interieur.

Het werd de twee daarop volgende jaren grondig gerestaureerd en uitgebreid door de investeerdersgroep Global Hotel & Resorts. De investeringen bedroegen naar schatting 70 miljoen Euro. De bestaande kamers werden uitgebreid, en er kwamen een 30-tal nieuwe kamers bij. Deze werden ondergebracht in 2 nieuwe vleugels. De uitbreidingen werden in eigentijdse stijl gebouwd, en herinneren op geen enkele manier meer aan de oorspronkelijke grandiose interieurdecoratie. In totaal werden er 5 nieuwe vleugels toegevoegd. Er kwam ook een overdekt zwembad, en een kopie van het glazen dak uit 1910. De Astoria behoort tot de exclusieve club van 5-sterrenhotels.

De Brusselse Regering pompte eveneens een aardige som geld in de restauratie van dit prestigieuze gebouw. Maar liefst 2,7 miljoen Euro werd door het Hoofdstedelijk Gewest op tafel gelegd, een flinke hap uit het totale budget van de door financiële problemen geplaagde hoofdstad.

6.C.b)   Mengelle, 
Hotel 
Koningsstraat

 

Dit 19de eeuwse hotel stond op het bouwperceel waarop zich thans hotel Astoria bevindt. Uit het documentje links blijkt dat de naam van de zaak afgeleid is van de oorspronkelijke eigenaar ervan, B. Mengelle.

 

6.C.c)   Minerva, Hotel 
Koningsstraat (179) / Haachtse Steenweg

De Koningsstraat loopt door tot voorbij de Kruidtuinlaan. In dit stuk, op de hoek met de zeer lange Haachtse Steenweg bevond zich eertijds het Hotel Minerva. Er zijn aanwijzingen dat die naam op gegeven moment ingekort werd tot Erva.


Het gebouw bestaat nog steeds, en is thans een Express Carrefour. Het hotel wordt meer in detail besproken in deel 4 van deze artikelreeks.


6.C.d)   France, Hotel de 
Montagne du Parc (ter hoogte van het Warandepark)

Dit hotel moet niet verward worden met het recentere hotel met dezelfde naam, dat zich in de Blv. Jamar bevond. Vooralsnog werd geen bijkomende informatie behalve deze postkaart over deze zaak gevonden. 

 

Nog niet precies gesitueerd in de Koningsstraat: Hotel Prince of Wales en Hotel Ste Marie.


Hotel Ste Marie

 

6.D) Het Koningsplein

Het Koningsplein vormt de schakel tussen het Paleizenplein en de Kunstberg. Centraal opgesteld kijkt een strijdvaardige Godfried van Bouillon vanop zijn paard naar het Instrumentenmuseum (het vroegere Old England) en het lager gelegen stadsgedeelte.

Op dit 18de eeuwse classicistisch plein bevonden zich begin 20ste eeuw twee hotels: het Hotel de l´Europe en het Hotel de Bellevue et de Flandre. Het plein werd toe ook gebruikt als stopplaats voor "taxi´s" (koetsen) en er was een soort uitwijkspoor voor trams.

Achter de krijgsheer die tot Koning van Jeruzalem werd uitgeroepen bevindt zich verder de St Jacobskerk mooi geïntegreerd in de overige gebouwen op het Koningsplein. Het plein deed dienst als wachtplaats voor toenmalige taxi´s (koetsen), en er was een soort uitwijk- of rangeerspoor voor de trams.

 

 


6.D.a)   Europe, 
Hotel de l´

Voorlopig is het enige stukje informatie die over deze horeca-zaak gevonden werd het feit dat zich op bepaald moment de "upper class" Taverne Prince Royal" in hetzelfde gebouw bevonden heeft. Deze Taverne was in de tweede helft even beroemd en geroemd als het befaamde Café Sésino in het centrum van de stad.


