Retroscoop - Merly en haar bont productengamma RetroScoop
 
   Industrieel Patrimonium
    
 
 
De ´klik´ naar je gedroomde Klassiekers

Merly en haar bont productengamma
van "schoenkreem" tot scheerzeep

Benoit Vanhees
Versie 1: juli 2021

     

Inleiding

In eerdere artikels op deze website kwamen reeds enkele bedrijven actief op de markt van boenmiddelen (Ca va seul, Samva), waspoeders (Henkel) en cosmetica (Cosmydor) aan bod.

Daar waar over grote spelers als (Uni)Lever, Proctor & Gamble en Henkel heel wat boeken, artikels, eindwerken, thesissen en eigen publicaties verschenen, is er vaak maar weinig onderzoek gedaan naar de minder bekende, bescheidenere spelers. Ook op de Belgische markt zijn verschillende zo’n kleine producenten actief geweest. De firma Merly is zo’n typische KMO. Tussen ca. 1947 en de 1960’s bracht het een bont allegaartje aan producten uit, het een met al wat meer succes dan het ander.

Tot hiertoe lijkt nog geen artikeltje gewijd te zijn geweest aan dit Oost-Vlaamse bedrijfje. Helemaal verrassend is dat zeker niet. Er lijken immers maar een paar snippers informatie over de wat obscure firma terug te vinden. Afbeeldingen van de installaties of van de oprichter, reclames of informatieve handelscorrespondentie bijvoorbeeld duiken maar niet op veilingwebsites op. Zelfs in het stedelijk archief van Gent is het aantal sporen werkelijk zéér beperkt.

  

Gelukkig laten de vaak zeldzame verpakkingen van het productengamma toe om toch enig licht te werpen op de activiteiten van de kleine producent. Enkele daarvan bevinden zich bv. in de collecties van het Industriemuseum Gent (zoals verder zal blijken) of in deze van Retroscoop.

En wie weet… Misschien zorgt deze eerste poging tot reacties van nazaten van de stichter, van ex-werknemers, verzamelaars of heemkundigen. Of duikt er opeens toch nog een zeldzame vondst op, die toelaat deze summiere voorstelling dan toch nog wat verder uit te breiden. Zoals een reclamefolder van op een handelsbeurs, of wie weet, een overlijdensbericht van de stichter.

Alleszins: personen die meer over het onderwerp weten, neem zeker eens contact op met ons. Het is per slot van rekening wat zonde dat we soms meer weten over de eetgewoonten van de Romeinen in onze contreien dan over een naoorlogs bedrijfje, vastberaden op zoek naar de weg naar succes. Ken je meer producten van Merly ? Kan je een afbeeldingen laten toekomen van hun tandpasta, brillantine of stichter ? Heb je misschien iets te koop of – nog mooier – te schenken ? Zoals steeds, één adres: vanheesbenoit@hotmail.com. 


1) Korte historische schets van een obscure speler

In 1947 diende een zekere Julien Verslot een aanvraag in om een bestaand zeepfabriekje in de Verbindingsstraat in Gent (St. Amandsberg) wat te verbouwen. Hoe dat voorgaand fabriekje heette werd vooralsnog niet achterhaald. Verslot wou in deze installaties zelf zepen en vergelijkbare producten produceren. Hij besloot om deze onder de merknaam “Merly” te commercialiseren. Het zou interessant zijn om te weten of deze naam lukraak werd gekozen, of zo er een verhaal achter die naam schuilgaat. Alleszins, Verslot vroeg een handelsregisternummer aan, en kreeg in dat verband HR Gent 29392 toegewezen. Hij nam zelf intrek in een woning in de nabij gelegen Toekomststraat.

