Retroscoop - Het Century Hotel aan de Keyserlei: Standingvol Art Deco-icoon in Antwerpen RetroScoop
 
   Vrije tijd en amusement
    
 
 
De ´klik´ naar je gedroomde Klassiekers

Het Century Hotel
aan de Keyserlei

Standingvol Art Deco-icoon in Antwerpen

Benoit Vanhees

            

Inleiding


Affiche uit 1930 Leo Marfurt  Collectie AVH
Dezelfde afbeelding op deze poster verscheen eveneens als bagagelabel

Omstreeks 1928 maakten een aantal huizen in de Antwerpse Keyserlei, op wandelafstand van het Centraal Station plaats voor een splinternieuw en opzienbarend gebouw. Onder de oude gebouwen die plaats maakten voor vernieuwing bevond zich ondermeer de Grandes Galeries Belges, een winkel die gedurende enkele decennia een curieuse mengelmoes van koopwaren had aangeboden.

De imposante en ultramoderne nieuwkomer was de Century, die meteen en autoritair een prominente plaats innam in het lijstje van tophotels van de koekenstad. Het opduiken van nieuw beeldmateriaal deed Retroscoop beslissen om deze historiek los te splitsen van het artikel over de Keyserlei, en uit te breiden met nieuwe stukjes informatie.

 

1) Een Antwerps Art Deco-icoon


De afbraakwerken gaan van start. Een Chenard-Walcker
vrachtwagen wacht geduldig op een lading puin
 

Het nieuwe gebouw werd in Art Deco bouwstijl opgetrokken, een vaak sobere bouwstijl die in de tweede helft van de jaren ´20 de zwierige Art Nouveau / Jugendstill overvleugeld had. Ook de hoogbouw nabij het kloeke Centraal Station oogde nogal sober en strak aan de buitenzijde. Deze verborg evenwel een best wel somptueus interieur. 

Met zijn 13 verdiepingen (14 bouwlagen) kon de nieuwkomer bijna rivaliseren met het spoorwegstation en zijn enorme koepel. Deze toen nog ongewone hoogbouw en het prestigieuze interieur maakten dat het hotel letterlijk en figuurlijk met kop en schouders boven de andere omliggende gebouwen uitstak.


Modernistische kriebels in de Metropool

Ongeveer ter zelfde tijd begonnen elders in Antwerpen de bouw-werkzaamheden voor de fameuze "Boerentoren". Dit toen 87,5 m hoge kantoorcomplex was 2 x zo hoog als het nieuwe hotel aan de Keyserlei. Ze werd gebouwd voor de Antwerpse Boerenbank, die echter ten onder ging als gevolg van de economische crisis in de vroege 1930´s. De Boerentoren aan het einde van de Meir werd in 1931 voltooid. De twee opvallende gebouwen werden meteen symbolen van een nieuw en modern Antwerpen, dat daarmee duidelijk inspiratie in New York had gevonden. Toch zou het weer tot in de 1960´s duren, eer gelijkaardige mastodonten in de omgeving zouden verrijzen. 

   
Qua postkaarten bestaat er niet zo heel veel over de Century,
in tegenstelling tot zijn buur, de Grand Hotel de Londres

Qua bouwstijl lijken het Century Hotel en de Boerentoren op elkaar, met ondermeer gelijkaardige trapeziumvormige erkers over heel de hoogte. Helemaal verrassend zijn die gelijkenissen overigens niet. Het nieuwe hotel was immer een ontwerp van de architecten J. Van Hoenacker, J. Van Beurden, V. Cols en J. De Roeck. Diezelfde Van Hoenacker was dan weer samen met Jan Van Smolderen verantwoordelijk voor het ontwerp van de Boerentoren. Voor dit tweede ontwerp baseerden de twee architecten zich op de ideeën van de stedelijke hoofdbouwmeester Emiel Van Averbeke.


Onwerper affiche: René Delin
CAG Erfgoedbank Het Virtuele Land

De bouw van het hotel was deels ingegeven door de Wereldtentoonstelling van 1930, die dat jaar in Antwerpen door zou gaan. De afbraak en constructie-werkzaamheden verliepen mooi volgens de planning, en in 1930 werd het nieuwe en opvallende hotel in gebruik genomen.


