Retroscoop - Kroniek van de Cie. Liebig in België: Deel 3: Het bonte productengamma RetroScoop
 
   Industrieel Patrimonium
    
 
 
De ´klik´ naar je gedroomde Klassiekers

Kroniek van de
Cie. Liebig in België

Deel 3: Het bonte productengamma
In opbouw

Benoit Vanhees
Versie 3 - 31 okt 2014

 
Collectie Retroscoop

In dit Deel 3 over de geschiedenis van het voedingsmiddelenbedrijf Liebig in ons land, laten we het geleidelijk aan uitbreidend productengamma de revue passeren. Hierbij wordt dezelfde structuur aangehouden als bij de beschrijving van de installaties van Liebig in ons land, die in Deel 2 aan bod kwamen. Achtereenvolgens komen dus de periode voor WO 1, het interbellum en de bloeiperiode na WO 2 aan bod.

Vervolgens werden zoveel mogelijk relicten uit en informatie over de reclamestrategie van de firma Liebig in ons land bijeengebracht. Aangezien Liebig België naast de Belgische markt ook deze van Luxemburg en het toenmalige Belgisch Kongo voor haar rekening nam, werden in die gebieden gelijkaardige reclamemiddelen ingezet.

We sluiten dit derde deel af met een noodzakelijk sterk ingekorte want uiterst complexe beschrijving van het einde van deze ooit zo machtige firma.

Deze bijdrage pretendeert geenszins volledig te zijn: daarvoor is de beschikbare informatie te zeer verspreid en moeilijk te vinden. Het is dan ook niet meer dan een eerste aanzet om al deze informatiesnippers bijeen te brengen, om toch al enig licht te werpen op de activiteiten van de firma. Naar alle waarschijnlijkheid zal in de toekomst nog extra informatie bovendrijven, wie weet dank zij lezers van dit artikel. Deze zal dan ook systematisch worden toegevoegd, om gaandeweg in de richting van volledigheid te zeilen.

Net zoals dat het geval was voor de saga van Marie Thumas bleek het nodig te zijn om de beschrijving van enkele concurrenten apart in een Deel 4 te behandelen.

Structuur

3.1) Het productengamma voor WO 1
3.2) Het productengamma in het interbellum
3.3) Het sterk uitgebreide productengamma na WO 2
3.4) Reclameitems en -strategie van Liebig België
3.5) De knieval van een machtige speler

 

3.1) Het productengamma voor WO 1

    

Tijdens zijn aanloopfase zorgde het Depot Général en later de Cie. Liebig voor de herverpakking en distributie van vleesextract, dat vervolgens naar heel wat gebieden in de wereld verzonden werd. Niet alleen naar zowat alle landen in Europa, maar ook in Azië doken de kleine witte potjes afkomstig uit Antwerpen op. (Over wie ze in Noord-Amerika verdeelde werd vooralsnog geen informatie gevonden) Hoewel het product voor die tijd erg duur was, en enkel door gegoede families aangekocht kon worden, volstond deze “blockbuster” om het bedrijf gedurende zo´n goeie 30 jaar te laten draaien. De vraag naar het proteïnerijke vleesconcentraat oversteeg voortdurend het aanbod, zodat het al snel nodig werd om ook in andere landen installaties op te richten, waar het vleesextract getransformeerd kon worden, en vervolgens herverpakt. Dat was ondermeer het geval in Londen, Rotterdam, Parijs, Milaan, Keulen, Bazel en Kopenhagen.

  

Het vleesextract werd gecommercialiseerd in witte potjes van een soort keramisch materiaal. Ze waren voorzien van een kurken stop. Hierop kwam nog eens een zilverkleurige afdekking (materiaal ?), dat met een touwtje strak rond het potje kon vastgemaakt worden. Om dit mogelijk te maken was er een richel rond de hals van het potje voorzien. Of dit zo van meet af aan het geval was, werd nog niet achterhaald, maar alleszins waren vanaf een niet achterhaald jaartal drie soorten potjes beschikbaar: die van 500 gr, 125 gr en 65 gr. Het product werd aangeprezen door Florence Nightingale en de ontdekkingsreiziger Stanley. Ook de deelname aan wereldtentoonstellingen kwam de promotie zeker sterk ten goede.


Vraagprijs op eBay voor deze affiche uit 1893: 1000 Euro
Onduidelijk of het om een Franse of Belgische reclame gaat

 

Eind 19de eeuw besloot de directie van het internationale Liebig-concern om met een nieuw product af te komen, die op de minder kapitaalkrachtige gezinnen mikten. Het ging om bouillon op basis van vleesextract, in essentie (sterk) aangelengd vleesextract. Het eerste product in deze categorie dat gelanceerd werd was vloeibare OXO. Om het hierin verwerkte vleesextract aan te lengen, werd ondermeer selder en zout gebruikt. Het uiteindelijk percentage aan vleesextract dat in de bouillon overbleef, was dan ook eigenlijk maar zeer beperkt.

Omstreeks 1899 lanceerde Liebig ook in België dit merk. Oorspronkelijk verscheen deze bouillon in vloeibare vorm. Omstreeks 1910 of ´11 kwam de Cie. Liebig ook af met de fameuze OXO-bouillonblokjes. Deze waren handiger om overal mee te nemen, zoals op picknick, en al snel ook aan het front...

Vooralsnog werden geen afbeeldingen gevonden van de eerste OXO-verpakkingen. Mogelijk waren ze identiek aan deze uit het interbellum. Omdat er nog geen Belgische Liebig-reclame van voor WO 1 gevonden werd waarop de potjes en flesjes op afgebeeld staan, kan dit echter nog niet met zekerheid gezegd worden.

Tussen de vloeibare OXO en de bouillonblokjes was er een wezenlijk verschil: het vetgehalte. In het Liebig-brochuurtje “Les nouveaux conseils de Popote” uit de 1930´s wordt het als volgt omschreven:

On remarquera (…) que le bouillon OXO liquide est excempt de graisse, et convient donc particulièrement aux estomacs délicats, tandis que les cubes OXO et Liebig (zie verder) constituent un bouillon complet, gras, come l´obtiendrait la ménagère.”

Vloeibare OXO was ook duurder dan de blokjes.

Ten slotte commercialiseerde Liebig eveneens corned beef, dat sedert 1873 in Uruguay geproduceerd werd. Of het in België onder de merknaam Fray Bentos of Liebig gecommercialiseerd werd, kan niet met zekerheid gezegd worden. (Tijdens het interbellum was het Liebig Corned Beef, na WO 2 Fray Bentos Corned Beef)

Te noteren valt ook, dat in andere landen de Liebig-verpakkingen niet noodzakelijk dezelfde waren als in België. Lokale variaties zouden steeds vaker in de toekomst hun opwachting maken.

