Retroscoop - Byrrh: Bloei en ondergang van de Franse aperitiefproducent Violet Deel 2 RetroScoop
 
   Spijzen en Dranken
    
 
 
De ´klik´ naar je gedroomde Klassiekers

Byrrh

Bloei en ondergang van de Franse
aperitiefproducent Violet Deel 2

       

De hoogmoed en de val

In tegenstelling tot hun ouders en grootouders bleven Jacques en Simone Violet niet in Thuir wonen. Simone verhuisde naar Zwitserland, en Jacques schafte zich een zeer elegant particulier « hôtel » aan in de Avenue Foch te Parijs. De dagelijkse leiding van het bedrijf werd aan een directeur overgelaten. 

In de 1930´s nam het persoonlijk fortuin van de twee hoofdaandeelhouders gestadig toe. "Diamonds are a girl´s best friend" was nog niet op plaat gezet, wat Jacques Violet niet belette om zijn vrouw te overladen met juwelen van bij Van Cleef en Arpels. In hun peperduur particulier "hôtel" op de sjieke Avenue Foch ontvangt het glamoureuze koppel « le Tout Paris », de Parijse culturele en sociale elite. Jacques begint zich bij wijlen ook wat megalomaan te gedragen. Zo wordt opgemerkt hoe hij zich met twee Rolls Royce’s naar het restaurant begeeft, "voor het geval één in panne mocht vallen". (We hebben niet kunnen achterhalen of deze anecdotes van voor of na WO 2 dateren.) Het is ook bekend geworden, dat hij de uiterst rechtse organisatie CSAR van Eugène Deloncle ondersteunde. Deze schimmige groep werd bij het grote publiek beter bekend als "La Cagoule", en was hevig gekant tegen de Front Populaire, de regering onder leiding van de "buitenlandse Jood" Leon Blum van socialisten en communisten. De Byrrh-eigenaars waren zeker niet de enige industriëlen die zich lieten verleiden. Ook de families achter Renault, St Gobain (glas), Lafarge (ciment), Cointreau (apperitieven) of bv. Paulin (verf) waren sponsors van La Cagoule. Blijkbaar wisten deze families echter niet dat Deloncle een gewapende omverwerping van het bestaande regime nastreefde. La Cagoule verkreeg daartoe wapenleveringen van Mussolini, nadat leden van deze fascistische groep een tegenstander van de Italiaanse dictator in Frankrijk vermoord hadden. Wie wel wist van de plannen om de regering omver te werpen was de familie achter Michelin. De CSAR-cel in de Auvergne bestond trouwens uit ingenieurs van  deze bandenproducent. Uiteindelijk ging de op til staande staatsgreep toch niet door, en Deloncle belandde in de Collaboratie met de Duitsers, tot hij werd vermoord.

Toen WO 2 uitbrak, viel het verbruik van aperitieven logischerwijze behoorlijk terug. We hebben helaas niet met zekerheid kunnen achterhalen of het bedrijf van de Violets tijdens deze donkere jaren volledig gesloten werd, of gewoon op halve kracht werkte. Wat wel bekend is, is dat de regering van Vichy de nederlaag van het Frans leger in 1940 toeschreef aan het overmatig gebruik van aperitieven, en een hele categorie dranken met een hoog alcoholgehalte verbood. Deze maatregel had geen impact op Byrrh, omdat deze drank slechts 17° alcohol bevat.

Na de oorlog kregen Byrrh en andere kinawijnen meer en meer concurrentie van anijsdranken zoals de nieuwe Pastis 51 van Pernod (1951) en van steeds populairdere Italiaanse vermouths zoals Cinzano en Martini. Einde jaren ’50 was de jaarlijkse productie van Byrrh teruggelopen tot 15 miljoen flessen. 

Misschien had de groep, toen ze nog in een sterke onderhandelingspositie stond, een "joint venture" met een andere drankenproducent moeten aangaan. In plaats daarvan werd de kat wat uit de boom gekeken...

Niet dat de Violets gewoon met de armen gekruist toekeken hoe de markt veranderde, en hun blockbuster Byrrh steeds meer terrein moest prijsgeven. De serie maatregelen die ze troffen zouden echter allemaal te kort schieten.

     
Byrel verscheen omstreeks 1955 op de markt.
Links een verkoopsaffiche met een uitvergroot etiket,
rechts een reclame uit 1958

Zo probeerde J & S Violet van de belastingsvoordelen uitgevaardigd door de Franse overheid gebruik te maken, om een nieuwe drank te lanceren, namelijk de versterkte wijn Byrel. In het jargon worden ze Vins Doux Naturel of VDN´s genoemd. Ondanks dure paginagrote advertenties in veelgelezen tijdschriften als Paris Match bleek het geen schot in de roos. Het merk werd geen kaskraker, die het tanend succes van Byrrh en de daling van inkomsten kon compenseren. 

