Retroscoop - Dancings doorheen de tijd Deel 1 RetroScoop
 
   Vrije tijd en amusement
    
 
 
De ´klik´ naar je gedroomde Klassiekers

Dancings in Vlaanderen

Een historische tocht langsheen de
dansgelegenheden van weleer

Deel 1: Antwerpen en Limburg

Benoit Vanhees

      

Structuur

Inleiding
Provincie Antwerpen
Provincie Limburg
 

Inleiding

Met hoeveel zouden ze zijn, al die Vlamingen die sedert het einde van WO 2 ooit plezante (nachtelijke) uurtjes op de tonen van vrolijke hits, zeemzoete ballades of opzwepende muziek in dancings hebben doorgebracht ? De één flamboyant en bijna even getalenteerd als Fred Astaire en Ginger Rogers, de andere als eeuwig muurbloempje of met een wat onwennig "maar-waar-moet-je-anders-heen-op-een-weekend" gezicht... Hoeveel aasden er wel niet ooit met wild kloppend hart op de felbegeerde handtekening van de één of andere Vlaamse of buitenlandse artiest ? Met hoeveel zijn ze wel niet, die er hun eerste slow dansten, of er misschien zelfs een levenspartner leerden kennen ? En omdat elke medaille nu eenmaal een keerzijde heeft… Hoeveel hebben er wel niet ooit wat te veel gedronken, leren roken of “iets sterkers” te gebruiken ? Om nog maar te zwijgen van de kemphanen die er om een niemendal of om de gunsten van een "belle of the ball" hebben gevochten, of de ongelukkigen, die na het uitgaan in een ongeval betrokken zijn geweest...

 

Het zal wellicht geen onvoorzichtige schatting zijn, om -alles tezamen- in termen van enkele honderdduizenden te denken. Daarbij mag men niet uit het oog verliezen dat er zowel dancings waren, die zich op jongeren richtten, zaken die eerder een familiale sfeer schiepen, inclusief speeltuigen en andere attracties om de kinderen zoet te houden, maar ook dancings voor "senioren".

Dancings hebben dan ook heel wat "kleine" maar kleurrijke geschiedenis in Vlaanderen geschreven. Ze hebben ook vaak subculturen doen ontstaan met een eigen kleding- en consumptiestijl, uitgesproken muziekvoorkeuren, taalgebruik en gedragspatronen. Het mag dan ook wel verbazingwekkend heten, dat er vooralsnog niet veel aandacht aan de geschiedenis van dit fenomeen besteed werd op het internet. Daar waar de recentere dancings nog wel hier en daar aan bod komen, is de oogst voor wat betreft de periode voor 1980 echt wel magertjes.

Op deze plek wil Retroscoop dan ook gaandeweg beeldmateriaal en indien mogelijk basisinformatie bijeen brengen over dancings in het voor- en naoorlogse Vlaanderen. Omdat deze website een retro-website is en blijft, concentreren we ons op deze onderbelichte periode tot eind 1970’s, al zal hier en daar ook wel beeldmateriaal opduiken, dat eigenlijk uit de vroege 1980´s stamt. Helaas zijn niet alle postkaarten of reclamevoorwerpen goed te dateren..

De behandelde danszalen zullen per provincie en per stad gegroepeerd worden, om het overzichtelijk te houden. Wie meer weet te vertellen over deze zaken, zoals memorabele optredens, komieke anekdotes of namen van uitbaters, wordt van harte aangemoedigd om ons eens een e-mail hierover door te sturen. Dit kan steeds via info@retroscoop.com

Een bonte mengelmoes aan vormen, afmetingen en publiek…

 


Twee indrukwekkende vooroorlogse balzalen in Blackpool
de Tower Ball Room en de Empress

Qua architectuur en standing bereikten de naoorlogse dancings in Vlaanderen zelden de pracht en praal van de enorme, sierlijke ball rooms uit de VS of bijvoorbeeld Blackpool (GB). Voor de oorlog bestonden er echter ook in onze contreien indrukwekkende danszalen, die later evenwel vaak in cinema´s omgebouwd werden. De opkomst en stijgende populariteit van de cinema maakte dit gewoon lucratiever dan het organiseren van bals. (1)

De meeste Vlaamse dancings waren tot in de 1970’s ook relatief klein. Wanneer ze afhingen van een café, wat vaak het geval was, werd ook wel van “danscafé” gesproken. De elegantste dancings hingen af van dure hotels in steden als Antwerpen, of van casino’s en kursalen.

Pas omstreeks de tweede helft van de 1970’s ontstonden meer en meer dancings die er resoluut voor kozen om in plaats van volks juist “hip” en “exclusief” te zijn. Dit ging gepaard met zware investeringen in het interieur, entreegelden, duurdere consumpties en een striktere dressing code.

Van zodra de Vlamingen mobieler begonnen te worden, en over brommers, moto’s of auto’s begonnen te beschikken, zochten dancings een goed bereikbare locatie, om gemakkelijker mensen van heinde en ver aan te kunnen trekken. Heel wat zaken lagen dan ook langs drukke steenwegen en andere belangrijke verkeersaders. Omdat de mensen van steeds verder afzakten, werden de danszalen beetje bij beetje groter, en waren ze vaak omringd door een grote parking. In een dichtbevolkt gebied als Vlaanderen gaf dit al vlug klachten over nachtlawaai, wildparkeerders en ander baldadig gedrag. Reeds in 1977 zag de wetgever zich dan ook al verplicht om een eerste KB aan te nemen, inzake geluidsnormen voor “elektronisch versterkte muziek”. In 1993 werden de geluidsnormen nog eens versterkt. De nodige kosten voor geluidsisolatie nekten heel wat kleinere zaken in deze periode.

Naast dancings voor jongeren ontstonden ook danszalen, die volledig leefden van busladingen vol senioren. Dat was ondermeer het geval in de “gouden vierkant” van Zandhoven, of in Heist-op-den-Berg, met de ter ziele gegane Fabiola. Daarnaast waren er ook dancings, die vooral tijdens de zomermaanden op volle toeren draaiden. Daarbij denken we uiteraard in de eerste plaats aan het niet onbelangrijke aanbod aan de Kust.

Naast de doorgaans kleine dancings met livemuziek ontstonden er gaandeweg ook een beperkt aantal discotheken in Vlaanderen. Volgens de definitie van het woord, wordt de muziek in deze dansgelegenheden enkel via platenspelers (en later computers) voortgebracht. Velen zullen denken dat de oorsprong van het woord dateert uit de periode waarin de “disco”-muziek ontstond. In feite gaat de geschiedenis ervan terug naar de 1940’s in het bezette Parijs. De Duitse invallers trachtten het uitgaansleven in de Franse hoofdstad enigszins aan banden te leggen, ten minste die zaken waar gehate Jazzgroepen optraden. Deze muziekstroming telde immers vooral Afro-Amerikanen of Joodse muzikanten, en werden dan ook strikt “verboten !”. Meteen werd het voor heel wat Parijzenaars een teken van passief verzet, om desondanks naar Jazz te luisteren. Dit resulteerde in een allereerste “underground scene”… De verboden muziek verhuisde inderdaad naar kelders, die men enkel via paswoorden binnen raakte. Om de gevreesde Gestapo te vlug af te zijn- het wemelde van verraders- werd de locatie vaak verplaatst. Omdat de meeste "zwarte" of Joodse muzikanten gevlucht of opgepakt waren, werden jazzplaten gedraaid. Naar alle waarschijnlijkheid ontstond de eerste “ondergrondse” discotheek in 1941 in de Rue de la Huchette. (Deze zaak heette trouwens simpelweg Discothèque).

In de tweede helft van de 1970´s brak echter de disco-muziek ook in onze contreien door, tot grote ergernis van Deep Purple- en Rainbowfans. Dit resulteerde in de opening van tal van moderne discotheken, en een bloeiend uitgaansleven. Steden als Mechelen denken met een zekere heimwee aan deze periode terug.

Niet iedereen was even opgezet met het fenomeen dancings. In de 1950´s, toen de Katholieke kerk nog oppermachtig was, werd vaak in vlammende bewoordingen van leer getrokken tegen het “dans- en kinemagevaar”… Maar uiteindelijk moest de geestelijkheid de duimen leggen voor de Veranderende Tijden… Zoals het KB uit 1977 over geluidsnormen aantoont, waren ook heel wat omwonenden ontevreden met het nachtelijk rumoer en de overlast die verschillende dancings met zich meebrachten en -brengen. 

Muziek van divers pluimage

Geen dancing zonder dansmuziek… Ook wat dat betreft ontstonden gaandeweg verschillende invalshoeken.

Nogal wat dancings beschikten over een groot dansorgel, dat vaak een hele wand in beslag nam. Het waren dikwijls mastodonten van enkele miljoenen Belgische Franken uit die tijd. In de mooiste exemplaren zat een volledig mechanisch ensemble verwerkt, inclusief mechanische drums en percussie, saxofoons, een accordeon en zo meer. Het geheel werd nog eens opgevrolijkt door een kleurrijke aan- en uitfloepende verlichting, zoals die van een juke box.

