Retroscoop - De limonade-industrie in ons land: producenten en verpakkingen in kaart gebracht Deel 1 RetroScoop
 
   Spijzen en Dranken
    
 
 
De ´klik´ naar je gedroomde Klassiekers

De limonade-industrie in ons land

Producenten en verpakkingen in kaart gebracht
Deel 1: Vlaanderen en Brussel

       

Benoit Vanhees
Versie 1: mei 2014
Versie 2: maart 2020

Inleiding

Limonade maken is een betrekkelijk eenvoudig en goedkoop proces. Een ander gegeven is dat er in ons land honderdduizenden kinderen plus wat minder volwassenen zijn die het prikkelend goedje wel weten te appreciëren. Koppel deze twee elementen aan elkaar, en het is gemakkelijk te verstaan dat er reeds voor WO 2 zowat overal limonadefabriekjes en een paar grote(re) namen ontstonden. Vaak waren ze een afdeling van een brouwerij of van een bedrijf dat mineraalwaters bottelde. Deze diversificatie verspreidde de risico´s en was een extra bron van inkomsten in seizoenen dat er minder bier of mineraalwater geconsumeerd werd. Sommige brouwers bottelden eveneens mineraalwaters. Daarnaast waren er ook tal van kleine limonadeproducenten die noch brouwer, noch waterbottelaar waren. 

Na WO 2 voltrokken zich twee belangrijke evoluties. Enerzijds ontstonden de eerste supermarkten met verkooppunten in heel het land. Van meet af aan wilden zij de aankoopprijzen zoveel mogelijk drukken, door in het groot aan te kopen. Zij zochten dus producenten die grote hoeveelheden limonade konden aanbieden voor een zo laag mogelijke prijs. Een tweede evolutie was ontstaan in de nasleep van de oorlog. Hoewel Coca Cola al voor WO 2 in ons land verkrijgbaar was, werd deze frisdrank vooral populair gemaakt door het Amerikaans leger.

Al snel na de oorlog ging in St Truiden een eerste productiepunt van het bruine goedje van start, Limobo genoemd. Met een uitgekiende verkoopstrategie werd de Amerikaanse drank immens populair. Kleine producenten van limonade konden evenwel nog tot omstreeks de late 1970´s stand houden, dank zij kleine kruidenierswinkels enerzijds, en thuisleveringen georganiseerd door brouwerijen en drankencentrales anderzijds. Ook in de ons omringende landen voltrokken zich gelijkaardige evoluties.


Op de binnenkoer van een Franse producent, en
een oerklassieker van bij onze Noorderburen...

Niettemin verloren de kleinere producenten systematisch terrein. Een aantal brouwerijen sloegen eind jaren ´50 de handen in elkaar om een limonade op de markt te brengen, die tijdelijk een dam wist op te werpen tegen de dominantie van Coca Cola.

Dit resulteerde in de erg populaire Colibri-limonade, waarover eerder reeds een historiek op Retroscoop verscheen. Rond 1980 was het aantal lokale limonadeproducenten in ons land echter gevoelig gedaald, en ook de verkoopcijfers van Colibri daalden systematisch. Twee van de drie brouwers stapten ondertussen uit het verhaal, en de laatste, Brouwerij Alken hield het uiteindelijk ook voor bekeken.

In de bijlagen werd het artikel van Jef De Ceuster "Fabricatie Limonade in Berlaar" in haar volledigheid overgenomen. Naast informatie over de lokale producent Rita vindt de lezer er ook heel wat informatie in over hoe limonade gemaakt wordt, over het reinigen van limonadeflessen, hoe de grote producenten de kleintjes tot hogere investeringen dwongen enz.

Opzet en werkwijze

Nadat op Retroscoop reeds een inventarisatie van de Belgische producenten van groentenconserven werd opgestart, wordt nu ook hetzelfde gedaan voor de makers van limonades in ons land. Gezien de omvang van zo´n oplijsting, zal dit Deel 1 zich beperken tot Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. 

Hier willen we per provincie gaandeweg informatie en beeldmateriaal samenbrengen over de Belgische limonade-industrie. De fabrikanten worden hierbij in alfabetische volgorde per provincie opgesomd.

- Indien de naam van de producent anders is dan de merknaam van de limonade wordt de referentienaam die van de fabrikant. Indien de naam van de producent uit een voornaam en achternaam bestaat, bv. Brouwerij K. Van Loock, dan wordt de familienaam weerhouden om de juiste plaats in de lijst te bepalen. De limonade "Penalty" van Brouwerij K. Van Loock te Niel staat dus in de rubriek Provincie Antwerpen bij de V van Van Loock.

- Producenten die enkel buitenlandse dranken onder licentie in ons land produceerden, vallen buiten de "scope" van deze inventaris. Het gaat dus bv. om de producenten / verdelers van Coca Cola, Gini, Schweppes. Deze inventaris beperkt zich tot de Vlaamse producenten van Vlaamse limonades. In een tweede geplande bijdrage zal hetzelfde gebeuren met Waalse producenten.

- Indien de naam van de producent niet bekend is, wordt de limonade ten voorlopige titel op basis van de merknam ondergebracht.

- Van een aantal bedrijven weten we vooralsnog niet waar ze gelokaliseerd waren: deze werden ten voorlopige titel in een aparte rubriek in Deel 2 bijeen gebracht.

Naarmate er in de toekomst bijkomende producenten geïdentificeerd zullen worden, worden ze aan deze voorlopige lijst toegevoegd. Indien de producent van een limonade geïdentificeerd wordt, verschuift deze referentie in functie van bovenstaande redenering. Dit zal in twee fasen aangepakt worden, hoewel fase 1 gewoon doorloopt van zodra fase 2 aangevat zal worden.

Fase 1: identificatie van zoveel mogelijk producenten
Fase 2: zoektocht naar meer informatie per bedrijf

Zo zal bv. voor grote spelers als Artois moeten worden nagegaan of ze sommige merken limonade echt zelf produceerden, of deze enkel verdeelden. 

Wat betreft afbeeldingen hopen we zowel foto´s van fabriekjes als van verpakkingen of bv. bedrijfscorrespondentie (briefhoofden !) bijeen te kunnen brengen. In een latere fase hopen we gelijkaardige fiches met basisinformatie per bedrijf te kunnen maken zoals we dat proberen te doen voor de conservenindustrie. Van wanneer tot wanneer waren bedrijfjes actief, welke familie richtte het bedrijf op, welke producten werden op de markt gebracht enz.

 

Zoals steeds diende het onderwerp zo logisch mogelijk afgelijnd te worden.

In de tijd:
- deze inventaris beperkt zich tot de producenten die voor 1980 met de productie van limonade actief waren of zijn geweest

Productengamma

- deze inventaris richt zich enkel op producenten van binnenlandse limonades. Limonades met een buitenlandse oorsprong, zoals de dranken van Coca Cola, Gini, Schweppes enz. vallen dus buiten deze inventaris.
- p
roducenten die enkel grenadines, fruitsappen of siropen maakten, vallen niet onder deze inventaris. Zij zullen in een later artikel behandeld worden. Wanneer bedrijven zowel limonades als de bovenstaande producten produceerden, komen ze uiteraard wel ter sprake.
- helaas zijn niet alle reclame-items erg duidelijk of een bepaalde drank nu een fruitsap of een limonade was. Zo vermelden sommige flessenetiketten alleen "Citron" of "Ananas". Omdat we ervan uitgaan dat citroensap niet echt populair is geweest in Vlaanderen, gaan we er in dit geval van uit dat het wel degelijk om een limonade ging. "Ananas" is een moeilijker geval, al doet dit dan weer eerder aan fruitsap denken. Niettemin is het niet uitgesloten dat deze inventaris hier en daar een foute veronderstelling maakte. Van zodra er elementen zijn die dit duidelijk maken, kunnen bepaalde dranken of ermee verbonden reclame-items weer uit deze inventaris verdwijnen of juist toegevoegd worden.

Geografisch

Deze inventaris biedt plaats aan alle producenten van limonades in Vlaanderen en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Dit ongeacht of het ging / gaat om brouwerijen met eveneens een afdeling limonade, of om bedrijfjes die zich enkel op de koolzuurhoudende drankjes concentreerden of dit nog steeds doen.

Om het één en het ander overzichtelijk te houden, werd de inventaris ook op provinciale basis aangepakt. Hierdoor kunnen tijdens de eerste fase van de inventarisatie wel een aantal verbanden tussen bedrijven actief in verschillende provincies tijdelijk uit het oog verloren geraken. Zo was bv. een familie Goossens blijkbaar zowel actief in de provincie Antwerpen als Oost-Vlaanderen. Mogelijk waren er nog van die verbanden, die tot hiertoe door de provinciale opsplitsing aan de aandacht ontsnapten. In een latere fase, wanneer meer aandacht zal gaan naar de individuele fiches per bedrijf, zullen zo´n interprovinciale verbanden hopelijk wel naar boven komen.W

Work in progress...

Mogelijk dragen lezers -net zoals dat gebeurd is in de marge van de artikels over de conservenindustrie- zelf ook interessante stukjes informatie aan. Het is inderdaad al gebleken dat nieuwe puzzelstukjes gemakkelijker opduiken, eens een eerste aanzet wordt gegeven voor het bijeen brengen en structureren van ontelbare losse stukjes data.

Misschien zien bijvoorbeeld nazaten van limonadefabrikanten of voormalige werknemers wel deze Retroscoop bijdrage, en kunnen zij met informatie of beeldmateriaal bijdragen tot de systematische vervollediging van deze 10 000+ stuks legpuzzel... Contacteer ons via info@retroscoop.com indien u kan helpen !

  

Structuur (in opbouw)

a) West Vlaanderen
- Aigle Belgica (Brugge & Gent) Elit / Elit Orange, Citron, Tafelwater
- Anglo-Belge (Zulte-Waregem) Darkie, Mistral, Cina, Citron Trouble, Lem; Bip...
- Callewaert (Zwevezele) Citroen, Oranje, Framboise, White Star
- Cornelis Jos. (Stavele) Catslimonade
- De Beerst (Veurne) Sporkijn
- De Bisschop Brij. Degomme (Ruddervoorde) Orange
- De Coninck & Dutoit (Rekkem) Special Citron
- De Splenter Brij. (Dentergem) Riva Drinks
- De Weeze (Rumbeke) Citroen, Oranje, Prima Grenadine
- Demets Brij. De Zwaan (Lauwe Kortrijk) Orange, Citron
- Desmet R. (Zwevezele) David
- Devos (-Vandecasteele) (Eernegem) Perlita
- Halve Maan Brij. (Brugge) zie Maes, Henri Brij. Halve Maan
- Hamerken (´t) BVBA (Brugge) Spits
- Herman M. Brij. St. Godelieve (Heule Watermolen) St. Godelieve / Congola
- Huysentruyt (Kortrijk) Astrid
- Lannoy, Maurice (Menen) Pic
- Leroy (Boezinge, Ieper) Palma Drinks
- Loosveldt, Hector Brij. (Kortrijk) St. Johns
- Lootens Brij. / Limonadefabriek (Koekelare) ?
- Maes, Henri Brij. Halve Maan (Brugge) Henri Maes
- Roelens-Duyck, André (Oostende, later Eernegem) A.R.O.
- Strubbe (Ichtegem) Perle
- Tanghe Brij. (St. Antonius) (Ruddervoorde) Dageraad / Aurore
- Van Hyfte (Oostende) Queen´s 
- Vandenbussche (Tielt) Pearl
- Vander Ghinste (Kortrijk) Royal Lux
- Verborgh G & J (Oostende) Cristal
- Vlaamsche Brouwerij (Lauwe) Frik, Friko
- ? (Kortrijk) Astrid
- ? (Brugge) Clairval ?

b) Oost Vlaanderen

- Aigle Belgica (Gent en Brugge) zie West-Vlaanderen
- American Drinks (Ertvelde) Atlantis
- Bosteels N.V. Brij. (Buggenhout) Roc, Gini (deze laatste "by authorization of Crush Int. (USA) Inc. Evanston, Ill. > wordt niet in deze inventaris opgenomen)
- Callebaut (Wieze,Lebbeke) 
Sina, Citroen (en Citroen Troebel), Toniccall
- Centrale, La (Gent) Roc
- Cobbaert-Denny (Gent) Blandin
- De Gheest (Aalst) 
Parking (???)
- De Temmerman (Zwijnaarde)
- Debbaut (Evergem) 
Ideal Citron
- Dendria Brij. (Geraardsbergen) Dendry Orange, Citron, Ananas, Grenadine
- Diana (Steendorp, Temse) Diana
- Dick (Dikkelvenne, Gavere) Dick
- Du Bois (Lebbeke) Perl
- Fontana (Maarkedal) 
Fontana Citron, Orangeade, Ananas, Cola, Mandalina
- Ginsterbronnen (Moortsele, Oosterzele) Ginst Citron (?)
- Gobert, Jos. (Antwerpen en Gent) Swan: wellicht alleen import (uit GB), dus wordt hier niet in dit register opgenomen
- Heymans (Meerbeke, Ninove) Fontein
- Hul Brij. (Merelbeke) / Blauw Kasteel (Scheldewindeke) Hul > zie ook Windeke Bronnen
- Huyghe (Melle) 
Mell´s Orange, Mell´s Citron
Koningsbronnen (Nederbrakel) Royal Citron, - Orange, - Mandarine, - Grenadine, - Lemon Squash, Baby Citron
- Koornbloem, De (Boelare, Eeklo) De Koornbloem
- Lion De Smet (Ouwegem) 
Toss
- Martinas (Merchtem) Darzé (water uit Ardennen)
- Meiresonne Brij. (Gent) Golf (Kina), Colibri (zie ook Lamot, Mechelen en Brij. Alken)
- Moens, Kamiel (Oost-Eeklo) ?
- Nicla (Maarke, Maarkedal) Nicla Extra Limonade
- Picona (Wetteren) Picona
- Podevijn Gebr. (Aalst) Belle Fontaine (???)
- Roman (Mater, Oudenaarde) 
Pamplina, Orange, Grena, Congo
- Straal Bronnen (Etikhoven, Maarkedal) Torpola Cola
- Top Bronnen (Nederbrakel) Top Citron, Top Oran
- Van Breuseghem / Goossens-Van Breuseghem (Temse) Temsch / Tems
- Van de Velde
 (Scheldewindeke) 
Velda
- Van den Bossche (Appels, Dendermonde) De Welkom
- Van der Eycken Pol (Meerbeke) Lex
- Van Laere A. (Ertvelde) Silver
- Van Steenberge (Ertvelde) Erta
- Verhofstede (Nieuwkerken-Waes, St. Niklaas) Edelweiss
- Windeke Bronnen (Vergauwen) (Scheldewindeke) REX

c) Antwerpen

- Beerzel Berg (Beerzel) Monopole
- Brosens Brij. (Hoogstraten) Citroen Orange
- Cassimon Fl. Brij. (Kalmthout) Radiola
- Claes & D´Heur (Borgerhout) Gloria, Lux
- Cordemans-Van den Broeck (Merksem) Gnom
- Cuykens, Alphonse Brij. (Lier) Orangeade, Citron, Grenadine
- De Belser (Berlaar-Koningshooikt) Ster
- De Meulder (Reet) Sinor
- Frisca: zie Matthieu, Gaston
- Gheys Brij. en Limonadefabriek (Mol) ?
- Gobert, Jos. (Antwerpen en Gent) Swan: wellicht alleen import (uit GB), dus wordt hier niet in dit register opgenomen
- Goetze G. & Co. (Lier) Citronette, Victory
- Hobsor (Hoboken) Bessy drinks (zie ook Carlier, Tollembeek)
- Huysmans-Coosemans J. (Leest, Mechelen) Belgica
- Lamot Brij. (Mechelen) Cedro, Colibri (zie ook Meiesonne, Gent en Brij.  Alken)
- Marsbronnen (Mol) Mars Citron, Lemon, Orange, Cola
- Matthieu, Gaston (Antwerpen) Frisca, Matt´s
- Moortgat Ed. Brij. (Mechelen) Citrus
- Nees Em. (Hoogstraten) Campine (?)
- Nelen, A. (Antwerpen) ?
- Ordal (Ranst) ?
- Raeymaeckers-Van Dijck Brij. (Dessel) Desselina
Rita ? (Berlaar) Rita
- Rots (Vosselaar, Turnhout) Rots
- Royal Congola (of enkel Royal ?) (Beerzel, Putte) Royal Congola
- Royal Frisca (Antwerpen) Royal Frisca zie Matthieu, Gaston
- Schoentjes-Binders Fabrique d´Eaux Gazeuses ?
- Somers (Wijnegem) zie Vigna
- Sprinkhell (?) Borsbeek Sprinkhell
- Sterkens Fr. (Meer, Hoogstraten) Aster