Een onbekende tekenaar maakte volgende tekening in de
1930´s van het statige hotel. In het Retroscoop-artikel over de Keyserlei
(deel 3) worden de andere gebouwen op de tekening geïdentificeerd

Omdat België dat jaar een eeuw onafhankelijk was, besloten de investeerders om het hotel "Century" te noemen. Op 26 april van dat jaar vereerde de populaire Koning Albert het nieuwe hotel, nadat hij de 3° Wereld-tentoonstelling die in Antwerpen plaats vond plechtig had ingehuldigd. Eén van de allereerste klanten was overigens een heuse Maharadja met zijn gevolg, die de Wereldtentoonstelling kwam bezoeken. De Maharadja van Kapurthallah, zijn 7 officiële vrouwen en een legertje aan lijfknechten huurden meteen een heel verdieping voor 14 dagen. De excentrieke vorst at overigens enkel gerechten klaargemaakt door zijn eigen koks, zodat de pas opgerichte keuken van de Century zich niet het hoofd moest breken over geschikte exotische Oosterse gerechten. 


Luchtzicht van de blokken C, D en G
De foto toont duidelijk dat de gevelbreedte van de Century misleidend is
 

In de jaren ´30 heette het restaurant in de Century "Chantilly". Zoals uit onderstaande documenten te zien is, werd de banketzaal in 1932 ondermeer afgehuurd door de top van de Belgische Spoorwegen. Links het menu, rechts een foto van de echtgenote van de toenmalige topman van de NMBS (Mevr. De Casstreecker ?).

 

 

2) De Century: het hotel van de eeuw...

De Century, die vlak naast het Grand Hotel de Londres lag had een majestueuze ingang, toegankelijk via een trap, die uitgaf op een al even indrukwekkende lobby. Rechts van de hoofdingang was er ook een zogenaamde "Entrée Séparée" die vooral gebruikt werd door klanten, die er gedurende lange tijd een privéappartement op nahielden.

 
De koperen fresco boven de Entrée Séparée

Boven deze ingang prijkte een opvallend koperkleurig paneel, samengesteld uit een 12-tal kleinere rechthoekige stukken. Het geheel stelt een wereldbol voor, omringd door vogels. Daarboven is een naakte vrouw te zien, die in een groetend gebaar de hand opsteekt. De gestileerde dame is omringd door wolken en twee torengebouwen. Enkel deze zij-ingang behield tot de dag van vandaag grotendeels zijn sober maar fraai Art Deco-karakter.

    
Kunstenaar beeldhouwwerk onbekend,  vijf foto´s: Benoit Vanhees
Copyright: zie "bedankingen" helemaal onderaan

     

Links van de hoofdingang was er een andere afgescheiden toegangsdeur, die naar een kelderverdieping leidde. Vanaf 1933 bevond zich hierin een kleine cinema, de Cinéac. Ook in Brussel en Luik waren er gelijknamige filmzalen, zodat het mogelijk om een soort keten ging. (?)

Voor de oorlog werden hier vooral actualiteitsfilmpjes van Pathé vertoond (wellicht was de naam van de zaak gewoon een samentrekking van Cinéma –Actualité). De bedoeling was aan treinreizigers die op hun trein moesten wachten, wat verstrooiing te geven. In 1937 maakte de Cineac geregeld reclame in het Franstalige tijdschrift Hebdo, waarin wel meer cinema´s evenementen aankondigden. We tonen enkele exemplaren, omdat ze een goed idee geven van wat er zoal te beleven viel in de Cineac.

  

Het kostte volgens de reclame 2 of 3 fr tijdens de weekdagen voor een plaatsje en de vertoning duurde 45 à 60 minuten. Er werden ook kindernamiddagen georganiseerd, waarbij er tekenfilmpjes of educatieve uitzendingen over bv. Vikingen op het programma stonden.

