Retroscoop - Grand Hotel Métropole Antwerpen Anvers RetroScoop
 
   Vrije tijd en amusement
    
 
 
De ´klik´ naar je gedroomde Klassiekers

Het Grand Hotel Metropole
in Antwerpen

  

Benoit Vanhees
juni 2014

 Inleiding

Zelfs maar voorlopige zoekresultaten publiceren over onderwerpen waarover voor het overige zo goed als niets verschenen is, heeft zo zijn merites. Het zijn de eerste, nog wat aarzelende stapjes die misschien het één en het ander bij lezers zullen losmaken, herinneringen naar boven doen komen, andere verzamelaars naar hun collectie doen grijpen en de schaarse informatie delen. De evolutie van het artikel over het Antwerpse Century Hotel bewijst alvast dat zo´n hoop zeker niet bij voorbaat ijdel hoeft te zijn.

Zelfs al zouden we een prachtige ruiker kunnen vormen met alle kleurrijke vraagtekens die nog overschieten, toch willen we hier dan ook al over de eerste naspeuringen rond het Grand Hotel Métropole in Antwerpen berichten. In tegenstelling tot andere grote kleppers in de Scheldestad, zoals het Grand Hotel (Weber) of het Grand Hotel de Londres lijkt de Métropole opvallend discreet te zijn gebleven. Hoewel op gegeven moment weliswaar de opdracht werd gegeven om reclamepostkaarten te maken, zijn deze bijzonder zeldzaam. Slechts om de zoveel jaren lijkt een exemplaar op veilingsites aangeboden te worden. Ook andere typische items verbonden aan het verleden van een hotel, zoals bagagelabels, reclamebrochures of briefpapier met hoofding zijn opvallend schaars tot onvindbaar. Dan hebben we het niet eens over bestekken, borden, koffiekannen en andere parafernalia als meubelstukken met een duidelijke link naar dit hotelverleden. We hopen dan ook uitdrukkelijk dat de eerdere positieve ervaring met de bijdrage over het Century Hotel zich ook voor de Grand Hotel Métropole herhalen zal. Enkel op deze manier kan deze kroniek zich gaandeweg ontdoen van alle trots overeind gebleven vraagtekens. Tot slot: aan alle fotografie-tovenaars: helaas is het met een klein digitaal toestel niet altijd mogelijk om het prachtige gebouw te trekken, zonder dat het precies “achterover” lijkt te tuimelen. Elk zijn stiel... en technische mogelijkheden...

Alle aanvullingen worden met gezond ongeduld en begrijpbare nieuwsgierigheid verwacht via info@retroscoop.com

 

1) Toegangspoort

In het bijzonder statige gebouw op de hoek van de Leysstraat (nr 27-29) en de Kipdorpvest (nr. 28-30) bevond zich eertijds het Grand Hotel Métropole. (1) De opdrachtgever voor de bouw van het sierlijke gebouw in neo-barokke stijl was geen privé-persoon, maar de Stad Antwerpen. Die belastte architect Frans van Dijk (1853-1939) met het ontwerpen van een gebouw, dat in grote lijnen het spiegelbeeld zou zijn van het gebouw aan de overzijde van de Leysstraat.


Een stadszicht gedomineerd door koepels en torenspitsen
De werken rechts lijken beter opgeschoten te zijn dan deze links

Dit eerdere gebouw, waarvan de bouw in 1901 was begonnen, was een ontwerp van Ernest Dieltiens. De toevoeging van een bijna-spiegelbeeld zou een monumentale toegangspoort tot het centrum binnen de voormalige stadsmuren doen ontstaan. Mensen die vanuit de nieuwe “Middenstatie” ofte Centraal Station richting Meir zouden kuieren, zouden oog in oog komen te staan met deze "poort", die best wel in Parijs, Wenen of op de Nevsky Prospect in St Petersburg had kunnen staan.

Vooral de afgeschuinde pronkgevel van de uitermate charmante constructie van architect van Dijk verschilt hier en daar van het ontwerp van Dieltiens. De afwerking van de balustrades van een groot maanvormig balkon op het eerste verdieping en de aanwezigheid van een groot afgerond raam in plaats van drie even hoge ramen zijn de meest in het oog springende verschillen. Ook een soort vergulde sierlantaarn op de top van de grote dakkoepel is niet identiek aan deze van het gebouw aan de overzijde. Niettemin, ondanks deze opvallende maar al bij al beperkte verschillen, kan men goed zien dat de twee gebouwen haast zusters zijn, ondanks andere vaders.