- Van Loock (Niel) ?
- Verlinden (Brasschaat) Linda
- Verschueren, Fr. (Mol) Valence, Pick-Nick, Velance
- Vigna (Wijnegem) Vigna
- Zevenster (Retie)

d) Vlaams Brabant + Brussel

- Alen Brij. (Waanrode-Kortenaken) Bergendal
- Artois Brij. (Leuven) Sirene, Verigoud
- Biertoren (Kampenhout) Tonetta Monopole
- Breda Brij. (Leueven) Star
- Carlier (Tollenbeek) Bessy Drinks zie ook Hobsor Hoboken
- Compagnie Générale des Eaux Minérales et Gaseuses (Brussel) Cosmos Lemonade
- Cristal Monopole (Serneels) (Aarschot) Ranjade, Monopole,Jutta,
Royal Club

- Daems-Van der Weyden, Sander (Diest) ?
- De Cock (Wolvertem) Spits
- De Munter (Dilbeek) (?)
- De Schrans (Betekom) Orangina, Pecco
- De Sleutel (Betekom) Bets, Betsina
- De Wever-Adams (Willebringen) Victo Orangeade
- Didden Gebroeders (Leuven) ? Citron Extra
- Ecluse / Het Sas (Boortmeerbeek) Regina
- Gielis, Leopold (Brussel) Leopold Citron
- Gérard G. (Ancienne Maison Boquet) (Brussel) "Eaux et Limonades Gazeuses"
- Goossens, J. (Kessel-Loo) Jacko´s
- Haacht (Boortmeerbeek) Akta 8 Luxe, Val
- Hill´s (Averbode) Hill´s (band met Jesco Herent ?)
- Hougardia (Hoegaarden) Hougardia
- Hoylaerts F. (St. Genesius Rode) Prima
- Janssens, H. (Vilvoorde) (?)
- Jesco Brij. St Jozef (Herent) Jesco Citron, Jesco Orange
- Kastel Bronnen (Tervuren) Espana, Citron
- Lacsoons (Rotselaar) Stanola
- Léberg (Pamel-Roosdaal) Léberg
- Mena / Kina Limonadefabriek (Rotselaar) Kina
- Peeters, Raymond (Betekom) Kruger, Camburly
- Pepijnbronnen (Landen) (?)
- Reiter N. & Fils (Brussel) Citro, Mandarina, Frambo
- Star Drinks (Leuven) Star
- Tielemans Brij. (Aarschot) Ritchie / Ritchie Cola
- Timmermans, V (Humbeek) Orangeade
- Van Hellemont (Lubbeek) Etna
- Van Roey (Meerbeek, Kortenberg) Wipie Deze limonade blijkt pas in de 1970´s te zijn geïntroduceerd geworden op de markt, en valt daardoor dus buiten het bestek van dit register
- Van Uytven (Zichem) Heuvels Water
- Vercauteren (Malderen) Lima
- Vranckx (Leuven) Orangeade en gewoon "Limonade"
- ? (Leuven) Linda / Linda Cola

Daarnaast is geweten dat er in Beerzel Berg limonade "Monopole" vervaardigd werd, maar de producent werd voorlopig niet geïdentificeerd. Ook de naam van deze van "Linda Cola", een bedrijf wellicht uit Leuven wordt nog steeds gezocht.

e) Limburg

- Alken / Cristal Alken Brij. (Alken) Alkwel, Colibri (zie eveneens Lamot, Mechelen en Meiresonne, Gent)
- Bozel (Oostham, Ham) 
- Breesch Edmond (Sint Truiden) ?
- Cornelissen-Winkels (Opitter) Voetbal
- Diriks / Diricks Charles, Albert, Phil. (Horpmaal, Heers) Horpmaal
- Heavenly (Oud-Winterslag) Heavenly
- Hendrix Gebr. (Peer) Taxandria
- Lantmeeters N.V. (´afdeeling´ van de Brij. van Alken) (Genk) (?)
- Perron J. Thijs-Coenegrachts (Munsterbilzen) Orana
- Sampermans - Wouters (Hasselt) Artès
- Smeets (Zolder) Zolderia
- Snyers-Masset (St Truiden) ?
- Van Vliedern (Hamont, Hamont-Achel) Kempo
- ? (Kerkom, St Truiden) Kerkom

Twijfelgevallen
- Amiral (Gent) een glas doet vermoeden dat dit een limonademerk was, maar voorlopig nog geen bevestiging hiervoor gevonden. Indien het inderdaad een limonade was, verscheen deze dan voor 1970 ? (afbakening inventaris)
- Ballet limonade: producent ? productieplaats ? periode ?
- Corbeel: maar ging het om een limonade van de brouwerij uit Tervuren (St. Michel) of uit Vilvoorde (A. Corbeel)
- Jossi was wel degelijk een limonade, maar werd deze door Jos. Brouckaert uit Oedelem (Beernem) geproduceerd of louter verdeeld ?
- Van Bastelaere of Van Hastelaere Gust cf. bestaan knikkerfles
- Van Leuven, Frans (Antwerpen) ? bestaan fles wijst op mogelijke limonade
 

a) West Vlaanderen

Aigle Belgica (Brugge & Gent)
Elit

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1550
- Bestond tot:
- Opgericht door:

- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: kriek, lambic, pils, limonade, tafelwater

- Merknamen limonade: Elit Citron, Orange
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia (cijfergegevens):
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

De geschiedenis van de Grandes Brasseries Réunies Aigle Belgica, die zowel nstallaties in Gent had als in Brugge zou teruggaan naar 1550. Onder het breed assortiment dat ooit uit de koperen ketels getoverd werd, noteren we o.a. een Kriek Lambic en de pils "Bab".

Op gegeven moment is ook deze firma zich gaan storten op de markt van de frisdranken en limonades. Dit leidde tot de introductie van Elit Limonade op de Belgische markt. Welke smaken geproduceerd werden is vooralsnog onbekend. Het flesje werd gevonden door een terecht trotse blogger, die hiervan melding maakte op Kortrijk Blogt.

Eén etiktje geeft alleszins aan dat "citron" in dat gamma zat. Noteer de gelijkenis tussen het logo op het flesje hieronder en dat van Bab op één van de bierviltjes hierboven afgebeeld.

Anglo-Belge (Zulte Waregem)
Darkie, Bip, Lem, Cina, Mistral...


- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1891
- Bestond tot:
- Opgericht door: Alfred Versele en Gaston Martens
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
Anglo Belge bleef een familiezaak tot in 1979. Het werd dat jaar door het Franse BSN overgenomen, dat het bedrijf 10 jaar later sloot. De gebouwen werden definitief met de grond gelijk gemaakt, om plaats te maken voor woningen.
- Productengamma: bieren, limonade, grenadine
De brouwerij maakte in haar bestaan ondermeer de bieren Stout Continental Anglo Pils ("gouden medaille Edinburg 1950"), Anglor, Whip Ale, Vinor, Reinbrau, Rossbrau, Sterk en het nog bestaande bier Zulte.

- Merknamen limonade: 
- 1959: een tarief uit dat jaar maakt melding van: Darkie, Cina, Mistral, Citron, Citron Trouble, Orangeade.
- 1961: restructurering limonade-departement, en lancering van de limonade Bip, die -afgaande op de etiketten die men kan vinden zeker tot in de 1970´s, mogelijk zelfs tot in de 1980´s geproduceerd werd.
- Lem luxe limonade
- van Frambo is niet juist geweten of het een limonade was
- Bijzonderheden fabriek: Op het hoogtepunt van de zaak, o.a. na de overname van een aantal concurrenten werkten er zo´n 300 mensen voor AB. 
- Varia (cijfergegevens):
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

  

In 1961 nam Anglo Belge blijkbaar een compleet nieuwe start in haar limonade-departement. Een nieuwe naam, BIP, een nieuw logo, een nieuwe reclamecampagne... Afgaande op de hierboven afgebeelde etiketten wist dit merk tot in de 1970´s, mogelijk 1980´s stand te houden.

Callewaert (Zwevezele)
Citroen, Oranje, Framboise, White Star

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1879
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: bier, tafelwater, limonade
- Merknamen limonade: Citroen, Oranje, Framboise, White Star
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Zwevezele is sedert 1977 een deelgemeente van Wingene. De limonade-productie van Callewaert was een zijtak van de gelijknamige brouwerij. Het bedrijf bracht o.a. Eichenbrau (Dortmunder type), Export en Pilsenbier op de markt. Het gamma van Callewaert omvatte daarnaast ook vanaf 1937 White Star tafelwater.

  

  

De vooroorlogse limonadeproductie resulteerde in een compleet gamma met een frisdrank op basis van "oranje", van "citroen" en eentje op basis van "framboise".  Daarnaast werd ook de limonade "White Star" hier gebotteld.

  

  


Een mooi stilleven

 

Cornelis Jos. (Stavele, Alveringem)
Catslimonade

- Adres: Stavele (Alveringem)
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: tafelwaters, limonades
- Merknamen limonade: Catslimonade (Orange, Groseille, Citron)
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Cristal (Oostende) > zie Verborght

De Beerst Limonadefabriek - Brij. (Veurne)
Sporkijn

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: De Beerst (?)
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: bieren, limonades, water
- Merknamen limonade: Sporkijn
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

  

De Bisschop / Brij. Degomme (Ruddervoorde)
Orange

- Adres: Ruddervoorde (Oostkamp)
- Oprichtingsjaar: 1912
- Bestond tot:
- Opgericht door: Julien Degomme
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1882: Oprichting Brij. St. Michiel
1912: Installaties opgekocht door Julien De Gomme, begon met Munck-pils
1970´s (?): limonade De Bisschop
1982: overgekocht door Brij. Haacht, die de zaak blijkbaar een stille dood laat sterven
1987: afbraak installaties

- Productengamma: bieren, limonades
- Merknamen limonade: De Biscchop (???)
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

   

De Coninck & Dutoit (Rekkem)
Special Citron

- Adres: Rekkem (Menen)
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Special Citron
Een oud etiket leert dat dit bedrijfje "Special Citron" op de markt bracht.  Hoewel dit niet expliciet bevestigd wordt, ging het mogelijk om een limonade.

- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
De firma begon onder de naam De Coninck en de Belgische vlag met het bottelen van bronwater. Verwijzen de patriotische elementen naar de nasleep vanWO 1 ?
In de periode dat er nog telefoonnummers in dat plaatsje waren bestaande uit 2 cijfers, wellicht in de 1930´s stapte blijkbaar een nieuwe zakenpartner in het verhaal, en werd de firmanaam De Coninck & Dutoit.

- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

De Splenter, brouwerij (Dentergem)
Riva Drinks

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

De Weeze (Rumbeke)
Citroen, Oranje, Prima Grenadine

- Adres: Rumbeke is thans een deelgemeente van Roeselare
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
De Weeze was een kleine brouwerij, die o.a. de bieren Dubbel Bruin, Pale Ale en 1° Klas Rumbert produceerde.

Tijdens WO 2 (mogelijk al eerder ?) bottelde deze brouwerij ook limonades 
- Productengamma: bieren, limonade
- Merknamen limonade: "Citroen", "Oranje" alsook de grenadine "Prima" 
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

Demets Brij. De Zwaan (Lauwe, Kortrijk)
Orange, Citron

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- H.R. nummer: H.R. Kortrijk 8454
- Opgericht door: Demets
- Sleuteldata:
- Productengamma: bieren, limonades, tafelwater
- Merknamen limonade: Citron, Orange
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia: noteer dat er in Lauwe ook een producent van limonades was, die Vlaamsche Brouwerij heette. Of er een verband tussen beide zaken was, is vooralsnog niet geweten
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Desmet R. (Zwevezele)
David 

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Vooralsnog werd geen extra informatie over deze producent gevonden, en toont enkel onderstaand glas aan dat deze firma actief was op het vlak van limonades.

  

Devos (-Vandecasteele) (Eernegem)
Perlita

- Adres: Brouwerij Devos, Bruggestraat, Eernegem
- Oprichtingsjaar: Deze brouwerij werd voorafgegaan door de herberg Gildenhuys en de kleine brouwerij Drie Linden. Deze behoorde aan de St Pietersabdij in Oudenburg, blijkbaar een rijke orde met heel wat onroerende bezittingen in haar portefeuille. Devos ontstond door een samengaan van Drie Linden en St Sebastiaan, een andere kleine brouwerij.
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Korte historiek / Sleuteldata: Ook het dorp Eernegem maakt thans deel uit van een grotere gemeente, meer bepaald Ichtegem. In dezelfde periode als De Coninck & Dutoit hun Special Citron bottelde, bracht deze firma "Perlita Orange" op de markt.
- Productengamma: Vosjesbier, dat erg populair werd in het noordelijk deel van West-Vlaanderen.
- Merknamen limonade: Perlita Orange
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia: Handelsregisternummer Oostende 893
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Halve Maan: > zie Maes, Henri Brij. Halve Maan

Hamerken (´t) BVBA (Brugge)
Spits

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Korte historiek / Sleuteldata:
- Productengamma: Limonade, tafelwater
- Merknamen limonade: Spits Oranje (1 l.)
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- voorlopig is het niet geweten of er enig verband was met de gelijknamige producent uit Wolvertem
- vooralsnog werd slechts 1 etiket van deze vennootschap gevonden. Hun limonade "Spits" dateert klaarblijkelijk uit de 1930´s of 1940´s, afgaande op het telefoonnummer op het etiket.
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

Herman M. Brij. St. Godelieve (Heule, Watermolen)
St. Godelieve / Congola (later: Puck en Puckolo)
 

- Adres: "Iseghemstraat", Heule-Watermolen
- Oprichtingsjaar: 1919
- Bestond tot:
- Opgericht door: M. Herman
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: tafelwaters, limonades, later ook fruitsappen
- Merknamen limonade: Congola, Puck, Puckolo
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
Op het oudste etiket dat hieronder afgebeeld staat werd nog de naam St Godelieve gebruikt. Niet lang daarna werd de merknaam "Congola" gelanceerd, dat een zeker succes lijkt te hebben gekend. Dezelfde firma lanceerde ook de limonades Puck en Puckolo.

In de 1970´s werden ook fruitsappen geproduceerd. Met de productie van Samsonlimonade wist het tijdelijk de ondergang af te wenden, maar uiteindelijk bleek de concurrentie van bv. sportdranken te groot te zijn. Het bedrijfje kwam in financiële moeilijkheden, en moest de deuren sluiten. In 2011 werd bekend gemaakt dat het fabriekje afgebroken zou worden.
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Huysentruyt (Kortrijk)
Astrid

- Adres: Kortrijk
- H.R. nummer: H.R.K. 21002
Oprichtingsjaar: bestond alleszins al op een moment dat de telefoonnummers in Kortrijk nog uit  cijfers bestonden.
- Bestond tot:
- Opgericht door: A. Huysentruyt
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonade
- Merknamen limonade: Astrid
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

   

Lannoy Maurice Brij. (Menen)
Pic

- Adres: Menen
- Oprichtingsjaar:
1890 (als brouwerij)
- Bestond tot: 1960
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: bieren, limonades
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek: 
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Brouwerij Lannoy werd opgericht in 1890, en bestond tot 1960. Het bedrijf produceerde o.a. "Negerkesbier", Extra Bock Supérieur, een Kriek en bv. Liberator Pale Ale.

   

Ook bierproducent Maurice Lannoy stapte in de productie van limonade, meer bepaald "Pic".

 

Leroy (Boezinge, Ieper)
Palma Drinks

- Adres: Boezinge, Ieper
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: Leroy
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

   

Loosveldt, Hector (Kortrijk)
St John´s

- Adres: Kortrijk
- Tel.: 662
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: Henri Loosveldt
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: St. John´s
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Voorlopig werd nog geen bijkomende informatie werd gevonden met betrekking tot het hieronder afgebeelde etiket van fabrikant Henri Loosveldt. Was er bv. een verband met de brouwerij Loosveldt uit Tielt (bieren Oude Samson, Speciaal,...) ?

 

Lootens Brouwerij-Limonadefabriek (Koekelare)
?