De eerste uitbaatster belandde in 1944 in een kooi van de Antwerpse zoo, samen met een aantal andere vrouwen, beschuldigd van collaboratie met de Duitse bezetter. De collaboratiedaden van de cinema-exploitante zouden zich evenwel beperkt hebben tot een liefdesaffaire met een Duitse militair. Ze werd uit haar hachelijke situatie gered door een vergevingsgezinde Ierse militair, die overigens later haar echtgenoot werd. "Ahhh... l´amour, toujours l´amour", zoals de Fransen dat wel meer dan eens plegen te zeggen.

     
Foto links: de Cineac in de late 1960´s.

Na de oorlog zou de Cineac ook filmpjes van Belgavox hebben vertoond. Deze actualiteitsfilmpjes werden steevast ingeluid door de bekende slagzin “Belgavox brengt U de actualiteiten, zoals ze door de Belgen werden gezien." De Cineac bleef tot medio jaren ’60 bestaan, maar moest uiteindelijk de duimen leggen voor het nieuwe medium, de televisie. Deze werd in hoe langer hoe meer huiskamers de sterattractie en idool van groot en klein.

De Century bezat op gegeven moment eveneens een ingang die in de Pelikaanstraat lag. Op deze reclameomslag van het hotel -afgestempeld in 1931- is deze zij-ingang goed zichtbaar:

 

Dit gebouw stond voorheen ook bekend als het Grand Hotel Terminus, op gegeven moment ook als het Hotel Terminus--Palace.

Beeldmateriaal over het interieur van de Century is zeer schaars. Er bleek evenwel een brochure te bestaan, die in de 1950´s uitgegeven werd en overzichtelijk weergeeft wat de Century aan haar voorname gasten had aan te bieden. Retroscoop is fier en blij om dit zeldzame beeldmateriaal in haar volledigheid te kunnen presenteren, dank zij Marc Bruyneel.


Restaurant Les Ambassadeurs


De gezellige Starlight Panoramo op de bovenste verdieping
bood een prachtig uitzicht op de stationsbuurt


De "American Bar", waar men de heerlijkste
cocktails kon nuttigen, en gezellig kletsen


De elegante Chantilly salons. Let op de vlaggetjes op de tafel
 


Het zwaar gedecoreerde ontspanningssalon...
 


...en het Vlaamse Salon, waar menig banket georganiseerd werd


Eén van de slaapkamers...


... met aanpalend privé salon

 
Collectie Marc Bruyneel
 


Collectie Retroscoop
 

Het hotel telde in die periode 220 kamers en suites. Elk verdieping was in een andere kleur geschilderd en behangen. Hij werd geleid door Em. Hendrickx. Naast President Directeur Generaal van de Century was deze man eveneens Vice-President van de International Hotel Association. Uit een briefhoofd van 1963 blijkt dat de Grote Antwerpse Hotels N.V. naast de Century ook Hotel Excelsior bezat. De naam van het restaurant veranderde op zeker moment van Chantilly naar "Les Ambassadeurs".


Collectie Retroscoop

Met al die pracht en praal kon de Century na enkele decennia natuurlijk een gulden boek voorleggen, om u in het kwadraat tegen te zeggen. Een serie opmerkelijke klanten, die op hun beurt andere beroemdheden en vertegenwoordigers van de jet set lokten. Onder de bekendste vond men ondermeer Albert Einstein, de Aga Khan, Henry Ford, de koning van Spanje en de Amerikaanse astronaut, senator en presidentskandidaat John Glenn, de omstreden Kongolese politicus Moïse Tsjombé. Toen nazi-jager Simon Wiesenthal zijn intrek in het hotel nam, werd net als ten tijde van de Maharadja een heel verdieping afgehuurd. Ditmaal niet zozeer uit prestigereden, dan wel uit veiligheidsoverwegingen. De toegangen tot het verdieping werden bewaakt door veiligheidsmensen, gewapend met machinepistolen. Zelfs het hotelpersoneel werd niet vertrouwd, en op afstand van de beroemde man gehouden.


Fotografen onbekend / Collectie Marc Bruyneel
Jayne Mansfield die aan de uitgang van de Century wordt als een

populaire  koningin opgewacht door een schare fans en nieuwsgierigen.
Onder: aankomst van Romy Schneider en haar moeder in de Century.