 

3.2) Het productengamma in het interbellum

Ook tijdens het gehele interbellum produceerde Liebig Antwerpen vleesextract en OXO, deze laatste zowel in vloeibare als ingedampte vorm. Het totale aandeel van vleesextract in het zakencijfer zou geleidelijk aan afnemen. Op de Liebig chromo´s verschenen dan ook vanaf 1928 niet langer uitsluitend afbeeldingen van het witte potje, maar ook bv. de merknaam Oxo.

 


Collectie Retroscoop

 
Het eivormig etiket onderging enkele malen kleine wijzigingen

   

 


Reclame uit 1932

Op de bovenstaande foto´s is te zien hoe de OXO-verpakkingen uit het interbellum eruit zagen. De flesjes bestonden in die periode in ten minste 2, mogelijk 3 verschillende groottes. De OXO bouillonblokjes werden verhandeld in kleine metalen blikjes.

Zoals men kan zien waren de overwegende kleuren blauw (achtergrond) en geel (letters). De bedrukking gebeurde rechtstreeks op het metaal. De blikjes waren dus niet voorzien van papieren wikkels. Op de doosjes staan ook maximumprijzen opgelegd door Liebig vermeld. Ook de prijs per bouillonblokje wordt vermeld: mogelijk konden onbemiddelde klanten ze dus per stuk kopen.

Vergeten we niet dat er in de 1930´s een zeer zware economische crisis woedde. De Cie. Liebig zette zich zeker in een positief daglicht, door tijdens de winter soepbedelingen te organiseren.

 
Links: zeldzame kleurenafbeelding van een Libox-potje
Rechts: Het Virtuele Land / Centrum voor Agrarische Geschiedenis


Reclame op de achterzijde van een Liebig omslag
voor het versturen van chromo´s (zie verder)

Het succes van de relatief goedkope OXO-bouillonblokjes zette de Cie. Liebig overigens aan om met een nieuw product af te komen, dat goedkoper was als het dure zuivere vleesextract. Het ging om Libox, waarin naast vleesextract ook “groenten” verwerkt werden, zonder dat er in de Liebig-publicaties meer details over de precieze samenstelling worden vrijgegeven. Het Libox-potje leek wat op dat van vleesextract. Nog eens “Les nouveaux conseils de Popote”:

Le Libox est presque le frère jumeau de l´Extrait de Viande Liebig, mais il renferme des aromes des légumes potagers qui lui donnent un parfum très agréable.”

Op de achterzijde van een omslag van de Cie. Liebig wordt het product ook omschreven als “gekruid vleesextract”.


Verpakking uit de 1930´s

Ook dit product bleek een schot in de roos, zodat de Cie. Liebig zich al snel verstoutte om met nog een derde goedkoper van vleesextract afgeleid product af te komen. Erg origineel bij het bedenken van een naam was men niet: het werd immers simpelweg op Liebig Bouillonblokjes gehouden. In deze nieuwkomer waren moestuingroenten (“légumes potager”) verwerkt. Deze blokjes waren groter dan die van OXO. Volgens een Liebig publicatie bleken ze in de 1930´s de meest recente telg in het Liebig-gamma te zijn. Tijdens het interbellum werden deze Liebig bouillonblokjes per twee in een kubusvormige verpakking verwerkt. Vervolgens werden repen van 5 zo´n kubussen gemaakt. Detailhandelaars konden de kubussen echter per stuk aan de minder gegoede klanten verkopen. Twee blokjes volstonden om 1 liter bouillon klaar te maken.

De firma lanceerde op zeker moment ook een product in blokjesvorm dat "Sulcor" heette. De verouderde Nederlandse tekst ("frisch") doet ons vermoeden dat het gaat om een product uit het interbellum, al zou het ook van net na WO 2 kunnen dateren. De verpakking geeft helaas geen verdere uitleg over de samenstelling of de bedoeling van dit product. Ging het om een aanvulling op de OXO- en Liebigblokjes ? Het product lijkt ook geen lang leven beschoren te zijn geweest. In de ons bekende Liebig-boekjes wordt er alvast niet over gesproken.

In de 1930´s commercialiseerde Liebig Antwerpen eveneens tomatenconcentraat van het merk Carlo Erba, blikjes Liebig Ossentong voor gourmets, Corned Beef Liebig voor mensen die er een veel zuiniger huishouden op na moesten houden en Liebig Ossenvet. Wat dit laatste product betreft vermeldt “Les conseils de Popote”:

La graisse Liebig: de la graisse de boeuf provenant d´animaux élevés uniquement pour l´alimentation et qui n´ont connu d´autres nouriture que la verdure fraîche des Pampas. (…) (Elle) constitue le produit idéal pour la friture”.

  
Ossevet, Liebig Corned Beef en Ossetong

Tevens lanceerde de Cie. Liebig “selderijzout”. Ook dit mengsel werd oorspronkelijk blijkbaar onder de merknaam OXO op de markt gebracht, wellicht om van de populariteit van de bouillonblokjes te profiteren. De nieuwe telg in het gamma bestond uit zout, gemengeld met ongeveer 10 % fijngemalen selderzaad (beige poeder), dat interessant was om bv. kaasgerechten pittiger te maken.

De lancering van de verfrissende drank Oxade lijkt dan weer geen succes te zijn geweest. Er bestonden twee varianten, nl. met sinaasappelsmaak en met citroensmaak. Wat er echter precies in de drank zat, en hoe het smaakte, wordt niet duidelijk uit de reclame. Voor 25 c. kon een glaasje Oxade klaargemaakt worden.

Blijkbaar werd er meer reclame in Frankrijk voor het product gemaakt: werd het product misschien aldaar ontwikkeld, en probeerde de Cie. Liebig in Antwerpen uit of het in ons land zou aanslaan ? In de brochures van na 1945 werd er blijkbaar geen melding meer over Oxade gemaakt.

Toch bestaan er metalen Oxade-doosjes (uit GB ?), die mogelijk wel eens uit de 1950´s zouden kunnen zijn. Werd de merknaam en formule misschien afgestoten, en door een andere producent terug op de markt gebracht ?


Een close-up van de verpakking


Deze Brits Oxade-doosje in metaal lijken ons
recenter dan uit de 1930´s (?)

In de 1930´s werd eveneens de figuur van “Popote” gelanceerd, een mollige evenknie voor Liebig van wat Solange Vital voor Solo was. De goedlachse dame verscheen op een hele reeks kleine receptenboekjes, die vaak ook allerhande praktische raadgevingen bevatten.

