Retroscoop - Scheveningen en haar Kurhaus Van duindorp tot mondaine trekpleister deel 3 RetroScoop
 
   Vrije tijd en amusement
    
 
 
De ´klik´ naar je gedroomde Klassiekers

Scheveningen en haar Kurhaus

Van duindorp tot mondaine trekpleister Deel 3

Benoit Vanhees

   


In dit derde en voorlaatste deel van deze reeks over de hoogdagen en het verval van het mondaine Scheveningen gaan we naar het circus, lopen we de hotels en restaurants af, en gaan we wat verpozen op de Ver Huëllbank in de Scheveningse Bosjes...



5.d Circus

 

 

 

 

 

In 1894, 1895 en 1897 deed het rondreizend Koninklijk Nederlands Circus Carré Scheveningen aan, en gaf voorstellingen in een grote tent. Blijkbaar ontstond er vervolgens onenigheid, want na 3 seizoenen bleef het Carré-circus definitief weg. Geen nood, want reeds in 1898 had men een vervanger gevonden in Albert Schuman. Oorspronkelijk gaf deze voorstellingen in een houten gebouw. Uiteindelijk werd die primitieve constructie -een brand is zo vlug gebeurd zo wist men wel in Scheveningen- vervangen door een stenen gebouw. Dit werd tussen 1902 en 1904 opgetrokken. Het bestond uit een stenen constructie in de vorm van een ronde circustent, en een veel interessanter Art Nouveau toegangsgebouwtje. Het ontwerp was van  W.B van Liefland, de man die ook een sleutelrol speelde bij het ontwerp van het Koningin Wilhelmina Wandelhoofd. 

In 1964 brak er brand uit in deze infrastructuur. Het jaar daarop werd het beschadigde toegangsgebouw gesloopt, en in 1966 werd het circus omgebouwd tot het Circustheater. Daarmee kwam dan ook aan die episode definitief een einde. De weg lag hiermee vrij voor speculanten om meer lucratieve activiteiten voor de strategisch gelegen en dus waardevolle vierkante meters te bedenken.

 

5.e) De Scheveningse Bosjes

 

5.e.1 De eerste Scheveningse Bosjes

 




 

 


 


De situatie in 1901 toont aan dat de bossen
naar Nederlandse normen uitgestrekt waren.

 

Wie even genoeg had van zeezand, het geluid van golven en van krijsende meeuwen kon op wandelafstand naar een fraai park, dat bekend stond als de Scheveningse Bosjes. In tegenstelling tot wat men zou kunnen denken als men aan Nederland en de kuststreek denkt, was dit helemaal geen saai park, zo plat als een pannenkoek. In tegendeel, het park verrast door zijn heuvelachtig aanblik, en één van de attracties was dan ook juist de “Scheveningse Trapjes”. Door het 70-tal treden te bestijgen kwam men op een heuvelrug, van waaruit men een mooi panoramisch zicht had op de omgeving. (Oude postkaarten geven nu eens 77, dan weer 74 of 72 treden aan voor de “Trapjes”) Er was voorts een uitkijkpost, die simpelweg de “Koepel” genoemd werd.

   

Naast veel hoge groene bomen trof men in het park ook een aantal vijvers of “waterpartijen” aan, waar men kon vissen. Voor de kleintjes was er ook een speeltuin, de Bataaf. Het park was versierd met een aantal fraaie stenen banken, zoals men ook in het Brusselse Jubelpark aantreft. Het ging om het “Bankje van Kremer” (genoemd naar een schrijver-schilder) en de “Ver Huëllbank”. Deze laatste werd in 1881 door de gemeente ´s Gravenhage (andere naam voor Den Haag) opgericht voor Jonkheer H. Chr. A. Ver Huëll (1820-1881). De Jonkheer in kwestie was lid van het Gemeentebestuur van Den Haag geweest, maar belangrijker: hij was de drijvende kracht geweest achter de aanleg van deze groene long. De man verdiende dan ook wel de fraaie halfronde bank in wit marmer die voor hem werd opgericht. Aan weerszijde van de bank houden twee gevleugelde leeuwen de wacht.

 
Collectie Retroscoop
De Bataaf, voor het kleine volkje...


Boven: Het bankje van Kremer...

