Retroscoop - Zeepziederijen in België RetroScoop
 
   Industrieel Patrimonium
    
 
 
De ´klik´ naar je gedroomde Klassiekers

Zeepziederijen in België
(19de eeuw-1970)
Eerste stappen naar een inventarisatie

Benoit Vanhees
Versie 1 juli 2021

   

Ga direct naar het springmenu van de inventaris

Ter inleiding 

De Inventaris Onroerend Erfgoed omschrijft een ziederij als volgt: “Een ziederij is een industrieel of ambachtelijk bedrijf waar men iets bereidt door stoffen aan de kook te brengen, bijvoorbeeld om zeep en zout te maken.”

In deze nieuwe Retroscoop-bijdrage willen we -net zoals bij de reeds opgestarte projecten rond de Belgische conservenbedrijven en de limonade-industrie- deze van de Belgische zeepziederijen gaandeweg in kaart brengen. Het klinkt voor de Retroscoop-getrouwen ondertussen als een vertrouwd mantra in de oren: ook deze inventarisatie van bedrijven uit de 19de eeuw tot 1970 is werk van lange adem.

  

Het opstellen van zo´n inventaris liet ons alvast toe enkele zeepproducten in de Retroscoop-collectie die tot hiertoe nog niet aan een producent gelinkt konden worden eindelijk te situeren. Dat was o.a. het geval van de schoonheidszepen Sucre de Banane en Shelby... Ook de kleine doorbraak rond het intrigerende Agsa waspoeder was toch wel een heus hoera-moment !

Sowiezo zal de inventarisatie op de één of andere manier ook na het afsluiten van deze website verdergezet worden. Niettemin zullen zelfs de hierbij online gepubliceerde voorlopige resultaten al heel wat verzamelaars, erfgoedregistratoren, heemkundigen enz. verder kunnen helpen met aspecten als dataverrijking en historisch onderzoek.

a) Afbakening van de inventaris

Daar waar heel wat savoir faire nodig is om goede schoonheidszepen te maken, is het productieproces van sommige huishoudzepen relatief eenvoudig. Geen wonder dus dat er op Belgische bodem talrijke (semi-)ambachtelijke zeepziederijen als paddenstoelen uit de grond rezen.

Ook een aantal buitenlandse producenten kwamen zich in ons land vestigen. Dat was onder meer het geval voor het Britse Lever Brothers (later Unilever) in Vorst en het Duitse Henkel in Herent. (Over de waspoeders van Henkel werd in het verleden alvast al een korte bijdrage op Retroscoop gemaakt). Omdat er al heel wat onderzoek naar deze grote spelers werd verricht, werden ze niet in deze inventaris opgenomen.

Niettemin doken de namen van twee, drie minder bekende buitenlandse spelers op dit lucratieve marktsegment onrechtstreeks in deze inventaris op. Dat is het geval voor het Franse Cotelle & Foucher / La Croix; dat o.a. door het Luikse Tensia een aantal van haar producten onder licentie liet produceren. "Ernest Sieglin" bleek dan weer de Duitse producent Ernst von Sieglin te zijn.

De nog zeer voorlopige inventaris bevat zowel producenten van schoonheids- of toiletzepen, huishoudzepen voor bv. de reiniging van vloeren en/of waspoeders. Het kan gaan om zeep in blokken of "brikken", in vlokken, naalden, in poedervorm, zachte of zelfs vloeibare zeep. Aparte inventarissen maken voor elk van dit soort zepen zou heel wat dubbele registraties met zich meebrengen, omdat heel wat bedrijven zowel cosmeticazepen, medicinale zepen als zepen voor huishoudelijk gebruik maakten. Opdelen bleek dus te complex en te artificieel. Bovendien is het juist interessant om te zien of een bepaald bedrijf zich specifiek op één of twee soorten zeepproducten concentreerde, of zepen in allerlei vormen, kleuren en geuren maakte. Bedrijven waarvan geweten is dat ze uitsluitend industriële zepen maakten, werden wel buiten beschouwing gelaten. In feite waren er dus nog meer zeepproducenten dan deze nog voorlopige inventaris opgeeft.

Noteer ook dat heel wat zeepziederijen nog andere activiteiten ontwikkelden naast de productie van zepen, zoals de raffinage van plantaardige of dierlijke oliën en vetten, de verkoop van soda, tafel- en gewoon zout, petroleum, chemicaliën, koloniale waren of zelfs vis. De productie van zepen was voor hen maar een bijverdienste. Sommige zeepproducenten begaven zich ook op de markt van boen-, schuur- en poetsmiddelen. Dat was bv. het geval voor de firma Jacques in Brussel dat Politou-watten produceerde. Valentin Henken produceerde aanvankelijk zepen in Verviers, om in een later leven de boenproducten Maxons in Brussel te produceren.

De Franse term "savonnerie" gaf geregeld problemen: het is niet altijd duidelijk of hiermee uitsluitend bedrijven werden aangeduid die zepen produceerden, of zo ook winkels die zo´n producten verkochten dit woord bezigden. Het is dus niet 100 % uitgesloten dat de aanwezigheid van de term "Savonnerie" ons bij één of twee fiches (Rocourt ?) op het verkeerde been heeft gezet. Enkel bijkomende informatie zal toelaten dit vast te stellen en eventueel te verbeteren waar nodig.