  

Een postkaart gedateerd uit 1902 toont dat de ruwbouw van het latere Grand Hotel Metropole reeds grotendeels afgewerkt was. In feite lijken de werken voor de ruwbouw van Van Dijk´s ontwerp sneller te zijn verlopen dan die van Dieltiens. Op het moment dat de meeste steigers rond het latere Grand Hotel Métropole reeds zijn verdwenen, is de eerder begonnen hoek van de hand van Dieltiens van de begane grond tot de torenspits nog één grote bouwwerf.

Aangezien het vast stond dat er een horeca-zaak haar intrek zou nemen in het indrukwekkend hoekgebouw diende daarop de binnenafwerking nog te worden afgerond. Alle werkzaamheden werden naar verluidt in de loop van 1904 afgerond, waarop het befaamde architectuurtijdschrift l´Emulation opgetogen over de nieuwe realisatie berichtte.

   

De werkzaamheden aan de ruwbou vorderen goed. Het standbeeld van schilder
Teniers is in die periode nog steeds omzoomd met een sierlijk hek

Het moeten passionerende tijden geweest zijn, met de oprichting van kleppers als het Centraal Station, de Stadsfeestzaal, het grootwarenhuis van Leonhard Tietz, het Grand Hotel Weber, de Opera, het hotel Wagner en ga zo maar door. Antwerpen was aan het evolueren van een neerslachtige havenstad die zich nog steeds niet helemaal hersteld had van haar verloren gegane Gouden Eeuw naar een uiterst charmante Metropool met een briljante toekomst.

Het lijkt wel alsof de twee architecten zowat heel de trukendoos van hun stiel hebben aangesproken: een grote koepel met daarop een soort lantaarn als die van een vuurtoren, een aantal kleine koepels die soms in de vlakke zijgevels geschoven lijken te zijn geworden, zuilen, loggia´s, balkons, siervazen en vooral, twee uiterst fraaie standbeelden, die elkaar min of meer de rug tonen. Op Van Dijk´s realisatie steelt links een schalkse “Lente” van A. Van Beurden nu al meer dan een eeuw de show, terwijl rechts de Zomer van P. Anthone met wat meer ernst prijkt. De stenen dames houden respectievelijk een ruiker en twee zonnebloemen vast. De sierlijke elementen die boven de standbeelden prijken worden in architectentaal blijkbaar een “baldakijn” genoemd.

 
Links de Lente, rechts de Zomer met zonnebloemen in de arm
Let op de talrijke metalen pinnetjes tegen beestjes met grijze pluimen

Behalve die opvallende kenmerken, werd ook nog eens kwistig omgesprongen met details, als waren het krentjes in een kramiek. Wie zich eens de moeite getroost zal ondermeer schelpmotieven, leeuwen(koppen), druiventrossen, griffoenen rond het wapenschild van Antwerpen, een soort cherubijntjes, slangen die rond een gevleugelde helm kronkelen, een vergulde uil, druiventrossen of een hand die een “A” bij de dwarsbalk vastgrijpt ontwaren... Overal ook metalen pinnetjes om al te enthousiaste stadsduiven op andere gedachten te brengen.

  

  

Zelfs vrouwe Lente en de Zomer werden op die manier in een stedelijke variant van vogelverschrikkers omgetoverd... Geen nood: onze gevleugelde vriendjes hebben ondertussen dankbaar de vreemde lantaarns omringd door vier vierkantige platformpjes geadopteerd als leuke uitkijkpost... en als handige mesthoop.

Eens het hoekgebouw afgewerkt, duurde het nog enige tijd eer het hotel de deuren opende. De gastenkamers moesten worden ingericht, het restaurant hedecoreerd... Postkaarten uit die overgangsperiode tonen het gebouw met nog gesloten benedenverdieping, en nog geen reclame op het grote ronde balkon voor het Grand Hotel Métropole.