 

...en die van Ver Huëll, de politicus met de wel erg on-Hollandse
naam, de grote promotor van de Scheveningse Bosjes...
 

Constantijn Huygens, de man die in de 17de eeuw voor een verbindingsweg tussen Den Haag en Scheveningen had gezorgd, heeft er ook een standbeeld. Hij was de vader van de beroemde natuurkundige, die belangrijke doorbraken realiseerde op het vlak van telescopen, het slingeruurwerk en zelfs het principe van de stoommachine.


Collectie Retroscoop

De weinig romantisch ingestelde Duitse bezetter zag tijdens WO 2 alleen
maar een ideale tankval in de lieflijke Scheveningse "Waterpartijen"...
Ze werden prompt daarop drooggelegd en om zeep gehholpen...


Ook zowat alle bomen moesten eraan geloven

Laten we eerst eventjes op adem komen, en ons te goed doen aan een lekker ijsje. Maar opgelet, geen zwerfafval achterlaten, want de arm der wet kijkt toe ! 

Het park kreeg zeer zwaar te verduren tijdens WO 2. De meeste bomen werden omgehakt, en van de ooit zo lieflijke vijvers werd een antitankkracht gemaakt. De twee bankjes werden blijkbaar ook zo goed als helemaal vernield.

Blijkbaar werden de bankjes uiteindelijk weer heropgebouwd, aangezien er op Flickr bv. mooie hedendaagse afbeeldingen te vinden zijn. Daarbij werd daarbij zowaar een fles met daarin de namen van iedereen die betrokken was geweest bij de bouw van de Ver Huëllbank naar boven gespit.

Helaas slaat ook bij onze Noorderburen het ergerlijke fenomeen van om het even waar aangebrachte graffiti wild om zich heen. De mooie wit marmeren bank ter nagedachtenis van Ver Huëll opgericht zit vaak onder de verf van dames en heren, die een onweerstaanbare drang voelen om “hun” territorium af te bakenen. Jammer allemaal, heel erg jammer hoe al wat ook maar een tikkeltje mooi en elegant is, het zo hard te verduren heeft onder de vurige aanhangers van het lelijke.

5.e.2 De Nieuwe Scheveningse Bosjes


In 1892 besloot het Haagse stadsbestuur om bij wijze van tewerkstellings-project voor werklozen een tweede groene long aan te laten leggen. Deze zou ten noorden van de oude bosjes komen te liggen, iets ten zuiden van de wijk “Belgisch Park”. De werken namen uiteindelijk 3 jaar in beslag.


6) De Horeca-sector in Scheveningen


6.a) Hotels

        

De meeste grote hotels maakten deel uit van de “portefeuille” van de investeringsgroep EMS, voluit de Exploitatie Maatschappij Scheveningen. Deze werd opgericht in 1902, en bleef bestaan tot in 1978.

 

Het ligt zeker niet in de bedoeling om werkelijk alle horecazaken van Scheveningen op te sommen. Het is niettemin interessant om aan de hand van een aantal treffende voorbeelden het aanbod vanaf de Belle Epoque tot in de 1960´s te illustreren. Voor de “Grote Kaalslag” van de 1960´s en ´70´s voor de meeste het einde betekende, stonden volgende horecazaken rond of nabij het Kurhaus. (Situatie bekeken vanuit de strandzijde)



Links van het Kurhaus

 

Hotel Dolfijn


(Zeekant) Een klein, wit geschilderd hotelletje, daterend uit de vroege 1900´s. Uit afbeeldingen van de vroege 1950´s blijkt dat het gebouwtje de oorlog heeft overleefd. Het hotel had ook een restaurant, een tearoom en een terrasje. Het stond jaren leeg, voor het in 1983 gesloopt werd.