Zelfs wat nu beschouwd moest worden als een zeepproduct en wat niet, was het zo nu en dan schipperen. Zo was er het plantaardig product Cendre-Lessive Saint Marc, minstens sedert 1906 geproduceerd in Anderlecht. Weliswaar een product met uiteenlopende aanwendingen, zoals voor het wassen van stoffen, het verzorgen van vermoeide voeten en de haren. Niettemin gaf de producent uitdrukkelijk op dat het NIET om een zeep ging, maar om een product "dat de zeep vervangt". Het had beter gezegd niet de nadelen die aan sommige zepen verbonden waren. Zo deed het product de kleuren van wasgoed niet verschieten, wel in tegendeel, en zorgde het juist voor meer glans. De firma behaalde er een gouden medaille mee tijdens de Wereldtentoonstelling van Brussel in 1935. Maar aangezien het dus geen zeep is, werd het dan maar niet in de inventaris opgenomen.

Van een aantal zeepziederijen werd dan weer zeer weinig of nog niets gevonden over de namen van hun zepen of zelfs maar of het om huishoudzeep of toiletzeep ging. We weten m.a.w. voorlopig alleen dat ze ooit bestaan hebben, maar niet welke zeepproducten ze precies produceerden. Voor WO 1 gaven heel wat fabrikanten overigens nog geen specifieke, gemakkelijk te onthouden naam aan hun zepen, zeker niet aan huishoudzepen.

De zeepziederijen werden per gewest en dan nog eens per provincie opgesplitst. Dit laat meteen toe om te zien waar de meeste producenten van zepen gevestigd waren. In totaal werden bijna 120 namen geïdentificeerd. In de nog zeer voorlopige inventaris (juli 2021) ziet de geografische verdeling er als volgt uit:

Prov. Antwerpen: 10
Prov. Limburg: geen
Prov. Oost-Vlaanderen: 11
Prov. Vlaams-Brabant: 3
Prov. West-Vlaanderen: 10

Brussels Hoofdstedelijk Gewest: 40

Prov. Henegouwen: 17
Prov. Luik: 22
Prov. Luxemburg: 1
Prov. Namen: 2
Prov. Waals Brabant: 4

Belgisch Congo: 3

Zowel het arrondissement Brussel als bv. de streek van Verviers vallen daarbij op. Ook enkele bedrijven in het vroegere Belgisch Kongo zullen aan bod komen. De link tussen zeepfabrikanten en onze voormalige kolonie begon van meet af aan, toen het gebied de facto nog privé bezit was van Leopold II. Uit palmbomen kan immers palmolie gewonnen worden, een zeer bruikbaar ingrediënt voor producenten van zeep. (1)

Tot slot zijn er een aantal bedrijfsnamen die voorlopig nog niet geografisch ondergebracht konden worden. Tevens vonden we namen en afbeeldingen van zepen of waspoeders die blijkbaar in België geproduceerd werden (tweetalig Nl-F verpakking), maar geen producent vermelden. Deze worden in het laatste hoofdstuk samengebracht.

Per provincie werden de zeepziederijen alfabetisch opgesomd. Ook hier weer stootten we op enkele onvermijdelijke moeilijkheden. Sommige zeepziederijen stonden bekend onder twee namen, bv. die van de oprichters en die van hun bekendste product. In de mate dat deze bekend zijn, werden de bedrijven opgesomd volgens de namen van de oprichters of eigenaars. Wanneer een oprichter zijn naam aan een zeepfabriek gaf, wordt (meestal) de familienaam gebruikt om de alfabetische rangschikking te kunnen maken. Constant Floren uit Antwerpen bv. vindt men terug in de rubriek provincie Antwerpen onder de letter F. Soms werd hiervan afgeweken, maar dan werd er wel voor gezorgd dat ook de familienaam in de inventaris werd opgenomen, waar dan naar de juiste fiche wordt doorverwezen.

Een aantal bedrijven noteerden specifiek “Savonnerie” als deel van hun bedrijfsnaam. Het belangrijkste woord uit hun volledige naam wordt dan gebruikt om ze alfabetisch te rangschikken. Zo vindt men de Savonnerie Le Progrès terug onder de P.


Royal Solvent Amerique-Belgique verkocht weliswaar zepen...
Maar werden deze in België gemaakt ? Enkel verdeeld ?

Om het opzoeken te vergemakkelijken werd een overzichtelijk springmenu gemaakt. Van hieruit kan men gemakkelijk naar de fiche van elk bedrijf doorklikken. Net zoals met de twee andere inventarissen is het de bedoeling om gaandeweg beeldmateriaal van elke zeepziederij en haar productengamma toe te voegen. We beperken ons in de fiches tot relevante afbeeldingen

die de fabriek laten zien (binnen- of buitenkant)
– van verpakkingen, etiketten, dozen enz.
– van aantrekkelijke of leerrijke reclame

We hopen in een later stadium bijkomende informatie over bv. stichters, kaderleden, aantal personeelsleden enz. toe te kunnen voegen. Zonder archiefonderzoek ontbreekt deze informatie doorgaans. En zoals bleek uit het aparte artikeltje over de Gentse zeepziederij Merly hier op Retroscoop moet men er ook niet altijd op rekenen dat er in gemeentelijke of stedelijke archieven veel te vinden is over de kleinere spelers.