Zoals verder zal blijken werd op gegeven moment ook Popote-soep uitgebracht. Vooralsnog vonden we geen waterdichte aanwijzingen dat dit reeds voor WO 2 gebeurde, zodat het product (pas) in hoofdstuk 3 aan bod zal komen.

 

3.3) Het sterk uitgebreide productengamma
na WO 2

Van zodra de economie in de 1950´s weer begon aan te trekken, breidde de Antwerpse Cie. Liebig het assortiment aan geproduceerde of louter gecommercialiseerde producten gevoelig uit. In reclames beloofde de firma zijn klanten een driedubbele garantie: kwaliteit, zuiverheid en een hoge voedingswaarde.

 

A) Vleesextract en afgeleide producten

De productie van zuiver vleesextract daalde gestadig, maar niet op zo´n manier, dat besloten moest worden om er van af te zien. Wel werden er veranderingen aan de verpakking aangebracht: de witte potjes in keramisch materiaal maakten blijkbaar plaats voor potjes in gelijkaardige grootte, maar uit bruin glas.

In 1946 kwam er wetgeving die uitdrukkelijk bepaalde aan welke voorwaarden Vleesextract, bouillon en consommé moesten voldoen.(Besluit van 10 februari 1946, art. 2) Voor wat vleesextract aangaat werd bepaald dat het minstens 5 % creatine zou moeten bevatten, het watergehalte zou hoogstens 20 % mogen bedragen en het zoutgehalte niet meer dan 7,5 %. (In het vleesextract van Liebig zou dat percentage 4 % hebben bedragen)

Wikipedia weet over creatine te vertellen:

"Creatine is een organischestikstofverbinding die van nature voorkomt in gewervelden. Creatine is een tussenproduct bij de energievoorziening van spier- en zenuwcellen."

Het recipiënt dat gebruikt werd voor de verpakking van het vleesextract wijzigde een aantal malen. Wellicht tot na W0 2 bleven de potjes in een soort keramisch materiaal (faïence ?) behouden. In de 1950´s tonen sommige reclames potjes van bruin glas. Vandaag de dag wordt het product in potjes van wit glas verhandeld.

  

In 1951 kostten potjes van 500 gr vleesextract 196 fr, die van 125 gr. 54 fr en exemplaren van 65 gr. 31 fr . Ook vandaag nog wordt Liebig vleesextract geproduceerd, zij het niet langer in België. De prijs van het product lijkt aan zeer sterke schommelingen onderhevig te zijn. Kost het vandaag de dag ongeveer 15 Euro / kg, dan was dat ooit 40 Euro, maar naar verluidt bedroeg de prijs ooit amper 8 Euro ! (1)

    

   

De Cie. Liebig kwam ook af met kleine en grote blikken trommels voor de Liebig Bouillonblokjes. Deze waren geel met een groene belettering.

De ronde trommels waren voorzien van een “egelse” sluiting met insluitdeksel. Ze bestonden uit een zijstuk, waarvan de uiteinden met een gefelste naad aaneen gemaakt waren. Daarna werd door een speciale pers de bodem en kap toegevoegd.

De inhoud van de trommels bestond uit

– Klein: 20 repen van telkens 5 kubussen van 13,5 gr.
– Groot: 80 repen van telkens 5 kubussen van 13,5 gr.

Zoals reeds in Deel 2 aan bod kwam werden ze per zes in kartonnen dozen verpakt. De inpakster voegde er op het einde ook nog telkens een controlekaartje aan toe. In de 1950´s bedroeg de opgelegde prijs voor een reep van 5 Liebig bouillonkubussen van elk 13,5 gr. (= 10 porties) 9 Fr.

   

Omstreeks 1957 veranderde Liebig overigens van logo. Deze “modernisering” zette zich ook door op de blikken trommels, die weliswaar geel en groen als overheersende kleuren behielden. De blikken waren blijkbaar niet bestemd voor het grote publiek, maar voor detailhandelaars. Zoals de foto rechts boven laat zien, veranderde het logo nog maar eens, wellicht in de loop van de 1960´s of ´70´s. (?) 

Op de (oudste) trommels stonden uitdrukkelijke instructies omtrent de prijzen die detaolhandelaars aan de klanten mochten vragen.

De balkvormige OXO-flesjes uit het interbellum werden vervangen door de gekende ronde flessen. Er waren exemplaren van 1 liter, 1/4de liter en 1/8ste liter beschikbaar. Naast de vloeibare OXO waren ook nog steeds kleine blikjes met goedkopere OXO-blokjes beschikbaar.

  

   

 
Links de drie formaten van flessen, rechts
een
fles uit de 1970´s of ´80´s.

Tot ten minste in de late 1950´s bleef blauw de overheersende kleur op de etiketjes en de OXO-blikjes. Wellicht ergens in de 1960´s werd het blauw en geel vervangen door rood en wit.

 

De firma lanceerde nog een aantal nieuwe producten in ons land, waarin eveneens vleesextract verwerkt was. Het ging enerzijds om Tomox, anderzijds om Potox.

 

  

Tomox was een “zeer verdichte bouillon van vleesextract en geconcentreerde tomaat”. Het kon gebruikt worden om soepen, sauzen, rijstschotels, deegwaren, groenten, ragouts, eiergerechten, gevogelte enz. op smaak te brengen. Interessant: op een ganzenbord uit de 1930´s, uitgegeven door Liebig Rotterdam was reeds sprake van een product dat toen nog "Tomoxo" heette. Vooralsnog werd geen aanwijzing gevonden dat dit product ook in ons land beschikbaar was. Die naam doet vermoeden dat Tomox een soort OXO aangelengd met tomatenconcentraat was.

Potox was dan weer een vetrijke bouillon op basis van vleesextract en wellicht “légumes potagers”. Het werd gecommercialiseerd in de vorm van blokjes, en de blikken trommels (voor detailhandelaars ?) bevatten elk 50 zo´n blokjes. Of het om een nieuwe naam ging voor het blijkbaar niet langer verhandelde Libox is niet 100 % duidelijk.

B) Soepen

Vloeibare soepen in blikjes

 

      

Omstreeks 1951 (?) bracht de firma 3 smaken, uit, verpakt in kleine (200 gr) en grotere blikjes (400 gr). De blikjes van 200 gr. volstonden om 1 liter soep te maken. De drie eerste smaken waren tomaat, kervel en groenten, telkens met een zekere hoeveelheid vleesextract.