Orgelspecialist Björn Isebaert schreef ons in dit verband: "tot ca. 1910 waren vooral Franse orgels erg in trek in België, maar vanaf ca.1920 is het bijna al Mortier wat de klok slaat. Vanaf 1935 wordt die rol overgenomen door Decap. Na WOII bestonden in België bijna enkel nog Decap en Verbeeck, vandaar dat hun orgels erg goed vertegenwoordigd waren in de baancafés. Die firma’s waren ook gespecialiseerd in het moderniseren van oudere instrumenten."

Het familiebedrijfje "Gebroeders Decap" bevindt zich nog steeds in Antwerpen, en dateert uit 1902. Vanaf 1934 kwam er concurrentie van één van de broers van de oprichters, die zich als "Decap Herentals" buiten de metropool vestigde. Ook Mortier en Verbeeck waren overigens Antwerpse firma´s. Dit trio wist zich een reputatie op te bouwen, die tot over de landsgrenzen heen bekend raakte. Ook in een aantal Nederlandse dancings (bv. de Palma in Gits, de Napoleon in Rijsbergen) en zelfs in Frankrijk (de Moulin de Malfourat in Monbazillac) kon men bijvoorbeeld Decap-orgels aantreffen. Vandaag de dag zijn er niet alleen bij onze Noorderburen grote amateurs voor zo´n orgels, maar tot in de VS en Japan ! Voor de volledigheid vermelden we nog de minder goed vertegenwoordigde producenten Excelsior Teugels-Walem, Mi-Amigo en Crescendo Van De Broek (Gigant Orgel).

Adresgegevens:

- PVBA Gebroeders Decap Essenstraat 22 2000 Antwerpen (03/132 15 07)
- A. Decap Sound Turnhout: hier blijken drie adressen te worden opgegeven
     * Kadasterstraat 4 (014/41 42 33)
     * Parklaan 59 (014/ 41 4886)
     * Wieltjes 1
- Crescendo Van De Broek (Gigant Orgel) Kastanjelaan 41, Oosterhout

Voor wie onderzoek naar zulke orgels wil voeren, moet er rekening mee houden dat er ook tal van exemplaren in cafés, restaurants, feestzalen en spiegeltenten opgesteld stonden. Zo stond er een Teugels-orgel in de spiegeltent Lorika  te Rijkevorsel.

Juke boxen waren meer iets voor cafeetjes, waar men hooguit enkele danspasjes kon zetten. Het was verder wachten op geschikte versterkingsapparatuur, om elektronisch geproduceerde muziek voldoende luid te kunnen laten klinken, zonder het te vervormen. De toen nog peperdure versterkers begonnen pas omstreeks de 1950´s op te duiken, en dan nog maar bij mondjesmaat.

Sommige zaken lasten ook live optredens in, om meer ambiance te creëren. In kleine dancings kon dat gewoon een accordeonspeler zijn, of een klein jazz ensemble. In de 1950’s kenden een aantal Vlaamse charmezangers als Bob Benny en Ray Franky een zeker succes met trage walsen en zeemzoete smartlappen. In de 1960’s en ‘70’s braken nieuwe namen door, zoals Willy Sommers, Louis Neefs, Will Tura, Jimmy Frey, Mark Dex… Door het “circuit” van dancings aan te doen, traden ze op als publiekslokkers voor deze zaken, maar werd ter zelfde tijd ook hun eigen platenverkoop gestimuleerd. Het was ook een gedroomd moment voor de fans, om hun helden eens live aan het werk te zien, en voor wat rechtstreeks contact. Een aantal onder deze Vlaamse artiesten richtten een eigen (dans)zaak op, zoals Tony Geys of Eddy Wally (met zijn dancing in Ertvelde). Andere artiesten waren heel nauw verbonden met bepaalde uitgaansgelegenheden. Denk in dat verband bijvoorbeeld aan de hechte band van Will Tura en de Lorka in Hasselt.

  

Met de opkomst van rock’n’roll en “beat” popgroepen ontstonden ook in Vlaanderen of in buurlanden verschillende lokale popgroepjes, die optredens in Vlaamse dancings verzorgden. Een belangrijke naam in dat verband was Clark Richard, die ook wel bekend stond als de “Indonesische Elvis”. Samen met zijn Tropical Stars zong hij swingende liedjes in het Nederlands, vooral voor een jong publiek.

   

Een andere beroemde en interessante naam is die van Bruggeling Ricky Morvan met zijn prima begeleidingsgroep the Fens. Liedjes als “Hey Lilli” (terug te vinden op Youtube) lijken erg beïnvloed door Buddy Holly. Volgens "het verhaal van de Brugse rock” was het succes van dit liedje de zanger overigens wat te zeer naar het hoofd gestegen, waarop hij door de Fens uit de groep werd gezet. De onthoofde band ging nog een tijdje als de Black Boys door het leven. Dit zijn maar enkele van de ´local hero´s´, wellicht waren er in heel wat steden en dorpen groepjes die ooit dancings hebben aangedaan, maar anoniemer zijn gebleven.

In de 1960’s volgden een aantal dansrages elkaar in een snel tempo op. Bij Twistmuziek à la Chubby Checker  was voor het eerst sprake van individueel dansen in plaats van paardansen. Daarnaast waren er ook dancings waar eerder jazzgroepjes voor de nodige vibes zorgden, of dansorkesten die de nieuwste mode uit Latijns Amerika ten beste gaven, zoals de chachacha.

Medio 1970’s leidden clevere producers de voor een blank publiek toegankelijkere disco uit “zwarte” soulmuziek af. Films als Saturday Night Fever brachten de rage ook in Vlaanderen aan het rollen. Maar naast pure disco muziek, was er in discotheken ook ruimte voor meer poppy geluiden, zoals die van Abba (“Dancing Queen”…). Eind jaren ’70 begint ook de synthesizer-muziek meer en meer door te breken. 

DJ’s, LJ’s en portieren…

Eind jaren zestig, maar vooral vanaf de opkomst van de disco in de 1970’s zien we een ander fenomeen opduiken: de Disc Jockeys of DJ´s. Oorspronkelijk zorgden deze entertainers tussen verschillende live optredens door voor de muzikale omlijsting. Maar gaandeweg gingen ze een steeds belangrijkere rol gaan spelen, om het publiek in goede stemming te brengen. Platenmaatschappijen speelden hier handig op in, door het uitbrengen van meer en meer 12 inch platen, waarin dansnummers veel langer werden uitgesponnen dan in de single versie, bestemd voor de hitparades (bv. Chic).

Een andere nieuwigheid was de invoering van zeer complexe lichtshows. Zoals in het artikel over de Palais d´Eté / Pôle Nord al aan bod kwam, experimenteerden een aantal creatievelingen reeds begin 20ste eeuw met lichteffecten in uitgaansgelegenheden. In de 1960´s werd ook wel wat geëxperimenteerd met psychedelische effecten, die naar verluidt een idee gaven van wat drugsgebruikers in hun roes allemaal waarnamen. Maar vanaf de late 1970´s en vooral vanaf de 1980´s wordt heel het gebeuren rond lichteffecten op een veel hoger technisch niveau getild. In die mate, dat de grootste dancings en discotheken zogenaamde “Light Jockey’s” of LJ’s aanwierven. Deze coördineerden via een speciaal controlepaneel de verrassende lichteffecten, en soms ook vuurwerk, schuim- en confettikanonnen enz. 

Dancings en discotheken investeerden ook meer en meer in glitterbollen, gekleurde spotlichten, ongewone dansvloeren, verlichte togen en andere opvallende interieurdecoratie. Sommigen mikten op elegantie, anderen op extravagante kitsch en (al dan niet softe) decadentie.

Om het één en het ander in goede banen te leiden –dat was ten minste het oorspronkelijk opzet- huurden de belangrijkste dancings ook potige portiers in.

Theoretisch moesten zij ervoor waken dat enkel de mensen met de juiste dressing code binnen raakten. In werkelijkheid ontstonden er vaak al dan niet serieuze incidenten plaats, die sommige zaken een slechte naam bezorgden. 

Schaalvergroting: de opkomst van Megadancings

Zoals eerder opgemerkt concentreert Retroscoop zich op de periode tot omstreeks het einde van de 1970’s. Nochtans loont het de moeite om even iets te zeggen over de periode vanaf 1980. In deze periode zou ons land namelijk voor het eerst kennis maken met een compleet nieuw fenomeen, die van de megadancings.

Een echte definitie van zo’n danstempel blijkt niet echt te bestaan, maar de “mega” spreekt in feite voor zich. Het gaat dus om dancings met aanzienlijk grotere afmetingen dan deze die ons land tot dan toe kenden, die plaats bieden aan enkele duizenden gasten.