- Adres: Oostmeetstraat, 64 Koekelare
- Oprichtingsjaar: 1913 (als brouwerij) 1953: als limonadefabriek
- Bestond tot: 1976 (?)
- Opgericht door: René Vervaeke
- Sleuteldata:
1880: oprichting brouwerij door René Vervaeke
1913: brouwerij overgekocht door Alfred Lootens, telg uit een brouwersgeslacht uit Oostkamp
1953: Oprichting limonade- en mineraalwaterfabriek op het nr. 64 (zie Limonadefabriek Lootens)
1970´s: Afbraak brouwerswoning
1976: Afbraak brouwerij. De limonadefabriek ontsnapt deels aan de afbraak

- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:
 

Maes, Henri (Halve Maan Brij.) (Brugge)
Henri Maes

 

- Adres: Walplaats, 23 Brugge
- Oprichtingsjaar: 1856 (als brouwerij)
- Bestond tot:
- H.R. nummer: H.R. Brugge 632
- Opgericht door: Henri Maes
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- bieren: Dubbel Bruin, Triple, Melkstout....
- limonade
- Merknamen limonade: Domino ?
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia: mogelijk was er ook een limonade Domino. Dit wordt verder nagetrokken
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

 

Roelens-Duyck André (Oostende, later Eernegem)
A.R.O.

- Adres: aanvankelijk Oostende, later Westkerkestraat 183, Eernegem
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot: minstens tot 1966
- Opgericht door: André Roelens
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: "alle specialiteiten van water en limonaden"
- Merknamen limonade: A.R.O. (André Roelens Oostende) (de afgebeelde fles op een factuur met de afkorting ARO doet vermoeden dat Roelens niet enkel een verdeler maar ook een (kleine) producent was.
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
De factuur laat zien dat Roelens limonaden aan de "brauwerij" Hauspie te Poperingen leverde.
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Strubbe Brij. en limonadefabriek (Ichtegem)
Perle

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- H.R. nummer: H.R. Oostende 1828
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonade
- Merknamen limonade: Perle
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia (cijfergegevens):
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

Tanghe Brij. (St. Antonius) (Ruddervoorde)
Dageraad - Aurore

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1928
- Bestond tot: ca. 1944
- Opgericht door: Hector Tanghe
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: bier, tafelwater, limonade
- Merknamen limonade: Dageraad / Aurore
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia (cijfergegevens):
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

De bedrijfsgebouwen van Brouwerij St Antonius werden in 1928 opgetrokken, en in 1931 in gebruik genomen. De bezieler van het project was Hector Tanghe, een lokale veearts, die het bedrijf voor zijn zoon en dochter oprichtte. Toen de zoon in 1944 overleed, werd de brouwerij echter al stopgezet.

Tijdens dit korte bestaan werd ook een tafelwater Aurore en een limonade "Dageraad" op de markt gebracht.


Van Hyfte (Oostende)
Queen´s

- Adres: Aartshertoginnestraat, 18 Oostende
- Tel.: 922
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: Van Hyfte, A.
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Queen´s
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

  

Vanden Bussche (Tielt)
Pearl

 

- Adres:
- Tel.:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- H.R. nummer: H.R. Brugge 5791
- Opgericht door: J. Vanden Bussche
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

  

Van der Ghinste, Omer (Kortrijk)
Royal Lux

- Adres: Doornikwijk, 49 Kortrijk (Bellgem)
- Oprichtingsjaar: 1892
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: bieren, limonades
- Merknamen limonade: Royal Lux
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Op Kortrijk Blogt maakt een blogger terecht trots melding van een interessante vondst in zijn tuin, nl. twee oude maar intacte limonadeflesjes uit de 1950´s of vroege 1960´s. Eén van de twee vondsten is een flesje van het merk "Royal Lux".

Uitleg over een producten staat er niet op, er wordt enkel verwezen naar een depothouder uit Kortrijk, die Vander Ghinste noemt. (cf. letters in reliëf in het glas van de fles aangebracht) Gaat het misschien om de "Groote Brouwerijen" Omer Vander Ghinste uit de Kortrijkse deelgemeente Bellegem ? Om een familielid ? Iets dat nog uitgeklaard zal moeten worden.

 

Verborgh, G & J - N.V. (Oostende)
Cristal

 

     

- Adres: Elisabethlaan 18 Oostende
- Tel: 714 48

- Oprichtingsjaar: 1921
- Bestond tot:
- Opgericht door:  G & J Verborgh

- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonade orange, citroen en een grenadine (zie Publibel 1582)

- Merknamen limonade: Cristal
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:
 

  

Vlaamsche Brij. (Lauwe)
Frik / Friko

- Adres: Caes Baanknockstraat, 17, Lauwe (Kortrijk)
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot: minstens tot de late 1930´s
- Opgericht door: Edm. Christiaens
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: bieren van hoge en lage gisting, waters, limonade, grenadine
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
noteer dat er in Lauwe nog een firma was die limonades produceerde, nl. Brij. De Zwaan (zie Demets in dit hoofdstuk). Ook dat bedrijf was overigens een Samenwerkende Maatschappij. Of er een verband tussen beide zaken was, wordt nog uitgeplozen, de handelsregisternummers verschillen alleszins
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:



b) Oost-Vlaanderen

American Drinks (Ertvelde)
Atlantis

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1789 (als brouwerij)
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: 
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:


Ertvelde is een deelgemeente van Evergem.

In 1789, jaar van de Franse Revolutie begon hier een brouwerij met de wat zonderlinge naam "De Peer" bieren met hogi gisting te maken. In 1919 werd de naam veranderd in "Bios", en in de 1920´s werd overgeschakeld op bieren van lage gisting.

Belangrijker voor dit artikel is dat het bedrijf vanaf 1932 ook limonades begon te maken. Na de oorlog, omstreeks 1956 werden ook vruchtensappen aan het gamma toegevoegd.

Niet geweten is, vanaf wanneer precies de namen "American Drinks" en "Atlantis" in dit verband gebruikt werden. De Brouwerij bestaat nog steeds, en heet officieel "Bios-Atlanttis". Het bedrijf zou nog steeds actief zijn in de markt van limonades, en zelfs een drank hebben gemaakt, bestaande uit "50 % Vollbier und 50 % Limonade". 

Bosteels Brij. N.V. (Buggenhout)

- Adres: Kerkstraat, 96 Buggenhout
- Oprichtingsjaar: 1791 (als brouwerij)
- Bestond tot: bestaat nog steeds
- Opgericht door: Evarist Bosteels
- Directie- en kaderleden: de firma wordt sedert 7 generaties door nazaten van stichter Evarist Bosteels geleid
- Sleuteldata:
1791: stichting
1859: bouw van de brouwerswoning naast de brouwerij
2016: overname door AB InBev, Antoine Bosteels bleef echter aan als voorzitter van de Raad van Bestuur en staat nog steeds instaan voor operationele taken
- Productengamma: bieren, tafelwater, limonades
- Merknamen limonade: Roc
Een vooroorlogs etiket van La Centrale, Gent suggereert misschien dat er ooit ook productie in Gent was ? (zie aldaar in dit hoofdstuk) Naoorlogse etiketten geven Buggenhout aan. Momenteel wordt nagetrokken of de start van de limonadeproductie in Buggenhout van voor of na 1970 dateert

- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Deze brouwerij verkreeg de toestemming van Crush Int. (USA) Inc. uit Evanstan Ill. om de limonade Gini te produceren (?) of alleszins te verdelen
- voor Roc limonade, zie eveneens La Centrale, Gent (Centrale van Gashoudende Dranken)

- Bronnen en verdere literatuur
- website van de brouwerij Bosteels
- Extra beeldmateriaal:

Callebaut (Wieze, Lebbeke)
Sina

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1850
- Bestond tot:
- Opgericht door: Eugenius Callebaut (als brouwerij)
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1850: van oorsprong was de welbekende chocoladeproducent Callebaut, thans deel van de groep Barry-Callebaut in Wieze in feite een brouwerij. Deze werd gesticht door Eugenius Callebaut.
1911: start met de productie van chocolade.
?: introductie van de limonades Sina en Citroen. Of Citroen Troebel eveneens een limonade was, kon op basis van de gevonden informatie momenteel niet bevestigd noch ontkend worden. Zo het een limonade was, is evenmin geweten of deze drank van voor 1970 dateert, de periode waarop deze inventaris zich concentreert. Het etiket wordt hieronder dus wel toegevoegd, maar met heel wat vraagtekens aan bevestigds.
Hetzelfde geldt voor Toniccall: voorlopig is het eveneens onduidelijk wat voor drankje dit precies was

- Productengamma: bieren, limonaden, chocolade
- Merknamen limonade: Sina, Citroen
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

  

Centrale, La (Centrale der Gashoudende Dranken) (Gent) (Brouwerij Bosteels Buggenhout (?)
Roc

- Adres: Gent
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot: afgaande op de meer recente etiketten, wellicht minstens tot in de 1970´s
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonade
- Merknamen limonade: Roc Citron
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Is er een link met de firma in Brussel ? Gaat het enkel om een distributeur en geen producent ?
- Op een speelkaart van de N.V. Brouwerij Bosteels te Buggenhout wordt eveneens van Roc Mineraalwater gesproken. (Zie aldaar) Was dat de producent ? Op sommige etiketten van Bosteels staat evenwel ook "Centrale van Gashoudende Dranken" En hoe valt dit te rijmen met de inscripties op onderstaand geel etiket ?
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Cobbaert-Donny (Gent)
Blandin

- Adres: St. Pietersnieuwstraat tel. 12 369
- Oprichtingsjaar: 1856 ("Huis gesticht in...")
- Bestond tot: minstens tot in 1935, toen dhr. Cobbaert als gebruiker sedert 6 maanden reclame maakte voor lichte vrachtwagens van Ford
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonades
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

De Gheest (Aalst)
Parking

- Adres: Aalst
- Oprichtingsjaar: 1816 (zo vermeld op de hieronder afgebeelde brief van 1955, die de geboorte van de limonade Parking aankondigt
- Bestond tot:
- Opgericht door: De Gheest (?)
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
juni 1955: lancering limonade Parking
- Productengamma: limonade
- Merknamen limonade: Parking / Par - King
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

De Temmerman (Zwijnaarde)
Orange Super Limonade

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- H.R. nummer: H.R. Gent 85 773
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonades
- Merknamen limonade: Orange Super Limonade
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia: de afbeelding van het etiket laat niet toe te bepalen of deze producent echt wel voor 1970 actief was, en dus al dan niet in deze inventaris hoort
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Debbaut (Evergem)
Ideal (Citron)

  

- Adres: Evergem
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: A. Debbaut
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonade
- Merknamen limonade: Ideal
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Dendria Brouwerij (Geraardsbergen)
Dendry Citron, Orange, Ananas, Grenadine

- Adres: Geraardsbergen
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: Vanderhaegen (?)
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:

- Merknamen limonade: Dendry (Citron, Orange, Ananas, Grenadine)
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Geraardsbergen ligt aan de Dender in Oost Vlaanderen. De naam van deze rivier is meermaals terug te vinden in het limonadeverleden van dit stadje. Vanaf de 1940´s bottelde brouwerij Dendria een gamma van "Dendry" limonades en een grenadine. Naar verluidt werd er ook op zeker moment een coladrankje gelanceerd onder de naam "Black Dendry".Wellicht verwijst de term "Monopole" naar een tafelwater. (?)

De initialen VdH op het reclamekaartje hieronder verwijst naar stichter Vanderhaegen. Na werkzaam te zijn geweest bij de lokale brouwerij Concordia startte hij zelf met de productie van een pils, Helles Dendria.  

Diana (Steendorp, Temse)
Diana Orange / Citron

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonades
- Merknamen limonade: Diana Orange / Diana Citron
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Dick (Dikkelvenne, Gavere)
Dick

 

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

De Bois (Lebbeke)
Perl

- Adres: Lebbeke
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot: minstens tot 1941
- H.R. nummer: H.R. (Dendermonde ?) 156-157
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

  

Ginsterbronnen (Moortsele)
Ginst

- Adres: Moortsele
- Oprichtingsjaar: 1908 (exploitatie waterbron)
- Bestond tot:
- Opgericht door: Van Thorensburg (Thorenburg ?)
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Ginst Citron
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia (cijfergegevens): zie ook Velda (Scheldewindeke) 
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal: 

Moortsele is een deelgemeente van het Oost-Vlaamse Oosterzele. De bronnen werden in 1897 in gebruik genomen. Ginst verwijst naar een soort gele brem. Vanaf 1908 bottelde een zekere Van Thorensburg het zoutarme water dat vooral goed is voor bejaarden en zuigelingen. De weg langs dewelke het bedrijf gelegen is werd overigens naar Van Thorensburg genoemd. Sedert 1985 is het bedrijf in handen van de familie Vandevelde

Op gegeven moment -afgaande op het hieronder afgebeelde etiket tijdens het interbellum (?)- lanceerde de firma eveneens limonades. De productie hiervan gaat tot op de dag van vandaag voort. Er wordt 12 000 liter water per uur opgepompt, waarvan 20 % bestemd is voor de limonadeproductie. Ondanks het feit dat men de producten van dit bedrijf niet in grootwarenhuizen enz. zal zien, gaat de zaken blijkbaar zo goed, dat op automatizering moest worden overgestapt. De firma levert haar zoutarm mineraalwater eerder aan bejaardenhuizen, ziekenhuizen enz. Of dit ook zo is voor de limonades moet nog worden nagetrokken.

Goossens Fontana (Maarkedal)
Fontana Citron, Orangeade, Ananas, Cola, Mandalina, Tonic

- Adres: Maarkedal
- Oprichtingsjaar: ca. 1954
- Bestond tot:
- Opgericht door: Eugène Goossens
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Fontana (6 smaken)
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia (cijfergegevens): niet te verwarren met de lokale concurrent Straal Bronnen (zie aldaar)
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

De installaties van Fontana Bronnen in Maarkedal dateren uit omstreeks 1954-´55. Ze werden opgericht door Eugène Goossens, de schoonzoon van Kamiel Van Breuseghem, een melkboer die in Temse met de productie van limonades was begonnen. (zie aldaar)

De rechthoekige bottelarij met sheddak werd opgericht nabij een bron. Naast mineraalwater bracht het bedrijf op gegeven moment ook limonades op de markt. Het hieronder afgebeelde reclamebord somt de zes smaken overzichtelijk weer.

    

In 2002 verkocht Fontana de productieactiviteiten van waters aan concurrent Straal Bronnen. De firma Fontana concentreert zich thans op een groothandel in Temse en een kleinhandel in St Niklaas.  

Goossens (Vrasene, Beveren)
Citroen

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Citroen
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia (cijfergegevens):
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Heymans (Meerbeke, Ninove)
Fontein

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: J. Heymans
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

Hul (Blauw Kasteel) (Merelbeke)
Windeke Limonade / Hul Drinks

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1911 (als Windeke Bronnen, zie aparte fiche) 1947 als Hul Drinks
- Bestond tot:
- Opgericht door: Léonce Hul
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1911: Ernest Vergauwen richt een limonadefabriek op in Scheldewindeke. Het werd Windeke Bronnen genoemd, en produceerde limonade Rex (zie aparte fiche). Hij maakte daarbij gebruik van een waterbron op het domein van het Blauw Kasteel. Die bron, reeds gekend in de 13de eeuw bevond zich aan de voorkant van het kasteel
1933: oprichting te Merelbeke van de brouwerij Hul door vier broers: Emiel, Victor, Léonce en Maurice Hul (Sommige van hun flessen vermelden dan ook EVLM)

De ouders van de vier broers; Odile en Augustien Hul woonden op de bovenstel verdieping van het Blauw Kasteel. Ze baatten er een houtzagerij uit. Ook het personeel daarvan woonde overigens in het kasteel. Zoon Léonce nam de productie van limonade van Vergauwen over. De namen Windeke Bronnen en Rex werden daarbij behouden.
1947: het Blauw Kasteel werd verkocht aan baron Fallon., hetgeen naar de verhuis van de installaties voor de productie van limonade van Scheldewindeke naar Merelbeke leidde. Vanaf dan was alles op één site gegroepeerd
- Productengamma: bieren, frisdranken
- Merknamen limonade: Rex / Windeke Limonade / Hul
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia (cijfergegevens):
- Bronnen en verdere literatuur:
We danken dhr. Marc Hul voor de informatie die hij ons in april toezond. Hij is de kleinzoon van Léonce Hul, en historicus Brouwerij Hul en Blauw Kasteel
Zie tevens Facebook-groep Brouwerij Hul en Facebookgroep Blauw Kasteel. Hij is momenteel aan het werken aan een boek over dit onderwerp
- Extra beeldmateriaal:
Al het toegevoegde beeldmateriaal: archief Marc Hul

  

Huyge (Melle)
Mell´s Orange, Citron


Leon Huyghe
Bron: Geschiedenis Delirium

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1906
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden: Leon Huyghe (oprichter - directeur)
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia (cijfergegevens):
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Brouwerij Huyghe werd in 1906 opgericht door Leon Huyghe. Vanaf 1945 werd heel wat succes geoogst met de pils Golden Kenia. Vandaag de dag prdt de brouwerij vooral geassocieerd met de kaskraker Delirium Tremens.