   

J & S Violet probeerde het tij verder ook nog te keren doordiversificatie, het lanceren van een reeks andere producten met andere woorden. In de tweede helft van de 1950’s plaatste de firma op regelmatige basis (dure) paginagrote advertenties voor deze nieuwe telgen. Het gamma van Violet werd uitgebreid met:

  •  - Mogoa: Porto: Reserva Velha, Precioso
  • - Jacsi: blonde rhum uit Martinique (44*)
  • - Oleya: rhum grande séléction
  • - Cognac Violet ***: driesterrencognac
  • - Muscat: grand vin de liqueur
  • - Chantegorge: vin de grande classe

  

Het heeft er echter alles van weg, dat de firma daarmee op een veel te kleine vijver probeerde te vissen. Bovendien kwam Violet te laat om nog op te kunnen tormen tegen de grote jongens, die reeds jaren deze markt onder elkaar verdeelden.

(Te noteren valt ook dat de firma Boda-Mathieu van haar kant een drank probeerde te lanceren, die « Byrrh au vin de Malaga » heette)

Deze diversificatie kon evenwel niet in voldoende mate de sputterende verkoop van Byrrh opvangen. 

De firma probeerde nog andere pistes uit. Zo trachtte het bedrijf uit Thuir in de kijker te lopen met opvallende, tonvormige reclamevoertuigen in de "karavaan" van de Tour de France. (zie verder de rubriek : voertuigenpark) De opmerkelijke voertuigen werden ongetwijfeld met duizende nieuwsgierige ogen gevolgd of opgemerkt, maar dit leidde niet naar een nieuwe piek van het verbruik van het tanende Byrrh. De likeurwijn uit Thuir was simpelweg niet langer een publiekslieveling, niet langer "à la page".


(Fotograaf en plaats van opname onbekend)

Voorts sponsorde het bedrijf wedstrijden met een aanzienlijke prijzenpot, waarbij deelnemers moesten raden welke voetbal- en rugbyploegen volgens hen de drie eerste plaatsen in het eindklassement zouden bezetten. De oudste versie die we tegenkwamen dateerde van het seizoen 1931-´32, de meest recente van het seizoen 1960-1961.

Zelfs op Formule 1-pistes kon men zo nu en dan reclamevoor dit aperitief. zien opduiken. Ook deze pogingen om Byrrh opnieuw in de gunst van het grote publiek te loodsen werden echter niet beloond. 

Het einde van een tijdperk

Eind 1960 In 1961 besloten Jacques en Simone Violet de handdoek in de ring te werpen, en in te gaan op een overname-aanbod van de drankengroep Compagnie Dubonnet-Cinzano.

Zoals gezien was Dubonnet één van de eerste spelers op de markt van kinawijnen, maar in tegenstelling tot Violet had het bedrijf blijkbaar de bui voelen hangen. In 1954 besloot het met het Italiaanse Cinzano samen te smelten, en de groep CDC te vormen. Een wijze zet, die de samenwerkende bedrijven nu in staat stelde om het ooit zo succesvolle Byrrh op te slorpen.

Jacques Violet behield weliswaar een functie in de Raad van Beheer van CDC, maar de overname betekende niets meer of minder dan het einde van Violet als familiebedrijf. CDC verkocht vrij snel het volledige patrimonium van Violet, behalve het hoofdgebouw in Thuir. De stockeringsmogelijkheden in deze gebouwen was nu net waarom CDC interesse in Violet betoond had, veeleer dan het tanende Byrrh of de marginale merken Byrel, Mogoa en co. De infrastructuur die verkocht werd, betrof :

bottelarijen

-      Perpignan
-      Lille
-      Charenton
-      Nantes
-      Lyon

Opslagplaatsen

-      Toulouse
-      Marseille
-      Bordeaux
-      Nancy
-      Montluçon
-      Caen 


Heel symbolisch, deze postkaart van Estel:
Cinzano op de voorgrond, Byrrh op de achtergrond...