Dit gamma werd vervolgens geleidelijk aan uitgebreid met nieuwe smaken, die vermoedelijk enkel in grote blikjes gecommercialiseerd werden. Nieuwe smaken waren (ondermeer ?):

 

- Oxtail
- Crême asperges
- Crême champignons
- Tomaat en kervel met balletjes (1958)


Vaste soepen in zakjes

 

Naast vloeibare soepen verschenen in de 1950´s ook een heel assortiment aan soepen in poedervorm, ingepakt in een soort cellofaanzakjes. Deze waren interessant voor bv. kampeerders, picknickers enz. Het geproduceerde gamma omvatte ondermeer een reeks roomsoepen of "veloutés":

   

- Velouté erwten (Prijs in 1956: 10 fr.)
- Velouté tomates (Prijs in 1956: 10 fr.)
- Velouté porei (Prijs in 1956: 10 fr.)
- Velouté selderij (Prijs in 1956: 10 fr.)
- Velouté ajuin (Prijs in 1956: 10 fr.)
- Velouté groenten (Prijs in 1956: 10 fr.)
- Velouté asperges (prijs in 1956: 12 fr.)
- Velouté champignons (prijs in 1956: 12 fr.)

Daarnaast bracht de Cie. Liebig ook soepen in poedervorm uit. De eerste "portable soups" dateren in feite al uit de 18de eeuw, toen er al soepen in tabletvorm gemaakt werden. Mogelijk gaat de uitvinding terug naar 1756, toen een zekere Mevr. Dubois in Londen met zo´n soep op de proppen kwam. Samen met de apotheker William Cookworthy (het klinkt bijna als een artiestennaam !) wist ze een lucratief contract bij de Royal Navy te verkrijgen. Ook de beroemde vrouwelijke kok Hannah Glasse voegde in 1774 een recept voor een "draagbare soep" toe in The Art of Cookery.

Liebig bestormde de markt van soep in poedervorm vanaf de vroege 1950´s.

 

 

Lentesoep
-
Tomatensoep met balletjes
-
Erwtensoep met hespsmaak
- Champignonsmaak
- Bonen
- Erwten St Germain
-
Liebig Chicken Soup (prijs in 1956: 6,25 fr.)
-
Lemco Chicken Soup met “Amerikaanse smaak” (prijs in 1956: 6,25 fr) (ingepakt in een zakje van aluminiumfolie)
-
Consommé Popote "een heerlijk consommé met vermicelli en ossenvleessmaak” De pakjes wogen 70 gr (80 gr ?), en kostten in de 1950´s 7,50 fr. (zie hieronder)

 

Zoals reeds in Deel 2 aan bod kwam: de zakjes werden in de fabriek vacuum gesloten met verwarmde “kaken” van sluitmachine. 6-7 zakjes vonden vervolgens een onderkomen in een kartonnen doosje, dat zelf met 15 andere doosjes in een grote kartonnen doos verpakt werd. (zie hierboven)

– Julienne met Tapioca: Op Wikipedia wordt Tapioca als volgt beschreven

"Tapioca is een hoofdzakelijk smaakloos
zetmeelrijk ingrediënt, gemaakt van bewerkte en gedroogde cassavewortel (maniokwortel) en wordt gebruikt bij het koken. Het wordt verwerkt in dunne vlokken (…). Maniokbloem (tapiocabloem) wordt vaak gebruikt als bindmiddel in voedsel en het wordt ook gebruikt als bindmiddel voor geneesmiddeltabletten." (2)

 

In de loop van de 1960´s werden vernieuwde verpakkingen en andere smaken voorgesteld. De "luie wijvensoep" was immers een segment dat een fenomenale groei kende.

   

 

C) Groenteconserven

    


Bron:A collection of 23: small tins
Liebig blikjes voor een poppenhuis of speelgoedwinkeltje

De Cie. Liebig besloot om zich eveneens op het al druk bezette segment van de conservengroenten te wagen. Omdat de fabriek in Antwerpen niet meer toeliet om een voldoende grote productie van groenteconserven te bereiken, werd een extra fabriekje in Zandvliet overgekocht. (Zie Deel 2)

Het assortiment aan groenteconserven bestond uit:

Erwten (Fijn, Extra fijn)
– Erwten + wortelen
– Witte bonen Natuur
– Asperges
– Selderij (voet en gesneden)
– Wortelen
– Schorseneren
– Bonen (gesneden en princessebonen)
– Flageolets
– Spinazie
– Groentemacedoine
- Champignons (groot en klein)

 

D) Vlees-, vis- en fruitconserven

– Fray Bentos Corned Beef (daar waar in het interbellum dit product als Liebig Corned Beef verkocht werd)


Liebig "Levermoes"...

– Levermousse in witte wijn (mogelijk uit een andere fabriek, Frankrijk misschien ?) Streekproduct uit de Elzas. Een ander product voor fijnproevers uit het interbellum, de ossentong bleek na WO 2 uit het productengamma verdwenen te zijn.

– Fruitconserven Butler: abrikoos, perziken, ananas en fruitcocktail

– Visconserven Butler: zalm, gerookte (gestoofde ?) mosselen (moules fumées) en langoust

 

E) Bereide gerechten

– Spaghetti met macaroni en kaas
– Bonen met tomatensaus:  een blikje van 400 gr. kostte in de 1950´s 10,50 fr.
– Bonen met spek en tomaat

 

F) Kruiden en specerijen

Tot in de 1960´s bracht Liebig op het vlak van kruiden en specerijen in feite alleen haar klassieker selderijzout uit (zout, gemengeld met ongeveer 10 % fijngemalen selderzaad (beige poeder) o.a. interessant bij kaasgerechten.

  
Collectie Retroscoop
 

Interessant is het eventjes vergelijken van de verpakking gebruikt in België en die in Nederland. Deze oefening toont immers op een verhelderende manier hoe autonoom de Liebig-bedrijven in Europa te werk gingen. Er was m.a.w. blijkbaar geen centrale strategie om de herkenbaarheid in de verschillende landen te verhogen, door daar waar mogelijk zoveel mogelijk dezelfde verpakkingen te gebruiken. In Nederland gebeurde de "marketing´ van hetzelfde product als hierboven afgebeeld zowaar onder de naam OXO ! Ook werd het gebruik van bruin glas bij onze Noorderburen blijkbaar als overbodige luxe gezien.