6.D.b)   Bellevue et Flandre, 
Hotel de 

We vergeten het misschien, maar eigenlijk was het Koninklijk Paleis in Brussel oorspronkelijk bedoeld voor Prins Willem VI van Oranje, de latere Koning Willem I. Wegens geruzie tussen de architecten en besparingen allerhande werd het paleis pas in 1829 afgewerkt. Echt lang zou de Nederlandse Koning er niet van kunnen genieten: het jaar daarop brak de Belgische Revolutie uit. Rond het paleis werd er behoorlijk gestreden. Eén van de slachtoffers van al dat straatgeweld en wapengekletter was het Hotel Bellevue op het Koningsplein, dat doorzeefd werd, in een soort architecturale Gruyèrekaas herschapen.

Zo bleef het enkele jaren enkel bewoond door duiven en knaagdieren. Toch zou het zwaar gehavende gebouw weer uit zijn assen herrijzen, en nog heel wat gloriemomenten kennen.

Eind 19de, begin 20ste eeuw was er een peperduur hotel in het gebouw gevestigd. Van dit Hotel de Bellevue et de Flandre bestaan heel wat postkaarten, zowel van de buitenkant als van het interieur. Die binnenkant is een wat vreemde mix van elegantie en (te ?) "barokke" aankleding. De talrijke voorname gasten die er ooit verbleven zullen zich er echter als een vis in het water hebben gevoeld... Onder hen ondermeer gekroonde hoofden als de Britse Koning Eduard VII, zijn Italiaanse collega´s Umberto I en Victor Emanuel III, de Duitse Keizer Wilhelm I (die vervolgens een verwoestende oorlog tegen ons land en Frankrijk zou onteketenen. Ook beroemdheden zoals de actrice Sarah Bernhardt, de Franse schrijver Balzac, zijn landgenoot en politicus Thiers, componist Franz Liszt en de Amerikaanse generaal en president U. Grant schreven er zich ooit in het gastenboek.

Thans bevindt zich in de linkervleugel het Grondwettelijk Hof. De rechtervleugel behoort aan ING, dat hiet recepties organiseert , alsook culturele evenementen.

  

 

6.E) In de buurt van het Koninlijk Paleis

6.E.a)   Régence, Hotel de la 

In de nabijheid van het Koninklijk paleis, op de hoek waar de Kunstlaan overgaat in de Regentlaan, nabij het Troonplein dus. Het gebouw bestaat nog steeds, en bevindt zich net naast het Paleis der Academieën. De twee hierboven getoonde afbeeldingen zijn zogenaamde "porseleinkaarten".
 

6.E.b)   Britannique, Grand Hotel
Troonplein

Het Grand Hotel Britannique lag aan het Troonplein, vlak achter het Koninklijk Paleis. De geschiedenis van deze horeca-zaak gaat minstens terug naar de vroege 1880´s, toen het in handen was van een zekere Mr. Castreuil.

Het hotel kwam immers in 1882 onbedoeld in een mediastorm terecht, in de marge van één van de sensationeelste assissenprocessen uit die tijd, de "Affaire Peltzer". Tussen 27 november 1881 en 6 januari 1882 verbleef in het hotel een zekere “Henry Vaughan”. Onder een grondige zij het wat bizarre vermomming ging in werkelijkheid Leon Peltzer schuil. De man was de jongere broer van Armand Peltzer, die hem in de 1870´s twee maal uit een zeer benarde financiële situaties had geholpen. Op vraag van broer Armand vermoordde hij nu uit "broederlijke loyauteit" op 7 januari 1882 een ambitieuze jurist, een zekere Guillaume Bernays. Bedoeling was om op die manier de weg naar de beeldschone weduwe voor Armand -zelf een weduwenaar- vrij te maken. De vrouw zelf lijkt op geen moment betrokken te zijn geweest in dit complot, zelf niet door zijdelingse suggesties. Haar echtgenoot werd niettemin de dag nadat “Vaughan” de Britannique verlaten had in een vrij minutieus opgezette val gelokt. De Antwerpse advocaat werd daarbij in een huurhuis (o ironie in de Wetstraat nr. 159) zonder pardon met een nekschot afgemaakt. Hoewel de twee broers uiterst ver waren gegaan om een fictieve moordenaar als afleidingsmanoeuver voor het Gerecht in elkaar te “knutselen”, vielen ze uiteindelijk toch vrij snel door de mand.