Postkaarten uit de 1960’s tonen opeens hoe er nu ook Cinzano-flessen op de transportband in de productie-eenheid van Thuir voorbij arbeidsters glijden. De schaalvergroting liet toe om bepaalde kosten te drukken, en een aantal dubbele uitgaven terug te dringen. Dit vertaalde zich ondermeer in een complete ommezwaai in de samenstelling van het personeelsbestand van Thuir. Waren er voor de fusie 100 bedienden en 100 arbeiders, dan werd het aantal bedienden teruggebracht tot een tiental, terwijl het aantal arbeiders verdubbelde. Dit nam niet weg dat de markt van aperitieven op basis van wijn maar bleef teruglopen. Een verdere schaalvergroting leek dan ook onafwendbaar.

De aandeelhouders van CDC waren ondermeer de likeurfabrikant Cusenier (1868), Pernod en Ricard. De noodzaak aan schaalvergroting bij de aperitievenproducenten leidde in eerste instantie in de aankoop van Cusenier door Pernod, dat vervolgens in 1977 een joint venture met Ricard aanging. Dit leidde tot de vorming van de holding Pernod-Ricard, dat een hele serie aperieven in haar portefeuille had. Het jaar daarop bracht PR de installaties van Thuir onder in haar poot Cusenier, die zich zou concentreren op alle apertieven op basis van wijn van de holding. De naam Byrrh op de pronkstenen van het hoofdgebouw te Thuir werd dan ook vervangen door de naam Cusenier. (19)

Men kan tot op de dag van vandaag nog steeds flessen Byrrh kopen. In 1999 werd verder nog een nieuwe drank op de markt gebracht, die “Rare Assemblage” noemt. Deze in beperkte hoeveelheden geproduceerde en genummerde flessen bevatten Grenache Noir en Carignan-druiven. 
(*)

Sociale acties


Terwijl een aantal kinderen geduldig staan te wachten op de komst van een
familielid, stroomt een groep werknemers van bij Violet Frères naar buiten

De Violets hebben steeds uitdrukkelijk veel aandacht besteed aan het toekennen van allerhande sociale voordelen aan hun personeel. Verschillende bronnen bestempelen deze politiek als "paternalistisch", wellicht omdat de Violets zelf in gaandeweg steeds weelderig leefden. Toch is het natuurlijk een wat vreemde stelling te beweren dat ècht welmenende werkgevers per definitie niet kunnen bestaan, en enkel door vakbonden afgedwongen sociale voordelen èchte zijn.


Exemplaar van het
personeelstijdschrift Byrrh Revue

Het feit dat de twee opgeklommen herders en hun nazaten ruim woonden en tot de zeer begoede klasse behoorden, verandert niets aan het feit dat de firma zeer begaan was met het lot van haar werknemers en de mensen uit de Pyreneeënstreek. We geven noodgedwongen slechts een beperkt aantal maatregelen weer, die de Violets op eigen initiatief, en vaak lang voor de wetgeving het hen verplichtte invoerden:


Onder Simon en Pallade Violet

  • Bouw van een ziekenhuisje in Thuir
  • Geld voor de restauratie van het stadhuis

Onder Lambert en Marie Violet

Het bedrijf telde op dat moment ongeveer 750 medewerkers verspreid over heel Frankrijk

  • Gratis medische zorgen
  • Pensioen
  • Uitbetaling van een soort overlevingspensioen aan de families van gemobiliseerden tijdens de oorlog van 1914-1918 en gratis verzending van 100 000 flessen Byrrh naar ziekenhuizen waar soldaten verzorgd werden

Onder Jacques en Simone Violet

In de 1950´s werkten ongeveer 200 mensen in Thuir, 1000 elders

  • indexeerde op eigen initiatief de lonen, indien de prijzen van consumptie-goederen stegen, lang voor dit een verplichting was
  • invoering 40 uren-week nog voor dit een verplichting was
  • betaald verlof voor zowel bedienden als arbeiders
  • zwangerschapspremie
  • bonus voor gehuwden, maandelijkse kinderbijslag
  • premie in geval van overlijden van de werknemer of één van de directe familieleden
  • interessant pensioenstelsel, dat voorop liep op de wetgeving
  • bouw van een rugbystadium in 1926-27
  • gratis doopvluchten met een knalrood publiciteitsvliegtuigje (zie verder)(20) ( *)

Flessen, etiketten en verpakkingen

   

Nog niet volledig afgeronde naspeuringen leren dat Byrrh in (ten minste) twee soorten flessen werd uitgebracht. Er lijken geen verschillen te zijn qua model of inhoud, maar enkel in de kleur van het glas dat gebruikt werd. Er bestaan inderdaad flessen in groen glas en doorzichtige.