Het bedrijf lanceerde eveneens een limonadelijn, meer bepaald Mell´s. Naar verluidt bleef dit merk tot halfweg de 1980´s bestaan. Ook vandaag nog wordt er limonade geproduceerd in de fabriek met de roze olifantjes, maar enkel in vaten.

 

  

Konings Bronnen (Nederbrakel)
Royal Citron, Orange, Grenadine, Lemon Squash, Mandarine, Baby Citron, KaBé

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- H.R. Nummer:
- Opgericht door: J. Meirschman
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1908: Joseph Meirschman werd eigenaar van de Koningsbronnen. Het ging om een textielindustrieel uit Aalst, die vanaf dan met de exploitatie van de bron begonnen was. Even interessant echter is dat het bedrijf in die periode meesprong op de rage rond "radioactiviteit".

In die periode kende men het fenomeen nog niet zo goed, en aanvankelijk dacht men verkeerdelijk dat het om iets gezondheidsbevorderend ging. Fabrikanten van de meest uiteenlopende producten pikten hierop in. Cosmeticafirma´s beweerden radioactieve componenten te bevatten, hetgeen wellicht naar een "stralende" schoonheid leidde. Zo suggereerde Tho-Radia spore-elementen van  thorium en radium te bevatten (wat overigens niet het geval was, zo wees later onderzoek met een geigerteller in de voormalige fabriek uit). Er kwam ook bv. zogezegd met radio-actieve stralen behandeld ondergoed, tandpasta en meer van dat fraais. Ook Konings Bronnen kon blijkbaar niet weerstaan om naar de natuurlijke radio-activiteit van het bronwater te wijzen.

1943: de brouwerij Van Roy uit Wieze neemt de firma over. Het is na deze overname dat ook met een limonade-afdeling begonnen werd.

Het bedrijf met het kroontje lanceerde meer bepaald het gamma "Royal", dat uit een reeks van verschillende smaken bestond. Citron en Orange waren uiteraard ook hier onvermijdelijk. De firma bracht evenwel drie soorten citroenlimonade uit, nl. Royal Citron, Baby Citron en Royal Lemon Squash. Het verschil tussen de twee eerste werd niet echt verduidelijkt in de bovenstaande reclamefolder.

Op de reclameposter die hieronder afgebeeld staat duiken nog andere smaken op, meer bepaald mandarine en het wat verrassende "menthe", niet erg frequent in onze contreien. De uitbreiding van het aanbod ging in latere jaren blijkbaar door, want er verscheen ook een limonade die "GrapO" heette. De onderlegger die in het beeldmateriaal werd opgenomen verraadt niet meer hierover, mogelijk ging het om een drankje op basis van druiven (?).

1997: Net als Top Bronnen werd ook Konings-Bronnen door de zuivelgroep Inex van de familie Pycke overgekocht. De overname van Top gebeurde in 1986, die van KaBé in 1997.
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Royal Citron, Baby Citron, Royal Orange, Royal Grenadine, Royal Lemon Squash, Royal Menthe, Royal Mandarine
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
Net als de Top Bronnen (zie verder) liggen de Koningsbronnen in de Vlaamse Ardennen, en meer specifiek in Brakel.
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

  

 

Koornbloem, de (Boelare, Eeklo)
Koornbloem, de

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- H.R. Nummer: H.R. Gent 1190
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Lion-De Smet (Ouwegem)
Toss

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1908, 1943
- Bestond tot:
- Opgericht door: J. Meirschman
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merken limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Een van de talrijke limonademerken, waarover voorlopig nog geen extra informatie over gevonden werd is "Toss", van de firma Lion-De Smet. Deze frisdrankenproducent bevond zich in het dorp Ouwegem, op het grondgebied van Zingem.

Martinas (Merchtem)
Darzé

Voorlopig is de precieze verhouding tussen de brouwerij in Merchtem en de waterbronnen in de Ardennen niet helemaal uitgeklaard. Voorlopig wordt hier enkel genoteerd dat in een brochure van Martinas reclame werd gemaakt voor dit bronwater, en dat er eveneens flesjes met limonadesmaken werden afgebeeld. Het is evenmin duidelijk of deze brochure uit de late 1960´s of de vroege 1970´s dateert. Ten voorlopige titel wordt deze naam hier dus wel vermeldt, tot extra informatie toelaat om te bepalen of ze echt in deze inventaris hoort of niet. Werd Darzé limonade bv. in Wallonië geproduceerd en enkel door Martinas verdeeld ? Voorlopig is er niet genoeg informatie om dit te kunnen determineren.

Meiresonne (Gent)
Golf (Kina), Colibri

- Adres: Koepoortkaai (Gent)
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: Aimé Meiresonne (1888-1966)
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1908: Oprichting uitbating bronwaters door de Aalstse textielondernemer J. Meirschman.
1943: Overgenomen door de brouwerij Van Roy uit Wieze, die er een limonadefabriek aan toevoegt
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Golf Lemonil (later gewoon Citron), Orange, Grenadine, Kina. Stapte later mee in het Colibri-verhaal
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia (cijfergegevens):
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

De brouwerij van Aimé Meiresonne (1888-1966) was één van de drie bierproducenten die in 1959 mee in het Colibri-verhaal stapte. We verwijzen naar het aparte artikel over Colibri-limonade op Retroscoop voor meer informatie.

De ouders van Aime Meiresonne waren oorspronkelijk actief in Landegem, tot de brouwerij tijdens WO 1 vernietigd werd door de Duitsers. Na de oorlog werd een nieuwe start genomen in Gent, waar een brouwerij werd overgekocht en stelselmatig gemoderniseerd. De zaak groeide en bloeide, en gaf op het hoogtepunt werk aan zo´n 500 mensen. De absolute kaskraker lijkt wel de populaire Celta Pils te zijn geweest.

    

Daarnaast brouwden de Meiresonnes ook Fort-Op, Belge Ganda en bv. Goliath. In totaal werden meer dan 50 verschillende bieren door het bedrijf op de markt gebracht. Het werd dan ook één van de grote spelers op de Belgische markt.

De firma had in de vroege 1950´s -voor het mee in het Colibri avontuur stapte- al ervaring opgedaan in de limonadeproductie via het gamma Golf frisdranken. Zoals bij de meeste producenten werd een citroenversie (Lemonil, later Citron) en een orangeadeversie voorgesteld. Er kwam eveneens een variant die Kina noemde (cola-drank ? verwijzend naar kinine ?) De Gentse brouwerij voegde eveneens een grenadine aan het assortiment toe.

Zoals uit de afbeelding hierboven van het productengamma aantoont, waren de glazen met het woord "Imperial" op dan weer bedoeld voor een bron- of tafelwater. Blijkbaar ondergingen de glazen doorheen de jaren tal van wijzigingen, zodat verzamelaars-speurneuzen hun hartje kunnen ophalen als ze zich op al de items van deze brouwerij willen storten...

     

Of de productie van deze Golf-frisdrankjes volledig stopte na de lancering van Colibri is niet duidelijk: een aantal hieronder afgebeelde etiketjes lijken eerder uit de 1960´s dan uit de 1950´s te dateren, daar waar Colibri vanaf 1959 op de markt verscheen. Hernam Meiresonne misschien op gegeven moment de Golf-productie, nadat het uit het Colibri-triumviraat stapte ?

In 1964 werd Meiresonne overgekocht door het Leuvense Artois. Deze verplaatste de productie van bier van Gent naar Leuven. De limonadeproductie echter bleef in Gent voortdraaien tot in 1975. Toen sloten de deuren van het vreogere Meiresonne definitief de deuren. De bedrijfsgebouwen aan de Koepoortkaai werden ondertussen volledig met de grond gelijk gemaakt, progress has no patience. In de plaats kwamen appartementen met zicht op het water...

    

     

Moens, Camiel (Oost-Eeklo)
?

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia: Produceerde in de 1900´s limonade in "safarkens", een ander woord voor knikkerflessen.
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:
 

Nicla (Maarke, Maarkedal)
Nicla Extra Limonade

- Adres: Maarke, Maarkedal
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonades
- Merknamen limonade: Nicla Extra Limonade
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Picona (?) (Wetteren)
Picona

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonades
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Podevijn Gebr. (Aalst)
Belle Fontaine

- Adres: Aalst
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: Gebr. Podevijn
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

  

Roman (Mater, Oudenaarde)
Pamplina, Orange, Grena, Congo

- Adres: Hauwaart, 105 Oudenaarde
- Oprichtingsjaar: 1545 (als brouwerij)
- Bestond tot: bestaat nog steeds, en is nog steeds een familiebedrijf
- Opgericht door: Joos Roman
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1545: oprichting brouwerij
1954: uitbreiding activiteiten naar tafelwaters en limonades
2020´s: de brouwerij is nog steeds erg succesvol, en wordt thans geleid door de 14de generaties Romans !

- Productengamma: bieren, tafelwater, limonades
- Merknamen limonade: Pamplina, Orange, Grena, Congo (het is voorlopig onduidelijk of ook Romanette limonade door deze brouwerij gemaakt werd)
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:


 

Straal Bronnen (Etikhoven - Maarkedal)
Straal Bronnen, Torpola Cola

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
2002: koopt lokale concurrent Fontana over
- Productengamma:
- Merken limonade: Straal Bronnen Citron, Lemon, Ranja, Grenadine, Ananas, Torpola Cola
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Top Bronnen (Nederbrakel)
Top Citron, Top Oran

- Adres: Brusselsestraat, Nederbrakel
- Oprichtingsjaar: 1905
- Bestond tot: 1985 (fam. Hoebeke) daarna overgenomen en sedertdien stelselmatig uitgebreid door de nieuwe eigenaars
- Opgericht door: François Hoebeke
- Directie- en kaderleden: het bedrijf werd verdergezet door zijn zonen
- Sleuteldata:
1905: Oprichting van de bottelarij van bronwater
1930´s: Diversificatie: productie van limonades
Na WO 2: Verdere diversificatie: drankencentrale
1985: Het bedrijf legt de boeken neer
1986: Overgekocht door Inex
- Productengamma: tafelwater, limonades
- Merknamen limonade: Oran, Citron (er bestond ook een ananassmaak
- Bijzonderheden fabriek: uitgerust met een "gare privée" met een loskade
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal: 


Net als de Konings Bronnen (zie eerder) liggen de Top Bronnen in de Vlaamse Ardennen, en meer specifiek in Brakel.

 

Het verhaal van hun exploitatie begint in 1905. Ondernemer François Hoebeke baatte sedert 1881 een luciferfabriek iu Nederbrakel uit, op een domein waarop zich waterbronnen bevonden. De grote consumptie van mineraalwater door kusttoeristen zette hem aan om zijn oude activiteit aan een Zweeds concern met een zetel in Geraardsbergen door te verkopen, en zich op de markt van tafelwaters te storten. Volgens een analyse door chemicus Gilon uit Antwerpen ging het om bronwater van uitstekende kwaliteit, met een aangename smaak:

De website van Top Bronnen bevat zeer interessante foto´s van de evolutie van het bedrijf, alsook van promotiemateriaal. Zeker een aanrader !

      

Vanaf de 1930´s breidde het bedrijf Top de activiteiten uit naar de sector van de limonades. Top Oran werd in buikflesjes verkocht. Er kwamen ook limonades met citroen- en ananassmaak. Het etiket hieronder afgebeeld is afkomstig van de website van Top Bronnen.

De onderstaande -helaas ongedateerde- anischtkaart toont paarden met karren nabij een goederentrein. Aanvankelijk dienden de bakken met waterflessen tot aan het dichtstbijzijnde station te brengen. Al snel werd die dagelijkse processie als te omslachtig ervaren. Het bedrijf vulde immers elke dag een trein met circa een tiental goederenwagonnetjes. Daarnaast diende ook om de zoveel tijd steenkolen ingeslagen geworden. Mogelijk werd ook deze per trein aangevoerd.

De productiesite werd uiteindelijk uitgerust met een eigen "gare privée", zoals op een postkaart met veel trots vermeld werd. Er kwam een aftakking van de spoorweg tot naar de nieuwe los- en laadkades van de fabriek. Ansichtkaarten getrokken vanaf de Brusselsestraat tonen dat het om een dubbel spoor ging. Ze leren verder dat dit "privé station" er nog kwam onder vader F. Hoebeke.

Die transportfaciliteit was van vitaal belang, gezien het uitgebreid distributie-netwerk van Top Bronnen. Dit netwerk omwatte zowel buurtwinkels van Delhaize, distilleerderijen als bv. enkele apothekers.

Eén van de ansichtkaarten van het "privé station" heeft het over het "automatisch" laden van de wagons. In feite ging het om een semi-automatische installatie, waarbij een richtbare transportband tot in wagons geschoven werden. In de wagons plaatsten arbeiders bakken met lege flessen op de transportband, die vervolgens naar de spoelerij gebracht werden. Vervolgens voltrok het proces zich in omgekeerde richting met gevulde flessen.

Zowel onder Fr. Hoebeke als onder zijn zonen werden verschillende ansichtkaarten uitgebracht. Het familiebedrijf liet zelfs een boekje met 12 uitscheurbare kaartjes maken bij de uitgever Albert.


Boekje met afscheurbare postkaarten van het bedrijf

Ze tonen:

- enkele zichten van de buitenkant van de fabriek
- het "kasteel" van de eigenaars (eerder een groot herenhuis)
- het aanpalend park met de waterbronnen. Deze werd als bufferzone voor de bronnen gezien. In dit park werden rond een vijvertje (nogal prutserige) neprotspartijen gebouwd. Er kwam ook een "chalet" die dienst deed als  drankgelegenheid.


Het kasteel, bewoond door de familie Hoebeke


De chalet en een detail van het interieur daarvan

Er bestaat een ansichtkaart die niet in dit uitscheurboekje opgenomen werd, en die het interieur van de chalet toont. Men ziet er een soort buffet, alsook thonetstoelen opgesteld rond vierkantige tafeltjes..
Een andere ansichtkaart niet opgenomen in het boekje met 12 kaartjes toont dat er zich ook een windmolen moet bevonden hebben in of nabij het park.

Na WO 2 begon het bedrijf blijkbaar ook als drankencentrale te werken. Dat is toch wat onderstaande factuur uit 1959 aantoont. Men ziet dat het assortiment bv. ook Cecemel, Hero en Canada Dry bevat.

Blijkbaar kon die diversificatie het bedrijf niet redden. In 1985 moest de familie Hoebeke de boeken neerleggen.

Het bedrijf werd in 1986 overgekocht door de ambitieuze zuivelproducent Inex van de familie Pycke. In 1997 kocht dezelfde groep ook de Konings Bronnen op. Sedertdien kende de firma een belangrijke uitbreiding. De los- en laadkade voor de treinen zijn al lang verdwenen, nadat werd overgeschakeld op vrachtwagens. De oude gebouwen bestaan evenwel nog grotendeels, net als het "kasteel" vlakbij de productiesite. 

Van Breuseghem / Goossens-Van Breuseghem (Temse)
Tems

- Adres: Temse
- Oprichtingsjaar: 1905
- Bestond tot:
- Opgericht door: Kamiel Van Breuseghem
- Sleuteldata:
1905: In 1905 begon melkboer Kamiel Van Breuseghem met de productie van limonades, een activiteit die later werd overgenomen door zijn schoonzoon Eugène Goossens. De geproduceerde limonade werd onder de naam Temsche Citron en Orange gecommercialiseerd, hetgeen later "Tems" werd.

1950´s: Eugène Goossens startte met de exploitatie van Fontana Bronnen, een bedrijf dat eveneens actief werd in de sector van limonades. (zie Prov. Oost Vlaanderen)
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Temsche Citron (later Citroen, zie glas) / Orange, Ananas
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
De familienaam werd op sommige items als Van Breuseghem (met een "h" achteraan) geschreven
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

    

Van De Velde (Scheldewindeke)
?

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: M.A. Van De Velde
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek: voorlopig is het onduidelijk of er een link is met de Velda-bronnen. Die naam zou dan een soort verbastering kunnen zijn. (zie aldaar)
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:


Van den Bossche (Appels, Dendermonde)
De Welkom

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: ? Van Den Bossche
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonade
- Merknamen limonade: De Welkom
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia :
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Van der Eycken, Pol (Meerbeke)
Lex

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: Van der Eycken
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Lex
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Van Laere, A (Ertvelde)
Silver

  

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
H.R. nr: H.R. Gent 68 017
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Silver Monopole
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia (cijfergegevens):
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

   

Van Steenberge (Ertvelde)
Erta

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: Van Steenberge
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Erta (het is onduidelijk of dit een soort fruitsap was, of wel degelijk koolzuur en citroenaroma´s bevatte, zoals een "echte" limonade
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

Velda Bronnen (Scheldewindeke)
Velda

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonades, tafelwaters
- Merknamen limonade: Velda
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Het dorp met de best wel koddige naam Scheldewindeke maakt deel uit van Oosterzele. Zoals eerder al aan bod kwam, bevinden zich ook verschillende bronnen in deze landelijke streek.