Deze voorlopige versie is dus nog niets meer dan een eerste aanzet om toch al enigszins wat structuur in de complexe materie aan te brengen. Hoewel sommige fiches nog zo goed als leeg zijn, is zelfs al het aanmaken van zo´n fiche al een eerste aanknopingspunt voor verder onderzoek. Zo´n vertrekpunt kan op langere termijn misschien wel leiden naar bv. doodsprentjes van stichters, naar contacten met hun nazaten of met ex-werknemers, die bijkomende informatie kunnen toevoegen.

Retroscoop kan steeds gecontacteerd worden via VanheesBenoit@hotmail.com

b) Een kort woordje uitleg over de productie van zeep

Het productieproces van zeep vormt stof genoeg voor uitgebreide naslagwerken. Verschillende titels werden (eertijds) dan ook aan het onderwerp gewijd. De betere werken besteedden daarbij zowel aandacht aan de chemische kant van de zaak, als aan de benodigde machines en apparatuur. (2) Uiteraard zijn dit razend interessante bronnen voor wie zich in dit aspect van de industriële archeologie wil verdiepen. Niettemin vergt het meer technische of chemische kennis dan wij momenteel bezitten. Daarnaast waren er ook gespecialiseerde (scheikundige) tijdschriften die heel wat informatie over het onderwerp vulgariseerden. (3)

Het is uiteraard niet de bedoeling om het gehele productieproces – dat aanvankelijk enkele dagen duurde- hier in enkele regels samen te vatten. Het is een stiel apart, waarover heel wat gespecialiseerde, zeer technische lectuur over verscheen. 

De productie van zeep verschilt bovendien enigszins, al naar gelang het gaat om harde of weke zepen, anti-bacteriologische zepen, zachte zepen voor baby´s enz. We zullen hier niet stilstaan bij elk facet van het productieproces of bij de nodige toestellen. Een woordje uitleg over de ingrediënten lijkt ons dan wel weer noodzakelijk. In essentie heeft men bij de fabricage van zeep steeds twee hoofdingrediënten nodig: ten minste één vet of verzuur enerzijds, een sterk loog anderzijds.

Beginnen we even met de vetten of vetzuren. Zowel vetzuren van dierlijke als van plantaardige oorsprong komen in aanmerking. De meest gebruikte waren / zijn:

rundsvet / talkvet
– shea butter
olijfolie
– palmolie
– palmpitolie
– kokosolie
laurierolie
hennepolie: groenachtig goedkoop bijproduct van touwslagerijen dat aanvankelijk gebruikt werd voor de productie van groene zeep (ook wel bruine zeep, goudzeep of zachte zeep genoemd). (4)
sojaolie
– koolraapolie...

Het tweede noodzakelijke ingrediënt is een sterk loog. Voor de productie van harde zepen wordt natriumhydroxide gebruikt, voor deze van zachte zepen kaliumhydroxide. Dit zijn sterk bijtende producten, die bij verkeerd gebruik gemakkelijk kunnen ontvlammen. Daarom wordt er in zeepziederijen met oplossingen van dit loog in water gewerkt. Men spreekt dan respectievelijk van natron- en kaliloog.

Ook het product natriumsilicaat (waterglas) vond men wel in menige ziederij. Dit ingrediënt zorgt ervoor dat de wasmiddeloplossing tijdens het wassen voldoende alkalisch blijft. Dit is nodig voor een goede waswerking. Ook helpt het silicaat corrosieverschijnselen in de wasmachine te voorkomen. Bovendien geeft het structuur aan het poeder. (5)

Zelfs dan nog moet men opletten om niet teveel loog te gebruiken, wil men niet met zeep zitten die de huid gaat irriteren. Daarom wordt er verhoudingsgewijze steeds meer vetten toegevoegd dan strikt nodig, om zo een voldoende veiligheidsmarge te hebben. De juiste verhoudingen worden door middel van speciale tabellen berekend, de zogenaamde zeepcalculators.

Door deze producten in de juiste verhouding (via doseerpompen) en op de juiste manier samen te brengen, zal een chemisch proces optreden, een organische reactie die als “verzeping” of “zieden” bekend staat. In zeepziederijen gebeurde dit aanvankelijk in grote open ziedpannen. (6) Verder ingaan op dit proces veronderstelt evenwel al een goede basis aan scheikundige achtergrondkennis. We verwijzen in dit geval dan ook naar meer gespecialiseerde literatuur. Ook op Youtube vindt men een aantal filmpjes over hoe thuis op eenvoudige (maar niet noodzakelijk goedkope) wijze zeepjes te maken.

De zeep wordt vervolgens van de rest gescheiden door een proces dat bekend staat als het uitzouten. Door het toevoegen van (een) zout aan de reagerende ingrediënten zal de zich vormende zeep als het ware “onoplosbaar” worden gemaakt. Ze zal daarbij boven komen drijven. Vervolgens wordt de onderlaag (onderloog) met veel onzuiverheden (glycerine) weggepompt. Dit zuiveringsproces wordt 5, 6 x herhaalt, waarbij er steeds minder onzuiverheden in de onderloog bezinken. De zeep wordt dus als het ware “gewassen”. Vervolgens moet men nog het overtollige water uit de zeep systematisch verwijderd worden, de zeep in vlokken worden verwerkt, en vervolgens bv. in blokken of bollen worden verwerkt. Uiteraard kunnen aan de geproduceerde zeep ook nog natuurlijke of synthetische kleur- en geurstoffen worden toegevoegd.