De eerste megadancing in de Benelux opende in 1980 in de leegstaande gebouwen van de ter ziele gegane conservenfabrikant Marie Thumas aan de Leuvense Vaart in Wilsele. De zaak heette de Manhattan. Volgens sommige bronnen waren het de BRT presentatoren Zaki en Mike Verdrengh die achter de oprichting zaten. In de enorme danszaal zorgden DJ’s als Jos Van Oosterwyck (°1949) en DJ Benny voor de muzikale omlijsting. Daarnaast was er een concertzaal, waar grote namen als Kool & The Gang, Earth Wind & Fire, Terrence Trant d’Arby en Randy Crawford ooit optraden. Het BRT radio programma Funky Town werkte de populariteit van de Manhattan zeker mee in de hand. De zaak bleef uiteindelijk tot in 1989 bestaan. Thans zijn er TV studio’s in het grote gebouw ondergebracht. Op de site waar in een ver verleden conservendoosjes met doperwtjes en snijbonen werden gevuld, worden nu ondermeer afleveringen van “Thuis” ingeblikt.

Een andere belangrijke zaak, de Dockside openden in 1988 de deuren in Hasselt. Oprichters waren de gebroeders Vanderstraeten uit Alken. Het was de periode waarin de New Beat razend populair was, en dank zij DJ’s als Dick Van Gelder stroomden ieder weekend duizenden jongeren naar de Kanaalkom in Hasselt. Sommigen kwamen zelfs uit Nederland en Duitsland afgezakt. De grote dancing kon zo’n 5000 bezoekers aan, en vaak was de danstempel ook echt tot de nok gevuld. In 2001 moest de zaak echter de deuren sluiten. De oprichters van de Dockside waren in 1999 in opspraak gekomen omtrent valse verklaringen die ze zouden hebben afgelegd aan een bank, om alzo aan het nodige kapitaal te kunnen komen om in Zuid-Afrika een nog grotere Dockside te kunnen openen. Thans bevindt zich een andere dancing, de Versus in het gebouw. Deze werd in oktober 2011 door de Egyptische geldschieter Maged Samy overgekocht voor een som tussen de 300 en 500 miljoen Euro. De investeerder ziet het overigens als een eerste stap voor een klein imperium aan dancings.

Sedert 1991 heeft ook Willebroek zijn eigen megadancing. In dat jaar nam de Carré zijn intrek in het heropgebouwde voormalige Expo ’58 paviljoen van Côte d’Or. De zaak heeft een capaciteit van 2000 bezoekers. In Destelbergen opende ook nog de Boccacio (Thans "The Temple"). De relatief kleine Vlaamse markt raakte vervolgens stilaan aan een verzadigingspunt, ondanks de toestroom van jongeren uit de buurlanden. Kleinere danstempels als de Fuse in de Brusselse Blaesstraat vonden nog wel een eigen specifieke niche, en wisten tot op de dag van vandaag te overleven, door telkens snel in te spelen op nieuwe gezichten en nieuwe beats.

Wie meer wil weten over de belangrijkste dancings uit deze periode (Boccacio in Destelbergen, de Mirano in Brussel, de beruchte Zillion in Antwerpen enz. vindt heel wat informatie op de website Belgian New Beat. 

Het einde van een tijdperk ?

Vandaag de dag lijkt het uitgaansleven heel anders dan zelfs maar 20 jaar geleden. Er lijkt dan ook een kentering te zijn opgetreden. Op een aantal plaatsen in Vlaanderen, die lang bekend hebben gestaan als uitgaansbuurten, verdwijnen de laatste dancings. In de buurt van Schilde, rond de Turnhoutse Baan had men bijvoorbeeld tot voor kort de Pallieter (later Double V), de Quartier (vervolgens Disco 48) en le Dôme. Vandaag de dag schiet daar niets meer van over. Iets gelijkaardigs vond plaats aan de Leuvense Steenweg in de omgeving van Diest. De laatste zaken, de Casteleyn en de James hebben er blijkbaar de duimen moeten leggen. Ook de baandancings in Zandhoven en omgeving, uiterst populair bij de senioren- zijn thans verleden tijd. Volgens Horeca Vlaanderen verdwenen er op 5 jaar tijd zo´n 60 dancings, en viel het aantal terug van 150 naar 91. (2)

De redenen die voor deze terugloop worden aangehaald lopen uiteen, afhankelijk van het type dancing. In geval van dancings die zich richten op 60-plussers noteert men sedert enkele jaren een sterke terugloop wat betreft inschrijvingen voor georganiseerde busreizen. (Wat daar dan weer de reden voor is, net als wat ervoor in de plaats is gekomen als vrijetijdsbesteding zou zeker een interessant onderzoeksthema zijn. Eén van de redenen die een rol spelen is uiteraard dat mensen langer blijven werken, iets dat in de toekomst voor meer en meer mensen een verplichting zal worden.) Wat betreft dancings voor jongeren, daar spelen ondermeer de belachelijk hoge kosten die top DJ´s aanrekenen een rol, net als de concurrentie van een aantal jaarlijkse dance-evenementen, de stijging van de bierprijzen en het rookverbod. Om uit de kosten te geraken moeten dancings ofwel aan een minimum aantal bezoekers zien te geraken, of het entreegeld verhogen. Altijd een risico, zeker in tijden dat het economisch minder goed gaat. Politierazzia´s in verband met drugsbezit, -handel en -gebruik worden ook aangehaald als een reden. Doch dit soort acties zijn niet nieuw, en gebeurden 10, 20 jaar geleden even goed. (3) Of de schaalvergroting in de sector een impact heeft gehad, met andere woorden of de megadancings op middellange termijn de kleinere dancings weggeconcurreerd hebben, zou enkel door apart onderzoek bevestigd, ontkend of genuanceerd kunnen worden.

Naast deze megadancings zijn er dus een aantal populaire jaarlijkse dance-festivals en meer “alternatieve” dansgelegenheden, zoals de Fuse in de Brusselse Blaesstraat. Daarnaast zijn er een aantal andere alternatieve circuits, waarbij jongeren op steeds wisselende locaties bijeenkomen. Leegstaande gebouwen lijken daarbij een grote aantrekkingskracht uit te oefenen. Omdat deze “underground scene” vaak een illegaal kantje heeft (op niet toegelaten plaatsen, zonder rekening te houden met overlast, auteursrechten, nelastingen...) wordt de plaats van het gebeuren pas op het allerlaatste moment kenbaar gemaakt op een "need to know"-basis via gsm-verkeer of via sociale netwerken.

Dat deze verschraling van het aanbod tot nieuwe initiatieven moest leiden, stond in de sterren geschreven. Interessant om te vermelden is de "revival" van meer traditionele bals in een modern kleedje gestopt. Een zeer interessant initiatief in dat verband, dat gaandeweg een stevige reputatie opbouwt zijn de Boombals. Kleinschalig begonnen in Gent door mensen uit het Folkmilieu met een innovatieve kijk zijn ze uitgegroeid tot een populaire tegenhanger voor de megadancings. De happening in Gent Lovendegem is zelfs een heus festival geworden.

Maar daarmee zitten we echter volop in aspecten, die buiten het nochtans soepele kader van Retroscoop vallen. Tijd om ons op het verleden te storten ! 

Een overzicht per provincie
(in opbouw)

Zowel de provincies als de exacte locaties binnen deze provincies worden hier alfabetisch behandeld. In deel I behandelen we Antwerpen en Limburg, in deel II zullen de drie andere Vlaamse provincies aan bod komen. In eerste instantie zal geprobeerd worden om zoveel mogelijk dancings te identificeren, waarna gaandeweg informatie per dancing kan worden toegevoegd.

Zoals zal blijken waren de meeste dancings gericht op een wat ouder publiek als deze die men vandaag de dag in megadancings aantreft. 

Provincie Antwerpen 

Aartselaar
Palmboom

Antwerpen Stad 
Abbaye Dancing (Anneessensstraat, 15)

Afgaande op de interieurdecoratie een zaak uit de 1930´s. Op de achterzijde werd de dancing aangeprezen als "le plus sélect cabaret mondain". (Moeten er nog superlatieven zijn ?) Echt groot lijkt de dansvloer niet geweest te zijn.

Al Capone Bar Dancing (Jan Breydelstraat, 25 Antwerpen)

  

Astrid (Van Schoonhovenstraat 82 en 4)

Waren alle reclamekaartjes voor dancings even duidelijk als die van de Astrid van Marcel Pauwels, dan zou historisch onderzoek naar het dancingverleden van de metropool wel goed opschieten. Het kaartje bevat niet alleen een adres en de volledige naam van de uitbater. We kennen echter in één klap ook twee van de voornaamste troeven van de zaak: haar Black Light-installatie en een Ami-jukebox, "het wonder dezer eeuw". De structuur van het telefoonnummer en het feit dat er sprake is van een jukebox laten ook toe dit kaartje te dateren als uit de 1950´s.