Al was het Leon -alias Vaughan- geweest die het fatale schot gelost had en ondanks een alibi richtte het Justitieapparaat zijn pijlen op Armand. Hij zou het echte brein achter de sluipmoord zijn geweest, en zijn jongere broer als een marionettenspeler tot deze daad hebben geleid. Hij werd dan ook terdood veroordeeld, een straf die (toen nog) effectief werd uitgevoerd. Zijn jongere broer, schutter en Hotel Britannique-gast “Vaughan”/Leon Peltzer ontsnapte aan de executie, maar vloog toch voor 30 jaar achter de tralies.

Dat de nogal excentrieke vermomming van "Henry Vaughan" heel goed moet geweest zijn, bewees wel het feit dat de "1° garçon" van de Britannique, een zekere Oscar Cools op geen enkel moment Leon Peltzer in de zonderlinge maar goedlachse gast herkende. Nochtans had Cools -toen hij nog werkzaam was in Antwerpen- vaak de moordenaar Peltzer bediend. De "affaire" beroerde de toenmalige pers -zelfs de internationale- maanden aan een stuk, niet eens omdat ze zo bloedig was of omwille van het aantal slachtoffers (er was maar 1 dode en de moord was geen walgelijke slachting geweest). Het was vooral de mate waarin de daders de moord en hun alibi´s hadden proberen voor te bereiden, die erg tot de verbeelding spraken.

Voor de liefhebbers van 19de eeuwse Franse literatuur, het werk "André Cornelis" van Paul Bourget is sterk gebaseerd op deze moordzaak. De schrijver bekeek de feiten doorheen de ogen van het 9 jarig zoontje van het slachtoffer, en onderbouwde dit verhaal met voor die tijd een heel interessante psychologische analyse.

Zoals men hieronder kan zien, gaf het hotel een aantal fraai geïllustreerde postkaarten uit, voor gasten die hun behouden aankomst of aanstaand vertrek wilden meedelen. Er waren gelijknamige hotels in Spa en Luik, maar het is onduidelijk of er enig verband tussen deze hotels bestond.

  

Het gebouw waarin het hotel zich bevond werd eind jaren ´20 afgebroken, en vervangen door een nog mooier gebouw, ontworpen door de befaamde architect Polak (Hotel Plaza, Hotel Atlanta, Résidence Palace...). Dit pronkerig gebouw werd oorspronkelijk zeer luxueus afgewerkt, tot de economische crisis in de vroege 1930´s toesloeg. Daardoor werd enkel het gelijkvloers in marmer en dure materialen afgewerkt. Het maakte tot zeer recent deel uit van de kantoren van Suez-Tractebel. Deze Frans-Belgische onderneming verlaat het historisch pand voor de Noordwijk.


de situatie in 2012
 

6.E.c)   Katanga, Hotel 
Boomkwekerijstraat

Duidelijk minder elitair is dit kleine hotel in de Boomkwekerijstraat. Dit straatje ligt achter het Koninklijk Paleis, en loopt evenwijdig met de Regentlaan.We hebben het raden er naar of de naam op enige wijze in verband staat met "anciens" uit Belgisch Kongo. We zien weliswaar geen opgezette leeuwen- of gazellenkop, speren of andere exoitische relikwieën.
 
 

6.E.d)   Gallia, Hotel Pension
Kunstlaan

 
Uitg. Nels

Het minste dat men van de Gallia kan zeggen is wel dat haar facade wel erg discreet is. Geen opvallende naamborden, geen obers met het woordje "fooi" in de ogen of op het voorhoofd, geen kleurrijke luifels, geen wuivende groene palmen in grote stenen kruiken...



6.E.e)   Windsor (1)
Regentlaan 29

Er duiken drie verschillende adressen op voor "Windsor" hotels in Brussel.