Het etiket lijkt evenmins veel wijzingen te hebben ondergaan. Anno 2011 ziet het er weliswaar enigszins gemoderniseerder uit. De huidige eigenaars van het merk, de Pernod-Ricard groep koos er echter wijselijk voor om er geen schreeuwerig iets van te maken. De kans dat dit in nieuwe adepten zou resulteren is eerder beperkt, en riskeert daarentegen de overgebleven liefhebbers wat af te schrikken of tegen de borst te stoten. De huidige etiketten stralen dan ook nog steeds sobere elegantie uit, die eerder past bij fijnproevers met een zwak voor tradities dan bij trendsurfers. Denk eerder dus aan de stijl die ook verschillende Porto-merken aanhouden. In het geval van Byrrh wordt de traditionele degelijkheid nog eens onderstreept door een erg centraal geplaatste datum van uitvinding, zijnde 1873.

In de 1930´s lanceerde de firma eveneens (luxueuse ?) koffers die 3 of 6 flessen Byrrh op een rij bevatten. De koffers leken wat op reiskoffers, en konden uiteraard daarvoor gebruikt worden, eens de inhoud de weg via slokdarm naar maag had afgelegd. De afgebeelde reclame, getekend door de Bretoen Georges Leonnec dateert van december 1933: mogelijk werd het initiatief gelanceerd met het oog op de feesten. Zo´n koffers zullen inderdaad heel wat liefhebbers van de dranks erg geapprecieerd hebben. Het was daarnaast ook een prima relatiegeschenk voor zakenmensen.

Reclamecampagne’s

De bittere concurrentiestrijd tussen de producenten van apero´s om de gunsten van het grote publiek vertaalde zich in geldverslindende, interessante maar niet altijd nuttige of effectvolle reclamecampagnes.

Elk van de fabrikanten hield nauwlettend in de gaten wat de concurrenten bedachten, om origineel uit de hoek te komen. Zelfs al in de periode tussen de twee wereldoorlogen voerde zowat elke firma een uitgekiende reclamemix. Op muren en op vliegtuigjes, in tijdschriften en op de radio, op schoolschriftjes van kinderen en menukaarten, op asbakken en kaartspellen, niets werd over het hoofd gezien om zichtbaarheid en naambekendheid te verwerven, en de lust in een glaasje door middel van associatie te stimuleren.

1) Geschreven pers

 
Ill. links : ? rechts: René Vincent


Ill. Georges Leonnec 1930

  • Aantal thema’s: Levenslust, elegantie, sport, familiedrank
  • Gebruik van uitstekende tekenaars zoals Georges Leonnec, en zeer frequent paginagrote advertenties in tijdschriften zoals het gerenommeerde Illustration. Leonnec werd in 1881 in Brest geboren, en maakte behalve in de reclamewereld ook naam met "soft erotische" illustraties voor Le Sourire en La vie Parisienne. Hij overleed in 1940.


2) Postkaarten, en publiciteitszegels 


Ill. Michel Lançon

  • Postkaarten met reclameaffiches: sedert 1903 organiseerde Byrrh jaarlijks een wedstrijd, waarin ontwerpers hunnen savoir faire konden bewijzen, door affiches voor Byrrh voor te stellen. De resultaten van deze wedstrijden werden als postkaarten uitgegeven. (Vreemd genoeg wonnen alle deelnemers volgens de legende blijkbaar een 5de of 6de prijs, nooit een 1ste of 2de. Deze postkaartenreeks is zeer gegeerd bij verzamelaars, en prijzen van 30 à 60 Euro per postkaart zijn blijkbaar geen uitzondering.
  • Postkaarten met militaire uniformen en patriotische gebeurtenissen uit 1914-1918: Er verschenen drie belangrijke reeksen: 

     a) Legende onderaan de postkaart
     b) Legende op de illustratie
     c) Militaire uniformen (+/-1939 dateert, ill. M. Toussaint)

    


4 ill. van M. Toussaint

  • Een boeiende reeks van 24 science fiction-postkaarten uit de 1930’s, waarop de fantastierijke maar vooral ook visionaire tekenaar zich « De wereld van morgen » probeeerde voor te stellen. (Een mooi onderwerp op zich voor een artikel op Retroscoop !)

 
Een zeer brede tunnel onder het Kanaal ! 

  • Daarnaast misschien ook vermelden dat er een reeks "publicitimbres" van Byrrh verschenen. Het gaat om postzegels met een klein wit aanhangsel, bovenaan of onderaan, waarop naast het woord Byrrh een variërende boodschap op vermeld stond. Ze werden in verschillende waarden uitgebracht, en per 20 (vignetten) in een hard papieren omslag verkocht. Ook in de toenmalige Franse kolonie Algerije werden zulke reclamezegels uitgegeven.

