Retroscoop - Remy Wijgmaal Deel 2-3-4 RetroScoop
 
   Industrieel Patrimonium
    
 
 
De ´klik´ naar je gedroomde Klassiekers

Remy Wijgmaal Deel 2-3-4
Belgische stijfsel, internationale ambities 


Structuur

Deel 2: De fabriek in Wijgmaal
     a) Administratief gebouw en burelen
     b) Productieproces
     c) Labo & tenacity-gebouw voor testen op deegwaren
     d) Dynamogebouw: generator en controlekamer
     e) Kwalitietscontrole productie
     f) Afdeling productie golfkarton
     g) Inpakafdeling
     h) Atelier voor montage
     i) Schrijnwerkerij
     j) Smidse

Deel 3: Verpakkingen en reclamevoorwerpen
     a) Verpakkingen
     b) Reclamevoorwerpen

Deel 4: Concurrenten
     a) Binnenland
     b) Buitenland

 

Deel 2: De fabriek in Wijgmaal


De fabriek in Wijgmaal onderging doorheen de jaren talrijke veranderingen en uitbreidingen. Nieuwe producten werden aan het assortiment toegevoegd, en vereisten aparte productielijnen.


Situatie in de 1940´s, links de Vaart en de Remy Toren, rechts de
spoorweg. Hieronder een reeks postkaarten van voor WO I


Hierboven: situatie in de vroege 1960´s
 

In de 1930’s was het bedrijf zo uitgebreid, dat de verschillende gebouwen een benaming nodig kregen. Sommige onderdelen werden gewoon aangeduid met letters, bv. de uitgangen A en B, koer A en M, andere onderdelen kregen een wat poëtischere naam mee, zoals de ontspanningszaal Ymeria (Remy achterste voren + ia) of het “Tenacity”-gebouw. Her en der liepen er smalsporen en gewone sporen in of tussen gebouwen op het fabrieksterrein. 

De firma vond het blijkbaar belangrijk om de mensen te informeren over hoe de gebouwen eruit zagen, om duidelijk te maken hoeveel er geïnvesteerd werd. Daarom bracht Remy, net als andere bedrijven zoals brouwerij Wielemans of chocoladeproducent Martougin een hele reeks postkaarten over dit onderwerp uit. Er bestaan verschillende reeksen, waaronder 1 wellicht van voor WO 1 dateert, en een andere uit de 1930´s.

De postkaarten geven een idee van de omvang van de site, alsook van een aantal fasen in het productieproces. Toch vereisen de summiere legendes in feite meer uitleg van deskundigen, om goed te begrijpen wat de rol van elk der afgebeelde gebouwen of machines precies was in het globale productieproces. Voorlopig beperkt dit artikel zich dan ook tot het louter opsommen van de gebouwen of afdelingen die men op postkaarten kan zien:

  • Administratief gebouw met de burelen
  • Aparte afdelingen voor productie stijfsel, deegwaren, veevoeder, en uiteraard een strikte scheiding van de afdeling babyvoeding
  • Silo-gebouw (Remy toren)
  • Labo + “tenacity” gebouw voor testen op deegwaren
  • Dynamogebouw: Generator en controlekamer
  •  Afdeling Kwaliteitscontrole
  • Afdeling Productie Golfkarton (onbekend of enkel bestemd voor eigen inpakafdeling)
  • Inpakafdeling
  • Atelier voor montage (onderhoud, reparaties machines)
  • Atelier schrijnwerkerij (mogelijk werden de houten kisten hier vervaardigd, of na de inpakactiviteiten dichtgenageld
  • Smidse: Ten tijde van het transport per paard en koets (vgl. brouwerijen)
  • Overslaggebouw
  • Verbonden aan de fabriek: Ymeria-gebouw: culturele activiteiten
 
2 a) Administratief gebouw en burelen 
 
 
 
 
Dit best wel fraaie gebouw werd in 1970 tegen de vlakte gegooid. 
 