De tweede afbeelding toont een sticker die wellicht uit de 1970´s dateert. Er was toen nog steeds een dancing Astrid in de Van Schoonhovenstraat, maar dan op het nr. 4. Gaat het om een werkelijke opvolger, of om een compleet nieuwe zaak, die wilde inpikken op de roem van een voorganger ?
 

Big Ben Tavern Dancing (Napoleonskaai 13-15)

 

Blue Garden (Charlottalei 2, Mariaburg)

Colt Club (Papenstraat 1)

Geen verdere informatie beschikbaar dan dat het om een zaak uit de 1970´s lijkt te zijn gegaan. Werd er misschien op country & western gedanst ? 

Jacques Dancing Discobar Brasserie Bolivarplaats 17

 

Lachende Koe (Statiestraat)

 

Olympia (Napelsstraat 128)

´men weigert naar goeddunken"

Riva (Deurne)


Starlight (Montignstraat 148)

Van deze zaak is voorlopig enkel geweten dat de Renaldo´s er gedurende een zekere tijd het vaste dansorkest waren. Zij konden geboekt worden via een adres in de Schildersstraat.

 

Washington Discobar (Verbindingsdok)

De Zeester (St Annaplage)

*   *   *   *   *

Aartselaar
Dancing Palmboom 

Balen
Kempenhof

Zaak met ruime parking en goede bediening gestart door Hubert Saelens-Smeyers.

Waar ooit de kenmerkende tonen van een Albert Decap-orgel weergalmden, en ettelijke paren voeten al dan niet ingewikkelde danspasjes lieten uitvoeren, worden vandaag de dag andere acrobatiën uitgehaald. De voormalige dancing Kempenhof is heden dan ook een "parenclub", zoals dat omfloerst wordt omschreven.

Beerse Tunrhout
Dennenoord (Turnhoutsebaan, 71)

 

Het Dennenoord ("bij Sander") werd omstreeks 1962 gebouwd langsheen de Turnhoutse Baan. Gezien de nabijheid van Nederland kwamen ook heel wat Noorderburen naar het gezellige Vlaanderen afgezakt, vandaar de Nederlandse vlag op de postkaart. Oorspronkelijk zorgde een Decap orgel voor de muziek. De gebroeders Decap brachten trouwens een aantal vinylplaten uit met muziek gemaakt door het automatisch orgel van de Dennenoord. Gaandeweg werden ook meer en meer live-optredens georganiseerd.

Zoals hieronder te zien is, lieten de eigenaars ook reclame aanbrengen op een reeks sigarenbandjes. Er bestaan er overigens meer dan er hier werden afgebeeld.

Het gebouw werd in juli 2007 afgebroken door de toenmalige eigenaar Janssen Pharmaceutica, dat een bedrijfsgebouw tegenover de dancing heeft. In de plaats kwam een parking voor 50 voertuigen. De uitbaatster opende 300 m verder een nieuwe dancing, in het ter ziele gegane Velvet Lounge. Er kwamen heel wat protesten van omwonenden, met klachten over lawaaihinder en wildparkeerders. Nadat de gemeente een milieuvergunning weigerde, ging de uitbaatster bij de Provincie Antwerpen in beroep, en kreeg dan toch de vereiste vergunning.

   

Uilenspiegel (Turnhoutsebaan, 81)

In hetzelfde dorpje lag nog een tweede dancing, de Uilenspiegel. Ook hier weer stal een flamboyant Decap orgel jarenlang de show. Geen wonder dat het dan ook een prominente plaats kreeg op de postkaarten van het interieur, en zelfs op sigarenbandjes. Een sticker uit de 1970´s spreekt eveneens over een "laatste nieuw Hammond orgel".

De zaak beschikte over een ruime dansvloer en parking, alsook over een zaal voor (groeps)feesten, familiefeesten en trouwfeesten. Er werd onder meer "Trappist van het vat" in deze zaak geschonken.

  

 

Berchem ?
Berchemhof

Afgaande op het Antwerps adres van de fotograaf kunnen we ervan uitgaan dat als deze dancing al in Berchem lag, het wel degelijk over het Antwerpse Berchem ging. De zaak vernoemt op de gevel het echtpaar C. Reunis-Marin op als uitbaters. Naast café waar men de sportuitslagen kon volgen zou het ook een dancing zijn geweest. De precieze ligging ervan blijft vooralsnog een raadsel.

Berendrecht
Atlantis Monikkenstraat

Blaasveld
Seyenhof Riva Broekmansstraat 26

 

Ongetwijfeld zal de gilde der architecten het allemaal in ronkende termen als "een "gedurfde, speelse en geniale confrontatie ten midden van idyllisch landschap"  of met gelijkaardige dure woorden weten te verkopen... De bouw van deze dancing zo vlak tegen een fraai historisch pand zal echter de tenen van menig rechtgeaarde nostalgicus of -ca van ergernis doen krullen. Het is typisch het soort van beeldmateriaal dat ooit nog wel op een Amerikaanse website zal belanden, waar men hoogstverbaasd kijkt naar dit soort van architecturale hutsekluts uit dat vreemde kleine koninkrijkje ver weg aan de overzijde van de Atlantische Oceaan.

Opgelet: volgens onderstaande reclamekaart blijkt dat er een tweede ´t Seyenhof was, nl. in Itegem, die evenwel in één adem met deze in Blaasveld vermeld wordt. Dit wijst er wellicht op dat de twee zaken van dezelfde eigenaars waren. Wat precies het "drijvend kempisch dorp" voorstelde is ons niet bekend.

 

Bonheide / Rijmenam
La Taupinière Dancing Zwembad Bar Watermolenstraat 117

 

Booischot
De Kievit Broekmansstraat 26

Het gebouw bestaat nog steeds, maar is thans Boekbinderij LD nv

Boom
Apollo Discobar Kerkstraat 17 

Bornem
Dancing Bristol "bij Sonja"

 

Brasschaat
Blauwe Donau

 

Dessel
Mie Vet (?)

Moon Light

Emblem
Zie Ranst

Geel
Bosduif (Bel 52)

Deze dancing met een toch wat ongewone naam was uitgerust met een imposant Decap Antwerpen-orgel. Er waren ongeveer 400 zitplaatsen, er werd op gegeven moment ook een speeltuin aangelegd. De zaak lag in een bosrijke omgeving, en beschikte over een ruime parking.

Carmen (Molseweg 54)

Werd volgens deze reclamesticker uitgebaat door Tony De Ryck. Dezelfde informatiebron leert dat deze zaak zowel een Decap orgel had als een Disco Bar. De dancing werd in een voorlopig onbekend jaartal gesloten, en is thans een elektrozaak 

Het Galjoen

Ook in ´t Galjoen werden tot eind jaren ´80 de deuntjes en refreintjes uit een wonderbaarlijk Decap Antwerpen-orgel getoverd. Vervolgens werd een waardige opvolger gevonden in het reeds geroutineerde dansorgel van de Purperen Hei in Herstelt. 

Loana

Van deze dancing weten we enkel dat hij thans verkocht werd aan een traiteur, die hem ombouwde tot een feestzaal. Het Decap orgel dat hier stond verhuisde naar Perk, meer bepaald naar een verhuurder van zulke orgels. 

Grobbendonk
Bosvogel Hoeve Bar Dancing (Eisterlee 22, Grobbendonk)

 

Halle Kempen

Zie Zoersel 

Heist-op-den-Berg

Drie dancings werden in het landelijke Heist-op-den-Berg geïdentificeerd, de Egypte, de wijd en zijd welbekende Fabiola en de Bergola. Het al bij al kleine stadje moet in de 1970´s dan ook echt wel een belangrijke attractiepool  zijn geweest, met deze drie zaken... 

Bergola (Kerkhofstraat, Bergbos) 

Bevond zich vlak naast de watertoren van Heist-op-den-Berg. Thans bevindt zich de radiozender Christana in dit gebouw.
De hoes van de LP, uitgebracht in de 1970´s geeft een beetje een idee van het interieur van deze zaak.
 

Egypte (Aarschotse Steenweg 82) (Liersesteenweg 153?)

 
Foto: Björn Isebaert


       
LP (Monopole MLP 729)
van het Decap Orgel van de Egypte

Van deze zaak weten we vooralsnog alleen dat ze werd uitgebaat door André Vetters-Wijns. Er stond een "105 key" Decap orgel in de zaal met de dansvloer opgesteld. Afgaande op de sticker hierboven afgebeeld bestond de zaak minstens tot in de 1970´s, wellicht zelfs tot in de 1980´s.

Na de sluiting werd het eerst een binnenspeeltuin. Het oude gedeelte van het gebouw is thans een Italiaans restaurant, het nieuwere een filiaal van computershop Tones Mechelen.