            

  

3) Ondersteunen van een reeks sportmanifestaties en uitgifte boekjes

  • Voetbal- en rugbypronostiek (vanaf 1932 ?) 

 

  • Wielrennen: vermoedelijk vanaf de 1950’s (?) maakten de opvallende reclamevoertuigen van Byrrh hun opwachting in de “karavaan” van de Tour de France. (zie de rubriek besteed aan de Byrrh voertuigen). Deze reclamekaravaan bestond vanaf 1930, maar we hebben vooralsnog geen aanwijzingen gevonden dat Byrrh toen reeds deel uitmaakte van die commerciële karnavalsstoet. Dit was zeker geen unicum: ook andere producenten, zoals Bonal waren ook van de partij, en hadden gelijkaardige reclamecampagnes.

 

  • Biljart: uitgave van het boekje La tête et le bras van Roger Conti. Traité de billard. Ed. Byrrh, Paris, France, 1953, 46p., 18 cm.

 

4) Uitgave publicaties en items die verband houden met vrijetijdsbesteding:

  

  • kamperen: gidsen voor de kampeerders, EHBO-items (stukje Engelse taffetas om huidwonden mee af te schermen en infecties te vermijden)
  • vissen: boekje voor sportvissers. Byrrh sponsorde ook een jaarlijkse viswedstrijd
  • spoorwegboekjes: uurroosters
  • gezelschapsspelletjes (kaartspel met 32 kaarten om ondermeer te manillen, markeerders voor bridge, jetonnekes voor belote, whist, rami, mogelijk om de scores bij te houden of als "namaakgeld" bij het inzetten (?) 

  

     

  • Muziek: bundels met liedjes over wijn en wijn drinken

  

5) Uitgave van items gericht op jongeren

   

  • - schoolschriftjes: op de kaften werden een aantal fabels van de la Fontaine afgebeeld
  • - Postkaartenreeks met militairen zoals hierboven vermeld
  • - SF postkaartenreeks hierboven vermeld
  • papieren wandversiering om brieven enz. in te stoppen (typisch item voor in een jongerenkamer, in een vakantiehuisje enz.

6) Uitgave van items gericht op militairen, of m.b.t. tot het onderwerp "strijdkrachten"


De Catalaanse danseres met haar kroontje duikt voortdurend op
in de Byrrh-publicaties. Hier 
bedient ze, zonder de danspose te verlaten
een soldaat in blauwe tuniek

  
"You´re more than a number in my little red book" zongen de Drifters ooit...
Klein adressen- en notaboekje voor militairen

    
Briefpapier voor militairen
Links 1914-1918, rechts 1950´s

  • briefpapier (militaire post), bv. voor dienstplichtigen
  • adressenboekjes
  • postkaartenreeksen zoals hierboven vermeld


7) Muurreclames (geschilderd en plakkaten) en reclame op openbaar vervoer

 
Frankrijk: Montrouge en Razes

België: Beverloo: bescheiden reclaùe op de muur van een garage

  • Zowel in Frankrijk als daarbuiten nog op veel plaatsen merkbaar
  • Byrrh maakte begin 20ste eeuw ook reclame op de pier van Blankenberge. Dit gebeurde door zeildoek met de naam van de likeurwijn aan de reling vast te maken. Verschillende andere merken hingen zo naast mekaar. Het toont wel aan tot hoever de inspanningen gingen om de drank bekend te maken


 

  • Byrrh maakte ook volop "rijdende" reclame, niet alleen na de oorlog tijdens de Tour de France (zie verder), maar ook op bussen en trams. Hierboven is een uitvergroot stukje te zien van een Antwerpse paardentram voor het Hotel de la Concorde, waarop een Byrrh-reclame werd aangebracht. 

8) Horeca-voorwerpen

   

   


Omslagmap voor restaurantmenu´s buitenkant en binnenkant


Byrrh decalco


Collectie Lembrechts
Blikken reclamebord, 1939


Collectie Lembrechts
Emailleborden, ook in het Nederlands (1930´s)

  • asbakken
  • menukaarten en –beschermers
  • bestelboekjes voor brouwers
  • flessenopeners
  • glazen
  • schoteltjes voor kleingeld
  • metalen plakkaten
  • vitrofanie (decalco’s voor bv. op toegangsdeuren van café´s)
  • reclameborden in blik en emaille


9) Rondleidingen in bedrijf en eigen publicaties

   
Twee "historische" brochures over de geschiedenis van het huis Violet
in Frankrijk word er graag aan flagwaving gedaan, zoveel is duidelijk

   

  