  

 

2) Exclusief hotel

  

De rechter- of Noordzijde van die denkbeeldige toegangspoort werd omstreeks 1903 of 1904 dus een groot en exclusief hotel. Qua elegantie en uitstraling overtrof de nieuwe zaak zelfs het Grand Hotel Weber.De zaak noemde Grand Hotel Métropole, en werd uitgebaat door een zekere Leon Toussaint Schoune. Deze Waal, geboren in Theux op 12 mei 1862 had daarvoor de Grande Taverne Métropole in de Huidevetterstraat uitgebaat. (2)

Over het aantal kamers tasten we vooralsnog in het duister. Dank zij de reclame uit ca. 1912 hierboven afgebeeld weten we wel, dat er al kamers waren vanaf 3,50 fr per nacht, wat minder was dan de 4 fr die het restaurant vroeg voor een diner. Minder duur ook dan het Hotel Continental in Oostende, dat elders in deze rubriek van Retroscoop aan bod komt. In dat kusthotel vlak naast het Kursaal begonnen de prijzen per overnachting voor WO 1 aan 6 fr...

Zekerheid werd niet gevonden, maar naar alle waarschijnlijkheid stond Schoune tot zijn relatief vroegtijdig overlijden op 28 december 1915 aan het roer van het Grand Hotel.


WO 1: Duitse soldaten marcheren langs het
Grand Hotel Métropole richting Centraal Station

Of zijn dood een gevolg is van ziekte, een hartkwaal of het oorlogsgeweld is vooralsnog evenmin geweten. Enkel naspeuringen in het bevolkingsregister zou hierover uitsluitsel kunnen geven. De man werd alleszins begraven op het Schoonselhof in het Perk Z1 rij 13 (uiterst rechts van het kasteel) (3)




Beide postkaarten: Collectie Retroscoop

Op het gelijkvloers van het hotel bevond zich een restaurant. De postkaarten-uitgever Desaix bracht een aantal uiterst zeldzame postkaarten van het interieur uit, waaronder ten minste één van dit restaurant en eentje van een hotelkamer. Naar die laatste zijn we nog steeds naarstig op zoek, voorlopig zonder succes. Ook het Felixarchief heeft blijkbaar enkel een aantal oude menukaarten van het Grand Hotel Métropole in haar bezit, geen postkaarten van het interieur. Hun collectie bestaat uit:

– # 282 Menu - Nijverheidschool - Hôtel Métropole   (28/03/1914 - 28/03/1914)

– # 291 Diskaart - Bezoek van de Tsjechoslovaakse missie - Hôtel Métropole   (15/04/1920)

– # 297 Banket bij het stichtingsbezoek van het centraal staatskoelmagazijn (entrepot frigorifique central de l´Etat) - Métropole   (23/10/1920 - 23/10/1920)

Banket aangeboden aan luitenant-vaandeldrager Jan Olieslagers. Menu met foto van een fragment van het bronzen beeld door beeldhouwer Alphons Mauquoy.

Huwelijk van Mariano de Tabuenca en Maria Somers

#4536 Leysstraat, Grand Hotel du Métropole, lift   (01/01/1953 – 31/12/1953) foto van de oorspronkelijke lift (?)

De afbeelding van het restaurant toont dat er zuilen in de zaal opgesteld stonden. In het L-vormige gebouw stonden er in elke zijde vier op een rij, met nog eens twee die evenwijdig lopen met de afgeschuinde hoek, daar waar zich de liftkoker bevindt. Vandaag de dag vormen deze metalen zuilen nog het enige spoor dat aan het rijke horeca-verleden van dit pand herinnert. Vreemd genoeg zijn de zuilen in het ene "been" van de L anders versierd als deze in het andere.

De oude lift, de sierlijke wandbekleding enz. zijn ondertussen al lang verdwenen. Dit was trouwens perfect mogelijk, omdat enkel de buitengevel “beschermd erfgoed” zijn. De enige beperkingen die de huidige huurders dan ook hebben, is dat ze geen ontsierende reclames op die gevels mogen aanbrengen. Gelukkig maar...

Op de achterzijde van de postkaarten van Desaix staat een telefoonnummer van 5 cijfers vermeld. Ze lijken dan ook uit het interbellum, uit de late 1920´s of 1930´s te dateren. In die periode, zo leert de legende nog, was een zekere E. A. Bareau de uitbater van het Grand Hotel Métropole.