Net als de firma die de Ginstbronnen te Moortsele uitbaatte (zie eerder), bevond ook Velda Monopole zich aan de Ginstberg. Het bottelde er eveneens "alcalisch mineraalwater". Het bedrijf was in de 1960´s ook de exclusieve vertegenwoordiger voor België van de American Fruit Juices Pufri.

Voorlopig werd nog niet achterhaald of dit bedrijf hetzelfde is als de limonadeproducent Van de Velde, eveneens in Scheldewindeke. (zie onder die naam) Velda zou in dat geval een soort verbastering kunnen zijn. Voorlopig werden evenwel nog geen bronnen gevonden die deze link bevestigen of ontkennen.

Zoals verschillende sectorgenoten maakte het bedrijf eveneens de zijsprong naar de productie van limonades. Hierboven werd een fles afgebeeld waarin deze frisdrank aan de klanten werd voorgesteld.

Verhofstede (Nieuwkerken-Waas)
Edelweiss

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma
- Merknamen limonade: Edelweiss
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

Windeke Bronnen (Vergauwen)
Rex

- Adres: Scheldewindeke
- Oprichtingsjaar: 1911
- Bestond tot: 1947 (installaties verhuisd naar Merelbeke, zie Hul / Blauw Kasteel)
- Opgericht door: Ernest Vergauwen
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Rex
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia (cijfergegevens):
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Tot slot

Wat Oost-Vlaanderen betreft kunnen we nog "Tommie" limonade uit Zelzate vermelden, maar voorlopig ontbreekt elk spoor naar de naam van de producent. Verwijst de naam naar Engelse soldaten, en zo ja, van na WO 1 of van na WO 2 ?

c) Antwerpen

Beerzel Berg Monopole BBM (Beerzel)
Air Hostess, Royal Congola

- Adres:

- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma
- Merknamen limonade: Air Hostess, Royal Congola
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

   

  

Brosens Brij. (Hoogstraten)
Citroen / Orange

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot: minstens tot in de 1980´s
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1890: bouw nieuwe mouterij
1932
: introductie nieuwe brouwerij-installatie en start productie pilsbieren

1958: stop met productie, overschakeling op distributie van bier en frisdranken, plus het bottelen van limonade
- Productengamma: pilsbieren, frisdranken
- Merknamen limonade: Citroen; Orange
- Bijzonderheden fabriek: de etiketten uit de 1980´s vermelden dat de brouwerij over "bronnen" beschikte, en dat de limonade gebotteld werd door St. Amelberga
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
Inventaris Onroerend Erfgoed fiche Brouwerij Brosens
- Extra beeldmateriaal:

  

Cassimon, Fl.  (Kalmthout)
Radiola
- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: Florimondus Cassimon (1884-1975)
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: bieren (Pater-bier, Donker Gerstenbier,...), limonades
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Florimondus Cassimon (1884-1975) was de oprichter van een brouwerij in Kalmthout, die simpelweg zijn naam droeg. In zijn installaties werd o.a. Pater-bier en Donker Gersten-bier geproduceerd.

Daarnaast werd er ook de limonade Radiosa gebotteld, ten minste vanaf de vroege 1950´s, zoals onderstaande afbeeldingen laten zien. 

 

Claes & D´Heur (Borgerhout)
Gloria, Lux

    
Collectie Retroscoop

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden: J. Claes & D´Heur
- Korte historiek / Sleuteldata:
- Productengamma: tafelwaters, limonade
- Merknamen limonade: Gloria
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:


Van deze producent vonder we vooralsnog enkel een fles terug, waarop wat meer informatie over het productengamma terug te vinden is. Wellicht gaat het om een exemplaar uit de 1950´s of vroege 1960´s. Claes & D´Heur bottelden toen Gloria Monopole tafelwater, alsook limonades met citroen- , orange- en "grosseille"-smaak, aalbessen dus. Behalve deze klassiekers was er ook een "lux limonade". Het etiket is op de fles gedrukt, en dus niet van papier. De naam van de producent is ook gezandstraald in het glas.
 

Cordemans - Van den Broeck (Brouwerij De Wijngaard)
Gnom

- Adres: Borrewaterstraat, 96 Merksem
- Oprichtingsjaar: 1882
- Bestond tot: 1936
- Opgericht door: E.A. Van den Broeck
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1882: oprichting door E.A. Van den Broeck (eind 19de E telde Merksem maar liefst 5 brouwerijen !)
1888: overname door Victor Cordemans
1924: start productie bieren aan lage gisting
1936: faillissement
- Productengamma:
bieren: Royal Malta (moutbier), Lux (pils), Merxem Bock, Blond (tafelbier)
limonade 
- Merknamen limonade: Gnom
- Bijzonderheden fabriek: afgebroken
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:


Afb. Collectie dhr. Marc Stevens

Cuykens, Alphonse Brij. (Lier)
Orangeade, Citron, Grenadine

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot: 1967
- Opgericht door: Constant Cuykens
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:


Deze producent van limonade was van oorsprong een brouwerij, gesticht door Constant Cuykens en werd later overgenomen door "A. Cuykens". De kleine brouwerij wist het hoofd boven water te houden tot in 1967, jaar waarin de deuren gesloten werden.

Het assortiment bieren omvatte o.a. Sheep´s Ale en Sheep´s Beer, Monniken Brau en Silver Pils.

  

De diversificatie naar limonade dateert wellicht van na WO 2. (?) Er duiken weliswaar kroonkurken op met de Duitstalige inscriptie "Limonade Zitronengeschmack", het is niet duidelijk of het gaat om productie tijdens de bezetting of eveneens van na WO 2. De firma lanceerde een frisdrank met een "Citron" en "Orangeade"-smaak, net als een Grenadine.

Het tafelwater van Cuykens had de wat vreemde naam "Spit".

   

De Belser (Berlaar-Koningshooikt)
Ster

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:


Voorlopig ontbreekt meer informatie over deze limonade, die afgaand op het eitket uit het interbellum lijkt te dateren. Noteer het driecijferige telefoonnummer...
 

De Meulder (Reet)
Sinor

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: De Meulder ?
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:


Een limonade die overduidelijk naar sinaasappelen verwijst, maar over de frabrikant ontbreekt voorlopig elke informatie. Tenzij dan dat de firma voor de handige piste van luciferdoosjes koos om reclame te voeren.
 

Gheys Limonadefabriek en Bierstekerij (Mol)
?


met dank aan Eddy Bosmans

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:


Momenteel nog geen informatie over welke limonade deze fabriek van Raymond Gheys produceerde. Maar wat een interessante en nostalgische postkaart uit de tijd dat alles nog aan een gezapig ritme kon. Lang voor de afbeulende ratrace en andere Just In Time-principes die managers zo lyrisch maken...

Goetze G. & Co (Lier)
Citronette, Victory

 

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonades
- Merknamen limonade: Citronette, Victory
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
Goetze beschreef zichzelf als bottelaar van Victory, niet als producent. (verwijst deze naam naar het einde van WO 2 ?) Hoe dit zat met Citronette -producent of bottelaar ?- is niet geweten.
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

    

Hobsor (Hoboken)
Bessy Drinks

Momenteel is niet precies geweten hoe Hobsor in het Bessy verhaal past.

Volgens Suswiscuriosa was een zekere E. Vanderputten uit "Bievene" of Bever (Pajottenland) in 1961 de bedenker van het zoete drankje. In die regio vonden we als mogelijke producent (of verdeler ?) een zekere Carlier in Tollembeek. Tot 1977 was dat nog een aparte gemeente.

Op Catawiki hielden twee veilingmeesters het erop dat Willy Vandersteen de glazen voor Bessy limonade "voor zijn vriend en eigenaar van de brasserie Hobsor" ontwierp. (De twee glazen in "atomic style" haalden overigens een bod van maar liefst... 260 Euro...

Vanwege deze conflicterende informatie is het niet duidelijk wie nu echt de producent was, en dus aan welke provincie deze fabrikant moet worden toegevoegd.

Huysmans-Coosemans J. (Leest, Mechelen)
Belgica

- Adres: Leest
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: J. Huysmans-Coosemans
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Belgica
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Lamot (Mechelen)
Cedro, Fructor, Colibri

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
De brouwerij Lamot was één van de drie bierproducenten die mee stapte in het Colibri-verhaal. Lamot maakte daarvoor de limonades Cedro en Fructor. We verwijzen naar het aparte artikel op Retroscoop voor meer informatie hierover.
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

Mars Bronnen Brij. Henri Kreintz (Mol)
Mars Citron, Lemon, Orange, Cola

- Adres: Rozenbergstraat 119, Mol
- Oprichtingsjaar: minstens sedert de 1920´s actief
- Bestond tot:
- Opgericht door: Henri Kreintz (?)
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata: zie hieronder
- Productengamma: tafelwaters, limonades
- Merknamen limonade: Mars Oranje, Mars Citron, Mars L.emon, Mars Cola
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Het bedrijf Mars was van oorsprong een fabrikant van tafelwater. Een reclame uit 1920 leert dat de firma toen reeds actief was, en in Mol en omstreken verdeeld werd door de Brouwerij Kreintz.

  

 



   
Advertenties met dank aan Eddy Bosmans

Een reclameadvertentie verschenen in Het Kempisch Weekblad leert dat Mars Bronnen minstens vanaf 1942 de limonades Mars-oranje en Mars-citron op de markt bracht. Deze informatie werd ons in maart 2016 aangebracht door Eddy Bosmans, die zich bijzonder interesseert voor de brouwerijsector.

Voorts is er nog de fraaie poster, ontworpen door René Van Poppel. Hierop staan verschillende etiketten van limonades afgebeeld. Ondertussen had de firma blijkbaar ook een Cola en Mars Lemon gelanceerd.

 

Matthieu, Gaston
Royal Frisca, Matts

- Adres: Lange Veldstraat, 119 Antwerpen
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonades
- Merknamen limonade: Royal Frisca, Matts
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Moortgat Ed. Brij. (Mechelen)
Citrus

- Adres: Hanswijk, Mechelen
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Citrus Limonade. Het merk werd op 26 maart 1923 gedeponeerd in de "Recueil officiel des marques de fabrication"
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:


Voorlopig werd nog geen bijkomende informatie gevonden over deze limonade, noch of de Ed. Moortgat waarvan sprake op onderstaand etiket.

Gaat het om Edouard Moortgat, een telg uit de brouwersfamilie achter de Duvel, waarvan verschillende bronnen aangeven dat hij niet in het familiebedrijf werkzaam zou zijn geweest ? Of gaat het gewoon om een naamgenoot, zonder enige connectie met de brouwerij uit Breendonk ?

 

Nees, Em. ("Limonadebrouwerij") (Hoogstraten)
Campine (?)

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
Nees, Em. (overgenomen door zoon Louis Nees (?), die de zaak verder zette met zijn vrouw Flora Mees. (de fam. Nees-Mees dus)
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia: er is nog een tweede familienaam op de fles gezandstraald, wellicht die van de echtgenote van dhr. Nees. De naam begint met "Van", maar meer laat de foto niet toe om te ontcijferen
- Bronnen en verdere literatuur:
Omtrent Louis Nees zie volgend artikel
- Extra beeldmateriaal:

Ordal (Ranst)
?

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1938 (?)
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
Sedert 1938 exploiteert deze firma de Ordal-bron, en bottelt het bronwaters. Het gezonde water dient eveneens als basis voor limonades en siropen.

Het bedrijf bestaat nog steeds, en liet recent een modeontwerper haar PET flessen "restylen". Voorlopig werden nog geen afbeeldingen van de oude limonadeflessen gevonden.
- Productengamma: tafelwaters, limonades
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Raeymaeckers - Van Dijck Brij. (Dessel)
Dessellina (aanvankelijk Desschellina)

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: Raeymaekers ?
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonade, tafelwater
- Merknamen: Dessellina limonade, Saba tafelwater
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

   

Rita (Berlaar)
Rita

- Adres: Smidstraat, aanvankelijk nr. 125, thans nr. 198
- Oprichtingsjaar: 1918 ?
- Bestond tot: 1978 ? 
- Opgericht door: Philip Vermosen en zoon René 
- Directie- en kaderleden: 
- Sleuteldata:

1938: Oprichting nieuwe en grotere fabriek. Ondertussen blijft de oude fabriek verder produceren

1943: afbraak oude fabriek. In de plaats kwamen grote garages. In hetzelfde jaar overleed René Vermosen. Zijn weduwe en zijn toen 17 jarige zoon zetten de zaak verder. 

- Productengamma: Witte, later ook gele en na WO 2 ook groene en rode limonade, een cola en een tonic. Interessant, in reclame uit de 1970´s onderstreepte de producent dat zijn limonade "geen hormonen geen cyclamaten" bevatte. Betekent dit verkoopsargument dat andere producenten deze verdacht klinkende substanties wel toevoegden ? En waren zo´n producten schadelijk ? Wordt het vandaag de dag nog steeds toegevoegd ? Interessante vragen waarop we in de toekomst een antwoord hopen te vinden. 

- Merknamen: Rita (de naam verwijst naar een Spaanse signoRITA, Spanje omdat dit het land van de sinaasappelen is) 
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
Bezat al in de 1930´s een vrachtwagen, die het paard en de kar verving of kwam vervoegen. Na WO 2 kwam er een tweede en een Jeep

In Berlaar was er tevens een brouwerij. De baas daarvan was blijkbaar zeer populair, want Jules Lambrechts was burgemeester van 1927 tot 1958. Enkel tijdens WO 2, van 1941 tot 1944 werd hij vervangen door een oorlogsburgemeester
- Bronnen en verdere literatuur:
- Fabricatie Limonade te Berlaar door Jef De Ceuster. Dit artikel werd in haar geheel als bijlage aan dit artikel toegevoegd. Het artikel vertelt ook met interessante details en illustraties hoe limonade tussen de twee wereldoorlogen werd gemaakt, het interieur van de fabriek...

- We danken Dhr. André Verbinnen voor het doorsturen van het artikel van Jef De Ceuster alsook foto´s van de flessen Rita-limonade. We danken eveneens de auteur voor de toestemming die hij ons verleende om dit artikel hier op Retroscoop te reproduceren. 
- Extra beeldmateriaal:

  

    

    

Rots (Vosselaar - Turnhout)
Rots

- Adres: Vosselaar (Turnhout)
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Rots
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Nog zo´n firma die zich ooit enthousiast een portie van het felbestreden terrein op de limonademarkt heeft trachten toe te eigenen. Het eindresultaat blijkt bescheiden te zijn geweest, afgaande op het beperkt aantal relicten die circuleren op veilingsites en in kringwinkels. Een glas met inscripties bevestigt niettemin het bestaan van deze obscure speler. (voorlopig jammer genoeg de enige afbeelding)

  

Schoentjes-Binders Fabrique d´Eaux Gazeuses
?

- Adres: Ommeganckstraat 60 Antwerpen
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Sprinkhell (?) (Borsbeek)
Sprinkhell

- Adres: Borsbeek
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Sprinkhell
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

Sterkens Fr. Brij. (Meer - Hoogstraten)
Aster

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: Fr. Sterkens
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonade
- Merknamen limonade: Aster / Limonade bevat cafeïne
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

  

  

Verlinden (Brasschaat)
Linda

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: Verlinden, ?
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Linda
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
Er bestond ook een Linda Cola in Leuven (zie Vlaams-Brabant), maar of er een verband bestaat tussen beide is niet geweten.
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Verschueren Fr. (Mol)
Valence Citron, Pick Nick / Velance

  

- Adres:
- Oprichtingsjaar: bestond minstens sedert 1940
- Bestond tot:
- H.R. Nummer: H.R.T 1730
- Opgericht door: Fr. Verschueren
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
Vreemd genoeg gebruikte de firma op zeker moment de naam "Valence", maar was dit op een (vermoedelijk) later moment "Velance"
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

In "Het Annonceblad van Mol" van 9 november 1940 verscheen een advertentie van Fr. Verschueren. Hieruit bleek dat er bij hem, naast Trappistenbier der Abdij van West Malle, Whitebread Stout & Pale Ale ook Valence Citron en Valence Bronnen besteld konden worden.