Op een porseleinkaart uit de 19de eeuw werd een Windsor-hotel vermeld dat zich in de Kunstlaan nr. 14 bevond. Foto´s van Duitse militairen uit 1940 tonen dat er zich ook een hotel met die naam bevonden heeft in de Regentlaan. Tijdens WO 2 was het blijkbaar een Rode Kruispost van het Duits leger. Een plaatje aan de ingang geeft dan ook de "Stab" aan onder dewelke deze opgeëiste horeca-zaak toen resorteerde. 

Na WO 2 verscheen andermaal een Windsor-hotel, ditmaal aan het Rouppeplein, meer in het centrum. Deze komt in het volgend hoofdstuk van dit Deel 2 aan bod.

 

6.F) Zuidstraat, Stalingradlaan & Rouppeplein

6.F.a)   Borinage
Zuidstraat 80-81

Het beeldmateriaal dat van dit hotel bestaat toont aan dat het ging om een kleine horeca-zaak van twee verdiepingen en een dakverdieping. Ook de naam van de zaak doet vermoeden dat niet echt op het grootkapitaal als klanten gemikt werd. Op de gevel wordt trots meegedeeld dat het uitgebaat werd door Gaston Harmegnies. Op het gelijkvloers was een café met een soort afdak, versierd met metalen krullen allerhande. Hieronder konden enkele stoeten en tafels worden opgesteld voor mensen die graag de terrasjes afdeden. Links bevond zich de deur die toegang gaf tot het hotel, rechts die naar het café leidde. Een groot raam scheidde deze twee deuren van elkaar.

 

6.F.b)   Bordeaux
Zuidstraat, 135

 

 


De Bordeaux was blijkbaar erg trots op deze "hal" want er
werden (ten minste) twee verschillende postkaarten van uitgegeven.
Het reclamekaartje hieronder leert dat een zekere Ed. Gompel op
gegeven moment de "Propriétaire" is geweest, op een moment dat
elektrisch licht duidelijk nog iets wonderbaarlijk was, dat een aparte
stempel in rood inkt verdiende.

 

6.F.c)   Grande Cloche, hotel A la
Rouppeplein 10

   

Dit hotel bevindt zich op het Rouppeplein, dat tijdens het interbellum nog erg groen was. Deze horeca-zaak beschikte toen over 60 kamers. De naam zou verwijzen naar een grote stationsklok, die 2 minuten voor ieder vertrek van een trein luidde. Tot in de 1860´s bevond zich inderdaad op het Rouppeplein een treinstation, dat Boogaardenstation genoemd werd. Het was de voorganger van het Zuidstation, dat in de late 1860´s buiten de Brusselse Vijfhoek gebouwd werd. (zie Retroscoop, rubriek Architectuur, Het pareltje van Payen)

Deze horecazaak bestaat nog steeds onder dezelfde naam, nog altijd op dezelfde straathoek met de Zuidstraat (ooit nog het mekka van de Belgische postzegel-verzamelaars). 


6.F.d)   Windsor
Rouppeplein / Rouppestraat

Er zijn op ten minste twee plaatsen in Brussel Windsor-hotels geweest. Een foto getrokken in 1940 toont een Duitse soldaat op wacht voor een Windsor-hotel in de Regentlaan. Een rood kruis toont aan dat die zaak toen gebruikt werd als verpleegcentrum.

Het reclamekaartje hieronder toont een tweede adres, duidelijk van na WO 2, namelijk op het Rouppeplein. De Windsor aldaar is de buur van het hotel Grande Cloche, en bestaat eveneens ook nog steeds anno 2017. De Engelse naam (van een Duitse adelijke familie) werd ook nog verder doorgetrokken tot een "Taverne Anglaise".

 

6.F.e) Flavier (ex Cour d´Autriche)
Stalingradlaan, 122


Typisch voorbeeld van een hotel, dat net zo goed in Deel 3 (buurt rond het Zuidstation) had kunnen worden vermeld. Omdat het zich evenwel binnen de "vijfhoek" bevindt, werd het evenwel in Deel 2 opgenomen.