Ook heel wat mensen uit de filmindustrie, zoals Samuel Goldwyn van MGM en filmsterren, zoals Gregory Peck, Jayne Mansfield, Mickey Rooney en Romy Schneider kwamen het hotel uitproberen. Per slot van rekening lag de Century in het hartje van het cinema-kwartier van Antwerpen. Uiteraard ook heel wat Franse acteurs, zoals Fernandel, Jean Gabin, Michel Simon of Danielle Darieux streken er neer, wanneer hun sociale en PR-verplichtingen hen naar Antwerpen brachten. De muziekwereld was eveneens vaak present, met legendarische namen als Louis Armstrong, Duke Ellington, Vera Lynn, Charles Trenet, Tino Rossi, Lucienne Boyer of bijvoorbeeld Patachou.

En wie grote namen zegt, zegt natuurlijk ook vaak excentriek gedrag of opmerkelijke eisen. Luis Mariono liep als een soort Count Dracula met een wijde cape en een buishoed in het hotel rond, en poederde regelmatig zijn neus. Maurice Chevalier deed blijkbaar erg hooghartig: men kon zich enkel tot hem richten via zijn secretaris. De wereldvermaarde schaatster Sonja Henie (1912-1969) stond erop dat er blauwe lakens in haar bed waren, anders kon ze de slaap niet vatten. Het vergde enig geloop en gezoek links en rechts om nog vlug deze aankoop te kunnen realiseren en zo de sportdiva op haar excentrieke wenken te kunnen bedienen. Bokser Sugar Ray Jackson deed alles om op te vallen, en kwam bijvoorbeeld aan in een lila-kleurige Cadillac, volgeladen met schoonheden die hij links en rechts had opgescharreld. De Schotse folkzanger Donovan kapte dan weer een ongezonde hoeveelheid duty free whisky naar binnen, iets wat helaas teveel popsterren uit dat hoog gelegen land pleegden te doen. (denk maar aan Stuart Adamson van Big Country of Gerry Rafferty). Naast al die grote namen met hun eigenaardigheden en grillen brachten natuurlijk ook tal van "gewone" maar welstellende zakenmensen één of meerdere nachten door in de donzige bedden van de Century.

 

Misschien interessant om te weten is dat Gaston Ariën (1907-1988), die in 1955 de Philharmonie van Antwerpen oprichtte, zijn muzikale carrière in de Century begon. Hij was daar dirigent van een klein orkest. In de jaren ´30 en ´40 was het vaste orkest het Chas Dolne Quintet. Dolne kan zowat gezien worden als de Antwerpse Djano Reinhardt, en was omringd door heel wat grote namen uit de Belgische jazzwereld, zoals Emile Deltour, Lou Logist, David Bee, Jean Doulliez en de gitarist / componist Frank "Studio 24" Engelen. Ook jazzpianist John Ouwerx kwam er geregeld met de vingers over de toetsen strelen of hameren. In 1949 gaf ook de Franse chansonnière Mistinguette er een optreden. Voor haar optreden was ze schalks aan de portier komen vragen of hij misschien wist of er die avond miljonairs in de concerthal zouden zijn. De behulpzame portier had haar een Antwerpse miljonair aangewezen. Die avond stond immers ook "Je cherche un millionaire" op haar playlist. Toen dit nummer dan ook aan de beurt kwam, was de Française tot groot jolijt van het publiek en het "slachtoffer" op zijn schoot gaan zitten. Waarvoor miljonair zijn niet allemaal goed kan zijn. 


3) Een bekende Antwerpse figuur: Maurice Bruyneel


Collectie Marc Bruyneel
Een hotel met standing vereist een standingvolle portier !
Geen vlootadmiraal, maar een goedlachse Maurice Bruyneel in vol ornaat


Collectie Marc Bruyneel

In de naoorlogse periode groeide de portier van de Century Maurice "Fernandel" Bruyneel (Gent 1914-Antwerpen 1979) uit tot een bekende en populaire figuur, die heel wat van de regelmatige voorbijgangers kende en begroette. Zo maakte cabaretier Toon Hermans graag een ommetje om de sympathieke Bruyneel een hand te komen schudden.


Collectie Marc Bruyneel
Fotograaf onbekend (Gazet van Antwerpen ?)