2 b) Productieproces 
b.1) Stijfsel
 
b.2) Deegwaren
  
 

 
Twee afbeeldingen van de productiehal voor macaroni enz. 
 
b.3) Niet geïdentifieerd deel van productieproces
 
 

 
2 c) Labo & “tenacity” gebouw voor testen op deegwaren
 
 

Op de voorgrond het labo, achteraan het Tenacity gebouw
 

Heel erg veel stond er alleszins niet in het
modernistische Tenacity gebouw van Jean de Ligne
 
 
2 d) Dynamogebouw: Generator en controlekamer
 
 
De oude generator, met op de achtergrond de oude controlekamer
 
 
Niet Starship Enterprise, maar de nieuwe controlekamer
 
2 e) Kwaliteitscontrole productie
 
 
2 f) Afdeling Productie Golfkarton
 
(onbekend of enkel bestemd voor eigen inpakafdeling)

 

2 g) Inpakafdeling

 

2 h) Atelier voor montage (onderhoud, reparaties machines)

 

 

2 i) Atelier schrijnwerkerij

We hebben niet kunnen achterhalen of hier de houten kisten voor stijfsel enz. werden vervaardigd, of enkel na de inpakactiviteiten dichtgenageld, of zo deze afdeling enkel een rol speelde in het vervaardigen van bv. houten leggerkasten enz. voor de fabriek.



2 j) Smidse: Ten tijde van het transport per paard en koets (vgl. brouwerijen)

  

De fabriek maakte zowel veelvuldig gebruik van de Leuvense Vaart als van het nabijgelegen station van Wijgmaal. Kanaalschepen brachten de tonnen basisgrondstoffen tot de fabriek, terwijl de spoorweg vooral gebruikt werd in het distributieproces van de afgewerkte producten.

In de 1970’s werden een aantal gebouwen afgebroken (o.a. het administratief gebouw, vermoedelijk ook het modernistische laboratorium (?)

In 1987 werd de Remy-toren uit 1920 beschermd als monument. In 2005 werden ook de stijfselfabriek en de overslagtoren beschermd.

Deel 3: Verpakkingen en reclamevoorwerpen

3 a) Verpakkingen

a.1 Stijfsel

De oudste chromo´s van Remy tonen een doosje versierd met een jonge vrouw, en de benaming Amidon Remy. We hebben niet kunnen achterhalen of dit de oorspronkelijke doosjes van "Ameldonc" was. Later verschenen de overbekende "blauwe doosjes" voor het witte stijfsel, en de rode of roodblauwe doosjes voor geel stijfsel. Waar wit stijfsel vooral voor kledij gebruikt werd, was geel stijfsel meer aangewezen voor gordijnen.

 

 


De blauwe doosjes en hun kartonnen verpakking

  

  


Art Nouveau geïnspireerd doosje

 

 a.2) Blauwsel

  

 

a.3)  (Koud)lijmen / Colle universelle

 (vooralsnog geen afbeeldingen)

 a.4) Voedingswaren


roze-blauwe doos noedels

  

  

a.5) Behanglijm

 

Op een nog niet juist gesitueerd tijdstip begon Remy ook met de productie van behanglijm, waarvan het voornaamste bestanddeel eveneens zetmeel is.

De enige afbeelding van een verpakking die we van zo´n lijm vonden, lijkt uit de 1970´s of vroege 1980´s te dateren.

 

3 b) Reclamevoorwerpen 

b.1) Gebruiksaanwijzingen m.b.t. stijfsel

   
Ongedateerde publicatie, vermoedelijk 1930´s of 1940´s 

 

b.2) Receptenboeken

In het kader van haar alimenta-activiteiten gaf Remy Wijgmaal een beperkt aantal korte publicaties uit, waarin keukentips werden gegeven in verband met haar deegwaren, patisserie enz.