 

Vanaf de vroege 1970´s betrad Liebig, dat ondertussen deel uitmaakte van de Britse Brooke Bond groep pas echt en met veel ambities dit nieuwe marktsegment. In 1975 kocht Liebig bijvoorbeeld 75 % van de aandelen van het merk “Erica”. Ook onder de eigen merknaam Liebig werden specerijen en kruiden verpakt, in totaal meer dan 50 verschillende ! (bv. bazielkruid, curry, dille, kaneel, kruidnagels, marjolein, muskaatnoot, oregano, paprika, salie, strooiaroma groenten,, tijm, vier kruiden, …)

 


Liebig kruidenrekje 1970´s

Het bleek een sterke groeimarkt te zijn, die echter speciale strategieën in de grootwarenhuizen veronderstelden. Zulke producten staan immers zelden op de boodschappenlijstjes van klanten, en zijn eerder impulsaankopen. Door handig te manoeuvreren kan men die impulsen sterk aanzwengelen. Liebig liet bv. speciale rekken van 5 schappen maken, die goed verlicht boven producten met een grote rotatiesnelheid (suiker, tafelolie,...) geplaatst werden. De drie bovenste schappen -op ooghoogte geplaatst- waren exclusief voor de Liebig kruiden, daaronderr was ruimte voor de kruiden uitgebracht door de grootwarenhuizen zelf. Er werden geen prijzen bij de Liebig-kruiden geplaatst, zodat de indruk ontstond dat ze evenveel kostten dan het grootwarenhuismerk. Liebig probeerde voorts de concurrerende merken te weren, door speciale overeenkomsten met de grootwarenhuizen... Logisch dat daar hommeles van zou komen.... Maar er was dan ook "big money" mee gemoeid.

Specerijen vertegenwoordigen meer dan 20 % van de omzet van Liebig op de Belgische markt. (…) In 1976 beliep de verkoop van Liebig - en Ericaspecerijen op de Belgische markt 122,1 miljoen Bfr . hetgeen 39 % van de Belgische markt vertegenwoordigde en een toeneming van 20 % in verhouding tot het voorgaande jaar betekende ; dit marktaandeel betekende bijna het dubbele van dat van de tweede producent . “ (3)

In 1978 werd Liebig aan de oren getrokken door de EG-commissie, omdat de firma overeenkomsten met de belangrijkste grootwarenhuizen had afgesloten, waarbij het de bedoeling was om de andere merken te weren. Dit was een inbreuk tegen het mededingsrecht.

De bepaling van de distributie-overeenkomsten voor België welke de Brooke Bond Liebig-groep via haar dochteronderneming Brooke Bond Benelux NV heeft gesloten met de ondernemingen GB-Inno-BM SA , Etablissements Delhaize Frères et Cie Le Lion SA en Sarma-Penney Ltd , die aan deze laatste ondernemingen verbiedt in hun winkels andere specerijen te verkopen dan van Liebig of specerijen onder hun eigen merk , vormt een inbreuk op artikel 85 , lid 1 , van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap.” (4)

Liebig bleef tot in de 2000´s een groot assortiment van kruiden op de Belgische markt aanbieden. Het merk kreeg evenwel meer en meer concurrentie op deze lucratieve markt. Zo kocht het Amerikaanse McCormick, dat reeds in de 1970´s een poging had gedaan om op de Europese markt binnen te dringen het Franse Ducros over. In Deel 4 zullen nog enkele andere concurrenten opgesomd worden.

 

G) Andere producten

Aroma met vleesextract: bestond tenminste al in 1951 in flessen van 1400 gr, 250 gr en 70 gr, en kostten respectievelijk 98, 27,50 en 12 fr. 

– dubbel concentraat tomaten, maar niet langer van Carlo Erba, maar gewoon onder de naam Liebig. Klaargemaakt in een “chaudière”: blikken van 850, 150 en 70 gr. Italiaanse tomaten.

Te noteren valt nog dat net als Libox ook het Liebig Ossenvet uit het naoorlogse assortiment verdween.

Na de 1950´s verschenen o.a.

– Nieuwe klare bouillon (1960´s)

– Fijnkostbouillon (1970´s ?)

– Zoutarme en vetarme bouillonblokjes (1990´s) op gegeven moment stonden twee producenten op de pakjes, nl. Liebig en Amora (zie verder)

– Kruidenblokjes voor het bereiden van rijst, vis, pasta

Te noteren valt dat Liebig zich ook op de cateringmarkt (scholen, ziekenhuizen enz.) begeven heeft. Vanaf wanneer dit precies gebeurde, en in welke mate die nevenactiviteit de totale omzet beïnvloedde, is vooralsnog niet geweten. Deze cateringproducten werden oorspronkelijk gewoon onder de naam Liebig gecommercialiseerd, later verscheen de merknaam Pro Cater.

Tot slot, een deel van de productie uit de fabriek in Schoten werd als halffabricaten uitgevoerd naar andere landen. Dat was ondermeer het geval voor halffabricaten, die in de 1990´s naar de Amora-fabriek in Dijon gestuurd werden. (zie verder)

 

3.4) Reclame-items en -strategie van Liebig België

In de aanloopperiode van de firma Liebig was heel de communicatiestrategie er duidelijk op gericht om te suggereren dat Liebig het bedrijf zelf had opgericht en persoonlijk runde... Zijn beeltenis en naam werd zo vaak mogelijk gebruikt, en een fac simile handtekening verscheen niet alleen op ieder potje vleesextract, maar ook op vroege reclame-items zoals de 19de eeuwse chromo´s (zie verder) en receptenboeken. De eigenlijke oprichters bleven zo fel op de achtergrond, dat we tot op heden nog niet op een afbeelding van Ingenieur Giebert gestoten zijn. Ook de namen van de investeerders waren niet bekend bij het grote publiek.

Doorheen de jaren bracht Liebig, net als de andere eerder op Retroscoop behandelde bedrijven een hele trits van reclame-items uit. Deze kunnen grotendeels in twee categorieën opgedeeld worden, deze gericht op volwassenen, in de eerste plaats huisvrouwen en deze die eerder op kinderen mikten.

A) Gericht op volwassenen (huisvrouwen,...)

A.1) Receptenboekjes:

  

 

Reeds in de 19de eeuw gaf de firma Liebig in een aantal landen receptenboeken uit. Dat was ondermeer het geval in Engeland (Practical Cookery Book), in Duitsland en Frankrijk. Vooralsnog vonden we geen aanwijzingen dat dit ook in België gebeurde, al is dat best aannemelijk. In de ons omringende landen bracht de firma in die periode eveneens huishoudkalenders uit.