Amper drie jaar later, in 1950 dus had hij zijn “laboratoires” naar Zwijnaarde verhuisd. In dat jaar ondernam de politie immers voor het eerst het standaard buurtonderzoek rond hinderlijke inrichtingen. De firma vestigde zich in een pand aan de Heirbaan Zuid, nr. 97. In het Stadsarchief van Gent bevinden zich meerdere zulke onderzoeken rond Merly, hetgeen erop wijst dat het bedrijf stelselmatig nieuwe installaties in gebruik heeft genomen. (1)

Zwijnaarde ligt in het zuiden van Gent, ergens halfweg tussen Merelbeke en St Denijs-Westrem. Het was tot 1977 een aparte gemeente, maar werd toen aan Gent vastgehecht. De Heirbaar Zuid onderging sinds de 1950’s, de bloeiperiode van de BVBA natuurlijk heel wat wijzigingen. Niettemin duidt niets er vandaag op dat er zich in deze straat destijds een vrij groot bedrijf heeft bevonden. Deze verhuis is evenwel van belang voor het dateren van de producten van Merly. Op sommige staat immers nog “Laboratoires Merly Mont St. Amand, Gand”. Dat is bv. het geval van de “Ontvlekker” van de firma, zoals het exemplaar in de collectie van het Industriemuseum in Gent aantoont. Van deze producten weten we dus dat ze moeten dateren van tussen 1947 en 1950.

Tot wanneer de “PVBA” juist heeft bestaan, is niet geweten. De tot hier toe geïdentificeerde verpakkingen doen vermoeden dat dit na 1970 niet meer het geval was. Afgaande op de vormgeving van de illustraties op de verpakkingen zou de “Savon à usages multiples” wel eens één van de laatste creaties kunnen geweest zijn. Helaas is hiervan voorlopig nog maar één afbeelding van bekend, zodat niet geweten is hoe het product in het Nederlands genoemd werd.

Uiteraard is het altijd mogelijk om in een later stadium verder onderzoek te doen, bv. via de Handelsrechtbank om na te gaan wanneer Merly er de brui aan heeft gegeven. Zo’n diepgaander onderzoek overstijgt evenwel het opzet van deze website. 


2) Uitgebreid en bont productengamma

Wie zou trachten het volledige productengamma van Merly te reconstrueren, zal al snel merken dat dit vrij uitgebreid moet geweest zijn. Het omvatte zowel cosmetica, wasmiddelen voor textiel als boen- en kuismiddelen. Sommige van die producten duiken heel af en toe nog wel op veilingwebsites op, andere lijken welhaast even schaars dan madeliefjes op Antarctica.

a) Cosmetica

Op de binnenzijde van een erg decoratieve Merly-doos met drie toiletzepen somde het bedrijf de volgende “eerste klas produkten” (sic) op, die aldaar in de “laboratoria” (meervoud) zouden zijn ontwikkeld:

  

– tandpasta
– scheerzeep
– poedershampoo (voor brunettes: het is aannemelijk dat er dus ook exemplaren moeten geweest zijn voor blondines, zoals bij andere merken)
– brillantine
– toiletzeep “voor teergevoelige huid” op basis van lanoline en glycerine (met 3 of 4 stukken zeep) 

Informatie over en beeldmateriaal van de brillantine en de tandpasta bleken ondanks heel wat naspeuringen niet op te duiken. Wel werd een afbeelding van een pakje poedershampoo gevonden. De geëpileerde wenkbrauwen van de dame op het zakje met poedershampoo lijken te wijzen op de late 1940’s, misschien de zeer vroege 1950’s. Helaas werden tot hiertoe geen reclames gevonden die toelaten om de cosmetica van deze Oost-Vlaamse producent met meer precisie te dateren.

Als Merly zo nu en dan op veilingwebsites opduikt, is het echtter eerder dank zij twee andere branches waarin de firma actief is geweest: deze van boen- en kuismiddelen enerzijds en die van waspoeders anderzijds.


b) Wasmiddelen allerhande voor textiel

  

– Zeepvezels voor wollen stoffen
– Nieuwwas – Droogwas Was in oplossing voor alle tedere stoffen
– Produit Spécial pour nylon et bas nylon
– Savon à usages multiples
– Harde ontvettende bruine zeep
– Ontvettingszeep

  
links: Collectie Industriemuseum, Gent

c) Boenmiddelen allerhande

Merly bracht enkele van haar producten in lichtblauwe metalen busjes en blikken trommels uit. De firma trachtte dus toch ten minste op dit vlak tot een zekere herkenbare huisstijl te komen.