Oranje Hotel / Hotel d´Orange 


Het Oranjehotel gezien vanuit landzijde


... en vanuit de zeezijde gezien


Interieuropnames van de Scheveningse hotels zijn zeldzaam
 

(Zeekant) Opgericht in 1872 door de Bouwmaatschappij Scheveningen Het lage, uitgestrekte gebouw telde 200 kamers en 12 aparte villaatjes. De gebouwen werden zwaar beschadigd. De villa´s werden meteen na de oorlog afgebroken, het hotel wellicht rond 1952. (Ook een Duitse gevangenis in Scheveningen waarin Weerstanders verhoord en tijdelijk vastgezet werden kreeg wat spottend de bijnaam “Oranjehotel”) Naar alle waarschijnlijkheid werd het hotel tussen 1945 en 1952 niet meer gebruikt, ten minste niet als officieel hotel. Na de afbraak werden kwamen flatgebouwen in de plaats van het hotel. Erg geïnspireerd was men niet bij het bedenken voor een naam voor deze nieuwe woningen: de gebouwen werden dus prompt “Oranje flatgebouwen” gedoopt. Ze waren een eerste grootschalig initiatief om het nijpend woningtekort in de kustplaats aan te pakken. Hiermee werd meteen ook de transformatie van het naoorlogse Scheveningen ingezet. Zo werd in 1953 ook het spoorwegstation ontmanteld. De gedaantewisseling kwam echter vooral in de 1960´s en de vroege 1970´s in een stroomversnelling.


In een steeds dichter bevolkt land was het Oranje Hotel een anomalie

Palace Hotel

 

 

 





       
Bagagelabel en (souvenir?)vaas met 4 uitstulpingen,
om bv. tulpen mooi te schikken 


Gebouwd in 1902 in een voor Scheveningen eerder ongewone Art Nouveaustijl. Het gebouw had twee opvallende torens, elk bekroond door een wat eigenaardig afdak. De houten Kurhausbar uit 1897 verhuisde naar het centrum van het nabijgelegen Gevers-Deynootplein, en Villa Jacobson werden afgebroken om plaats te maken voor het redelijk grote hotel. Aan de voet van de Palace werd in 1903 de Oranjegalerij geopend, van waaruit men tot in het hotel door kon lopen. Tijdens het interbellum werden de vreemde afdaken op de torens ontmanteld. Het hotel zelf sloot in 1965 de deuren. Het werd nog gedurende enkele jaren gebruikt als kantoorruimte voor de Gasunie, maar in 1979 viel definitief het doek over het ongewone gebouw. Net als zovele andere sectorgenoten ging het onherroepelijk tegen de vlakte. In de plaats kwam een winkelgalerij dat qua oppervlakte het Kurhaus ver overtrof, met daarop drie appartementsblokken in een scherpe hoek ten opzichte van het strand gepositioneerd.

Voor het Kurhaus (Gevers Deynootplein) 

Galeries, Hotel des


Foto´s: The Graphic 26 Jan. 1918
Deze foto van Britse soldaten in 1918 geeft een idee van

het interieur van de Hotel des Galeries. Als neutraal land
mocht Nederland de troepen niet vrijgeven voor een
hernieuwde inzet aan het front van de oorlogvoerende landen


De soldaten hielpen mee in de keuken...


en gaven concertjes in de hal van het hotel

Het in 1876 opgerichte Hotel des Galeries was zowat het enige grote hotel dat aan het begin 20ste eeuw niet door de investeringsmaatschappij Exploitatie Maatschappij Scheveningen (EMS) gecontroleerd werd. Tijdens WO 1 hield het neutrale Nederland hier Britse soldaten "vast". In de Britse pers verschenen echter geruststellende artikels, die aangaven dat Nederland zeer gastvrij optrad, en de Britse soldaten zeer goed behandeld werden, zelf meehielpen in de keuken enz. Het bijna 100-jarig hotel werd in 1972 afgebroken. Een andere ongewoonheid was dat het loodrecht ten opzichte van het strand ingeplant stond.

 

 

Hotel Alteburg


Collectie Gemeentearchief Den Haag

(Gevers Deynootplein, nabij het Circusgebouw). Het hotelletje, waarover maar weinig informatie te vinden is, dateert uit het einde van de 19de eeuw. Het werd omstreeks 1989 gesloop, om plaats te maken om nog maar eens een pareltje van de moderne architectuur, u weet wel... 