De oudste Belgische Liebig-publicaties met recepten die we vonden dateren uit de 1930´s. Toen maakte het Liebig klantenbestand kennis met de figuur “Popote”, een mollige kokkin die gedurende zo´n 10-15 jaar het gezicht van de firma zou worden. (Of Popote ook in andere Europese landen werd gelanceerd werd niet nagetrokken). Meteen verschenen een aantal brochuurtjes, waarin de anoniem gebleven Popote kwistig met recepten en raadgevingen rondstrooide. Helaas bevat geen enkele van de Liebig-publicatie een jaartal van uitgave.

- Les secrets de Popote
-
Les économies de Popote (De bezuinigingen van Popote)
- Eenvoudige recepten van Popote
- Enz.

 

 

A.2) Kitchenalia


Fraai maar een tikkeltje onhandig en
makkelijk beschadigd aan de snuiten

 


Een huishoudschriftje uit de vroege 1950´s met
reclame voor de diverse Liebig producten
 

- bouillonkopjes
- plastieken eierdopjes (1950´s ?)
-
soepkommetjes in “delfts blauw” (1958) en in pastelkleuren (o.a. Zwavelkleur)
-
schriftjes om recepten in te vermelden
- menukaarten: eind 19de, begin 20ste eeuw, alsook een soort van grote ronde chromo´s in de vorm van een eetbord, waarop de naam van een genodigde op geschreven kon worden. Wellicht werden deze items enkel in Frankrijk uitgegeven (?)

   

Ook gericht op volwassenen in het algemeen waren dan weer de reeks van speelkaarten met reclame op de rug die Liebig uitbracht.

 

 

B) Gericht op kinderen


B.1) Chromo´s en reclameprentjes

   

Op de website Cartolino kan men in verband met de Liebig-chromo´s lezen:

De Liebig verzameling is een van de grootste chromoverzamelingen. Zij omvat 1871 verschillende reeksen de meeste van 6 prenten, dit allemaal uitgegeven tussen 1872 en 1975. Zonder de verschillende talen te rekenen omvat de oorspronkelijke verzameling ongeveer 11500 prenten” (5)

Sommige reeksen bestonden uit 12 prentjes. Echte chromo´s werden door middel van volgens een speciale techniek behandelde reeks van 12 kalkstenen bedrukt. Deze techniek werd gehandhaafd tot 1914. Eén van de chromo-reeksen van Liebig legt dit procédé in een aantal stappen uit. Vanaf 1914 werd overgeschakeld op modernere druktechnieken, zodat men in feite niet langer van chromo´s kan spreken. Een hele reeks thema´s kwamen aan bod, waarvan sommige heel didactische zoals kastelen, natuurfenomen enz., die dan ook vaak als illustraties in schoolschriftjes belandden. Met deze prentjes konden verzamelaars een "vivante encyclopdédie par images” samengesteld worden. 

Er waren ook speelsere thema´s, die nauw aansloten bij de kinderwereld, zoals poppen of kinderspelletjes, of de "omgekeerde wereld". Andere chromo´s zochten het meer in ´artistieke´ of ´romantische´ sferen...

Tot omstreeks 1928 stond op elk prentje een potje vleesextract afgebeeld. Vanaf dan werd het potje vervangen door een tekstje, ter promotie van vleesextract of OXO. Ook op de achterzijde stond steeds een reclameboodschap. Het hoeft geen uitgebreid betoog dat kinderen vaak bij hun ouders zullen hebben aangedrongen om meer Liebig-producten te kopen.

De prentjes zaten niet in de producten zelf, zoals bv. wel het geval was bij Jacques chocolade. Er werd met punten gewerkt, die men vervolgens naar de burelen van de Cie. Liebig op de Meir 59 moest versturen. Liebig bracht ook speciale albums uit, waarin men de prentjes veilig in kon opbergen.

In 1975 verschenen de laatste reclameprentjes, en werd de rijke en gevarieerde geschiedenis van dit hoofdstuk definitief afgesloten.

Al snel bleken niet alleen kinderen, maar ook volwassenen erg gecharmeerd door de kleurige prentjes. Vrij vroeg gooiden enthousiaste verzamelaars en later ook investeerders zich op deze niche. Er ontstonden daarop ook ruilbeurzen, en later zelfs enkele gespecialiseerde websites en antiquariaten. (bv. Collectomania in Deurne) Dit werd nog eens aangewakkerd door het feit dat sommige reeksen maar in beperkte oplage gedrukt werden. Omdat er zoveel reeksen bestaan, zelfs alleen al voor België, ziet men de meeste verzamelaars zich specialiseren in een bepaald segment. Bv.

 
Enkele voorbeelden uit de gouden en de rode reeksen

- Naar de kleur van de achtergrond: rode reeks ("sang"), gouden reeks...
- Per thema
- Per illustrator: de chromo´s werden ontworpen door een aantal getalenteerde tekenaars, zoals bv. Hutinet etc.

Voor de oudste reeksen worden vandaag zeer hoge prijzen neergeteld: 50 à 100 Euro per chromo zijn daarbij geen uitzonderingen, maar voor een volledige reeks in uitstekende staat loopt die prijs per chromo nog eens op... Ook voor de reeks over Fray Bentos die in Deel 2 aan bod kwam worden zeer hoge bedragen neergeteld. De zwart-wit reeks uit 1872 over dezelfde installaties in Uruguay maakt blijkbaar ook sommioge verzamelaars knettergek. Of wat te denken van de 780 Euro die op Delcampe werd neergeteld voor 1 chromo uit die reeks ? Met zo´n prijzen wordt de lijn tussen passie en investering toch wel heel dun ! Wij beperken ons dus maar tot verpakkingen en receptenboekjes, hetgeen toch tegen redelijkere prijzen kan... De belangrijkste catalogus voor verzamelaars van Liebig chromo´s wordt uitgebracht door Sanguinetti: vaak zal men dan ook bij veilingen nummers zien, voorafgegaan door de afkorting SAN. Deze verwijst naar de beroemde catalogus.

- chromo club en publicatie: Op gegeven moment werd er ook een Club van verzamelaars opgericht.

  

Vanaf september 1939 begon de firma met een maandelijkse publicatie, die "Liebig Magazine" noemde. Hoeveel nummers er precies van het tijdschriftje met de groene voorpagina zouden verschijnen, werd niet met zekerheid achterhaald. Het gaat om minstens 8 nummers, dus tot april 1940. Volgend inschrijvingsformulier doet echter vermoeden dat de reeks in 1941 verderliep.

Na WO 2 herbegon Liebig om vanuit de burelen op de Meir 59 in Antwerpen een maandelijkse publicatie samen te stellen. Ditmaal ging het niet meer om een magazine, maar een soort krantje. Tot februari 1960 noemde het "Liebig Echo”, vervolgens gewoon "Echo". Het eerste nummer verscheen wellicht in december 1947, en er verschenen minstens 181 nummers (dec. 1962), mogelijk meer.