Voetnoten

(1) Het sterk opkomend bedrijf van de gebroeders Lever uit Engeland sloot al snel akkoorden in dat verband met de Belgische vorst. Het liet ook een “stadje” bouwen in Belgisch Kongo, dat simpelweg als Leverville aangeduid werd. (nabijheid van Kikwit)

(2) Bv. Schrauth, Walther Dr.: Handbuch der Seifenfabrikation Berlin, Verlag Julius Springer, 1926 771 blz.

(3) bv. de Revue de Chimie Industrielle (Paris, Librairie Bernard Tignol) opgestart ca. 1890 tot minstens 1915

(4) Wikepedia-artikel over groene zeep 

(5) Scholieren werkstuk

(6) Nu gebruikt men meestal modernere processen waarbij de reacties continu en in gesloten reactoren plaats vinden.


C) Inventarisatie van zeepziederijen:

Springmenu naar de fiches

C.a) Vlaanderen

Dumortier; Eysermans Gebr.; Floren, Constant; Lotor (Lavandia ?); Raffinaderies du Nord; Royale, La; Schrijvers; Van Bouwel-Segers; Van Himbeeck Frères (Biekorf - La Ruche); Verheyden, Albert

Christeyns; De Coninck Gebr.; EenamiaEscaut, L´ (Raymond Bekaert); Goethals & Zonen; Grootaert; Meuleman, A.; Merly; Scaldiswerken; Sorie; Westerlinck-Vertonghen, B. 

Bogaerts-Nijs; Bruyninckx Frères; Remy
Carbonez-De Clercq; Cardinael (De Ster); D´Haese, Robert (De Regenboog); Dobbelaere & Soeurs; Flandria; Grijspeerdt; Mortier & Sengier (Huileries de Groeninghe); Vandaele; Vermeulen-Vispoel; Wybo-Martyn

C.b) Brussels Hoofdstelijk Gewest

Agsa (Actual Products S.A.); Barbanson, J.B.; Belge, Savonnerie -; Castor; Courtois; Couvreur; D.E.K. Laboratories; Economique, Savonnerie - ; Eeckelaers, Louis; Fromont Laboratoires (Neutrogena); Hammelrath, Ch.; Hanlet, A.J.; Heymans; Hugé; Hunin & Cie.; Jacques Fabrique de Savons Liquides; Jupiter; Latis; Lavaneuf; Leclercq, Robert; Liverpool Savonnerie (ex Dekens Frères); Médicale, Savonnerie -; Moderne, Savonnerie - / Moderne City; Moulard, Felix Ets. -;  Mottey & Pisart; Mullendorff; Palmafina (Purfina); Pascal & Cie. (Savonnerie Marseillaise); Pieret (Ancienne Fabrique de Mr. -); Progrès, Le - ; Rasse, F.; Rex; Riche, Louis & Cie.; Romain; Spongine S.P.R.L.; St. Louis; Van Damme-Moyersoen (Tonka); Vandermaelen (Kessel ´t Kint); Vièrge Noir; Wauters-Lemesre C.

C.c)
Wallonië

Avenir, Savonnerie L´; Bulle d´Or; Cristel; Dubois-Crépy; Frère Jos. & Jac. (Savonnerie La Rosace); Gigot Fils Ainé (Savonnerie de Chimay); Grande Savonnerie Moderne; Guyot Frères; Hosselet P. & Fils; Lallemand, Alfred; Lefebvre-Fourez; Modèle, Savonnerie -; Pollet; Polonaise, Savonnerie -; Sana ProductenVandeputte, Gaston; Van Ruymbeke (Savonnerie de Roeulx)

Crimedius, Vve. - & Cie.; Cristel & Haurens; De Boubers, F. & G., Maison -; Dubois Fils (Philoderme, Shelby); Dupont, L.; Gileppe, Savonnerie -; Henken, Valentin -; Libois, E.; Ney, Pierre; Phlox (Savonnerie - Parfumerie Vanbilden & Cie.); Pirnay, Jean; Renson; Rêve, Savonnerie Le - (A. Plaire); Rocourt; S.G.C. (Societé Générale CoopérativeSieglin, Ernest (Dr. Thompson); Svelt; Tensia; Thonet, Louis; Tobback, Jules; Velouderma; Vervier, G.

"Savonnerie environs de Muno"
Fabrique de Savon Vert & de Chandelles (Henri Gourmont); Mercier, Charles
Abeille; Africaine, Savonnerie - ; Laurent Frères (Savonnerie Continentale); Thomas (Savonnerie Britannique)

C.d) Belgisch Congo

Egger Frères (Palmegger); Niengélé, La; SAVCO (Savonnerie Congolaise) 

a) Vlaanderen

Provincie Antwerpen

Dumortier

Adres:
Samberstraat 3 Antwerpen (zie foto hierboven)
- verhuisde later naar de naburige Maasstraat 30-32 (zelfde gebouwenblok) Antwerpen

Oprichtingsjaar:
Bestond tot: bestaat nog steeds
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- PVBA-structuur
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:


Eysermans Gebroeders

Adres: Otterstraat 53, Turnhout
Oprichtingsjaar: voor WO 1 ?
Bestond tot: minstens tot 1915
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
– was ook beenhouwerij
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:


Floren, Constant

Voorlopig werd niet achterhaald of Constant Floren een producent of enkel verkoper was van het "extra zeeppoeder" Blanco. De onderstaande afbeelding is de enige tot hier toe bekende verwijzing naar zijn naam en het merk.