Rechts van het Kurhaus

Hotel Garni, later Grand Hotel



 

 

Het in 1858 opgerichte hotel, het eerste grote hotel in Scheveningen telde oorspronkelijk 190 kamers. Volgens de definitie verschaft een Hotel Garni naast de mogelijkheid tot overnachten enkel in een ontbijt.
In 1899-1900 werd de capaciteit uitgebreid tot 300 kamers, waarna de naam veranderde in Grand Hotel (Garni). Dank zij deze investering werd het hotel meteen ook het grootste van Scheveningen. Net als het Oranjehotel was het een relatief laag maar uitgestrekt gebouw, evenwijdig met het strand. Aan de zijde die uitgaf op het dorp bevonden zich uitgestrekte groene gazons. Tijdens WO 2 bevond zich een grote bunker vlak voor hotel. De zaak liep zeer veel schade op tijdens deze troebele jaren, maar werd na de Bevrijding weer volledig opgeknapt. In de 1950´s werd de "look" door een simpele ingreep, het wit schilderen grondig veranderd. Het hotel oogde veel minder Haags of "Hollands" (de combinatie van rode bakstenen en de uitgekozen ramen), en deed opeens eerder Noord Frans of Brits aan. Het toenemend aantal auto´s waarmee steeds meer strandtoeristen naar Scheveningen afzakten, konden rond een cirkelvormig gazon geparkeerd worden.

De zaak hield het in 1970 voor bekeken, en werd in 1974 afgebroken. Het doet werkelijk pijn aan de ogen en het hart om te zien wat er sedertdien in de plaats werd opgetrokken.


Hotel Château de la Mer

 


Collectie Gemeentearchief Den Haag (lichtjes ingekleurd)

 

Een sober gebouw in baksteen, dat afgaande op de architectuur uit de 1930´s of ´40´s lijkt te dateren (invloeden Nieuwe Zakelijkheid). Noteer ôp de afbeelding dat het hotel aangaf om een "Hotel Garni" te zijn. Het relatief kleine hotel werd gesloopt in 1974

Savoy Hotel



In tegenstelling tot de bekendste Savoy´s in de wereld, was die van Scheveningen eerder een bescheiden hotelletje. Het werd in 1885 opgericht, gesloten rond 1970, om uiteindelijk net voor de 1980´s een aanvang namen afgebroken te worden. Nog maar eens een gebouw dat geen eeuweling zou worden.

Rauch hotel

Hotel Rauch werd omstreeks 1853 op de hoek van de “Boulevard” en de Keizerstraat opgetrokken. Het kende meermaals uitbreidingen, o.a. In 1900. Zoals verschillende andere hotels in Scheveningen zag ook deze zaak zich genoodzaakt om de deuren te sluiten. Dat moet zo ongeveer in 1964 zijn geweest. Het gebouw overleefde een vroege sloop, doordat het nog een 20-tal jaren als kantoren gebruikt werd. Omstreeks de tweede helft van de 1980´s werd het niettemin afgebroken, wellicht in 1989.

Elders in het centrum van Scheveningen

 

Hotel Alba

 

 

Hotel Americain Zie Hotel van de Abeelen

Hotel Le Chalet (gesloopt in 1952)

Hotel Atlanta

 

Hotel Restaurant Cecil

Hiervan weten we enkel dat het gevestigd was "op het mooiste punt van de Boulevard”, ten minste, naar eigen zeggen... Zoals de afbeelding laat zien was er een terras alsook een kleine "Spaanse" toren als verfraaiing toegevoegd. Maar dus geen verband met het Cecil Hotel in Brussel, laat staan die van Londen...

Hotel Pension Central

 

(Gevers Deynootweg ): tevens een café en restaurant. Het lag vermoedelijk ter hoogte van het moderne Badhotel (6 verdiepingen, 90 kamers), dat in 1961 de deuren opende. De Central was een klein hotel met 1 verdieping, dat qua structuur een beetje aan de oude huizen in New Orleans deed denken.

 

Hotel de Greef

 

(Gevers Deynootweg): Het oorspronkelijk gebouw dateert uit de 1870´s, en breidde in de vroege 1910´s (?) uit met twee kleine zijvleugels. Het was de buur van het fraaie Hotel van de Abeelen. Het werd in 1937 afgebroken, om plaats te maken voor een modern ogend kantoorgebouw van vier verdiepingen.