Naast aankondigingen omtrent nieuwe reeksen die uitgegeven zouden worden staat er ook informatie over ruilbeurzen en "ruilburelen", wedstrijden, net als korte artikels over bv. het leven van Justus von Liebig, nieuwe producten van Liebig, de voedingsindustrie, maar ook bv. over mode in. Ook werden er achtergrondartikels gepubliceerd naar aanleiding van de uitgave van didactische "chromoreeksen", bv. over de geschiedenis van Joegoslavië, Poolse legendes of Aziatische veroveraarsvolken...


- Liebig gaf via haar Oxo-poot ook een reeks 3 D chromo´s uit naar aanleiding van het huwelijk van Koning Boudewijn en prinses Fabiola. Daarbij hoorde een opplooibare kartonnen stereoscoop uit. De reeks van 6 reliëffoto´s kostte 20 fr. + een etiket van een Oxo-fles, de stereokijker werd verkregen in ruil voor 2 postzegels van 3 fr. Of deze reeks van kiekjes van de koninklijke trouwceremonie navolging heeft gekregen is ons niet bekend.


B.2) Educatieve kleurboeken

Liebig gaf eveneens een aantal kleurboeken uit, waarbij soms het aangename meteen ook aan het nuttige gekoppeld werd. Zo handelt één van die boekjes over het verkeersreglement, met een klemtoon op situaties zeer herkenbaar voor schoolkinderen.


B.3) Papieren hoofddeksels en maskers

   

Er bestaan ook een aantal papieren maskers uitgegeven door Liebig, zonder dat we steeds met zekerheid kunnen zeggen of ze door de Cie. Fançaise des Produits Liebig, de Belgische tegenhanger of door beiden werden uitgebracht.

 


B.4) Meetlatjes

(o.a. ?) Uitgegeven ter promotie van de Lemco Chicken soup 

B.5) Andere

De zeer interessante website Historisch Overzicht van Nederlandse Gezelschapspellen toont een ganzenbord uitgegeven door Liebig Rotterdam. Mogelijk gebeurde iets gelijkaardigs door Liebig Antwerpen.

 

 

C) Gericht op winkeliers

De firma maakte eveneens reclame door middel van gipsen beelden.

In de andere Europese landen kwam de Cie. Liebig af met andere items. Zo maakte Lemco in GB in het begin van de 20ste eeuw reclame waarin spaaracties voor bestekken werden aangekondigd. In Duitsland verschenen eind 19de/begin 20ste eeuw prachtig geïllustreerde huishoudkalenders en een reeks reclamezegels.

De reclamestrategie van de Cie. Liebig de andere klassieke elementen

– Typische acties in de stijl van: koop twee pakjes van dit en krijg een derde pakje gratis

– Reclame in tijdschriften: In de 1950´s ging het vaak om maar zeer kleine advertenties van 1/8ste of 1/16de van een pagina voor één welbepaald product. Dit liet dan weer toe om zeer regelmatig aan namedropping te doen. Eind jaren ´50 werden de advertenties groter, inclusief full pages en soms zelfs op de kaft van tijdschriften. Uiteraard waren de populaire bladen die zich richtten op huisvrouwen (Rijk der vrouw, Margriet....) erg in trek om in te adverteren.


Een tram met OXO-reclame nabij de Meir in Antwerpen


– Reclame op muren, reclamezuilen, lichtreclames, trams...

– Deelname wereldtentoonstellingen: zie eerder in Deel 1 en 2

We hebben geen aanwijzingen gevonden dat de Cie. Liebig ooit hofleverancier is geweest (bv. met vleesextract), een sportploeg heeft gehad, of een rondreizende attractie als de Solo Parade of het Ca Va Seul-circus. (In GB was de Brooke Bondgroep -waarover verder meer- wel één van de co-sponsors van een racewagen, waarop ondermeer reclame voor OXO stond.

 

3.5) De knieval van een machtige speler

Zoals reeds eerder aan bod kwam, was de internationale maatschappij Liebig in de 1920´s in handen gekomen van Lord Vestey. In 1968 werd de firma overgekocht door Brooke Bond, van oorsprong een groep die actief was op de lucratieve thee-markt. In ons land werd Liebig dan ook een onderdeel van Brooke Bond Benelux. (Tot dan toe had de Cie. Liebig uit Antwerpen zich enkel op België, Luxemburg en Belgisch Congo geconcentreerd. Wat er precies met Liebig Nederland gebeurde zou apart onderzoek vergen) De firma bleef tot in 1982 in handen van de thee-importeerder.


Onder: Opvallend: een pakje dat zowel het
merk Liebig als Amora draagt

Ondanks diversificatiepogingen en soms bikkelharde strategieën zoals de episode van de specerijen en kruiden wel aantoont, geraakte Liebig in België blijkbaar in een sukkelstraatje terecht.

Het ooit zo bloeiende bedrijf kwam in handen van de BSN groep, de voorloper van Danone. In deze internationale groep zaten ondermeer ook sterke merken als Maes Pils, Evian en de Franse mosterd- en mayonaisefabriek Amora uit Dijon.

In 1995-1996 volgde een belangrijke en verregaande reorganisatie van de Danone-groep. Wat er van dan af aan gebeurt met de Liebig-groep is bijzonder ingewikkeld, temeer daar de specifieke situatie per land durfde te verschillen. Maar samengevat kan men zeker zeggen dat het voor wat Liebig betrof van kwaad naar erger zou gaan.

Voor wat Liebig Benelux betreft, kan men de situatie best wel vergelijken met een in stukken gehakte os uit Fray Bentos: verschillende firma´s gingen aan de haal met een poot, die ze al dan niet lang behielden of weer doorverkochten. Liebig Benelux bestond in die periode uit twee delen: een productie-afdeling in Schoten en een distributie-afdeling in Beveren-Waas.

a) Productie-afdeling in Schoten

de laatste producten die er geproduceerd werden waren soepen, bouillon en sauzen. Als gevolg van de herstructurering van Danone verloren 200-250 mensen hun job in Schoten. (Op 4 mensen na vonden alle ontslagen werknemers snel weer werk)

Een aantal activiteiten verdwenen vervolgens uit Schoten:

Soepen: De soepen van Liebig kwamen eerst in handen van Unilever, waarna deze firma deze poot doorverkocht aan het Amerikaanse Campbell´s