  • vanaf 1934-´35 werd het bedrijf toegankelijk voor het grote publiek. De mensen kwamen al snel nieuwsgierig kijken naar de ton van 400 000 l., in die tijd een attractie. Vanaf 1950 kon ook de afgewerkte "megaton" van 1 000 000 l bewonderd worden. (Afhankelijk van de geraadpleegde bronnen zijn er elk jaar ongeveer 100 000 of 300 000 bezoekers, hetgeen toch een idee geeft van de populariteit van de site.
  • De firma gaf in eigen beheer ook een reeks postkaarten uit, die in de vorm van een "accordeon" opgeplooid zaten in een stevige omslag. De kaarten toonden een aantal opnames van de binnen- en buitenkant van de fabriek in Thuir, zoals de Grand Hall, de opslagtanks en het controlepaneel voor de pompen.
  • muzikale postkaart: Maestro Juan Morata: Catalaanse dans “Sardane”: de Languedoc is een streek waar de invloed van de Spaanse cultuur zeer groot is, wat ondermeer tot uiting komt in de volksdansen. Violet Frères beeldde verscheidene malen Catalaanse dansers af voor de toegangspoort van het bedrijf, om de verankering met de streek duidelijk te maken. Bovendien verscheen er op heel wat publicaties onder Simon en Lambert Violet een danseres in Catalaanse klederdracht. Dit was ondermeer het geval aan de binnenzijde van de menubeschermers. Op een ondetermineerbaar moment (ongedateerde begeleidende brief, vermoedelijk uit de 1950´s) gaf de firma aan de bezoekers een "muzikale postkaart" mee, waarop een Sardane gegrifd was.
  • De firma gaf zelf een aantal publicaties uit, zoals "D´où vient le Byrrh" en "Quelques vérités". In dat laatste werkje wordt uitgelegd waarom likeurwijn superieur is aan dranken die een hoger percentage alcohol bevatten. Voorts verschenen er titelloze publicaties waarin de geschiedenis van de firma verteld wordt, een receptenboekje, een brochuurtje over hoe zijn Byrrh te savoureren enz.


10) Reclamevliegtuig / doopvluchten

  • De firma bezat vanaf de 1920´s achtereenvolgens een aantal opvallend rode reclamevliegtuigjes, waarmee (gratis ?) doopvluchten georganiseerd werden. (Concurrent Saint Raphael had al een Montgolfière op de Wereldtentoonstelling van Parijs in 1900 ingehuurd)


11)   Opvallende voertuigen

  • Zeker in de beginjaren moeten de rode voertuigen met extra zwarte vertikale strepen erg opgevallen hebben
  • Later werd de livrei simpeler, eerst volledig rood, later soms gewoon alu kleurig. Blijkbaar circuleerden er ook groene voertuigen, al bleef rood de voornaamste kleur
  • Tijdens de Tour de France werden een aantal speciale reclamevoertuigen ingezet 

Zie volgend punt (*)

Voertuigenpark

Net zoals de meeste andere drankenproducenten zorgde Violet er van meet af aan angstvallig voor, om uitsluitend Franse voertuigen aan te schaffen. Dit gold zowel voor wat betreft vrachtwagens, bestelwagens als auto’s.

We hebben een poging ondernomen om zoveel mogelijk over de samenstelling van dit voertuigenpark te weten te komen. Volgende modellen maakten gedurende een ondetermineerbare periode deel uit van het voertuigenpark van de firma: (lijst in opbouw) 

a) Vrachtwagens 

  • Chenard-Walcker: tractor met aanhangwagen (1930´s) 

  

  • Camion Bernard (drie assig) 1950´s

  • Citroen P55 (1950´s)

 

  • Reclame-camions

 
Rijdende ton, op basis van een Renault 1000 kg.
Mogelijk was Chalaud de carrossier die de alu ton ontwierp
Rechts een miniatuurmodel van "Les Routiers" met een ander zijraam


Er lijkt wel een stuk van de B-29 cockpit in dit groter
reclamevoertuig
verwerkt te zijn


Volkstoeloop... Noteer dat de merknaam Byrrh ook op de aankomstlint staat


onbekend maar blits model van een minubus
 

Andere vooralsnog ongeïdentificeerde merken (wie hier meer over weet kan ons steeds contacteren via info@retroscoop.com )

 

b) Bestelwagens 

  • Unic (1910´s)

 

  • Citroen 500 kg (1930´s) en Peugeot S 301 (1940´s ?) 