  
Advertentie en foto´s met dank aan Eddy Bosmans

Vigna (Wijnegem)
Vigna

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: fam. Somers
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: mineraalwater, limonade
- Merknamen limonade: Vigna
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

  

Zevenster Brouwerij Limonadefabriek (Retie)
?

- Adres: Kloosterstraat, Retie
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

*  *   *   *   *

Zoals uitgelegd in de inleiding, bij de afbakening van het onderzoek, wordt niet stilgestaan bij buitenlandse producenten, actief in de provincie Antwerpen. Dat betekent dat de limonade Globe niet in deze inventaris werd opgenomen. Deze Britse limonade werd immers gemaakt door de producent van Schweppes en enkel in Antwerpen ingevoerd. 

d) Vlaams Brabant en Brussels Hoofdstedelijk Gewest

Alen Brouwerij (Waanrode-Kortenaken)
Bergendal

- Adres: Vroentestraat, 268 Waanrode
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot: minstens tot 1971 (zie briefhoofd hieronder)
- H.R. nummer: H.R.L. 32817
- Opgericht door: Alen
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: bieren, limonades
- Merknamen limonade: Bergendal Luxe Limonade
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Beeldmateriaal:

 

 


Artois, brouwerij (Leuven)
Sirene / Verigoud

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1717
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Verigoud (1960´s) (productie ? of enkel distributie ?) Later (1970´s) kwam er ook nog Sirene, dat in vier smaken geproduceerd werd: sinaas, citron, lemon en cola. Wellicht in 1975 werd die productielijn weer opgegeven, en concentreerde de brouwerij zich exclusief op de biermarkt
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:


Ook deze grote Leuvense brouwerij Artois (°1717) liet de limonademarkt niet links liggen. Toen Artois in 1964 het Gentse Meiresonne overkcoht (zie O-Vlaanderen) verhuisde de bierproductie vanuit Gent naar Leuven. De limonadeproductie echter bleef op de Gentse site behouden tot in 1975.

Op gegeven moment verdeelde Artois de limonademerken Sirène en Vérigoud. Momenteel wordt nog uitgezocht of Artois deze limonades ook in Leuven maakte, of gewoon kant en klaar aankocht.

    

   

 

Biertoren (Kampenhout)
Tonetta Monopole

- Adres: Brouwerijstraat 23, 1910 Kampenhout
- Oprichtingsjaar: 1939
- Bestond tot: 1993
- Opgericht door: René Smedts
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:

- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:


In 1939 kocht de Rotselaarse brouwer René Smedts de leegstaande brouwerij Wouters in Kampenhout over. Zijn eerdere brouwerij heette de Toren, verwijzend naar aan "donjon" die in de buurt stond. Eens in Kampenhout veranderde hij die naam in de Biertoren. Het bedrijfje produceerde er ondermeer de bieren Dik-kop, Extra en Dubbel Diesters, Dubbel Torenpilsen, Foncée, Export en Aarschotse Bruine.

Vermoedelijk na WO 2 werd er begonnen met het maken van Tonetta Monopole. De brouwerij werd in 1993 door het Oost-Vlaamse Huyghe overgekocht, de productie van (o.a. ?) Campus bier naar Melle verplaatst. Tot in welk jaar Tonetta is blijven bestaan werd voorlopig nog niet achterhaald. Huyghe produceerde in Melle overigens op gegeven moment haar eigen limonades onder de naam Mell´s (Citron, Orange). (zie aldaar)

  
Foto´s / Collectie: Ad Gommers

 

De Biertoren bleef bestaan tot in 1993. Een kleinzoon van René Smedts startte recent echter terug op deze locatie de microbrouwerij Van Campenhout op.

Breda Brij. (Leuven)
Star
- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Carlier (Tollembeek)
Bessy drinks 

Momenteel is niet precies geweten hoe Hobsor in het Bessy verhaal past. 

Volgens Suswiscuriosa was een zekere E. Vanderputten uit "Bievene" of Bever (Pajottenland) in 1961 de bedenker van het zoete drankje. In die regio vonden we als mogelijke producent (of verdeler ?) een zekere Carlier in Tollembeek. Tot 1977 was dat nog een aparte gemeente. 

Op Catawiki hielden twee veilingmeesters het erop dat Willy Vandersteen de glazen voor Bessy limonade "voor zijn vriend en eigenaar van de brasserie Hobsor" ontwierp. (De twee glazen in "atomic style" haalden overigens een bod van maar liefst... 260 Euro... 

Vanwege deze conflicterende informatie is het niet duidelijk wie nu echt de producent was, en dus aan welke provincie deze fabrikant moet worden toegevoegd. 

Compagnie Générale des Eaux Minérales et Gazeuses
Cosmos Lemonade

- Adres: Molenbeekstraat nrs 113-119 en nr. 120, Brussel
- Oprichtingsjaar: bestond minstens sedert 1925
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Cristal Monopole (Aarschot)
Ranjade, Monopole, Jutta, Royal Club (?)

   
Collectie Stedelijk Museum Aarschot/ Foto´s Benoit Vanhees

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1924 als drankenhandel en bierbottelarij
- Bestond tot:
- H.R. nummer: H.R.Lv 222 (Leuven)
- Opgericht door: Jan Serneels
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1924: de zaak begon als een drankenhandel en bierbottelarij. In de buurt waren echter ook waterbronnen, die uitstekend tafelwater verschaften. Oprichter Jan Serneels besloot zich eveneens "voor uwe gezondheid" op de limonademarkt te wagen. De zaak veranderde enkele malen van naam (Cristal Rochus > Cristal Bronnen > Cristal Monopole, maar bleef in handen van de familie Serneels.

jaartal ?: Aanvankelijk was het Romain Serneels, één van de vier kinderen, die de zaak voortzette tot aan zijn dood in 1963.

1963: Hij werd opgevolgd door zijn vrouw en zijn twee kinderen Jan en Josée. Ondertussen is al een nieuwe generatie in deze zaak mee aan zet.
- Productengamma:
- Merknamen:

- Ranjade
- Monopole
- Jutta
- Monopole Royal Club (?) (zeker uit Aarschot, maar van deze producent ?)

- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:
Op de website van de firma zijn verschillende oude etikettes te zien. De onderstaande afbeeldingen zijn dan weer afkomstig van de website Garry´s Glazen, de rijke collectie van Garry Voet. Het gaat om een flesje Cristal Ranjade en van glazen voor Monopole en Jutta limonade.

  
Foto: Garry´s Glazen, links Ranjade, rechts Royal Club

  
Foto´s: Garry´s Glazen
 

Daems-Van der Weyden Sander (Diest)
?

De Cock (Wolvertem)
Spits


Collectie Marc Gillisjans
 

- Adres:
- Oprichtingsjaar: ca. 1935
- Bestond tot: ca. 1965
- Opgericht door: De Cock, ?
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata: het bedrijf was actief tussen ca. 1935 en 1965
- Productengamma: mineraalwater en limonade
- Merknamen limonade: Spits
- Bijzonderheden fabriek: 
- 90 % van de gebouwen zoals afgebeeld op onderstaande foto bestaan nog altijd in 2019
- Of er enig verband is met de Spits-limonade in Brugge (´t Hamerken) is niet geweten

- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:
 


Collectie Marc Gillisjans

  
Collectie Marc Gillisjans

De Munter (Dilbeek)
?


De Schrans (Betekom)
Monopole Orangina en Pecco

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot: 1974
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Merknamen limonade: Pecco, Monopole Orangina
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

De onderstaande afbeeldingen komen van de website Garry´s Glazen, die de collectie van Garry Voet op het internet ontsluit.

  
Foto´s en collectie: Ad Gommers


Foto´s: Garry´s glazen

De Sleutel (Betekom)
Bets / Betsina

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: Fam. Smedts
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: bieren, limonades
- Merknamen limonade:
Naast een reeks bieren als Bets Ale, Christmas Bets, Tempelier, Export en Super-Bock werd ook de markt van limonade aangeboord. Ten minste twee merken zagen het levenslicht
- Bets Limonade
- Betsina.

- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
Ook de lokale concurrent, brouwerij De Schrans kwam met een limonade aanzetten, en tevens was er de limonadefabriek Peeters in Betekom.
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal: 
De afbeeldingen hieronder zijn afkomstig van de website Garry´s Glazen (met toestemming)

  
Foto´s: Garry´s Glazen
 

Dewever / Dewever-Adams (Willebringen)
Victo

- Adres: Willebringen (deelgemeente van Boutersem)
- Oprichtingsjaar: bestond zeker al in de 1940´s
- Bestond tot:
- H.R. nummer: H.R. Leuven 7020
- Opgericht door: J. Dewever (later dook de naam Dewever-Adams op etiketten op)
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonades
- Merknamen limonade: Victo Orangeade
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
Benieuwd of de naam van de limonade een wat verdoken verwijzing was naar de hoop van de stichter op een "Victory"
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

Didden Gebr. (Leuven)
Limonade ? Citron Extra

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

  

Ecluse-Het Sas, Brouwerij (Boortmeerbeek)
Regina

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Regina
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:
de hieronder afgebeelde reclame-affiche uit 1952 werd getekend door L. Ruymen.

   


Mogelijk etiket van deze limonade (?)

Gérard G. (Anc. Maison Boquet)
"Eaux et Limonades Gazeuses"

- Adres: rue de Bavière
- Oprichtingsjaar: 19de eeuw (?)
- Bestond tot:
- Opgericht door: Boquet (?)
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata: het bestaan van chromo´s doet vermoeden dat de firma al bestond in de 19de eeuw, aanvankelijk als Maison Boquet. De chromo geeft aan dat de firma een "usine à vapeur" was. Het ging dus niet (alleen) om een winkel, maar wel degelijk om een producent.
- Productengamma: koolzuurhoudende waters, limonades en vreemd genoeg biscuits.
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:


Gielis, Leopold (Brussel)
Leopold

- Adres: Birminghamstraat, 269 Brussel
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- H.R. nummer: H.R. Brussel 438 18
- Opgericht door: Leopold Gielis
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonades: Leopold Citron ("eau gazeuse de table et citron)
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Goossens, J. (Kessel-Loo)
Jacko´s

- Adres: Gemeentestraat 100, Kessel-Loo
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: J. Goossens (Jacques, Jaak ?)
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: limonades
- Merknamen limonades: Jacko´s Citron / Jacko´s Orange
- Bijzonderheden fabriek: noteer dat de etiketten specifiek verwijzen naar een factory, en dat de tekst in het rood in het Engels is opgesteld. Of dit wijst op export of frivoliteit is niet duidelijk. Noteer dat het bedrijfje ook een bureel had in Leuven.
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
etiketten: Archief Stad Leuven
- Extra beeldmateriaal:


Collectie Archief Stad Leuven

Haacht (Boortmeerbeek)
Akta 8 Luxe / Val

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1898 (als brouwerij)
- Bestond tot: bestaat nog steeds
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1898: Oprichting brouwerij van Haacht: productie van o.a. Export, Two Bees Stout en een Bock. Er bestaan reeds heel wat webpagina´s over dit bedrijf, we zullen dit interessante werk hier niet overdoen.

1949: de limonademerken Akta, Akta8 Luxelimonade en Aktola werden in 1949 gedeponeerd in de klasse waters, limonade en fruitsappen, aldus de naspeuringen van de dienst Marketing in de archieven van de firma. Voor de eerste limonades werden beugelflessen met een knikker in de hals gebruikt, zodat de siroop goed met het water vermengd zou worden bij het uitschenken.

1953: lancering van de limonades Val: Val Akta, Val Orange en Val Citron. De naam Akta verdwijnt vanaf dan snel, alleen Aktola werd nog gebruikt voor de cola van de firma.

Ergens tussen 1953 en 1958: in gebruikname van flesjes met groene geëmailleerde etiketten voor het afvullen met het Val-assortiment.

1970´s: introductie papieren etiketten, eerst op de 1 liter-flessen, pas later ook op de kleine flesjes van 20 cl. I

1985: Haacht werd de alleeninvoerder voor België van Pepsi Cola: het binnenhalen van dat contract had echter gevolgen voor hun eigen gamma, waaruit vanaf dan Aktola geschrapt werd.

2020´s: de brouwerij in de fraai gerestaureerde gebouwen gaat nog steeds verder met de productie van limonades onder de naam Val.

- Productengamma:
- Merknamen limonades: Akta 8 (1949) en Val (1953 tot heden)
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
Met onze welgemeende dank aan Nancy Van Herck, marketingassistente en haar collega´s die de archieven doorzochten naar meer informatie over Akta, Aktola en Val (e-mail 6 okt. 2017)
- Extra beeldmateriaal:

   


Kartonnen reclamebord 1971

Hill´s (Averbode, Scherpenheuvel-Zichem)
Hill´s

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:
Hoewel de beugelstop van de fles hieronder Jesco Herent vermeldt, toont het wapenschild op het etiket aan dat het om een herbruikte fles gaat. Het wapenschild is niet dat van Herent, maar van Scherpenheuvel-Zichem.


    

Hougardia (Hoegaarden)
Hougardia

- Adres: Loriersstraat, Hoegaarden
- Oprichtingsjaar: 1832 (als brouwerij)
- Bestond tot: 1972
- Opgericht door: Loriers
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1832: de familie Loriers start met een brouwerij in Hoegaarden.
1872: verhuis naar een groter perceel in de huidige Loriersstraat
1959: overgekocht door de Leuvense brouwerij Artois
1972: sluiting

- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Briefhoofd uit 1936

Op dezelfde grote site ontstond blijkbaar ook een distillerie, nl. Hougardia N.V., die vanaf 1925 onder de merknaam Gerbe d´Or o.a. Marasquin, Curaçao, Oranje Bitter en een Cognac produceerde.

 

Hougardia bottelde eveneens mineraalwater uit eigen "sources" en limonades onder de naam van het bedrijf. De laatste brouwer was een zekere Tomsin. De firma sloot in 1978 de deuren. 

       

Hoylaerts F. (St. Genesius-Rode)
Prima

Janssens, H (Vilvoorde)
Limonade (?)

- Adres: Drenkplaatstraat 16
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden: H. Janssens
- Sleuteldata: 1922: oprichting bedrijf
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur: Adelijn Calderon Bedrijven in Vilvoorde (1894-1994) Deel 1 p 292
- Extra beeldmateriaal:

Jesco (Brouwerij St Jozef) (Herent)
Jesco

- Adres: hoek Tildonkse Steenweg / Mechelse Steenweg
- Oprichtingsjaar: 1890
- Bestond tot:
- Opgericht door: August Jespers
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: Jesco Orange, Citron, Juva (Ananas) en Grenadine. Daarnaast ziet men hieronder ook een fles Hill´s met op de stop Jesco Herent. Het schildje op het etiket met de drie V´s op hun hoofd toont echter aan dat het wel degelijk gaat om een limonade geproduceerd in Averbode. Net zoals Jesco wel eens flessen of houten bakken van een concurrent gebruikte om de eigen productie aan de man te brengen, gebeurde dit ook in omgekeerde richting.
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Brouwerij St Jozef werd in 1890 opgestart door August Jespers, en produceerde (o.a. ?) blond en bruin tafelbier. Dr. Henri Vannoppen maakte een boeiend overzicht van de brouw-activiteiten in de streek van Herent. Hoofdstuk 12 daarvan is een interessante historiek van Brouwerij St Jozef, waarin ook zeldzaam beeldmateriaal in werd opgenomen. Het bedrijf bevond zich op de hoek van de Tildonkse Steenweg en de Mechelse Steenweg. 

Het familiebedrijfje had zwaar te lijden tijdens WO 2, en werd uiteindelijk een bierhandel. Vanaf 1952 werden niettemin toch weer productie-activiteiten opgestart, maar dan als limonadefabriek. Als naam werd "Jesco" gekozen, een samentrekking van Jespers en Coenen. Ook de limonade zelf kreeg als merknaam Jesco. Een vreemd geval is een fles "Hill´s" uit de collectie van Retroscoop. De porseleinen afsluitdop vermeld Jesco, al zou er ook in Averbode "Hill´s limonade" gemaakt zijn geworden. (zie eerder in dit hoofdstuk) Voorlopig werd dit dubbel gebruik van een merknaam nog niet uitgeklaard. Mogelijk namen brouwers soms flessen van andere brouwers over ?

Jesco werd in 1965 overgekocht door Brouwerij Wielemenans.

  

    

  
Collectie Retroscoop

Kastel Bronnen (Tervuren)
Espana, Citron

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Lacsoons (Rotselaar)
Stanola

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Wat betreft de limonadeproductie in Rotselaar dienen twee draden duidelijk uit elkaar gehouden te worden: deze van Brouwerij Mena, die de limonades Kina lanceerde en de zuivelfabriek Lacsoons, die op gegeven moment met haar Stanola kwam aandragen.