 

Hotel Jeanette

 


(Gevers Deynootweg). Dit pension werd omstreeks 1900 gebouwd. In tegenstelling tot wat gebruikelijk was in Scheveningen, bleef het hotel reeds in het interbellum heel het jaar functioneren, niet alleen in de zomermaanden. Naar verluidt werd het 2 verdiepingen hoge hotel omstreeks 1965 gesloopt. In de plaats kwam een moderne, vrij inspiratieloze constructie van 6 verdiepingen, met een dakterras, het zgn. Eurhotel. Sedert de vroege 1990´s werd het een Ibis-hotel.

 

Hotel Keyl

Een sierlijk gebouwtje een beetje in de stijl van het Savoy Hotel uit de late 19de eeuw. Het werd samen met nog wat oude huizen omstreeks 1974 tegen de vlakte gegooid.


Hotel de la Promenade

 


Het moet een zalige rit zijn geweest, zo te paard vauit
Den Haag naar Scheveningen op de Oude Scheveningse Weg

 

 

 


Niet eens zoveel later werden de viervoeters meer en meer vervangen door
de trams (zie Deel 4), fietsen, motorfietsen en natuurlijk Koning Auto

 

 

Een tijdens het zomerseizoen goed door groen loof verstopt hotel langsheen de toen erg aantrekkelijke wandelweg van Den Haag naar Scheveningen, de zogenaamdeOude Scheveningse weg


Strandhotel

 

Hotel van de Abeelen

 

 

(Gevers Deynootweg) Dit fraaie hotel was de buur van het hotel/pension Jeanette. Een heel koket Art Nouveau-gebouwtje, met een leuke toren en fraaie loggia´s. Het werd (na WO 2 ?) Hotel Americain, op zeker moment een discotheek en ook nog even een casino. Het sierlijk gebouwtje werd helaas eind jaren ´70, mogelijk begin jaren ´80 gesloopt.

 

Hotel Wittebrug

 

Hotel Zeerust

 

 


Centraal Hotel Rauch, en daarachter Zeerust

 

In 1844 kocht A.E. Maas het “Heerenlogement” van een zekere Habraken op, waarin hij -net zoals Jacobus Pronk hem dat had voorgedaan- met een badinrichting voor therapeutische doeleinden begon. De zaken van de concurrent van het Gemeentelijk Badhuis gingen blijkbaar goed, want in 1846 werd er een hotel aan de badinrichting toegevoegd. Blijkbaar waren er echter in toenemende mate conflictjes tussen badgasten en lokale vissers over wie wat en waar mocht op het strand. In 1875 werd het badhuis gesloten, en bleef enkel het hotel verder bestaan.

 

Volgens een oude prijzenlijst daterend van voor de 1920´s had de Zeerust19 kamers met 1 bed, 21 kamers met twee bedden,10 kamers voor huispersoneel dat meereisde met rijke klanten en 2 kamers met een salon. Om de één of andere reden maakt het document voorts onderscheid met kamers van de “Ancien Hotel Zeerust”, die zich op het eerste verdieping bevonden. Mogelijk ging het om kamers waarvan het meubilair nog in de oude stijl was. In totaal waren er nog eens 9 kamers met 1 bed en 3 kamers met 2 bedden die aldus apart vermeld werden. De prijzen liepen van 7 Gulden voor de kamers met salon tot 1 Gulden voor de kamers van het huispersoneel. Een gemiddelde kamer kostte 2-3 Gulden. Het gebouw is één van de zeldzame overlevers die uit de gloriedagen van het mondaine Scheveningen dateert, zij het niet langer als hotel. Het werd met zeer veel smaak gerenoveerd, en huisvest thans een aantal privé appartementen. Het project verdient heel zeker een eervolle vermelding, vanwege de prachtige restauratie.


6.B) Restaurants en cafés

 

Eén van de klachten van de eerste toeristen die in de 19de eeuw Scheveningen aandeden, was dat er behalve het badhuis van Pronk en later van de gemeente niet zo heel veel te doen viel. Er waren nauwelijks overnachtingsmogelijkheden, en smulpapen kon men er al evenmin. Van zodra er echter meer en meer mensen naar het strand afzakten, begon het interessanter te worden om daarin te investeren. Naast hotels kwamen er gaandeweg dan ook meer en meer restaurants en café´s. Ook hier weer onmogelijk om ze allemaal de revue te laten passeren, maar een kleine staalkaart willen we de lezer toch aanbieden...