 

  


b.3) Chromo’s

Vooral voor WO 2 gaf Remy Wijgmaal een uitgebreid gamma aan chromo´s uit. Daarbij werden een aantal thema´s aangesneden. Sommige chromo´s die zo´n thema als onderwerp hebben, komen uit verschillende reeksen. De lijst zoals hier weergegeven is een eerste poging om deze PR-activiteit in kaart te brengen. Wie weet heeft van nog andere thema´s mag uiteraard steeds Retroscoop hierop attent maken. We hebben ons telkens beperkt tot twee drie voorbeelden, omdat de meeste reeksen tussen de 10 en 20 verschillende exemplaren lijken te tellen.

  • Rijstteelt (verschillende fasen van de productie van rijst): deze reeks werd zowel in sepia als in kleuren uitgegeven

  • Distributie van Remy stijfsel in heel de wereld (per os, kameel…) (minstens 18 verschillende) Ze geven een idee over de afgelegen streken tot waar het distributienetwerk van Remy-stijfsel zich uitstrekste. (Er bestaan eveneens postkaarten die dit aspect belichten. Eén van deze postkaarten toont het lossen van Remy stijfsel in de Londense haven.

 

  • Zeden en gewoontes in China (we leren zo ondermeer dat de Chinezen van feesten en muziek houden...)

  • Aardrijkskunde (België, Belgische provincies, Afrika en Belgisch Kongo…)

  • Kinderen en kinderspelen (meestal meisjes, in mindere mate jongens, heel af en toe soms beiden)

 

  • Het leven van de burgerij (Vader tot zoon, vrouw tot dokter…) telkens voorzien van een korte dialoog, waaruit moest blijken hoezeer Remy stijfsel toeliet om bepaalde uitgaven te drukken.

   

  • Het leven van de adel voor de Franse revolutie (Pompadourtjes en mannen in Mozartpakje) zonder dialoog

 

  • Jachttaferelen doorheen de eeuwen (oude Belgen, wolvenjagers in Rusland…)

 

  • Circus en rondspringende circusdieren

  • Het bezoek aan de Zoo

  • Figuren uit sprookjes en kinderboeken bv. kabouters, harlekijns

 

De buitenlandse vestigingen van Remy gaven onder eigen beheer nog andere reeksen uit. Zo gaf de Duitse fabriek een hele reeks chromo´s uit over figuren uit de literatuurwereld, die blijkbaar niet door de  Belgische fabriek werd uitgegeven. Ook typisch Duits was de reeks van reclamezegels: Remy Heerdt bracht een hele serie van grote namen uit de literatuur op die manier onder de aandacht.

  

b.4) Vloeipapier

In de loop van haar bestaan bracht de firma Remy verschillende malen vloeipapieren uit, voorzien van reclame. We beperken ons tot twee voorbeelden, één uit de beginperiode (uitgebracht door de fabriek te Gaillon, Frankrijk) en één uit de 1960´s, net voor de amputaties die de eens zo trotse firma zou ondergaan.



b.5) Speelkaarten

We vonden 1 spoor terug van speelkaarten, uitgegeven door Remy Wijgmaal, meer bepaald als reclame voor de veevoederafdeling.

 

b.6) Postkaarten

Zoals eerder voldoende aan bod kwam, bracht de firma uitgebreide reeksen postkaarten uit, waarop de verschillende productiesites van Remy aan bod kwamen. Deze postkaarten toonden zowel de buiten- als de binnenzijde van de fabriek van Wijgmaal. Voor de buitenlandse productie-eenheden vonden we vooralsnog enkel postkaarten van de buitenzijde.

Deel 4 Concurrenten

Dit hoofdstuk is momenteel in opbouwfase. Wie ons kan helpen om deze lijst aan te vullen bedanken we reeds bij voorbaat. E-mailen kan steeds via info@retroscoop.com

4 a) Binnenland

De erbij vermeldde data slaan niet op het exacte oprichtingsjaar of -decennium, maar ôp een eerste zeer ruwe datering, afgaande op reclamevoorwerpen en dergelijke. Ze duiden dus enkel op de oudste vondsten tot hiertoe.