Portier of "voiturier" Bruyneel, zoals hij zijn beroep liever omschreef maakte op den duur evenzeer deel uit van het Keyserlei-landschap als de lantaarnpalen, de tramsporen en de kinderkopjes. En "op den duur" werden uiteindelijk meer dan 25 dienstjaar... Na met de Brigade Piron aan D-Day te hebben deelgenomen en de Bevrijding van België mee te hebben bewerkstelligd, zwaaide Bruyneel inderdaad vanaf 1946 de scepter over de toegang tot het chique hotel. Hij was er spontaan komen solliciteren, nadat hij gehoord had dat het hotel personeelsleden zocht. Aangezien de nogal geblokte man er een tikkeltje militair uitzag, werd hij prompt als portier aangenomen.


Collectie Marc Bruyneel
Het triumviraat dat over de hotellobby regeerde in 1958

Van links naar rechts: portier Bruyneel, de bagagist en de receptionist
Achter hen reisfolders van Sabena, El Al,  SAS en de Expo ´58

De man had een zwak voor de Franse komiek en acteur Fernandel, op wie hij zowaar een beetje leek. Fernandel, die op de hoogte was van de bewondering die de sympathieke portier voor hem had, begroette hem op den duur steevast met "mon frère"... Een mooi gebaar toch ? Gelukkig voor Bruyneel was zijn bewondering niet uitgegaan naar Maurice Chevalier, die zich dus blijkbaar hooghartig opstelde tegenover het hotelpersoneel.

Meermaals mocht hij mee met de incheckende beroemdheden op de foto, wat in een fraaie collectie resulteerde, die hij gedurende heel zijn carrière zorgvuldig bijhield. Het is dank zij zijn zoon Marc dat we het bovenstaande beeldmateriaal aan de Retroscoop-lezers kunnen presenteren. Zijn vader werd doorheen zijn lange carrière meermaals in de bloemetjes gezet door de hoteldirectie, die bijzonder tevreden was met zijn manier van werken aan de ingang van het hotel. Zijn functie was dan ook cruciaal: hij was het eerste contact tussen aankomende gasten en het hotel. Het vereist heel wat mensenkennis en diplomatie om met niet altijd even gemakkelijke, soms hautaine mensen om te kunnen gaan. Even belangrijk was een immer onberispelijk uniform, compleet met een imposante kepi en witte handschoenen.

Zelf komt hij overigens ook wel voor -zij het als figurant- in de BRT-KRO TV reeks Centraal Station (1974).


Collectie Marc Bruyneel


Collectie Marc Bruyneel
Naar alle waarschijnlijkheid is de man links onderaan Em. Hendrickx
 

In zijn persoonlijke documentatie heeft Maurice Bruyneel ook de blijken van appreciatie die hij van diverse klanten en instanties heeft ontvangen, toen hij 25 jaar in dienst van de Century was. Bruyneel heeft in feite heel de naoorlogse geschiedenis van Hotel Century, vanaf 1946 tot de sluiting als portier in dienst blijven. Die abrupte sluiting kwam er in 1976.

 


Collectie Marc Bruyneel
Maurice "Fernandel" Bruyneel ergens in de vroege 1960´s

 

4) De teloorgang

Zoals helaas bekend, es geht alles vorüber, es geht alles vorbei... Ook aan de glorieperiode van de Century en van de stationsbuurt kwam dan ook onvermijdelijk een einde. Het cliënteel veranderde, en met de diamantbeurs in de buurt zal het wel geen verbazing wekken, dat menige dubieuze transacties in alle discretie in hotelkamers hebben plaats gevonden. Het moet soms nogal een va et vient van Afrikaanse stromannen, schimmige semi-onderwereld figuren en louche zakenmannen geweest zijn. De reputatie van de Keyserlei en van de Century kreeg eind jaren ´60, begin jaren ´70 een aantal ferme deuken. Daar kwamen dan nog eens uit de pan swingende exploitatiekosten bovenop, ondermeer ten gevolge van de petroleumcrisis en een aantal CAO´s.