 
Links: Schaalmodel van Eligor

  • Renault 1000 kg en ongeïdenficeerd model (1950´s)

   

  • Citroen H-van (HY) met golfplaatcarrosserie (zie schaalmodel van Praline in 1/87 HO schaal)

   
Links: Praline 1/87ste (HO), rechts een ongewone groene versie 

  • Peugeot 203 pick up en Citroen DS Break (1950´s, 1960´s)

  

    • Citroen 2 PK en Renault 4 CV (1950´s, 1960´s)

   

c) Personenwagens 

  • Citroen 2 PK en DS

 

d) Spoorwegwagons

De oudste wagons waren blijkbaar 2-assige platte wagons, waarop twee houten tonnen achter elkaar opgesteld konden worden. (21) 

 
Mooie reconstructie, alleen zou de ladder ter hoogte van de 1° R van Byrrh moeten staan om volledig correct te zijn. De afsluitdop en de positie van de markeerplaten wijken ook een beetje af. Het is ons niet bekend of er effectief wagons in 2 verschillende kleuren bestonden, of zo deze wagons van later dateren als de foto

Later verschenen tankwagons, waaronder vier-assige en kleinere twee assige exemplaren. Een aantal miniatuurspoorwegfanaten hebben Byrrh decalco´s laten ontwerpen, om op die manier tankwagons van het logo te kunnen voorzien. De tankwagons waarop ze dit hebben uitgevoerd wijkt een beetje af van de tankwagons op de afbeeldingen uit de Byrrh-publicaties, onder andere voor wat betreft de positie van de ladder. Mogelijkerwijze gaat het om een andere, bv. later verschenen wagon. (more)

Byrrh in België


Een stukje Zuid-Frankrijk in Brussel

J & S Violet lieten ook in Brussel een depot van Byrrh bouwen, meer bepaald in de Dieudonné Lefèvrestraat n° 4 te Laken. Het gebouw werd ontworpen door de Parijse architect A. Laquerrière, en dateert al naargelang de geraadpleegde bron van 1926 of 1932. Zoals de andere Byrrh-gebouwen werd het opgetrokken in  Zuid-Franse stijl, waarbij de gevels versierd werden met breuksteen. B oven de grote toegangspoort kan men nog steeds de merknaam Byrrh ontcijferen, en als een sluier boven de ramen loopt een mooie sgraffito met druivenranken en -trossen.

In het hoofdgebouw waren de burelen ondergebracht. Hier werden de bestellingen van ondermeer vertegenwoordigers gecentraliseerd en de facturatie bijgehuden. Zoals de factuur uit 1958 hieronder toont, werd het bedrijf in Laken ook Sobybel genoemd, wellicht een afkorting van Société Byrrh Belgique. Een fles Byrrh likeurwijn kostte in die tijd 75 fr, een behoorlijk bedrag.

 

Net zoals in Thuir liep ook in Brussel een spoorweg tot op het bedrijfsterrein. Gezien de nabijheid van het goederenstation van Molenbeek, Turn & Taxis, de gebouwen van de Douane was deze aftakking niet zo verwonderlijk. Vermoedelijk werd zelfs de locatie van het gebouw speciaal in functie van de nabijheid van een spoorweg gekozen.


Het goederenstation van Molenbeek.
De D. Lefèvre-straat ligt ietsje verderop (naar links), en het Byrrh gebouw gaf
met de achterkant uit op dit kluwen van sporen en wissels

Behalve burelen waren er ook opslagloodsen en apparatuur om flessen mee te vullen. Vanuit Thuir werden inderdaad geen kratten met flessen naar België verzonden, maar tankwagons gevuld met Byrrh. Het vullen van flessen en deze voorzien van etiketten gebeurde dus in Laken.

 

Het fraaie gebouw bestaat nog steeds, en is zelfs gedeeltelijk geklasseerd als beschermd erfgoed. De Pernod Ricard-groep deed de 13 500 m² in de 1980’s van de hand. Het werd daarop ongeveer 20 jaar door de toenmalige RTT –voorloper van Belgacom- gebruikt.

Uiteindelijk kocht het OCMW van Brussel de gebouwen en het bedrijfsterrein in 2007 over. De publieke administratie liet dit jaar weten dat het 25 miljoen Euro ging investeren in

- de bouw van een kindercrèche (36 à 50 plaatsen)
- het instapklaar maken van ongeveer de helft van de totale oppervlakte voor max. een 25 tal middelgrote bedrijven, actief op het vlak van  sociale economie en de eco-industrie.

Voorts trof of treft men nog steeds een aantal muurreclames voor Byrrh in ons land aan. Zo is er nog eentje te zien in de Waelhemstraat in Schaarbeek.