 

6.G) Bergstraat

6.G.a)   Grand Miroir, Hotel du
Bergstraat 28
 



  

De Bergstraat is één van de straten die naar de kathedraal St Goedele (Sainte Gudule) leidt. De geschiedenis van dit hotel gaat een flink eind terug in de tijd, zoals bovenstaande rekening uit 1841 aantoont. In die tijd werd het hotel uitgebaat door een zekere Dourin. Het hotel ging duidelijk prat op haar verrassend binnenpleintje. Ten tijde van de Exposition Universelle van 1897 die in Brussel doorging, werden rode stempels op de rekening van de klanten geplaatst, die naar dit evenement verwezen.

De Grand Miroir kreeg ondermeer twee grote figuren uit de Franse literaire wereld over de vloer, namelijk Charles Baudelaire en de schrijfster Colette, die er in 1906 verbleef. Ook circuskoning Barnum en schilder Toulouse-Lautrec brachten er vredige nachten in de zachte hotelbedden door.


Fotograaf onbekend
De Grand Mirroir zag er in de 1960´s erg afgeleefd uit.

Dit schrok de jazzliefhebbers echter niet af.

Na de oorlog vestigde de eerste "Blue Note" jazzclub zich in één van de zalen van het (voormalige ?) hotel, om dan later naar de Prinsengalerij te verhuizen. (3) 


6.H) Greepstraat (Rue de la Fourche)

6.H.a) Cologne, Hotel de  (Centre), later Hotel des Négociants
Greepstraat 17-19-21


Reclame uit 1924

De Cologne -niet zo heel ver van de Beurs- werd uitgebaat door G. Ryckaert en zijn zussen. Na WO 1 (?) kwamen er nieuwe eigenaars, en een nieuwe naam. Vanaf dan was het G. Van Lancker-Robbregt die het hotel met 80 kamers leidde.

Na WO 2 (?) werd het hotel herdoopt in Hotel de la Gare Centrale / Négociants. We nemen aan dat dit gebeurde na de in gebruikname van de Noord-Zuidverbinding en het nieuwe Centraal Station.



6.H.b)   Parisiana, Hotel 
Greepstraat 29-31

Niet te verwarren met het hotel Parisien in de Greepstraat (zie elders in dit deel)

 

6.I) Buurt van het Saincteletteplein

6.I.a)   Ermitage, hotel
Ieperlaan 90-92/ Nieuwpoortlaan 49


Niet erg sierlijk, maar wel een erg modern gebouw voor in de tijd
dat er nog  maar nauwelijks auto´s rondtoerden op de Brusselse wegen...

100 kamers, 40 badkamers, grote garage

 

6.I.b)   Producteurs, Hotel des 
Diksmuidelaan 4-6

 

Eigenaar Jules Van Daele-Decafmeyer

 

6.J) Buurt van de Zavel

6.J.a)   Sablon Hotel


 

6.K) De buurt van het Centraal Station

6.K.a)   Groenendael
Rue Nuit et Jour 1

 

Niet alleen rond het Noordstation verdwenen een aantal straten, als gevolg van grote openbare werken inzake stations en spoorverbindingen. Ook de Nuit et Jour-straat verdween op gegeven moment, om plaats te maken voor het Centraal Station. Een zwart-wit postkaart herinnert nog aan een hotelletje dat zich aldaar bevond, de Groenendael. Over wie de eigenaar was of over hoeveel kamers het beschikte werd vooralsnog geen informatie gevonden.

 

6.K.b)   Musées, Hotel des 
10 Rue du Musée



6.K.c)   Musées Royaux Hotel-Restaurant /
Taverne Guillaume
Place du Musée

 

6.L) Elders in het Centrum

6.L.a)   Cathédrale, Hotel de la
Place Ste Gudule 16-18


6.L.b)   Canal de Louvain, 
Hotel du 
17 Marché aux peaux

Volgens bovenstaande afbeelding behoorde dit middelgrote hotel aan Leonard Dumonteil.