Fabiola

 

 

In 1961 opende brouwer Maurice Caluwaert aan het kruispunt van de Liersesteenweg en de Mechelsesteenweg in Heist-op-den-Berg een kleine maar fraaie dancing. De zaak werd genoemd naar Koningin Fabiola, die dat jaar met Boudewijn 1 in het huwelijk was getreden. (Het is ons niet duidelijk of Caluwaert louter een investeerder was of zo hij ook de eerste uitbater is geweest) 

In 1975 nam de toen 25 jarige Jos Verstrepen de zaak voor 6 miljoen toenmalige Belgische franken over. Dit was echter geen aankoopsom voor heel het gebouw, maar het gevraagde instapkapitaal voor een langdurige huurovereenkomst. Caluwaert bleef dan ook de eigenaar van het best wel fraaie gebouwtje. Verstrepen investeerde ook nog eens 4 miljoen in een nieuw Decap orgel, dat zo’n 20 jaar in dienst zou blijven. Uiteindelijk maakte het dansorgel plaats voor een mengtafel en DJ’s.

De vrijdag avonden waren gereserveerd voor vrijgezellen, de zaterdagavonden maakten 50-plussers het mooie weer, en op zondagen kwamen gepensioneerden en senioren er zich amuseren. 

Jos Verstrepen, de laatste zaakvoerder kwam uit een familie, waarin het runnen van horecazaken blijkbaar in het bloed zat. Zijn vader had een zaak, en zowel zijn zus als zijn broer runnen een dancing. Met hard werken maakte hij van de Fabiola een zeer florerende zaak, die hem geen windeieren legde. 

In 2007 onderhandelde Verstrepen met een Chinees, die ervan droomde om een wokrestaurant in het gebouw te openen. Er kwam echter een bikkelharde njet van eigenaar Caluwaert en Interbrew. Hun argumentatie dat het contractueel voorzien was dat er bier geserveerd moest worden in de zaak werd echter in 2011 blijkbaar niet langer als geldend beschouwd. Na 36 jaar werd besloten de zaak niet langer te verhuren. Er zouden onderhandelingen zijn opgestart met Colruyt, dat er een grootwarenhuis in de plaats van de voormalige dancing wil optrekken. Zoals de Gazet van Antwerpen het zo mooi in september 2011 blokletterde, danste Fabiola dat jaar haar laatste wals. (4)

  

Herentals
Globe

De sticker geeft aan dat er ook een vestiging in Vilvoorde is geweest

Robin Hood (zie Zandhoven) 

Herselt Snepkens
De Purperen Hei (Provinciebaan 10)

 

Deze dancing ten midden van het groen bleef bestaan tot 1999. Ook in deze uitgaansgelegenheid installeerde de Antwerpse firma Decap een dansorgel. De eigenaar zong zelf vaak mee via een microfoon bij tal van melodietjes die zijn Decap-orgel afdreunde, ondanks het feit dat zo´n orgel daar eigenlijk niet echt geschikt voor is. De zaak beschikte ook over een feestzaal.

Toen het de deuren sloot, besloten de uitbaters van Feestzaal Heuvelhof in hetzelfde dorp om hierop commercieel in te pikken, door zelf dancing te worden.

Britt Lambaerts maakte er ons attent op dat zich op de site van de voormalige Purperen hei sedert de vroege 2000´s de discotheek Millenium bevindt. 

Hoboken
Dancing Spieken (´s Pieken ?) Zwaantjes

 

Hoogstraten
?

Naar verluidt zou deze voormalige windmolen rond 1980 dienst hebben gedaan als dancing, een beetje vergelijknaar met deze in Heist-op-den-Berg.

Kruibeke
Dancing Van Dijck (Hoogstraat 31, in de deelgemeente Bazel)

Zaak van ca. 300 zitplaatsen opgericht in de 1960´s. Volgens sommige getuigen was de sfeer er "hartelijk". Het bestond uit een L vormig woonhuis (?) van 1 verdieping, waartegen een lage zaal van 4 traveeën (voorzijde) was gebouwd. De hoofdingang met dubbele deur en sas bevond zich aan de voorzijde van het huis. De parking bevond zich achter de dancing, terwijl aan de voorzijde een lage betonnen muurtje stond, met 5 vierkantige bloembakken. In drie daarvan waren vlaggenmasten geplaatst. Er stond een Decap orgel, en er werd ook een LP uitgebracht met muziek van dit mechanisch wonder. (oude online berichten spreken van een optreden van zanger Rudy Jones in 2003 in dancing "Nieuwe Van Dijck" in Kruibeke, mogelijk ging de zaak dus een tijd onder die naam verder)

De Van Dijck werd in 2005 door de gemeente aangekocht, om er een feest- of fuifzaal in onder te brengen. Ondanks heel wat politiek gekibbel hierrond werd er geïnvesteerd in o.a. een nieuwe keuken. De zaak ging vervolgens een aantal jaren als ´t Hoogzaal door het leven. In 2015 ging er nog een Valentijnsbal door. Niettemin ontdeed een nieuw gemeentebestuur zich van de Hoogzaal in augustus 2016. Te veel zware investeringen drongen zich namelijkop. Zo zijn er dringende reparaties aan het dak nodig, was het gebouw nog uitgerust met enkel glas enz. Wat er nu met de zaak zal gebeuren is ons op dit moment nog onduidelijk.

 

Itegem Blaasveld
´t Seyenhof

´t Seyenhof deed tegelijkertijd dienst als café, restaurant en dancing. In de 1980´s werd de zaak uitgebaat door de Vlaamse zanger Joe Harris (1943-2003), tot hij het in 1992 moest sluiten. De man overleed aan een hartaanval in de stad waar hij 60 jaar eerder geboren was.

Opgelet: volgens onderstaande reclamekaart blijkt dat er een tweede ´t Seyenhof was, nl. in Blaasveld, die evenwel in één adem met deze in Itegem vermeld wordt. Dit wijst er wellicht op dat de twee zaken van dezelfde eigenaars waren. De reclame leert ook dat de zaak meer dan een dancing en horeca-zaak was, maar ook over een speeltuin, luna-park en een auto-miniatuurpark beschikte. Betekent dit dat deze dancing vooral door jonge gezinnen bezocht werd ?

Kessel
Alcazar (Hoek Lierse Steenweg / Statiesteenweg)


De Alcazar was in het huis rechts gevestigd
 

Koningshooikt (Lier)
Het Fort (Donderheide 3)

Ten midden van een groen domein bevond zich vanaf 1966 Café-Dancing Het Fort. Zoals de postkaart het laat zien, was het gebouw inderdaad tegen een militair fort uit 1909, dat volledig omgeven was door een min of meer rechthoekige gracht. Het voormalige militaire domein werd in de 1950´s privé bezit. Op een bepaald moment werden er in de bunkers van ongewapend beton champignons gekweekt. Naast de Café-Dancing was er mogelijkheid om te vissen en een kleine speeltuin. Helaas werd vooralsnog niet achterhaald wanneer de kleine dancing gesloten werd. Blijkbaar was de dancing meerdere jaren gesloten, om dan een zeer kort bestaan te hebben gehad als... striptease bar...

Thans biedt het fort onderdak aan zo´n 130 vleermuizen, die hier in alle rust kunnen komen overwinteren. De rust wordt in de andere seizoenen wel eens verstoord, wanneer men motorcrosswedstrijden of airsoft-tornooien met zeer realistische namaakwapens in het domein organiseert. 

Lichtaart
´t Lachriet

  

Dancing opgericht ten midden van een natuurgebied, dat terzelfde tijd dienst deed als restaurant voor een camping. 

Lier
Brouwershuis Dancing (Zimmerplein 6)

 

Lille
Bierhoeve (Herentalse Steenweg 107, Poedelee)

Nog bestaande dancing, met een werkend Decap-orgel 

Mechelen

In het verleden moet Mechelen een zeer sterk uitgebouwd uitgaansleven hebben gekend, met ondermeer fraai dancings zoals de "Royal" van O. Holemans. Vandaag de dag schiet er niet zo heel veel meer over van dat nachtelijke feestgedruis.

Beethoven

Mol
Butterfly

Deze zaak had een vorm die wat op een kruising van een autorooster en een naoorlogse radio leek. Wanneer deze uitgaansgelegenheid precies werd opgericht is voorlopig nog onduidelijk. Alleszins werd in 1981 bovenstaande Publibel, een reclame op gele briefkaarten uitgegeven. Ook op wellk publiek gemikt werd is vooralsnog een groot vraagteken. Wie ons hierover meer kan vertellen mag ons heel zeker contacteren via info@retroscoop.com, zodat deze aanvullende informatie hier kan worden toegevoegd. 

Cubana Café Dancing (Mol Rauw)

 

Uitbater Vic Debruyne 

Oostmalle
Bierkelder (Lierselei 100)

Deze zaak was tegelijkertijd een dancing, een café, een restaurant en een pension. Het gebouw roept meteen beelden op van Ober Bayern. of Tirol.

De Wiks (Antwerpsebaan 4)

 

  

Oud Turnhout
De Zweep (Steenweg op Mol 89, Oud Turnhout) 


Arcade LP 163
 

De wat vreemde naam van deze zaak moet helemaal niet in verband gebracht worden met bedenkelijke SM-taferelen of iets in die lijn. Het ging juist in tegendeel om een populaire en heel "brave" dancing, uitgerust met een fraai Decap orgel. Zoals men hierboven kan zien, was dit orgel ooit de ster van een heuse LP, uitgebracht door Arcade. 