De zuivelfabriek Lacsoons produceerde een aantal bekende merken van melk, waaronder Stabilac en Stassano, zo genoemd naar Prof. Henri Stassano (1862-1941) Deze wetenschapper van het Institut Pasteur ontdekte een goed procédé om melk te pasteurizeren, zonder de goede eigenschappen ervan aan te tasten.

Wellicht ergens in de 1950´s lanceerde Lacsoons een nieuw product, dat blijkbaar zowel melkzuur als fruitextracten bevatte. Deze nieuwigheid werd Stanola gedoopt.

In een latere (?) reclame wordt het nieuwe product echter voorgesteld als een limonade, die in verschillende smaken geproduceerd werd:

Nochtans moet de drank nog steeds op basis van melk zijn geweest, want in de samenstelling wordt zowel van lactose als van melkzuur gesproken. Met deze drank werd blijkbaar niet gemikt op zuigelingen of kinderen, maar op naar TV kijkende volwassenen.

Danny Maurissens verschafte ons in de loop van 2015 volgende informatie per e-mail:

"Mijn oom werkte in de jaren ´60 en ´70 in de Stassano fabriek te Rotselaar in de bottelarij en ik kende deze drank al van in mijn kinderjaren. Ik kan bevestigen dat Stanola geproduceerd werd tot eind jaren ´70 maar de drank was uiteindelijk maar in beperkte oplage te verkrijgen, en dan nog in de fabriekswinkel achteraan op het fabrieksterrein waar ik via mijn oom toegang toe had. De drank is daarna een roemloze dood gestorven. Doordat ik voor mijn werk heel veel in Zwitserland kom ken ik de drank Rivella, enkel te koop in Zwitserland zover ik weet, en die gelijkaardig is aan Stanola, ook van melkwei gemaakt. Echter in Zwitserland is de drank een groot succes en wordt hij aangeraden als sportdrank. Zo blijkt dat wat in het ene land verdijnt in een ander land een groot succes kan zijn. Kwestie van marketing ?"

Léberg (Pamel, Roosdaal)
Léberg

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1933
- Bestond tot:
- Opgericht door: Joseph De Schepper
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

De firma Léberg, een bottelaar van bronwater ging in 1933 van start. Het werd gesticht door Joseph De Schepper, de burgemeester/zakenman van het landelijke plaatsje rond een bron in Ledeberg, een gehucht van Pamel. Vandaag de dag is dit een deelgemeente van Roosdaal.

Reeds in het interbellum werd begonnen met de productie van limonades. Nadat het bedrijf de schade geleden tijdens WO 2 weer te boven begon te komen, werd deze limonadeproductie weer hervat. Tot op de dag van vandaag produceert Léberg sprankelende frisdranken voor een trouw klantenbestand.

  
linnks, reclamebord uit de 1950´s, rechts uit 1961

 

Mena / Limonadefabriek Kina (Rotselaar)
Kina (?), Serino

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1897
- Bestond tot: 1967 (als deel van Artois) 1969 (definitieve sluiting)
- Opgericht door: "Kinderen Nackaerts"
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Kina (?), Serino
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Wat betreft de limonadeproductie in Rotselaar dienen twee draden duidelijk uit elkaar gehouden te worden: deze van Brouwerij Mena, die de limonades Kina lanceerde en de zuivelfabriek Lacsoons, die op gegeven moment met haar Stanola af kwam.

De geschiedenis van Brouwerij Mena gaat terug naar 1897, al werd de naam Mena pas later bedacht. Dat was toen één van de zonen van stichter Edward Meynkens begon samen te werken met een zekere Henri Nackaerts. Door telkens de twee eerste letters van hun familienaam te nemen ontstond de nieuwe bedrijfsnaam.

Ook deze brouwersfamilie werd blijkbaar onweerstaanbaar aangetrokken door de markt van limonades. En waarom niet, als men bieren aan cafés levert, waarom ook niet meteen frisdranken ? Dit leidde tot de introductie van de merknaam Kina, afgeleid van "Kinderen Nackaerts".

Een beetje verwarrend wel, want ook Meiresonne in Gent noemde één van zijn limonades Golf Kina. Een andere merknaam voor limonades was Serino. Mena bleef bestaan tot 1967, tot het werd overgekocht door Artois. In 1969 sloot deze grote brouwerij de kleine concurrent definitief.

  

Peeters, Raymond (Betekom)
Kruger, Camburly

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: Raymond Peeters - De Gent
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Kruger, Camburly
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Raymond Peeters-De Gent baatte een kleine limonadefabriek uit in Betekom. Ondanks het feit dat twee lokale brouwerijen, De Schrans en De Sleutel limonade produceerde, lanceerde hij zich toch op dit marktsegment. We vermoeden dat een familielid het bedrijf later verderzette, want op een schoteltje in Delftse stijl werd "Limonadefabriek M. Peeters" vermeld, met een recent telefoonnummer 016/ 56 11 81.

Het bedrijf produceerde ten minste twee limonades, namelijk Kruger en Camburly. De afbeeldingen van de flessen en het Kruger glas zijn afkomstig va, de website Garry´s Glazen.

 
Foto´s: Garry´s Glazen
 

Pepijnbronnen (Landen)
Limonade (?)

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:


Voorlopig geen andere informatie dan deze die het bestaan meldt van een kaartspel voor de limonadefrabriek, genoemd naar de lokale waterbronnen
 

Reiter, N. & Fils (Brussel) 
Citro, Mandarina, Frambo

- Adres: Wiertzstraat nr. 31
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:

- Directie- en kaderleden: N. Reiter en zijn zoon
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Citro, Mandarina, Frambo
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:


Tielemans (?) Verlinden (?) (Aarschot)
Ritchie / Ritchie Cola

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:

- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:

- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Deze brouwerij produceerde of commercialiseerde de limonade Ritchie. De voorlopige twijfel m.b.t. de productie is gebaseerd op het bestaan van reclame-items voor dezelfde limonade, maar dan van de brouwerij Lubbeek n.v. (Van Hellemont) Mogelijk zorgde Tielemans (of Van Hellemont Lubbeek) enkel voor distributie, tenzij twee producenten de Ritchie-limonade maakten, een beetje zoals met Colibri-limonade, dat door drie brouwerijen gemaakt werd.

Het verhaal wordt nog ingewikkelder, als we de website van limonademaker Jan Verlinden erbij nemen. Ritchie limonade wordt sedert 2016, na een onderbreking van zo´n 30 jaar weer opnieuw geproduceerd, zij het wel met minder suiker in. De "zuivere suiker" van weleer heeft trouwens plaats gemaakt voor rietsuiker. De limonade wordt thans geproduceerd in de smaken Orange en Grapefruit, voorlopig enkel in kleine fraaie retro-flesjes van 275 ml. gecommercialiseerd. Ze lijken sterk op de vroegere flesjes, met een gelijkaardig lijntjespatroon in de hals. Hoewel ze een kroonkurk bezitten, kan deze gewoon als een schroefdop losgedraaid worden. Maar wat het ingewikkelder maakt, is dat Verlinden aangeeft dat zijn vader de Ritchie limonade maakte. Waarom de naam "Verlinden" dan niet verscheen op de hieronder afgebeelde affiche, maar wel "Tielemans" moet nog uitgeklaard worden.

Net zoals met Colibri limonade moeten er twee of meerdere smaken hebben bestaan. Hetzelfde reclamebord toont immers dat er ook een cola-variant bestond. De onderstaande afbeeldingen zijn allemaal afkomstig van de website Garry´s Glazen.


Foto´s: Garry´s Glazen

Timmermans V. (Humbeek)
Orangeade

- Adres:
- Oprichtingsjaar:

- Bestond tot:
- H.R. nummer: H.R. Brussel 143 250
- Opgericht door: V. Timmermans
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

Van Hellemont (Lubbeek)
Etma Citronade, Orangeade, Grenadine

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1830
- Bestond tot: 1985
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1830: opstarting brouwerij Van Hellemont
1910: volledig gemoderniseerd
1944: de leiding komt in handen van Etienne en Marcel Van Hellemont. Wanneer ze met de productie van limonade begonnen, kozen ze voor de naam Etma, een samentrekking van hun voornamen. Op gegeven moment was deze brouwerij blijkbaar ook betrokken bij de productie van Ritchie limonade, net zoals de collega brouwer Tielemans uit Aarschot (zie aldaar)
1985: de roerstok werd aan de haak gehangen en de zaak gestopt.
1990: de installaties werden overgekocht door Brouwerij De Biertoren.

- Productengamma: bieren, limonades
- Merknamen limonade: Etma Citronade, Orangeade, Grenadine
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

  

  
Rechts: Foto Garry´s Glazen

Van Uytven (Scherpenheuvel)
Heuvels Water

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: Limonade
- Merknamen limonade: Heuvels Water Citroen
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Vercauteren (Malderen)
Lima 

- Adres: Malderendorp, 27 Malderen
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma: Limonade
- Merknamen limonade: Lima
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Malderen is een deelgemeente van Londerzeel. De lokale brouwerij Vercauteren produceerde er op zeker moment een limonade die "Lima" heette. De brouwerij bleef bestaan tot 1960, waarna het een drankenhandel werd, die ook nu nog bestaat.

 

Vranckx (Leuven)
Limonade (?)

- Adres: Schapenstraat, Leuven
- Oprichtingsjaar: bestond zeker al in de 1940´s
- Bestond tot:
- H.R. nummer: H.R. (Leuven) 5213
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Afgaande op het telefoonnummer die beide items vermelden is het tweede etiket recenter, en dateert het uit de tijd dat telefoonnummers in Leuven uit 5 cijfers bestonden (en nog steeds zeer tweetalig was).

      
*   *   *

Tot slot: de producent van onderstaande frisdranken werden nog niet geïdentificeerd: 

? (Leuven)
Linda, Linda Cola

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Linda Cola
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

e) Limburg

Alken Cristal Alken Brij.  (Alken)
Alkwell, Colibri

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1928: Brouwerij opgestart door de families Indekeu en  Boes: zij waren de eerste in België die een pilsbier brouwden, nl. Cristal. Deze pioniers legden daarmee een solide basis voor een bloeiend bedrijf

1988: Brouwerij Alken en Maes uit Waarloos (Kontich) slaan de handen in elkaar, tot brouwerij Maes in 2003 gesloten werd. Alken-Maes kwam in handen van het Franse BSN, moederbedrijf van Kronenburg

1995: BSN verkoopt haar Franse, Italiaanse en Belgische brouwerijen aan Scottish New Castle

2008: dog eat dog: Scottish New Castle wordt op haar beurt overgekocht door Heineken-Carlsberg.
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Alkwel Orangeade, Citronade, Sinalco (onder licentie van de Duitse producent) Colibri (i.s.m. Meiresonne Gent en Lamot Mechelen)
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

   

De brouwerij Alken was één van de drie bierproducenten die mee stapte in het Colibri-verhaal. We verwijzen naar het aparte artikel op Retroscoop voor meer informatie hierover. De firma had eerder al ervaring opgedaan in deze sector door de productie van bv. Alkwel en -onder licentie- Sinalco (Duitsland).

Bozel (Oostham, Ham)
Bozel, Course, Dog

 

- Adres: Bevrijdingsstraat 22-24 te 3945 Oostham (huidig adres) 
- Oprichtingsjaar: 1920
- Bestond tot: 1977
- Opgericht door: Isidoor Boven en Karel Zels
- Directie- en kaderleden: id.
- Sleuteldata:
1939: overlijden Isidoor Boven

1940: de zaak wordt verder gezet door Karel Zels en Celestine Zels (weduwe Isidoor Boven). Deze laatste hertrouwde in de vroege 1940´s, en haar tweede echtgenoot, Victor Lenaert stapte ook in de zaak.

1950: Armand Boven, de zoon van Isidoor Boven en Celestine Zels neemt de zaak over. Ook zijn vrouw Clementine Luytern stapt in de zaak

1974: overlijden van Armand Boven: zijn weduwe Clementine Luyten en hun zoon Leo Boven zetten het bedrijf nog enige tijd verder

1977: stopzetting van de activiteit, die overgenomen werd door sectorgenoot Perron uit Munsterbilzen

- Productengamma:
* limonade
* bron- en tafelwater (Orion)
* likeuren, sterke dranken (enkel versnijden en verkoop onder de naam Bozel)
* wijnen en likeurwijnen (groothandel)
* Whitbread bier (enkel verkoop)

- Merken limonade:
* Bozel Citronade en Orangeade
* Course
* Dog Lemonade

- Bijzonderheden fabriek: een deel van het archief en fotoarchief bleef bewaard. Het wordt in 2021 verwerkt in een artikel van een nazaat van de stichter i.s.m. de lokale heemkring
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
de informatie in de rubriek Sleuteldata is volledig afkomstig van dhr. Leo Boven, ons toegezonden via een e-mail op 2 feb. 2021

- Extra beeldmateriaal: alle afbeeldingen: collectie Leo Boven

  

Breesch, Edmond (St. Truiden)
?

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

Cornelissen-Winkels (Opitter)
Voetbal

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Diricks (Heers)
Horpmaal

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1908
- Bestond tot: 1993 (volgens andere bron: 1999)
- H.R. nummer: H.R. Tongeren 43 093
- Opgericht door: Jozef & Charles Diricks
- Directie- en kaderleden: idem
- Sleuteldata:
1908: oprichting door Jozef & Charles Diricks
1962: Albert, de zoon van Charles neemt de zaak over
1973: dochter Rita en haar echtgenoot Guy Melon vormden de derde generatie
(wie precies "Phil." Diricks (zie beeldmateriaal) is, werd nog niet achterhaald
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Tussen 1908 en 1993 bevond zich te Heers een familiebedrijfje, dat gedurende drie generaties limonade heeft vervaardigd. Op de website Heers en zijn twaalf kerkdorpen heeft Michel Matheii een zeer interessante korte geschiedenis van Diricks Limonadefabriek toegevoegd, inclusief prachtig beeldmateriaal. Ook onderstaande foto van de verschillende flessen die het fabriekje gebruikte is van deze bron afkomstig. Noteer dat op de oude foto´s de naam "Diriks" gebruikt werd, terwijl op de meest recente fles vreemd genoeg "Diricks" gedrukt staat. Op sommige etiketten staat Charles, op andere Albert en op recentere Phil.


Foto: Heers en zijn twaalf kerkdorpen

 

Hansen (Genk)
?

- Adres: Grote Straat (aan de andere zijde als de oude Rijkswachtkazerne, maar nog iets meer richting Hasselt) (gebouw reeds lang verdwenen)
- Oprichtingsjaar: ?
- Bestond tot: minstens tot in het interbellum
- Opgericht door: Hansen, ? (was voorheen al een verdeler van bier)
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Hayen / Brij. St. Rochus (Ulbeek)
Phi-Phi

- Adres:
- Oprichtingsjaar: eind 18de E.
- Bestond tot: 1939
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1891: Arthur Hayen komt aan het hoofd van het bedrijf, en zou dit tot 1934 blijven. De sterke groei van de firma vond onder zijn bewind plaats. In de eerste helft van de 1930´s kreeg de firma rake klappen van de Brouwerij Alken met haar pils Cristal
1934: Pierre Hayen, de zoon van Arthur neemt de zaak over.
1936: hij probeert het tij te keren door de limonade Phi-Phi te lanceren
1939: de reddingspoging mislukt, de zaak legt de boeken neer 

- Productengamma: bier, limonade
- Merknamen limonade: Phi-Phi
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia (cijfergegevens):
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Heavenly (Oud-Winterslag, Genk)
Heavenly

- Adres: Koerweg 3, 3600 Genk
- Oprichtingsjaar: 1962
- Bestond tot: medio 1970´s
- Opgericht door: André Boelen. Deze was de verdeler van Safir in Limburg
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Heavenly
- Bijzonderheden fabriek: op het hoogtepunt van de firma werkten er 7 mensen
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Hendrix, Gebroeders - Brij. Hollanders (Peer)
Taxandria / Perle / Jaffa Fruit Orange gazeuse

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot: 1964
- Opgericht door: Hollanders
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
          * ? Opgericht als brouwerij Hollanders, zo genoemd naar de stichters
          * Eind 19de eeuw: de familie Hendrix neemt de zaak over, maar behoudt
             de naam. Achtereenvolgens: Clement, Alphonse, Jules, Jozef Hendrix
          * WO 1: De Duitsers nemen de koperen ketels in beslag
          * 1924: heropstart van de brouwerij en aanvang bloeiperiode
          * Na WO 2: klemtoon komt te liggen op limonade en tafelwaters
          * Werd een bierhandel, maar het bedrijf zou in 1964 gestopt zijn
- Productengamma: bieren, limonades, tafelwater
- Merknamen limonade:  Taxandria, Perle, Jaffa Fruit Orange Gazeuse
- Bijzonderheden fabriek:
- van deze firma werd enkel teruggevonden dat ze in de 1940´s of 1950´s (telefoonnummer van 5 cijfers) een limonade lanceerde, die Taxandria heette. Het telefoonnummer voorafgegaan door Wijchm. verwijst wel degelijk naar Limburg, meer bepaald naar de deelgemeente van Peer.
- sommige etiketten tonen een Hasselts H.R. nummer 19644, een hoog nummer, dat niet echt overeenkomt met een bedrijf dat in de 19de eeuw begon.

- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

Lantmeeters NV (afdeeling van de Brij. Alken NV (Genk)
Limonade (?)

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: Jules Lantmeeters
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
Voor WO I zou er in Genk een brouwerij zijn geweest, die opgericht werd door de families Driessen en Lantmeeters. (werd deze tijdens WO 1 gesloten ?)

1924: Jules Lantmeeters richtte een drankenhandel in Genk op, waaraan op gegeven moment eveneens een spuitwater- en limonadefabriek aan verbonden zou zijn geweest.

1928: zoals de naam van zijn zaak het aangaf werkte hij nauw samen met de Brouwerij van Alken. Gezien zijn bedrijf blijkbaar als een afdeling hiervan werd gezien, nemen we aan dat Lantmeeters geen eigen (concurrerende) producten ontwikkeld heeft.

1935: overlijden van de stichter van de zaak, en overname door zijn twee zonen Emiel en Edgar

1937-1938: stopzetting activiteiten op het vlak van spuitwater en limonade stilgelegd. (economische crisis ? afspraken met de brouwerij Alken ?) De verdeling van dranken geproduceerd in Alken ging evenwel gewoon verder. Tot wanneer de zaak onder deze vorm bleef voortbestaan werd niet achterhaald.
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur: Alex Marut schreef in 2003 een artikel in Heideblommeke jg. 62 nr. 5 over 75 jaar Cristal, waarin ook over deze installaties gesproken werd.
- Extra beeldmateriaal:

Martens Brij. (Bocholt)
Happy Drinks

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade: Happy Drinks
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

 

Milissen Brij. (Boorsem / Maasmechelen)
Sinaasappel / Citroen

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1899
- Bestond tot: 1924 (als brouwerij) de drankenhandel bestaat nog steeds
- Opgericht door: Jan Milissen
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
          * 1899: oprichting brouwerij en limonadefabriek
          * WO 1: de Duitse bezetter neemt de koperen brouwketels in beslag
          * na WO 1: de productie wordt hervat
          * 1924: de brouwerij ontploft > daarna enkel drankenhandel, geen
             productie meer

- Productengamma:
- Merknamen limonade: Sinaasappel / Citroen
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Perron J. Thijs-Coenegrachts (Munsterbilzen)
Citron-Orana / Monopole Orange


De limonadeproductie gebeurde links van de "G" (Generale Bank)

- Adres: Perronstraat, Munsterbilzen
- Oprichtingsjaar: 1937 (H.R. 3032 Tongeren)
- Bestond tot: 1993
- Opgericht door: Jean-Jacques Thijs-Coenegrachts (1892-1960)
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1937: oprichting
1960: verderzetting van de zaak door de zoon Pierre Thijs (°1935) na het overlijden van de vader, stichter Jean-Jacques Thijs

- Productengamma:
- Merknamen limonade: Citron-Orana / Perron Monopole Orange
- Bijzonderheden fabriek:
Zo genoemd naar de centrale straat van dit "straatdorp". Op een ansichtkaart van deze brouwerij en limonadefabriek is te zien dat het bedrijf over ten minste drie vrachtwagens van verschillende types en een gesloten bestelwagen voor de distributie beschikte
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

   

Polling Limonadefabriek (Wellen)
?

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1
920
- Bestond tot: 1936
- Opgericht door: Jozef Polling
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
          * 1920: Café-uitbater Jozef Polling begint met de productie van "witte"
             limonade achter zijn zaak. Er verschenen beugelflessen van 33 cl en 1
             L (zonder papieren etiket ?)

          * 1936: Polling overleed op 53 jarige leeftijd, de limonadeproductie werd stopgezet
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
Billen, Jo: “Bier- en limonadefabrieken in Wellen” (1989) Dhr. Billen is cultuurambtenaar en gids van de gemeente Wellen
- Extra beeldmateriaal:

Sampermans (Hasselt)
Artes

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1900´s
- Bestond tot:
- Opgericht door: Emile Sampermans
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1900´s: oprichting door Emile Sampermans als brouwerij (Sampermans-Wouters ? = "Curingersteenweg" 92)
1930´s: bedrijf overgenomen door Joseph "Jos" Sampermans
WO 2: beschadigd tijdens bombardement in Hasselt
?: Sluiting
2010´s: afbraak laatst overgebleven installaties
- Productengamma: limonade
- Merknamen limonade: Artes
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Dit familiebedrijf werd begin 20ste eeuw gesticht door Emile Sampermans. Niet alleen verhandelde hij bieren en frisdranken, hij had ook een eigen fabriekje voor limonade. Een deel van de productie was bestemd voor Brouwerij Vinckenbosch-Heucken in de Paardsdemerstraat, één van de 8 brouwerijen die Hasselt ooit rijk was. Het werd onder de naam Nova gecommercialiseerd.

Aankondigingsblad der Provincie Limburg jg. 51 nr. 20, 16 mei 1914

Het bedrijf werd vanaf de 1930"s verdergezet door Joseph "Jos" Sampermans en zonen. De site bevond zich toen halffweg tussen het voormalige Lyceum en het station van Hasselt een "Fabriek van Limonade & Water, Bieren, Koolzuur- en IJsfabriek uit.

De relatief kleine productieinstallaties waren gelegen naast een goederenspoor dat van het station naar de "havenkom" liep. (verlengde van de Rozenstraat, op de plaats waar deze een bocht maakt) Het fabriekje liep tijdens WO 2 schade op, in zekere zin een gelukkig toeval, omdat het incident de aanleiding vormde voor het nemen van een foto, die vervolgens als postkaart in omloop werd gebracht.

  

  

Na WO 2, zo rond 1957 werd een kleine brouwerij gebouwd in de Grote Breemstraat, tussen het rangeerstation en de Kuringersteenweg. Zoals de etiketjes laten zien omvatte het gamma bruin (en blond) bier, Diesters, een Faro en een luxebier dat "Champy" gedoopt werd. Hieronder een beugelfles van 75 cl in bruin glas van één van deze bieren.

   


Collectie Retroscoop

Het bottelen van tafelwaters en limonades ging ook nog steeds verder, beide onder de naam "Artes".

De concurrentie met de grote brouwerijen was echter te groot geworden, en het ambitieuze project werd halfweg de 1960´s volledig stopgezet. Het familiebedrijfje schakelde van dan af aan volledig over op de distributie van bier.

Het kleine bedrijfje verkocht naast Artes tafelwater ook Artes Limonade. Te noteren valt ook dat er zich in de buurt een producent van smaakstoffen bevond -Lecocq- die ondermeer aan de brouwerij van Alken leverde. Het is zeker niet uitgesloten dat de twee Hasseltse bedrijfjes eveneens zaken met elkaar deden.

  
Collectie Retroscoop

  

Smeets Brouwerij - Limonadefabriek (Zolder)
Zolderia Citroen Orange

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- H.R. nummer:
H.R.M. 1115 (Hasselt)
H.R. (???) 370 28 (Houthalen ?) (info zo op flessen vermeld)

- Bestond tot: minstens tot 1951
- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- bieren (Kerelsbier, V.O.S, Extra Stout, Bock, Pilsen, Zolder´s Speciaal Extra Geuze, Bruin, Faro...)
- limonades, cola en / of fruitsappen zie Ananas (?)
- grenadine
- tafelwaters

- Merknamen limonade: Zolderia Citroen. Er bestaan ook etiketten voor Zolderia Ananas, maar dat klinkt niet als een limonadesmaak, maar eerder als een fruitsap (?)
- Bijzonderheden fabriek: men kan op de bovenstaande foto zien dat de brouwerij over een aantal vrachtwagens en bestelwagens beschikte
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

   

 

Snyers - Masset (St Truiden)
?

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- Opgericht door: Jules Lantmeeters
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
De oprichter van het bedrijf verdeelde bieren uit Maastricht in Limburg. In 1897 kondigde hij in de Tram (het Katholiek Volksblad van St. Truiden) aan dat hij een machine had aangeschaft om limonade mee te maken. Mensen konden in hotel Royal op de Varkensmarkt zelf komen proeven
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

St. Trudo (Sint Truiden)
De Drie Torens

- Adres:
- Oprichtingsjaar: 1899
- Bestond tot: 1963
- Opgericht door: F. Pennings
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1899: oprichting door F. Pennings (als ?)
1920´s: overname door Charles Van Nerum
1930´s: associeerde zich met een zekere Proot. De brouwerij werd vanaf dan St Trudo genoemd
Na WO 2: productie limonade
1964: stopzetting activiteiten
- Productengamma:
- Merknamen limonade: De Drie Torens (dit was een verwijzing naar de drie torens die vanaf de Grote Markt te zien zijn: de hallentoren van het stadhuis, de toren van de voormalige abdij en die van de OL Vrouwekerk.  
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:

Van Langenaken, L & H. Vanormelingen (Wellen)
"Rode", "Witte", "Orange"

- Adres:
- Oprichtingsjaar: ca. 1910
- Bestond tot: 1953
- Opgericht door: Ludovicus Augustinus Van Langenaken
(° 1866)

- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
          * Eind 19de E: Ludovicus Van Langenaken werkzaam in
             de brouwerij Vangroothem (Wellen)

          * ca. 1910: begint als biersteker en limonademaker.
          * Voor WO 1 werd de limonade in knikkerflessen
             verkocht, na de Grote Oorlog in beugelflessen.
         * 1920: na zijn huwelijk werd schoonzoon Hubert

            Vanormelingen vennoot in de zaak
         * 1929: na de dood van de oprichter kwam de zaak
            volledig in handen van Hubert Vanormelingen
         * Na WO 2: de limonades kregen wellicht pas na WO 2
            een papieren etiket.

        * 1953: de brouwerij werd overgenomen door brij. Alken
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
Billen, Jo: “Bier- en limonadefabrieken in Wellen” (1989) Dhr. Billen is cultuurambtenaar en gids van de gemeente Wellen
- Extra beeldmateriaal:

Van Vlierden (Hamont-Achel)
Kempo

 

- Adres: Hoogstraat (moederhuis) Brouwersstraat 1-7 (bijhuis) te Hamont 
- Oprichtingsjaar: 1920´s (?)
- Bestond tot: 1969
- Opgericht door: Arnold Van Vlierden
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
1920´s ? Arnold Van Vlierden begint met een drankenhandel en met het bottelen van bieren dat hij in vaten koopt, o.a. Helle Ixelles van de Grandes Brasseries Ixelberg. Dit was de fusie van de brouwerijen van Elsene en Koekelberg. (H.R. Hasselt 473)

1931: na de officiële aanvraag en goedkeuring van de merknaam "Kempo" in juli 1931 startte de productie van deze limonade. Het merkendepot vermeldde verkeerdelijk O. Van Vlierden i.p.v. A. Van Vlierden. Het commercieel succes van de firma is al snel zo groot dat een bijhuis in de Brouwersstraat geopend werd

1935: de firma laat een mooie reclame-affiche ontwerpen. Een concurrent diende evenwel een klacht in vanwege het gebruik van het woordje "bronnen". In werkelijkheid waren er geen bronnen in Hamont. Vanaf dan noemde Van Vlierden zijn tafelwater Campina.

1969: het moederhuis wordt gesloten, het bijhuis blijft doorwerken tot op heden als een drankenhandel
- Productengamma: bieren (in vaten aangekocht), limonade, tafelwater
- Merknamen limonade: Kempo
- Bijzonderheden fabriek: de limonade werd geproduceerd in een "fabriekje" achter een café. Dit laatste bleef bewaard, en staat als zodanig vermeld in de Inventaris Onroerend Erfgoed.
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal: affiche ontworpen door de lithograaf Ernest Roose (° 1187) in 1935. Zijn ambachtskunsten als etiketontwerper en -leverancier waren ook in het buitenland bekend.


Foto: Benoit Vanhees
(op de rommelmarkt van Hasselt)

? Kerkom (nabij St Truiden)
Kerkom
 

- Adres:
- Oprichtingsjaar:
- Bestond tot:
- H.R. nummer: H.R. Hasselt 3723

- Opgericht door:
- Directie- en kaderleden:
- Sleuteldata:
- Productengamma:
- Merknamen limonade:
- Bijzonderheden fabriek:
- Varia:
- Bronnen en verdere literatuur:
- Extra beeldmateriaal:
De limonadeflessen vermelden cryptisch "1878 Trade Mark".

 

Afsluitende opmerking: zoals in de inleiding verduidelijkt, werd in dit hoofdstuk niet stilgestaan bij buitenlandse producenten actief in Limburg. Uiteraard denken we hierbij vooral aan Coca Cola (Coboco, St Truiden, later Hasselt).

Tot slot

In dit afsluitend hoofdstukje wordt ten voorlopige titel al het beeldmateriaal van limonades bewaard
a) waarvan voorlopig geen plaatsnaam bekend is, zodat de afbeeldingen evenmin in het juiste provinciale hoofdstuk ondergebracht kunnen worden

b) waarvan de plaatsnaam wel bekend is, maar waarbij het gaat om een naam die in meerdere provincies voorkomt. (zo komt de naam Deurne niet alleen voor in de provincie Antwerpen, maar ook in Vlaams-Brabant, Waals-Brabant en zelfs in Nederland)

Weet je er meer over ? We horen het graag via info@retroscoop.com !

Durandal: hoewel de enige tot hier toe gekende bron, een kartonnen reclamebord in het Frans is opgesteld, laat het woordje "dal" toch vermoeden dat het misschien toch om een Vlaams merk ging ? Weet iemand hier meer over ? (Af en toe duiken wel lege flessen zonder etiket op, maar ook deze verraden niet waar deze producent gevestigd was)

Radar: mogelijk was dit merk bedoeld voor een winkelketen, want onder deze naam verschenen een hele trits producten, een beetje in de trend van VéGé, Panda enz. De tweetalige opschriften op sommige etiketten op luciferdoosjes leren alvast dat deze keten Belgisch en niet Nederlands was. Wie evenwel de limonade voor het Radar-label produceerde is momenteel niet bekend.

Sty: van deze producent weten we enkel dat hij in het interbellum actief was, en o.a. "Schuim", "Pan-Jus" en "Orange" vervaardigde

  

V.G.: spreekt wel in het Frans van "Limonade Gazeuse" maar verder van "Inhoud 0,25 liter", wat wijst op een Belgische (twee talen) en wellicht Vlaamse ("inhoud") producent.

  

Bijlagen

1) Een aantal limonades kunnen voorlopig nog niet gecatalogeerd worden, bij gebrek aan voldoende contextuele informatie. Dat is het geval voor:

- Penalty Limonade producent K. Van Loock te Niel. Het is momenteel onduidelijk over welke Niel het gaat. 

2) Als tweede bijlage reproduceren we hier een artikel van de hand van Jef De Ceuster, verschenen in het lokaal blad "Rond de wortelpoel" (nr 12 maart 2001). Hoewel het hoofdthema limonadeproducent Rita te Berlaar is, bevat het ook interessante informatie over hoe limonade gemaakt wordt, hoe men destijds flessen spoelde of bv. over hoe de grote spelers de kleintjes tot te grote investeringen wisten te dwingen. We danken de auteur en dhr. André Verbinnen, die ons dit artikel liet toekomen.

 

Bedankingen

We zijn bij het tot stand komen van dit nog zeer voorlopig repertorium veel dank verschuldigd aan: 
- Dhr. Daniel Sidre: voor zijn interessante aanvullingen m.b.t. Bios-Atlantis in Ertvelde.
- Dhr. André Verbinnen: verschafte ons meer informatie over producent Rita in Berlaar, foto´s van een fles Rita limonade alsook het hierboven afgebeelde artikel over dit merk.
- Dhr. Eddy Bosmans: zorgde voor beeld- en feitenmateriaal over producenten en verdelers in Mol (Verschueren, Kreintz, Marsbronnen)
- Dhr. Casimir Elsen bezorgde ons heel wat aanvullingen wat betreft de producenten uit de provincies Antwerpen en Limburg.

 

 

 

 
 
database afsluiten