6.L.c)   Atlas
Rue du Grand Cerf (buurt Justitiepaleis)

Van het Atlas-hotel werd voorlopig enkel een interieuropname gevonden, die uit 1934 zou dateren. Deze zaal lag dicht bij het Justitiepaleis en de Louizalaan.


6.L.d)   Verrerie, hotel de la
Oude Graanmarkt, 51

Een fraaie illustratie geeft een goed idee van hoe dit hotel eruit moet hebben gezien. Het lijkt gevestigd te zijn geweest in een buurt met verschillende industriële gebouwen. De  reclametekening geeft zelf aan dat het hotel beschikte over een grote garage ("Grand Garage Universel"), waar men bv. luxe-auto´s kon huren. Ook was er een "Mesagerie Automobile" en een "Atelier spécial de construction et de réparation", al wordt niet verduidelijkt of dit ook slaat op auto´s of koetsen bv. (Wellicht bevonden deze industriële gebouwen zich waar thans de kringwinkel Think Twice gevestigd is). De reclame leert ten slotte dat een zekere Jules Delvaux directeur was.


6.L.e)   Maison Jean
Boulevard de la Senne Tel. 108.08

Bescheiden hotelletje met op het gelijkvloers een café. De foto suggereert dat er twee jonge dochters waren die meehielpen om de zaak van hun ouders draaiend te houden. Deze afbeelding kan voorlopog helaas niet worden gedateerd.


6.L.f)) Congrès, Hotel du

Rue du Gouvernement Provisoire / Voorlopig Bewindstraat, 16

 

6.L.g)   Terrasse, Hotel & Café de la
Zuidlaan / Blv. du Hainaut > Lemonnierlaan

Het Hotel de la Terrasse met zijn opvallende Moorse architectuur dateert uit 1880. Het was een ontwerp van architect H. Rieck. Op het 1° verdieping bevond zich een groot terras, waarop men zich volop in de middagzon kon koesteren. Ook hier was de alom tegenwoordige brouwerij Wielemans de hoofdleverancier. Die opvallende en voor Brussel wellicht unieke structuur van het gebouw maakte natuurlijk meteen ook dat het aantal kamers voor overnachtingen beperkt was. De zaak lijkt dus in de eerste plaats een restaurant / taverne te zijn geweest, met als extraatje een aantal kamers. Of de opvallende erker / balkons deel uitmaakten van een suite, of bv. louter als leeshoek bedoeld waren zou interessant zijn om te weten te komen.

Het gebouw werd op zeker moment een zetel van de Crédit Anversois, zoals de tweede postkaart laat zien.

Het gebouw werd wellicht ergens in de 1960´s afgebroken, te oordelen naar de bouwstijl van de opvolger op dit perceel. Het is een weinig aantrekkekijk kantoorgebouw met blauwe sierplaten (wellicht Glasal "sandwichplatené van Eternit ?) en veel aluminium. Ook rond het Noordstation treft men een aantal gebouwen in dezelfde stijl aan. Onder het kantoorgebouw lopen thans tramlijnen. Een trap verschaft er toegang tot de ondergrondse perrons. Jammer voor het Hotel de la Terrasse, het zou vandaag de dag ongetwijfeld een opvallend theehuis zijn geworden, mocht het hebben overleefd.

De "Terrasse" maakte in de 1960´s plaats voor een weinig sierlijk
flatgebouw dat toegang geeft tot een ondergrondse tramhalte.
 


*   *   *   *   *
 

 

Voetnoten 

(1) La Plaza investeert 400 miljoen in Noordwijk (Brussel deze Week, 11 okt. 2000)
(2) Een ster wordt honderd: Brussels Hotel Metropole viert een jaar lang feest DS 31.10.1994
(3) Marc Danval: De gouden tijden van de jazzclubs en dancings (1920-1960) in: (Meerdere auteurs): Plaatsen om te feesten (Sprimont, Mardaga, 1998)

 

In het Deel III van deze reeks komt de buurt
rond het verdwenen Brusselse Zuid-Station en
het vroegere Grondwetplein aan bod.

 

 
 
database afsluiten