Poppel (deelgemeente Ravels)
Bungalow (Grens 10, Poppel)

Weinig somptueus gebouwtje, dat echter aan 350 mensen een zitplaats bood en over een Decap orgel beschikte. De dancing zou zowaar over een "ruime dansvloer" hebben beschikt. Voor wie zijn dorst wou lesten was er ondermeer "trappist van het vat". Let ook op de mededeling op het bord aan de achterkant omtrent douanedocumenten. Het gebouw bestaat naar verluidt nog steeds.

Het lot van vele voormalige Vlaamse dansgelegenheden is werkelijk een eentonig lamento: ofwel werden ze tegen de vlakte gegooid om plaats te maken voor appartementen of lofts, ofwel overleefden ze de slopershamer, maar werden ze feestzalen of (meestal wok)restaurants. Nooit eens een speeltuin of een fraai museum ho neen... Ook in Poppel werd dit stramien keurig gevolgd: de dancing werd niet afgebroken, maar is vandaag een restaurant... 

Postel
Heidelicht (Eerselse Weg 100)

Dancing bestaat nog steeds en beschikt over een werkend Decap-orgel

De Kaasboerin (Eerselseweg 99)

Deze dancing met 450 zitplaatsen en een speeltuin zou minstens sedert de late 1960´s bestaan.

Putte
Zie Stabroek 

Ramsel
Edelweis (Madestraat, 21) 

Uitgebaat door de familie Loockx. De zaak beschikte over een orgel van +Decap Antwerpen. De dancing werd ondertussen afgebroken en "opgevolgd" door appartementen... 

Ranst (deelgemeente Emblem)
De Zwarte Zee Steenweg op Oostmalle 36

De Zwarte Zee was een dancing, café en een "bierkelder" 

 

Ravels > zie ook Poppel
Kapelhof (Eel)

 

Eel is een aparte dorpskern op het grondgebied van Ravels.

Pal naast de kerktoren van Ravels-Eel bevond zich vanaf de vroege 1960’s (?) café-dancing Kapelhof. De bescheiden zaak, die zich op een straathoek bevond, richtte zich met haar bals populaires eerder op een volks en eerder ouder publiek. Dat had ook te maken met de achtergrond van de uitbater, André “Dré” Lauwers-Verschuren. Deze was een bekende wielerliefhebber uit de streek, die menige kermiskoers in de buurt organiseerde. Via één van de postkaarten weten we dat Lauwers zijn bieren door Brouwerij Alken geleverd kreeg. In 1979 liet hij nog een nieuw Decap dansorgel in de zaak plaatsen.

Dré Lauwers woont ondertussen al zeer lang in Kaatsheuvel. Hij zou ook lang in het pretpark De Efteling hebben gewerkt.

Vandaag de dag bestaat het gebouw nog steeds, maar de Kapelhof heeft plaats gemaakt voor café Blue Jeans, een eigentijds concertcafé, uitgebaat door Karel Van Loon en Marij Kortlanden. 

Retie
Dancing Scotch-Club (Turnhoutsevaan 134)

 

Rumst
Maxim (Korte Vissersstraat, 10)

 

Misty


Collectie Yvan Andries

Het Antwerpse Decap 105 orgel vond een gretige afnemer in een Nederlandse privé-verzamelaar, die het naar Zundert liet overbrengen. Dit gebeurde nadat de Misty een disco-café was geworden. De reclamepostkaart laat zien dat er ook een "Café Supra" aan deze zaak verbonden was. 

´s Gravenwezel
Palmhof 

Uitbater: C. Langmans

Schilde
Pallieter:Turnhoutse Baan 472


Collectie Björn Isebaert

Deze dancing werd opgericht in 1957 door Louis Sevenans, die afkomstig was uit Merksem. De zaak deed blijkbaar gouden zaken, want rond 1968 werd de de capaciteit vergroot van ongeveer 300 naar 450 bezoekers, een stijging van 50 %

Sommige bronnen suggeren dat de eigenaar van dancing De Toverfluit eerder geprobeerd had de Pallieter over te kopen. Op het laatste moment bedacht de uitbater zich echter, waarna de boze bieder hem vanuit Zoersel begon te concurreren. Er was echter volk genoeg voor meerdere dancings. De Pallieter bijvoorbeeld zong het uit tot in 2001, toen eigenaar Gerard Bellens de sleutel onder de mat schoof. Er kwam nog een halfslachtige poging om de zaak onder een nieuwe naam te herbeginnen -"Maison double v", maar die "W" stond duidelijk niet voor Winnaar. Enkele jaren later viel het doek definitief over deze zaak, en werd het gebouw afgebroken. De prijs per vierkante meter bouwgrond langs deze weg moest in die tijd aardig aangetikt hebben, en zo´n relatief klein gebouwtje viel puur commercieel wellicht niet meer te verdedigen. Temeer daar het aantal dancingsbezoeken na de piekjaren 1990 snel begon af te nemen. 

Stabroek
Abtskelder

 

Den Dok (Putte)

Een dancing die uitgerust was met een zwembad. Vreemd genoeg kwam de zaak met dit groot waterreservoir aan zijn einde door een... brand.

De Vlieg (Puttestraat 53, Putte-Stabroek)

 

Pleysier (Puttestraat 117, Putte)

Wig Wam

St. Job in ´t Goor
De Peperbus (Eikenlei 62)

  

St. Katelijne-Waver
De Molen (Stationsstraat) 

Rio (Stationsstraat)

Dancing uitgerust met een draaiende dansvloer. Deze zaak zal in 2013 zijn 100ste verjaardag vieren, en was al die tijd in handen van dezelfde familie, de familie Jacobs. Het moet dan ook één van de oudste dancings van het land zijn. Toen de zaak in 2003 zijn 90ste verjaardag vierde, verscheen er een boek over.

Willy Jacobs gaf ondermeer een startende en nog niet bekende Will Tura kansen door hem te programmeren. Hij deed hetzelfde met de Britse groep Mud, net voordat deze de hitlijsten stormenderhand innamen. Hij zou thans van alles plannen om de 100ste verjaardag van de zaak te vieren, en verschillende Vlaamse artiesten staan al te drummen om te mogen meedoen.

St. Lenaarts (deelgemeente van Brecht)
La Palma

Van deze dancing weten we voorlopig alleen dat ze de mensen aan het dansen kregen, dank zij een Decap-orgel uit Antwerpen.

De La Palma in St Lenaarts werd later het Orgelhof, dat werd uitgebaat door René Verhoeven. De man liet zowaar een tweede orgel in de zaak plaatsen, waarmee hij ook verzoeknummers kon afspelen. Maker was ditmaal niet de Antwerpse tak van de familie, maar de Herentalse.

St. Mariaburg (nabij Brasschaat)
Blue Garden Openlucht Dancing (Charlottalei 2, St. ? Mariaburg)

  

Turnhout
Cartouch Dancing (Warandestraat, Turnhout)

Flamingo

 

Viersel
De Kroon

 

 

Vosselaar
Dancing Capri (Antwerpsesteenweg, 78)

Wommelgem
Hoeve Brasserie Bar Dancing

Wuustwezel
Europa (Bredabaan, 4)

Ondanks wat de buitenkant suggereert was het een relatief grote zaak, die aan 500 mensen een zitplaats bood. Ook zouden er maar liefst 2 orgels van Decap Antwerpen hebben gestaan.
 
Het gebouw bestaat nog steeds en is nu een restaurant.
 

Zandhoven (en omgeving) 

Tot in de 1990’s stond Zandhoven wijd en zijd bekend om een aantal baandancings, waarop busladingen senioren van heinde en ver afkwamen. Het zogenaamde “Gouden Vierkant” werd gevormd door de Robin Hood, de Blauwe Engel, de Willem Tell en een zaak met een wel heel ongewone naam, de legendarische “14 Billekens”. Binnen dit gouden vierkant situeerden zich op een bepaald moment zowaar 9 dancings. Het is moeilijk om te zeggen of de hoogdagen van deze dancings zich situereerden in de 1960’s, toen de meeste werden opgericht, of in de 1990´s, toen talloze senioren uit de vier windstreken met autobussen naar Zandhoven afzakten. 

Aan alles komt op zeker moment echter een einde. En inderdaad, om de één of andere duistere reden is er op zeker moment geen aflossing van de wacht meer gekomen. Busmaatschappijen zagen het aantal inschrijvingen met de jaren krimpen, dancings hun bezoekersaantallen systematisch dalen. Eén voor één moesten deze zaken de duimen leggen, en werd een roemrijk hoofdstuk uit de ontspanningscultuur definitief (?) afgesloten.