Voornaamste Franse concurrenten

Isabelle Léouffre van Paris Match heeft haar opzoekingswerk niet voldoende uitgediept, als ze in een artikel schrijft dat Byrrh het eerste aperitief in Frankrijk was, op basis van wijn en kinine. (22) Zoals eerder al aangehaald, verschenen er in inderdaad al een aantal kina-dranken voor het merk van de gebroeders Violet. 

Het is uiteraard onmogelijk om ze hier alle soms erg lokale concurrenten van Byrrh de revue te laten passeren. We beperken ons dan ook noodgedwongen tot de grootste namen. 

Ook met kina

    • Picon: verkocht vanaf 1837 als “Amer Africain”: sinaasappelschil, gentiaan en kinine
    • Dubonnet: aperitief met kinine, in 1846 uitgevonden door een apotheker, naar aanleiding van een wedstrijd uitgeschreven door de Franse overheid om het kininegebruik bij het Vreemdelingenlegioen te stimuleren.
    • Lillet / Lilet: Om onduidelijke redenen gebruikt de firma de naam met 1 L en 2 L´s ! Opgericht in 1872 en bekend om haar aperitief bestaande uit 85 % Bordeauxwijn en 15 % fruitlikeur
    • Bonal: In 1865 uitgevonden door de voormalige Broeder Raphael: 16°, met gentiaan en kina: het merk uit Saint-Laurent-du-Pont in de Isère bestaat nog steeds. Het kenmerkend symbool van het merk is een grote sleutel, waarme "l´appétit" geopend kon worden. Onderwerp voor een later Retroscoop-artikel
    • Saint Raphael: over het jaar van uitvinding lijkt op z’n minst gesproken wel heel grote oneensheid te bestaan. Volgens sommigen dateert de drank reeds van uit 1830, en werd het uitgevonden door Dr. Juppet. Andere bronnen menen dan weer dat de spirituele vader ene Antonin Soupe was, een apotheker in Parijs, geboren in… 1843… !
    • Enz.


Zonder kina

  • Pernod: begon in 1797 met de productie van absinthe, en in 1805 met een anijsdrank (pastis)
  • Noilly Prat: Franse vermouth uit omstreeks 1855 Thans van de Bacardi-groep
  • Suze: startte in 1889 met de productie van een geelkleurig aperitief op basis van gentiaan, dat als “de vriend van uw maag” werd aangeprezen. De firma Rousseau-Laurens et Moureaux die deze drank vervaardigde bestond reeds sinds 1795
  • Ricard: Paul Ricard begon vanaf 1932 met de productie van zijn aperitief, een anijsdrank
  • Enz.


Belangrijke buitenlandse concurrenten

    • Martini: 1863 (Thans van de Bacardi-groep): veel gratis reclame dank zij James Bond !
    • Campari: brandewijn uit 1860, dat oorspronkelijk roodgekleurd werd met de rode kleurstof “carmine dye”, dat uit bepaalde insecten werd gewonnen
    • Cinzano: 1757 Turijn
    • Gancia: bedrijf opgericht in 1850. Het lanceerde begin 20ste eeuw zijn vermouths
    • Cynar: aperitief in 1952 gelanceerd, waarin het opvallend ingrediënt artisjok in verwerkt wordt. Het wordt beschouwd als een after dinner bitter, een zogenaamd digestief aperitief dat na een maaltijd wordt genuttigd.
    • Enz.

Slotopmerking

Ondanks de lengte van dit tweedelig artikel, pretendeert het in geen geval  volledig te zijn. Zoals dit ook het geval is met de andere Retroscoop-artikelen werd ook heel bewust aangegeven waar we nog met vraagtekens zitten, waar nuancering eventueel nodig is, en lezerscommentaar ter vervollediging een welkome zegen zou zijn. Iedereen die dus kan helpen om dit artikel te verbeteren, aan te vullen, dingen eventueel recht te zetten enz. is steeds welkom via info@retroscoop.com  Dit mag ook voor eventuele typfoutjes en andere fratsen van het zetduiveltje.

Wil je een commentaar nalaten over de website in haar geheel, loop dan zeker eens langs het gastenboek (op de gele kolom links: helemaal onderaan) !

 

 Voetnoten bij deel 2

Onze dank aan Dhr. Hans Lembrechts voor de foto´s van zijn reclameborden van Byrrh (blik en emaille) ! 

(19) Korte geschiedenis Cusenier

(20) Korte geschiedenis van de rugbyploeg van Thuir

(21) Ontwerpen voor 3D treinen, treinlandschappen en rollend materiaal, inclusief de 3D wagon van Byrrh

(22) Paris Match 27 juli 2010: Isabelle Léouffre: Byrhh: une réussite planétaire

 

 
 
database afsluiten