 

 

 

De Princesse Pavillion


De Kurhaus Bar op zijn oorspronkelijke locatie. Hij werd enkele
tientallen meters verhuisd, om plaats te maken voor het Palace Hotel


De Kurhaus Bar op zijn nieuwe plek, het Gevers Deynootplein
Rechts het Kurhaus, achteraan het Hotel des Galeries


Een ditmaal ongeïdentificeerd "Brauhaus" op het Gevers-Deynootplein

 


Ook restaurant Bali was ondergebracht in een sierlijk
gebouw. Deze reclametekening is echter vooralsnog de
enige afbeelding die gevonden werd.

 


Le Cosy

  • Hotel-Restaurant Bali: Badhuisweg

  • Resto-Bar Le Cosy 

  • Restaurant Lido: afgebroken in 1989

  • Restaurant Princesse Pavillion

  • Restaurant Seinpost


    De Seinpost was een zeer statig gebouw, met twee kloeke torens, een grote koepel bekroond met een Neptunus-standbeeld, mooie loggia´s met zuilen en statige trappen, die naar het eerste verdieping liepen. Het was sedert 1886 een café en restau
    rant, maar er werden eveneens artistieke activiteiten in het gebouw ontplooid. Zo gaf een variététheater er geregeld vertoningen in de zaal onder de koepel. Ook operette kwam er aan de beurt, en vanaf het begin van de 20ste eeuw zelfs filmvoorstellingen.

    Het gebouw onderging meermaals transformaties. Omstreeks 1900 werd een laag gebouw rechts toegevoegd, wanneer bekeken van
    af het strand. Nog voor WO 1 in Europa uitbrak werd blijkbaar ook besloten om het bakstenen gebouw te schilderen. Gaf dat aan het Grand Hotel een extra cachet, dan was het eindresultaat voor de Seinpost heel wat minder geslaagd. Het gebouw leek kleiner, minder sierlijk ook. De sierlijke trappen werden ergens in de 1930´s verwijderd. Na WO 2 werd in het gebouw ook nog een dancing ondergebracht. Er bestaan afbeeldingen van een geheel uit suiker vervaardigde Seinpost uit 1951, vervaardigd naar aanleiding van de 65ste verjaardag van het gebouw. In de 1970´s liep ook dit gebouw op zijn laatste benen. In 1971 vonden de laatste theatervoorstellingen plaats, en in 1976 werd het ondertussen wat mistroostig ogende gebouw afgebroken. Gezien het oorspronkelijk zo´n mooi gebouw was, worden hieronder verschillende afbeeldingen getoond om dit te illustreren. De Seinpost was oorspronkelijk zeker één van de beeldbepalende constructies in de ontluikende badstad. 

  • Restaurant Splendid

  • Café Bellevue: 1880´s: Linkerbuur van het Savoy-hotel. Wellicht werd het net als dit hotelletje omstreeks 1979 afgebroken. Begin 1980´s verrezen hier moderne, compleet on-frivole appartementen, met als enige toegeving aan sierlijkheid het feit dat ze in twee kleuren -roodbruin en wat wit- werden uitgevoerd. Met haar balkons en hoge schouwen doet het wat denken aan een modern cruiseschip.

  • Café International: Gevers Deynootplein

  • Café Kurhausbar: 1897 opgericht op de plek waar enkele jaren later, in 1902 om precies te zijn het Palace Hotel werd gebouwd. In hetzelfde jaar werd de houten Kurhausbar verplaatst naar het plein voor het Kurhaus.

  • Café Palace: kwam in de plaats van waar zich vroeger de fraai versierde ingang van de Oranjegalerij bevond

  • Café Rotonde

  • Café de Smoezer (Haarlemstraat) 


Op deze twee postkaarten hierboven is te zien dat men reeds voor W0 1 niet altijd
even geïnspireerd en op gelukkige wijze moderniseerde. Het bijgebouwtje
links lijkt zowaar bijna 21ste eeuws ! (situatie omstreeks 1914)


De koepelzaal tijdens een druk
bijgewoonde voorstelling

In deel 4, het laatste in deze reeks wandelen we in enkele Scheveningse straten rond, bekijken we eens het station, de treinen en trams van dichterbij, en lette we ook eens speciaal op de kledij van groot en klein in de mondaine badplaats van voor WO 2.

 

 
 
database afsluiten