Tot hiertoe werden volgende producten geïdentificeerd:

 

  

– Boenwas (“de koning der boenwassen”) (blikje van 1/4de kg)
– Boenwas (ronde trommel van 1 kg.)
– Vloeibare boenwas met terpentijn (bus van 1 liter)
– Vernieuwer voor meubels, parketten
– Fijne schoenkreem
– Glans (metaalpoets) in een knijptube van 120 gr. 

  

Opmerkelijk, Merly is niet bijster vindingrijk geweest wat betreft het bedenken van pakkende namen voor haar producten. Hier dus geen krachtige geheugenplakkers als Vim, Ata, Prel of Dixan.

Verpakkingen van Merly-producten duiken vandaag de dag ook op veilingsites in Frankrijk en Nederland op. Wijst dit op enige exportactiviteit van Merly, of eerder op buitenlandse aankopen op bv. Belgische rommelmarktjes ?

Tot hiertoe werden nog geen reclames voor de Merly-producten gevonden. Opnieuw leveren de verpakkingen van de firma een mogelijk antwoord hoe de firma dan een zekere naambekendheid trachtte te verwerven.

 

Het valt inderdaad op dat nogal wat verpakkingen die de tand des tijds wisten te overleven, aangeven dat het om gratis monsters ging. Soms ging het om standaard verpakkingen, waarop gewoon bv. in het rood op gedrukt stond dat het om een gratis exemplaar ging, die uiteraard niet in winkels verkocht mochten worden. Er waren ook kleinere verpakkingen, die de mensen toelieten om alvast eens het nieuwe product enkele malen uit te proberen. De afbeelding hierboven toont bv. een klein doosje met vaste boenwas.

Noteer ten slotte dat de kartonnen Merly-verpakkingen vaak bevlekt zijn, omdat de inhoud is beginnen uit te wasemen. Gezien de zeldzaamheid van zo’n commercieel erfgoed valt het aan te raden om -al is het maar ten voorlopige titel- toch zo’n minder goed ogende exemplaren in collecties niet af te schrijven. De kans dat nieuwe en betere exemplaren zich zullen aandienen is voor sommige producten extreem klein. Wanneer de pakjes nog gesloten zijn, is het helaas niet mogelijk om de inhoud te herverpakken, om verdere schade te beperken. Het ongedaan maken van de schade, door bv. op een extra droge plek te bewaren, geeft niet echt resultaten.

Het spreekt voor zich dat zo´n "aangetaste" verpakkingen weg van andere erfgoedstukken weggehouden moeten worden, om eventuele "besmetting" te voorkomen. Zelf opteren we voor een individuele vacuumverpakking in een plastieken recipiënt, dat om de zoveel tijd gecontroleerd wordt. Dit in afwachting van een eventueel beter exemplaar... Al moet men er dus zeker rekening mee houden dat sommige Merly-producten bijzonder schaars zijn, en misschien, heel misschien, slechts om de zoveel jaren nog eens opduiken. Dat is dan vaak wanneer een verzamelaar afstand moet nemen van zijn collectie... of definitief het loodje erbij heeft neerlegt. Iets wat we zelf zeker niet in onze volgende 6-7 Vijfjarenplannen hebben opgenomen, om deze bijdrage (voorlopig) op een optimistische noot te beëindigen.

Voetnoten en opmerkingen

(1) We danken van harte Valerie Meillander, consulente in het Stadsarchief van Gent voor enkele naspeuringen omtrent Merly in augustus 2020. We hebben het artikel sedertdien nog bijna een jaar achter gehouden, in de hoop dat bv. briefhoofden of reclame van de firma zouden opduiken op een trits van online veilingwebsites. Maar de firma blijft zeer obscuur. Behalve enkele extra verpakkingen kwam vooralsnog geen extra informatie naar boven borrelen. 

 
 
database afsluiten