  • J. Blum (1880’s) later Delmotte Frères / Amidonnerie Royale du Nord (Gent). Wat vreemd is, is dat deze firma eenzelfde chromo in omloop bracht als Remy. Wijst dit op enige samenwerking voor wat betreft de commercialisering ?

  • Family Starch (Belgium)

  • Hallemans Evidur
  • F. Heumann later Amidonnerie Royale (Antwerpen, Roosendaal): Opgericht in 1865, zie ook Nederland

  • Le Clerq (Aalst): 1950’s
  • Lehmann ("made in Belgium")

  • Rypens (Vilvoorde):1940’s

  • Vermeire (Hamme): Négresse 

  • Zeelandia: opgericht in 1911 te Gent, werd vanaf 1927 de NV Stijfsel- en Glucosefabriek "Sas van Gent"
  • Delhaize bracht stijfsel onder eigen naam uit, maar het is ons onbekend wie deze produceerde. Het is m.a.w. niet uitgesloten dat het om Remy-stijfsel gaat. 

 

Op het vlak van deegwaren behield Remy ook gedurende een hele periode de eerste plaats op de binnenlandse markt bezet. Concurrentie kwam er vooral van Anco (Turnhout), Soubry (Roeselare) en in mindere mate van bv. Toselli.

 

4 b) Buitenland

b 1) Frankrijk

  • A & Cie (Moissac): “Suprime le borax”
  • Amidon “Au bébé bleu”
  • Amidonnerie de France: Ondine
  • De Graaf, Paye & Begue (Bordeaux): 1890’s (idem Amidonnerie Bordelaise ?)
  • Savonnerie Ed. Foerter (Straatsburg): Amidon brillant “La Cathédrale” 1930’s
  • Hess Frères (Marseille): 1890’s

  • Hoffmann: (zie Duitsland) "Au chat": gekleurd stijfsel, o.a. rose, blauw, mauve en crème
  • Amidonnerie Lecomte (La Gorgue, Nord)
  • Paul Pésier & Co. (Valenciennes): “Au Nègre” (?) 1870’s
  • Etablissements E. Verley S.A.(Marquette, Lille): Amidon “A l’ours blanc” maakte ook lijmen later (1930’s ?) genoemd: Amidonnerie et Rizière de France

 

b 2) Duitsland

  • Ed. Hoffman & Co. te Bad Salzuflen (Nordrhein Westfalen): "The largest makers in the world" (zie ook Frankrijk)

    

  • Holste

  • Stijfselfabriek te Gronau (geen verdere gegevens)


b 3) Nederland

Vooral na de Belgische afscheiding in 1830 hebben de weverijen in Amsterdam en Haarlem grote vraag naar de Oostzaanse stijfsel. Er wordt (door de bazen) goed verdiend. 

  • Stijfselfabriek Atlas (Nijverdal)
  • De Troffel (Koog aan de Zaan) 1860’s ?
  • Stijfselfabriek “De Bijenkorf” (1890’s)  
  • De Arend (Daarvoor “Het Varken” geheten”) van de familie Latenstein
  • Hollandia (Honig
  • Stam & co. (Nijmegen)
  • Koninklijke Rijststijfselfabriek Duiyvis & co. (Utrecht)
  • Koninklijke Stijfselfabriek v/h F. Heumann & Co te Roosendaal (opgericht door de gelijknamige Belgische firma (1869-1929) (zie hierboven) 

Daarnaast dient zeker ook nog de Britse firma Reckitt vermeld te worden. Reckitt werd vooral bekend als producent van blauwsel. Blauwsel werd aan de witte was toegevoegd, om het gelige uitzicht ervan weg te werken. De firma opgericht door Isaac Reckitt breidde gestadig haar gamma uit, en bracht o.a. het stijfselmerk Robin op de markt. Vandaag is Reckitt-Benckiser één van de grootste spelers ter wereld op deze markt, vooral door verschillende betekenisvolle overnames.

Vooralsnog niet gecatalogeerd binnenlands of buitenlands:

  • Au Chien
  • Lukisol: spray, bombe
  • Crackfree
  • Dip vloeibaar
 
 
database afsluiten