 

Lavandia
> zie Lotor

Lotor Producten (Lavandia ?)

Adres: Aertselaarstraat 158 - 166 Hoboken, Antwerpen
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: waspoeders, schoonheidszepen op basis van karnemelk
Merknamen:
- Lotor zeeppoeder (voor de volmaakte was) zowel voor de witte als de gekleurde handwas, maar aangeraden werd om elke kleur afzonderlijk te wassen
- Lotor karnemelkzeep (voor het bad) "voor de blanke huid van de vrouw, voor de teere huid van het kind" In het Frans werd de "blanke huid" vertaald in "teint velouté"

Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- ofwel waren er twee zeepziederijen in Hoboken, ofwel waren de Savonnerie Lavandia één en hetzelfde bedrijf. Deze laatste produceerde het wasmiddel Lotal (zie extra beeldmateriaal)
- de pakjes Lotor waspoeder vermelden weliswaar een "zeepziederij" in Antwerpen. Het pakje lijkt geïnspireerd op dat van het Nederlandse bedrijf "Het Klaverblad", dat eveneens een melkmeisje in Delftse kleuren afbeeldde.
- er is nog steeds een wasserij Lotor N.V. op het bovenstaand adres (n° 166) gevestigd
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

  


Collectie Industriemuseum, Gent 

Raffineries du Nord

Adres: Antwerpen
Oprichtingsjaar: 1868
Bestond tot: minstens tot 1912
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
– Heette tot minstens 1905 Koch & Reis
– omstreeks 1912 al werd niet meer naar die naam verwezen
Productengamma: zepen, scheikundige producten: soufre breveté anti-incrustant Reis; Générateurs multitubulaires Reis
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
– had ook een vestiging in Duinkerke
– deelname aan wereldtentoonstellingen in Bordeaux en Parijs, dus mogelijk lag eigenlijk het zwaartepunt van het bedrijf in het Departement du Nord in Frankrijk dan in Antwerpen, waar niettemin ook een "usine" was

Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:


Royale, La Zeepfabriek - (N.V.)

Adres: Polendam Beerse (langs het kanaal Dessel-Schoten)
Oprichtingsjaar: minstens sedert 1959 actief
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: zachte zeep, glycerine
Merknamen:
 D.B. (in pakjes van 1/2de kg
– Novita (in emmers of bussen)
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Schrijvers

Adres: Oostmalle (Malle)
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- uit reclame op luciferdoosjes blijkt dat dit bedrijf een samenwerkingsverband had met de zeepziederijen Cristel uit Gosselies en Luik
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:



Van Bouwel F. - Segers M. (Zeepziederij Familie -)

Adres: Mechelen Nekkerspoel
Oprichtingsjaar:
1857
Bestond tot: 1887
Oprichters: F. Van Bouwel & M. Segers (?)
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek: De site werd na de sluiting overgenomen door de conservenfabriek Le Soleil (zie elders op Retroscoop)
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:


Van Himbeeck Frères

Adres: Berchem, Antwerpen
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
- Biekorf - La Ruche: zeep voor linnen en ander gebruik
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Extra beeldmateriaal:


Verheyden, Albert

Adres: Gasthuisstraat, nr. ? Turnhout
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters: Albert Verheyden (1859-1927) zeepzieder en handelaar in koloniale waren
Directie- en kaderleden: nvt
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Extra beeldmateriaal:

Provincie Limburg

Provincie Oost-Vlaanderen

Bekaert, Raymond
> zie Escaut, l´ -

Christeyns

Adres: Gent
Oprichtingsjaar: 
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
- Fit (pakjes van 100 gr.) vermoedelijk uit de 1960´s, maar werd ettelijke jaren geproduceerd, mogelijk tot in de 1980´s.
- Zuivere Marseillezeep: in zakjes van doorschijnend plastic (zie collectie Industriemuseum, Gent)
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- handelsregisternummer H.R. Gent 513 86
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

De Coninck Gebroeders Zeepziederij

Adres: Temse
Oprichtingsjaar: minstens actief sinds 1911
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
het uitgebreide productengamma doet meer dan vermoeden dat de firma niet alles zelf produceerde maar ook verschillende producten enkel verhandelde (bv. Amerikaanse petroleum)
- zepen: groen-bruine zeep, diaphane zeep, wasbrokken en waspoeder
- chemische producten: soda en zout, Naamse kalk, Amerikaanse petroleum, quinquet-, raap- en lijnolie, lijn-, raap- en Kempkoek en poer, (?), scheikundige meststoffen en guano, cement en Hollandse tiras (?)
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:


Eenamia Ets. - 

Adres: Ename
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters: Boorens, G. & A.
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: toilet- en scheerzepen, poetsmiddelen
Merknamen:
- Brio schuurpoeder
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- in de erfgoeddatabank Erfgoedinzicht zijn enkele items van deze producent terug te vinden, de zepen helaas zonder verpakking. Merken zijn voorlopig dus niet bekend.
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:


Escaut l´ (Raymond Bekaert)

Adres: Oudenaarde ("Eyne-lez-Audenarde")
Oprichtingsjaar: minstens sedert 1933 actief
Bestond tot:
Oprichters: Raymond Beakaert (?)
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Extra beeldmateriaal:

 

Goethals & Zonen

Adres: Gentse Steenweg 57 Petegem Deinze
Oprichtingsjaar:1875
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: ook koffiebranderij en kruidenierswaren
Merknamen:
- Prima zeep (waspoeder ?)
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- H.R. Gent 7139
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

Grootaert

Adres: Drongen
Oprichtingsjaar: bestond minstens sedert 1936 maar het H.R. nummer (zie Varia) doet vermoeden dat de firma uit de 19de eeuw dateert (?)
Bestond tot: zeker tot in 1950
Oprichters: Gaston & René Grootaert (gebroeders)
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: Fabriek van Scheikundige Producten Zeepziederij produceerde Soda, Glycerine en vetzuren
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- H.R. Gent 560
- PVBA structuur
- in de collectie van het Industriemuseum Gent bevindt zich een gegalvaniseerde emmer van Grootaert waarin zeep verkocht werd. Hierop dienden de kopers een soort "leeggoed" te betalen dat ze terugkregen als de emmer weer werd ingeleverd
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:


Meuleman A.

Adres: Rue du Cornet de Poste, 72 Gentbrugge
Oprichtingsjaar: 1858
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:



Merly (Laboratoires Merly)

Adres: Heirweg Zuid 97,Zwijnaarde
Oprichtingsjaar: 1947 (aanvankelijk in St. Amandsberg (Gent)
Bestond tot: ca. 1965 (?)
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: waspoeders, scheerzeep, brillantine, haarkleuringen, toiletzepen, vaste en vloeibare boenwas, vernieuwer
Merknamen:
– Merly zeepvezels voor wollen stoffen
– Merly speciaal product voor nylonkousen
– Merly voor alle tedere stoffen
 Merly Nieuwwas-Droogwas Was in oplossing voor alle tedere stoffen
 Merly toiletzeep voor teergevoelige huid
– ...

Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur: zie voor meer uitleg en heel wat meer afbeeldingen het apart artikel over Merly op Retroscoop
Extra beeldmateriaal:

Palmafina (Purfina)
> zie Brussel
Hoewel er zich een raffinaderij van Palmafina in Ertvelde bevond, was de sociale zetel van deze dochteronderneming van Purfina in Brussel gevestigd.

 

Scaldiswerken

Adres: Ruien (nabij Oudenaarde)
Oprichtingsjaar: minstens sedert 1952 actief
Bestond tot: 
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
- de omschrijving "departement Savons" doet vermoeden dat de firma nog op andere terreinen actief was
Merknamen: Scaldis malse zeep (40 % lijnolie)
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- H.R. Oudenaarde 1132
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Sorie

Adres: Molenstraat 72 Wondelgem Gent
Oprichtingsjaar: minstens sedert 1954 actief
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: zeep, soda, stijfsel
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- H.R. Gent 62543
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:


Westelinck-Vertonghen, B

Adres: Appels (Dendermonde)
Oprichtingsjaar: minstens sedert 1935 actief
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

Met het oog op het ooit bereiken van volledigheid:
Een reeks illustraties geven aan dat er in Hamme twee zeepziederijen zijn geweest, één in de Kerkstraat en één het Jagersstraatje. Voorlopig is verder niets geweten over deze twee in onbruik geraakte bedrijfjes.

Daarnaast zou er volgens een heemkundige ook een zeepziederij in Deurle zijn geweest. Deze zou zich in de 19de eeuw hebben bevonden in wat later Café Terminus werd, op de hoek van de Kortrijksesteenweg en de Lijnstraat. Voor een afbeelding en korte uitleg verwijzen we door naar de Erfgoedbank Leie Schelde. Het zou gaan om het hoge huis rechts.


Provincie Vlaams-Brabant

Bogaerts-Nijs

Adres: Tienen
Oprichtingsjaar: minstens sedert 1874 actief
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- een oude omslag geeft aan dat er ook in Tienen een "savonnerie" moet hebben bestaan. Momenteel ontbreekt elke andere aanwijzing
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Bruyninckx Frères Zeepziederij

Adres: Schaffense Poort, Diest
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
- een zeldzame ansichtkaart van het binnenplein geeft een idee van de grootte van de installaties, en toont 8 werknemers en een transportkar
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:


Remy

Adres: Wijgmaal
Oprichtingsjaar: 
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: stijfsel, lijmen, deegwaren, waspoeders
Merknamen:
- Remy waspoeder
- Pronil waspoeder voor nylon
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
- de geschiedenis van Remy kwam reeds uitgebreid op deze website aan bod. We verwijzen hierbij dan ook naar deze twee bijdrages (deel 1 en deel 2-3-4) voor meer achtergrond over deze  multinational
Extra beeldmateriaal:

 

Varia

Volgens de Inventaris Onroerend Erfgoed was er ook in de Jan-Pieter Minckelerstraat in Leuven voor WO 2 een zeepziederij. Deze werd blijkbaar beschadigd tijdens de oorlog, want na WO 2 werd deze fabriek “heropgebouwd” (1946) Omdat de naam voorlopig onbekend is, kan er voorlopig nog geen fiche aangemaakt worden.