De Blauwe Engel

Deze dancing met zijn verlichte dansvloer bezat eveneens het allereerste Decap "robotorgel" van Europa. De postkaarten verduidelijken treffend wat daarmee precies bedoeld werd.


overdag, zonder de magie van de nacht en het gekleurde licht
zag de zaak er eigenlijk minder sfeervol uit

Op gegeven moment werd de zaak om een nog onopgehelderde reden enkele tientallen meters volledig verplaatst. Nadat de dancing "ontmanteld" was geworden, werd hij weer helemaal zoals voorheen heropgebouwd, zoals op de foto hierboven te zien is. 

Molenheide


Zou dit de jaren ´70 zijn... ?

Robin Hood (Langestraat, Zandhoven)

 

De Stick Dancing Bar (Nieuwstraat 64, Herentals)

uitbater F. Brueren 

Tybaert Café Dancing (Langestraat 93)


Collectie Björn Isebaert

Willem Tell (Langestraat, 80A)

Op de verbindingsweg tussen Malle en Lier bevonden zich schuin tegenover elkaar twee dancings, die gouden jaren hebben gekend: de “Willem Tell” en “De 14 Billekes”. De uitbaters van de Willem Tell waren een zekere Leon Versmissen en zijn eega Alice Meylemans.

Zoals in heel wat andere dancings zorgde ook in deze "Parel der Kempen" een Decap-orgel voor de sfeer. Op Youtube zijn een aantal amateurfilmpjes te zien, die in deze zaak gedraaid werden, waaronder beelden uit 1989.

Als deze informatie correct is, werd in deze zaak ook de inboedel van de notoire Antwerpse discotheek de Zillion openbaar verkocht. De Willem Tell sloot in 2007 de deuren, en is thans een Chinees restaurant, dat “Wokvilla” heet. Daarmee verdween de laatste baandancing op deze weg. 

 

Zilverden

Zoals helaas bij verschillende dancings die hier de revue passeren weten we ook van deze voorlopig enkel maar dat een Decap orgel uit Antwerpen voor de goede luim en de "grooves" zorgde.

14 billekens (Langestraat, 63 Heikant)

De oorsprong van het volkse Dancing-Café de 14 Billekens in Zandhoven-Heikant gaat terug naar het begin van de twintigste eeuw. Oorspronkelijk was de zaak een café met de minder originele naam “Welkom”´. 

De naam “14 Billekens” werd in 1963 bedacht. De toenmalige eigenaars hadden naast drie zonen ook zeven dochters. De dochters werkten samen met hun moeder in de zaak. En, zoals Ludwig Pittevills het terecht opmerkt: “Een eenvoudig rekensommetje leert ons dat we met de billekens van de dochters inderdaad aan 14 stuks billekens komen. Kan het simpeler ?” 

De ongewone naam inspireerde de legendarische Johnny Hoes (1917-2011) blijkbaar ooit tot de “lyrische” zangtekst “met jou willekes, met jou willekes, naar de veertien billekes”… Met zijn wereldvermaarde “Vogeltjesdans” zou de handige Nederlander, baas van platenmaatschappij Telstar en ontdekker van ondermeer Doe Maar echter heel wat meer commercieel succes boeken… 

Enige verwarring lijkt wel te bestaan over wie nu precies die vader van de zeven dochters was… Volgens de ene bron ging het om Leon en Alice Versmissen-Meylemans, terwijl de Gazet van Antwerpen het op Louis en Julia Hendrickx houdt. (5) 

Om het één en het ander nog eens extra in de verf te zetten, werd in de zaak een mooi glasraam aangebracht, waarop zeven blonde danseresjes naast elkaar synchroon een gelijkaardig danspasje uitvoeren. Na de sluiting van de zaak omstreeks 2010 “verdween” dit fraaie glasraam eerst, om vervolgens op te duiken in het Nederlandse “Museum Dansant” van orgels te Hilvarenbeek nabij Tilburg. Blijkbaar verkocht de laatste eigenaar het buiten medeweten van de mensen die het gebouw opkochten. Op gevaar af van boze e-mails te ontvangen van de betrokkenen, toch even vermelden dat de dochters volgens een aantal getuigen toch niet zo mooi waren als op dat glasraam gesuggereerd werd... Al kan deze getuigenis natuurlijk ook afkomstig zijn van een kwatong, die door één van de jongedames in zijn enthousiaste avances gedwarsboomd werd.

De laatste eigenaar verkocht eveneens het Decap-orgel van de dancing. Vandaag de dag is er een fitnesscentrum in het gebouw gevestigd. "Alles vloeit, niets blijft", zo wisten de Oude Grieken het al. 

Zandvliet
Flinstones 

Zoersel
Bakkershof (Halle)

Toverfluit (Kapellei 264)

De Toverfluit in Halle, deelgemeente van Zoersel dateert uit 1958. De zaak oogt langs de buitenzijde wat op een Tirools chalet. Het interieur bestond uit stevige houten meubels, lambrizeringen en balken aan het plafond. De kleine dansvloer bevond zich tussen de rijen tafels, net voor de toog. Op de achtergrond van de onderste postkaart is ook een dansorgel te zien.

Deze dancings bestaat nog steeds. Het interieur is enigzins aangepast, maar de lambrizeringen en het plafond met balken hebben de tand des tijds doorstaan. De zaak mikt op een zeer volks publiek van zowat alle leeftijden, maar vooral van boven de 35. Op de website van de Toverfluit zijn sfeerfoto´s te zien van ondermeer optredens van Eddy Wally, Jo Vally, de Country Boys en een bonte, gekbekkende menigte.


Reeks van 10 sigarenbandjes van het merk Caraïbe
met reclame voor de Toverfluit

  

  

  

 

Provincie Limburg 

Achel
Wilgenhof


Foto: Björn Isebaert


Foto: Björn Isebaert


Foto: Björn Isebaert

Van de Wilgenhof vonden we vooralsnog enlel beeldmateriaal uit 2009, afkomstig van de collectie van Björn Isebaert. Het is duidelijk dat een deel van de inboedel nog dateert van enkele decennia eerder. Isebaert wist eveneneens wat meer wist te vertellen over het orgel. Dit zou geen echt Mortier-orgel zijn, maar eentje gebouwd door René van den Bosch uit Lillo. Deze nam op gegeven moment de prestigieuze merknaam "Mortier" over, en kon dus zijn orgels onder die naam op de markt brengen. 

Beringen
Dancing Pacha

 

Bocholt
De Nachtegaal (Oude-Weg, 7)

 

Savannah

      


De Savannah ligt uiterst rechts, in het midden van de kaart. De grote loods in het centrum van de kaart is een herstellingsplaats voor kanaalschepen

Tot 1979 baatten Dhr.Savelkoul en zijn vrouw (Heylen) Dancing Savannah in Bocholt uit. Deze kleine dancing viel best wel op vanwege een opvallende voorbouw in de vorm van de voorsteven van een kanaalschip. De Savannah lag dan ook zeer dicht bij een korte aftakking van het kanaal, waar zich ook een kleine scheepswerf bevond. Dit verklaart meteen de naam van de straat waarin deze kleine uitgaansgelegenheid zich bevond. 

Alles leek wel in het teken van de scheepvaart te staan in deze dancing, want ook de toog had de vorm van een bootje, aan de muur hing een groot stuurwiel. De Savelkouls lieten op bepaald moment eveneens een sigarenbandje maken, waarop reclame voor hun dancing werd gemaakt. 

 

Het gebouw bestaat nog steeds, al zijn alle opvallende toevoegingen ondertussen gesloopt. Vandaag de dag is de voormalige Savannah een opslagplaats geworden, en niets herinnert nog aan de gloriedagen van weleer… 

Borgloon
Tuf Tuf (Tongerse Steenweg 11)

 

Elen-Dilsen
Alp Horn (N 78 Baan Tongeren-Maaseik, Rijksweg 874 )

 

De Alphorn werd pgericht in 1970 door Jos Vanderhoven (1944-2002) en zijn vrouw Lisette Schols. Vreemd toch hoe Oostenrijk, Zwitserland en Zuid-Duitsland meermaals hun stempel hebben gedrukt op het dancing-landschap in Vlaanderen.

Voor Dilsen zie verder ook: Lanklaar 

Engelmanshoven
Gasthof

 

Genk
Breyt (Weg naar As 249)

 

Drijtap (Hasseltweg)

 

Texas Bar (Stadionstraat 2)

Hoewel de tot hiertoe gekende afbeeldingen eerder een drankgelegenheid annex Joe´s Roosterbar annex vrije radio tonen, geven sigarenbandjes aan dat het ook een dancing was. Naar verluidt heette "Joe" met zijn familienaam iets in de aard van "Suborg" (kan iemand dit bevestigen of verbeteren ?)

Dit eerder primitieve gebouwtje bestaat niet meer.

  

In de 1970´s bevond zich in Genk ook nog de "Cyriol" (?) langs de Zonhoverweg. Het ging om een kleine dancing, ondergebracht in een omgebouwd boerderijtje. De naam verwees naar de voornaam van de eigenaar, Cyriel Olaerts.