Aan het restaurant was ook een zomerterras verbonden. Hier
afbeeldingen van de situatie in de 1910´s en 1930´s

Of hij het was die de zaak in 1915 al van de overleden Schoune overnam, of zo er nog andere namen in de chronologie passen, is vooralsnog niet geweten. Ook het aantal verschillende postkaarten die Desaix van deze horeca-zaak heeft uitgebracht is voorlopig nog mystère et boule de gomme.

 

3) Een bloeiende buurt

De naaste buur van de Grand Hotel Métropole in de Leysstraat (nr. 23-25) behoorde aan de verzekeringsmaatschappij Utrecht. Doordat de hoogtes van de bouwlagen van deze constructie identiek waren aan dat van het Grand Hotel Métropole leek het wel een verlengstuk van het hotel. Op het gelijkvloers was begin 20ste eeuw de hoedenwinkel (chapellerie) van Arthur Peppe gevestigd. Wat verderop in de Meir had Leonhard Tietz zijn al snel erg populaire grootwarenhuis geopend.

  
Rechts onder: begin 20ste eeuw was de Leysstraat nog niet compleet volgebouwd

In de buurt hadden waren er tal van andere horecazaken, zoals het Café (& restaurant) des Arts, concurrent Weber met zijn Grand Hotel en de Wagner. Een trits van andere zaken bevonden zich in de Keyserlei, waarover al eerder op Retroscoop bericht. We herinneren bijvoorbeeld aan de Automatic Bar nabij het Centraal Station. Voor wie op zoek was naar cultuur en vermaak waren er ondermeer de Opera, de Vlaamse Schouwburg en de Stadsfeestzaal in de buurt.


Tramhalte op de Teniersplaats
Het standbeeld van de schilder lijkt tijdelijk verdwenen te zijn

Noteren we voor de volledigheid dat de Leysstraat en de Meir in het interbellum en eerste decennia na WO 2 nog niet verkeersvrij waren. De trams reden toen ook nog bovengronds. Op de Teniersplaats werden op bepaald moment dan ook tramhaltes aangelegd. Tot de 1950´s waren auto´s daarentegen eerder een zeldzaamheid.

 

4) Carrièrewending


Afbeelding uit de periode van de Bevrijding

Zoals in zoveel andere steden, palmden Duitse officieren al snel de terrasjes en het restaurant van de chiqueste hotels van Antwerpen in. De Grand Hotel Métropole ontbrak uiteraard niet op hun lijstje. Naar verluidt kwam het Herrenvolk hier graag pronken met hun minder militaire veroveringen, deze die nylonkousen droegen.

Hetgeen voorlopig nog ontbreekt aan informatie is wanneer het hotel definitief de deuren sloot. Het lijkt alvast na WO 2 niet langer op postkaarten op te duiken, en uiteindelijk een “carrièreswitch” te hebben gemaakt. Het horeca-verleden werd wellicht na de Bevrijding definitief afgesloten, waarop het gebouw een tweede leven als handelspand aanvatte. Vandaag de dag is het een winkelpunt van de modeketen Benneton.

Noteren we ten slotte nog dat architect Van Dijk samen met zijn collega J. J. Winders het Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen ontwierp, en behalve dat o.a. een aantal van de minder imposante villa´s van de Cogels-Osylei tekende, ook nog een pakhuis op de Waalse Kaai op zijn naam heeft staan alsook 3 gildehuizen op de Grote Markt. Zijn magnus opus blijft dus toch wel de linkerpoot van de magistrale toegangspoort tot de Leysstraat en de Meir. Als zodanig heeft hij een cruciale rol gespeeld in Antwerpen´s tweede Gouden Eeuw...

 

Voetnoten

(1) Niet te verwarren met het kleinere Hotel-Restaurant Métropole op de Handschoenmarkt. In tegenstelling tot het veel discretere Grand Hotel bestaat er heel wat meer beeldmateriaal over dit bescheiden familiepension.

(2) J. Huybrechts Frans Van Dijk Architect te Antwerpen 1853-1939 Antwerpen, Pelckmans 1994 p 110-113 Het is niet helemaal duidelijk waarom zijn tweede voornaam “Toussaint” was, aangezien de man in mei verjaarde...

(3) Website van de Begraafplaats Schoonselhof

  

 

 
 
database afsluiten