Provincie West-Vlaanderen 

Medio 19de eeuw waren er tussen de 30 en de 40 zeepziederijen in West-Vlaanderen. 

Carbonez - Declercq

Adres: Poststraat, 5 Roeselare
Oprichtingsjaar: 
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:
 

Cardinael / “De Ster”

Adres: Predikherenrei
Oprichtingsjaar: 1906
Bestond tot: 1969
Oprichters: Fam. Cardinael
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: 

Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
- gebouwen b
estaan deels nog, deels omgevormd tot lofts
Varia:
Bronnen en verdere literatuur: Archeo Net Vlaanderen / Flickr
Extra beeldmateriaal:
 

D´Haese, Robert (Zoutkeet - Zeepziederij De Regenboog)

Adres: Reepkaai, 3 Kortrijk
Oprichtingsjaar: minstens sedert 1924 actief
Bestond tot: minstens tot 1965
Oprichters: D´Haese, Robert & Zoon
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
- chemische producten: sodakristal, kleuren en vernissen
- zepen: "specialiteit van witte amoniakzeep voor het wassen van wollegoed en flanellen
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- een omslag van de firma vermeldde dat D´Haese de firma had overgenomen van De Zuttere-Hofman
- de Reepkaai vormt een kruispunt met de Budastraat, waarin zich twee andere zeepziederijen bevonden: Vermeulen-Vispoel op het nr. 8 en Dobbelaere & Soeurs op het nr. 51.
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

De Zuttere - Hofman
> zie D´Haese, Robert

Dobbelaere & soeurs

Adres: Budastraat 51, Kortrijk (op de hoek met de Capucijnenstraat)
Oprichtingsjaar: 1842 (toestemming provinciebestuur)
Bestond tot: minstens tot in 1914, voorlopig geen informatie voor de periode na WO 1
Oprichters: Désiré Dobbelaere
Directie- en kaderleden: blijkbaar waren ook de zussen van de oprichter in het bedrijf actief
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
- uitgerust met een grote ketel, twee kachels, een weegschaal en 16 kuipen
Varia:
- minstens 3 arbeiders
- niet te verwarren met het Nederlandse Dobbelman
- in dezelfde straat bevond zich op het nr. 8 de zeepziederij Vermeulen-Vispoel, ook bekend als "Aux trois clefs". De Reepkaai (zie zeepziederij D´Haese) vormt een kruispunt met de Budastraat
Bronnen en verdere literatuur:
- Beeldbank Kortrijk
Extra beeldmateriaal:

 

Flandria

Adres: Toekomststraat, 12 Wervik
Oprichtingsjaar: 1912
Bestond tot:
Oprichter: Gerard Billet
Sleuteldata:
- 1912: oprichting door Gerard Billet begon met 10 m² en een productie van ongeveer 10 - 15 ton / maand
- 1942: overgekocht door André D´Halluin: installaties worden uitgebreid tot 1200 m²
- 1958: wordt een PVBA met maatschappelijke zetel Stationsstraat 19 Wervik
Productengamma: zeep in vlokken, zeep in naalden, toiletzepen, huishoudelijke zepen
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:
 

Grijspeerdt

Adres: Teerlingstraat 9-11 Roeselare
Oprichtingsjaar: 1886
Bestond tot: bestaat nog steeds
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
- 1901: de huidige installaties werden grotendeels in 1901 gebouwd
- 1956: afbraak van een herenhuis
- 1958: toevoeging garages op de binnenkoer en opslagtanks
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
- Inventaris Onroerend Erfgoed
Extra beeldmateriaal:
 

Mortier, J. & Sengier A. (Huileries de Groenighe)

Adres: St. Janslaan (Boulevard St. Jean)
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters: J. Mortier & A. Sengier
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
- koolzaadolie, lijnzaadolie
- boenwaszeep (?)
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- een etiket van de boenwaszeep Groeninghe vermeldt het niet specifiek, maar de naam laat een verband vermoeden met de vooroorlogse Huileries de Groeninghe. In het interbellum verkocht die enkel natuurlijke oliën. Na WO verscheen dan opeens een "boenwaszeep"
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

Regenboog, De (Zoutkeet - zeepziederij)
> zie D´Haese, Robert

Trois clefs d´Or
> zie Vermeulen-Vispoel

Vandaele

Adres: Menen
Oprichtingsjaar: 1845
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
– (minstens sedert 1923 o.l.v. Charles Vandaele
Productengamma: 1920´s:
– zepen
– chemische producten waaronder “huiles (a bruler)”, 
“saline”, glycerine, vetzuren (“acides gras”), soda (“cristaux de soude”), 
kalk (“chaux”) die (vaak ?) een rol spelen bij de productie van zeep
Merknamen:
– CéVé Waspoeder uit de 1950´s "voor baby´s linnen": de naam verwijst natuurlijk naar de initialen van Charles Vandaele
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- bedrijf had na WO 2 een N.V. structuur
- de firma maakte reclame via een Publibel (nr. 1140) op gele briefkaarten

Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Vermeulen-Vispoel
Later Vermeulen-Gheysens (ook: “Aux trois clefs d´Or”)