Gingelom
Moerli

Mylord Café Dancing 

Halen
Remember (Staatsbaan)

Druk bezochte dancing, gelegen vlakbij de afrit van de snelweg gelegen langs de verbindingsweg Hasselt-Diest. Erik Gilissen schreef ons hierover: 

"Deze dancing heeft in de loop der jaren minstens 3 decap orgels gehad waaronder het robotorkest dat nu in een museum in Nederland staat. Destijds werd de dancing uitgebaat door Modest Vanlaer en Maria Deferm (mijn grootouders). Wat net na de 2e wereldoorlog begon als een klein café, werd in de loop de jaren uitgebreid tot een dancing met ongeveer 350 zitplaatsen. Gesloten eind jaren 80 vanwege ziekte van mijn grootvader. De laatste jaren dat de zaak open was werd de orgelmuziek afgewisseld met vinylplaten."

Ham
Dancing De Viking (Stationstraat, 32)

Hamont
Pallieterhal (Stationstraat, 30)

Dit moet een zeer grote zaak geweest zijn, met maar liefst 1000 zitplaatsen. Het prees zichzelf aan als "Het ontspanningsoord van Limburg".

Wilgenhof

Het ging om een ruime site, met rond de zaak bv. ook een openluchtzwembad. 

Hasselt
De Lorka (Genkersteenweg)

Queen Set

 

Hechtel
De Ark (Hoef 21 A)


Al dat oranje ! Dat kan enkel maar de 1970´s zijn !

Dank zij de sticker die De Ark ooit als reclamevoorwerp liet ontwerpen weten we dat deze zaak zowel een dancing, een restaurant als een hotel was. Afgaande op de architectuur, de interieurdecoratie en het telefoonnummer op de sticker kan deze zaak zonder veel risico gedateerd worden als uit de 1970´s. 

Herderen-Riemst
Hove Malpertuus

 

Hove Malpertuus werd eind jaren ’60 opgestart door de voormalige beroepswielrenner Yvo Molenaers. De man zal wellicht ´voor eeuwig´ als de grote boeman voor Benoni Beheyt door het leven gaan, de kopman van zijn wielerploeg begin jaren ’60. Dat “verraad” of slim spel, afhankelijk van het gezichtspunt leverde hem het jaar nadien een lucratievercontract bij een nieuwe wielerploeg op, en dus in extra spaarduitjes voor de latere aankoop van de Malpertuus. 

De zaak bestaat nog steeds, en biedt voort onderdak aan het Restaurant Melograno op. Zo nu en dan doen grote namen uit de wielerwereld deze zaak aan, zoals Ivan Basso. Uiteraard zijn zo’n grote namen interessante publiekslokkers. 

Heusden Zolder
Wieze Palace (Baan Beringen-Hasselt)

 

Lanklaar (Dilsen-Stokkem)
De Jachthoorn (Dorpsstraat 57)

  

Leopoldsburg

Met de zeer belangrijke aanwezigheid van militairen (Kamp van Beverloo, later gewoon Leopoldsburg) is het niet verrassend dat dit Limburgs stadje een bloeiend horeca-verleden heeft gehad. Dit vertaalde zich niet alleen in tientallen en tientallen cafeetjes, maar ook in een aantal danszalen.

Bagatelle Dancing (Nicolaylaan 61)

 

Le Dépot 

Van deze dansgelegenheid die dicht bij het station van Leopoldsburg lag, werd helaas nog geen beeldmateriaal gevonden. Het enig stukje informatie dat erover werd gevonden, betreft de aanwezigheid van een dansorgel, dat een hele wand in beslag nam. Naar verluidt zouden Amerikaanse militairen zo onder de indruk zijn geweest van de installatie, dat een overeenkomst met de eigenaars gesloten zou zijn geworden, om dit orgel naar de VS te vervoeren, van zodra ze hun zaak zouden stopzetten. Of deze getuigenis correct is, en of het orgel (Decap ?) inderdaad in de VS belandde, kan enkel diepgaander onderzoek  aan het licht brengen. 

Nelson Dancing (Leopoldsburg)

 

Lommel
Crescendo (Blauwe Kei, 48 Lommel)

 

Oostham
Roma

Café-dancing uitgebaat door Roger Blockx (1970´s ?) 

Opglabeek
Gondola Café Dancing (Weg naar Zwartberg ?) 

Paal
Dancing Florida

Safraanberg
Kelderke

Op ongeveer 1 km. van de Technische School van de Luchtmacht bevond zich in de vroege 1970´s een kleine dancing. De eigenaar stond bekend als "Moustache".

Tongeren
Cambridge

 

Zolder
Chicago

 

Circuit
Dit zou in de 1970´s een soul-dancing zijn geweest, eerder zeldzaam in Limburg in die jaren.

De Oude Hoef (Koolmijnlaan 143)

 

Wieze Palace (Boekt)

Voorlopig wijst enkel een sigarenbandje van Caraïne op het bestaan van een dancing met deze naam in het Zolderse dorp Boekt.

Voetnoten bij deel 1
 

Onze dank gaat uit naar Björn Isebaert, die tal van interessante aanvulligen wist toe te voegen aan de eerste versie van dit tweeluik. Ook Eddy VleugelsFrançois Boeckmans,Erik Gilissen en Bert Batens seinden ons een aantal interessante aanvullingen door. Dank zij Yvan Andries bekwam Retroscoop eveneens een afbeelding van de Misty in Rumst. Ook aan hen allen een welgemeende merci !

We hopen dan ook dat hun voorbeeld andere lezers zal inspireren om ook met nieuwe brokjes informatie aan te komen dragen, zodat de puzzel van het verleden meer en meer vorm kan aannemen.

De opsomming van dancings in dit artikel is vooralsnog niet meer dan een eerste aanzet. Op tal van plaatsen zal het voorlopige resultaat van de opzoekingen moeten worden aangevuld. Zo is het evident dat er nog een heleboel dancings uit Antwerpen Stad ontbreken. Alle opmerkingen, aanvullingen, herinneringen enz. zijn dan ook zeer welkom ! Contacteer ons via info@retroscoop.com ! 

(1) Zie het beknopte maar zeer interessante artikel van Cor Van Istendael: De relatie van sociale danscultuur met ontspanningsarchitectuur in de 20ste eeuw / Open Monumentendag Vlaanderen 2008 20ste Editie Erfgoed en Vermaak. Het artikel bevat eveneens een beknopte bibliografie waarmee geïnteresseerden zeker verder mee aan de slag kunnen.

Van Istendael (Danspunt, Erfgoedcel Noorderkempen) is één van de enige specialisten in Vlaanderen in het fenomeen "Sociale danscultuur"

Snuister zeker ook eens in de bibliotheek van Danspunt, de danssite van Vlaanderen !

(2) Het is crisis op de dansvloer (Mathias Declercq) De Morgen 2 nov. 2011

(3) Idem (2)

(4) Fabiola danst laatste wals Gazet van Antwerpen, 15 sept. 2011

(5) Ludwig Pittevils: 14 Billekensrit 5 augustus 2007 (Fietsclub WTC 2000 Veerle) en Kristin Matthyssen: Vermist glasraam 14 Billekens duikt op in Nederlands museum Gazet van Antwerpen 20 mei 2010


Voor wie er meer over wil weten...

Voor hen die zeer geïnteresseerd zijn in het danscultuur in het algemeen, en dat van Vlaanderen in het bijzonder, raden we aan om eens een kijkje te gaan nemen op het zeer interessante initiatief Dans´ant Erfgoed !

Wie meer wil weten over mechanische of "zelfspelende" muziekinstrumenten zoals deze die in Decap orgels voorkomen, kan zeker de website MechaMusica als startpunt nemen.

Met zo´n rijke geschiedenis aan orgelbouwers zou men verwachten dat er ook een mooi orgelmuseum in Vlaanderen zou zijn. Helaas... Tot in de 1980´s bestond er een fraai orgelmuseum in Koksijde, gesticht door enthousiasteling Daniel Dagraed. Na de dood van de man werd de collectie eerst eigendom van een Brugse boekhandel, voor het in 1989 in haar totaliteit aan Japan verkocht werd... Wie was ook weer in die periode bevoegd voor cultuur en erfgoed in de Vlaamse regering ...? In 2007 is men van overheidswege gelukkig wakker geschoten. Toen kocht de Vlaamse Regering de collectie (dans)orgels van Jef Ghysels aan. Daarin bevindt zich ondermeer een 121 toets-orgel, dat door kenners als het neusje van de zalm wordt beschouwd. Het is met dit soort orgels dat Decap in de 1930´s haar concurrenten wist te overvleugelen.

Wie niet op zijn honger wil blijven zitten, kan ook terecht bij onze Noorderburen. Zo zal de prachtige website "Dansorgels" van Bennie Tanghe menig orgelliefhebbershart sneller doen slaan... 

 

 
 
database afsluiten