Bouillonblokjes: de productie ervan verhuisde naar de firma Starlux in Spanje (gesloten), en vervolgens naar Star in Italië. Vreemd genoeg produceerden deze firma´s de bouillon met Belgische grondstoffen, waarna de afgewerkte bouillon weer naar België vervoerd werden. (Hoe deze complexe werkwijze in detail verloopt, of van wie Starlux en Star afhangen werd niet onderzocht: wel is het zo dat op de Campbell´s website in 2011 aangekondigd werd dat er nieuwe zoutarme Liebig bouillonblokjes zouden verschijnen. Wellicht behoren Star en Starlux dan ook tot de Campbell´s structuur)

OXO was reeds langer een onderdeel van Unilever geworden. (1984 ?) Deze Brits-Nederlandse multinational brengt in ons land nog steeds de vloeibare OXO uit in flessen, die qua vorm niet zo heel veel verschillen van die uit de 1950´s. Vanaf de 1960´s hadden de kenmerkende blauwe etiketten met gele letters echter plaatsgemaakt voor rode etiketten met een witte belettering. (De blikjes met goedkopere OXO bouillonblokjes lijken niet langer gecommercialiseerd te worden in ons land ?)

We vermelden in het geval van OXO heel uitdrukkelijk "in ons land", want in andere landen wordt de klassieker niet steeds door Unilever op de markt gebracht. Oordeel zelf hoe verwarrend de situatie is: OXO wordt in GB geproduceerd door Premier Foods, dat in 2006 de Britse activiteiten van Campbell´s overkocht. In Zuid-Afrika wordt Oxo dan weer geproduceerd door Mars, en in Canada door Knorr... Verwarring alom dus, echt iets om (ossen)horentjes van te krijgen !

Liebig haalde na de verkoop van OXO een oude merknaam -Libox- van stal, en wijzigde het lichtjes in Liebox. De aan Unilever verkochte OXO-formule werd daarop blijkbaar in voldoende mate gewijzigd, om weer onder de merknaam Liebox op de markt gebracht te kunnen worden. Een echt groot commercieel succes lijkt het niet te zijn geworden.

Kruidenassortiment: Blijkbaar werden dit naar het Franse Amora overgeheveld. (In Frankrijk volgde daarop een ingewikkeld spel van sluiting van de historische fabriek in Dijon, de verhuis van activiteiten naar Oost-Europa en Turkije, om vervolgens weer deels naar Frankrijk gehaald te worden)

Na een aantal verschuivingen en nieuwe eigenaars werden een deel van de voormalige Liebig installaties in Schoten opgekocht door Robertet Savoury. Het voormalige Liebig bedrijfsterrein werd in twee delen opgesplitst, en met draad van elkaar afgescheiden. Robertet Savoury heeft thans een 50-tal mensen in dienst. De Franse firma produceert o.a. aroma´s. Deze halffabricaten zijn uitsluitend bestemd voor andere bedrijven, niet meer voor de “consumer” markt. Deze “business” klanten gebruiken de aroma´s in hun producten toe, alvorens ze op de consumer markt te brengen. (vnl. catering)

 

b) Distributie-afdeling in Beveren Waas

(in de voormalige Parein-koekjesfabriek). Deze afdeling zorgde voor de verdeling van alle andere producten van Danone in de Benelux. De afdeling werd PAB gedoopt, wat staat voor Panzani-Amora-Bledina. Het werd eerst een deel van Paris Bas Affaires Industrielles, werd vervolgens met een duidelijke gretigheid door Unilever overgekocht. Toen deze firma haar steeds maar uitdeinend assortiment drastisch besloot in te perken om "leaner & meaner" te worden, werd deze poot echter nog maar eens doorverkocht...

De drie laatste decennia waren dus een uiterst complexe periode voor wat ooit de trotse Cie. Liebig was. We hebben de neerwaartse spiraal maar in enkele pennentrekken weergegeven, omdat het niet echt valt onder de retro-invalshoek van Retroscoop.

In essentie kan men dus zeggen dat het vroegere Liebig Benelux als aparte firma niet langer bestaat, dat het bedrijfsterrein in Schoten werd opgesplitst en deels door een nieuwe firma uit de voedingssector gebruikt wordt. De merknaam Liebig bestaat weliswaar nog, maar behoort vandaag aan de Campbell´s groep. In verschillende grootwarenhuizen lijkt het erop dat de Liebig-producten geleidelijk aan verdwijnen, ten voordele van soepen van Campbell´s en Royco, eveneens een onderdeel van Campbell´s. Reclame in tijdschriften bv. voor Liebig producten lijkt er ook niet meer gemaakt te worden. Het ziet er dus "verdacht" naar uit dat voor een historische naam, ten minste voor wat ons land betreft een uitdoofscenario werd aangevat. Een naar Campbell´s gerichte e-mail via hun website leverde noch een bevestiging, noch een ontkenning op.

We sluiten dit derde deel af met enkele producten en verpakkingen van andere (Europese) Liebig-vestigingen.

 

Liebig France


Liebig Peptone
(Onbekend of het ook in België geproduceerd
of gecommericaliseerd werd)

   

    

 

 

Liebig Italië

 

Liebig GB

 
Rechts: affiche voor Liebig Peptone

   

USA

Wellicht heeft dit Liebig Malt Extract in de verste verte iets te maken met het bedrijf, vernoemd naar Justus von Liebig. Het is echter grappig om te zien wat voor een toeren soms werden uitgehaald om toch maar de illustere naam te kunnen gebruiken. Wie weet werd er zelfs, zoals het bedrijf dat de pijnstiller Dr Mann produceerde echt wel gezocht naar een naamgenoot, zodat men het bedrijf niet kon beschuldigen van het ongeoorloofde gebruik van de naam Liebig.

 

Voetnoten en bedankingen

We willen heel uitdrukkelijk Piet Geets uit Antwerpen bedanken. Deze kranige 91 jarige amateur-fotograaf schonk ons heel bereidwillig zijn collectie Liebig kruiden uit omstreeks 1980-2003, na het lezen van het artikel over Retroscoop in de CittA-bijlage van de Gazet van Antwerpen.

Wie aanvullingen kan verschaffen of eventuele verbeteringen zou willen suggeren, kan ons zoals steeds bereiken via www.retroscoop.com

(1) Interview met Philip Van den Broecke, productie-verantwoordelijke bij Robertet Savoury te Schoten

(2) Wikipedia-artikel over Tapioca

(3) 78/172/EEG: Beschikking van de Commissie van 21 december 1977 inzake een procedure op grond van artikel 85 van het EEG-Verdrag (IV/29.418 - Specerijen)

(4) Idem (3)

(5) De Cartolino-website over Liebig chromo´s

 

 

 
 
database afsluiten