Collectie Marc Bruyneel
Een stille getuige uit 1976, jaar van de "Big Sleep" voor de Century
Aan de achterzijde stond de boodschap in het Engels en Duits


Collectie Marc Bruyneel
Soepkom van de Century (Hotelporselein van Bruscher-Weiden)


Schotels en een asbak die in 1976 geveild werden

Deze evoluties lieten onverbiddelijke sporen na in de balans van inkomsten en uitgaven. In 1976 besloten de eigenaars -na nog geen 50 jaar hotelgeschiedenis- dat het welletjes was geweest met de Century. Blijkbaar werd geen koper gevonden of gezocht, want nog in hetzelfde jaar werd de inboedel per opbod verkocht. Het moet een triest zicht zijn geweest, dat voormalig hotel ontdaan van alle meubels en decoratiestukken, zonder de naarstige bedrijvigheid van het geïniformeerde personeel. 

 


Foto´s: Benoit Vanhees
 

En dat de tijden inderdaad wel erg veranderd waren, werd in 1979 duidelijk. In het trotse gebouw dat ooit Les Ambassadeurs huisvestte, een hoog aangeschreven Starlight Panorama bezat en pronkte met zijn cocktailbar, opende nu een McDonalds de deuren. Het werd de tweede vestiging van de Amerikaanse keten in ons land, na deze aan de Beurs in Brussel.

Verschillende administraties en bedrijven namen sedertdien eveneens hun intrek in het gebouw. Het gelijkvloers, de kelderverdieping en het eerste verdiep werden omgevormd tot een commercieel centrum.

Pour la petite histoire: omstreeks 1996 werden de nieuwe bewoners opgeschrokken door een bomalarm. Sedertdien wordt de toegang tot het gebouw nauwlettender in het oog gehouden. Niet langer door de goedlachse Maurice Bruyneel, maar door Security-personeel in een opvallend rood-zwarte outfit... Inderdaad.... Es geht alles vorbei. Bruyneel verhuisde een beetje verderop, naar het Hotel De Keyzer, waar hij nog 3 jaar werkzaam zou zijn. Helaas voor de man zou hij niet kunnen genieten van een welverdiende op rust stelling: hij overleed precies op de dag dat hij 65 jaar werd, na een korte ziekte. Dit overlijden resulteerde weer in een reeks krantenartikels, die wel aangeven hoezeer de man wel vergroeid was met de Antwerpse stationsbuurt, toen nog het kloppend hart van het Antwerpse uitgaansleven.


Collectie Marc Bruyneel


Collectie Marc Bruyneel

Bedankingen

Onze zeer oprechte dank aan Marc Bruyneel, die ons toegang verschafte tot zijn zeldzaam beeldmateriaal over dit spraakmakende hotel en zijn vader. Wie de proef op de som wil nemen, moet de Google-zoekmachine maar eens loslaten op ander beeldmateriaal van het Century Hotel, om zich te vergewissen van hun schaarsheid. 

We zijn ook veel dank verschuldigd aan Mevr. Véronique Berghmans, Property Manager bij DTZ voor de toelating om onze foto´s van het interieur van de "Entrée séparée" te publiceren.

Tot slot onze dank aan AVH voor de toestemming om een afbeelding van de Leo Marfurt-affiche uit 1930 toe te voegen op Retroscoop.

Copyright / Opgelet !!! : deze foto´s kunnen in geen geval zonder toestemming van DTZ op andere websites gebruikt worden !!! DTZ vraagt zeer uitdrukkelijk om voorafgaandelijk gecontacteerd te worden op volgend adres: Desguinlei 22 te 2018 Antwerpen. Uiteraard geldt hetzelfde voor Retroscoop zelf.

Het beeldmateriaal uit de collectie van Marc Bruyneel kan eveneens enkel met zijn uitdrukkelijke toestemming overgenomen worden. In beide gevallen is dus voorafgaandelijk contact via info@retroscoop.com nodig.


Afsluitende opmerkingen

Van Chas Dolne verscheen ondermeer volgende platen (78 toeren)

"Dieses Lied hat keinen Text" / "Es kostet nichts" op Odeon (1942, Duitse oorlogspersing): het gaat om twee foxtrots zonder vokale begeleiding

"Japanische Impressionen / Bessessenheit" op Odeon (1942 ?)

 

 

 
 
database afsluiten