Adres: Budastraat 8, Kortrijk
Oprichtingsjaar: 1811 ?
Bestond tot:
Oprichters:
–  
Adrien Vermeulen
–  de zaak werd verder gezet en uitgebreid door zijn zoon Eduoard Vermeulen en diens vrouw Rosalie Gheysens, die op hun beurt later door hun zoon Victor opgevolgd werden
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
- het hoofdhuis met trapgevel vermeldde het jaartal 1671, met op de gevel ook de drie sleutels die de alternatieve naam van deze zeepziederij verklaren. Achter dit hoofdhuis was een hoge (vierhoekige ?) schoorsteen te zien. Dit gebouw is ondertussen al lang afgebroken
Varia:
- bevond zich in dezelfde straat als de zeepziederij Dobbelaere & Soeurs op het nr. 51. De Reepkaai (zie zeepziederij D´Haese) vormt een kruispunt met de Budastraat
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:
 

Wybo-Martyn

Adres:Germain Hoetstraat 29-31 Roeselare
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: zeepvlokken
Merknamen: Wyma zeepvlokken ("bevat 80 % vetzuren") 500 gr. Net
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- handelsregisternummer H.R. 15019
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

  

Varia

Daarnaast waren ook actief in W-Vlaanderen:

- Zeepziederij G. Calewaert te Kortrijk (minstens sedert / tot 1916). Dit bedrijf kreeg hier geen fiche toegewezen, omdat de enige aanwijzing voor haar bestaan, een oude omslag enkel vermeldt dat het "industriële zepen" maakte, en zich dus niet op huishoudens richtte.

- een zeer onduidelijke afbeelding van een brief met een stempel in paars inkt suggereert dat er ook een "Fabrique de bleues et de savons de Wervicq" (?) is geweest. 

- een Nels ansichtkaart uit een reeks die de schade die ons land tijdens WO 1 opliep toont een kapotgeschoten "soap factory" in Diksmuide. Het is vooralsnog niet geweten wie die voor de oorlog opstartte, en of het bedrijf zich op huishoudens of de industrie richtte.
- de Inventaris Onroerend Erfgoed maakt ook nog melding van
volgend bedrijf.
 

Brussels Hoofdstedelijk Gewest

AGSA Actual Products S.A.

Adres: 199 - 201 av. Georges Henri-laan Woluwe
Oprichtingsjaar: de foto hierboven lijkt uit de 1930´s of 1940´s te dateren, o.a. afgaande op de bestelwagen links en de haartooi van de man rechts.
Bestond tot: minstens tot 1953 (op basis van gedateerde handelscorrespondentie) De tot hiertoe gekende verpakkingen tonen ook reeds Nederlands volgens de nieuwe spellingsregels van ca. 1947 (wast, niet "wascht" enz.)
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
- Agsa: de firma bracht de pakjes uit in twee groottes, pak n° 1 was goed voor 50 liter water, pak n° II voor 100 liter: product om wol, zijde, nylon en "tedere" stoffen te "hernieuwen" (zie foto bovenaan). Het product "ontvlekt, reinigt, wast in ´t nieuw". Het bevatte "geen alcali (bijtend product" en was daarom "het eerste werkelijk onschadelijk product voor het wassen" van voornoemde stoffen.
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- H.R. Brussel 182 900 Vreemd genoeg vond de producent het niet nodig zich verder te identificeren: geen firmanaam, geen adres... Wel werd in een later stadium op de pakjes verduidelijkt dat het om een Belgisch product ging
- de firma trachtte de verkoop te stimuleren door een tweede pak tegen een verminderde prijs voor te stellen (2 pakken voor 15 fr. i.p.v. 21,80 fr. enz.)
- afgaande op Google Streetview lijkt het oorspronkelijk gebouw niet langer te bestaan, ten minste indien de huisnummers doorheen de jaren niet wijzigden.

Bronnen en verdere literatuur: handelscorrespondentie AGSA door middel van een reclamekaartje (1953), zie extra beeldmateriaal
Extra beeldmateriaal:

  


Reclame uit 1948
(Femmes d´Aujourd´hui)

Barbanson, J.B.

Adres: rue des Roses 29 “Faubourg de Laeken” (Laken)
Oprichtingsjaar: 19de eeuw (porseleinkaart)
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
– een porseleinkaart vermeldt een zekere Mr. Labiaux als vertegenwoordiger.
Sleuteldata:
– jaartal ?: J.B. (Jean Baptiste ?) Barbanson neemt een fabriekje van een zekere E. De Bremaecker over.
Productengamma:
- zepen
- lijmen
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Belge, Savonnerie - (N.V.)

Adres: Brussel (sociale zetel)
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- de firma liet blijkbaar enkele ansichtkaarten bij Nels drukken
Bronnen en verdere literatuur: voorlopig wijzen enkel een paar ansichtkaarten en een aandeel op het bestaan van dit bedrijf. Nergens wordt een adres vermeld, specifieke zepen blijven voorlopig onvindbaar. 
Extra beeldmateriaal:


Castor

Adres:
- Elisestraat 101, Brussel: dit werd later:
- Cesar Franckstraat, 64 
Brussel
Oprichtingsjaar: minstens sedert 1933 actief
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:


Courtois

Adres: Chée d´Etterbeek 87, "Faubourg de Namur" Brussel
Oprichtingsjaar: 19de eeuw (cf. porseleinkaart)
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
- zepen
- parfums
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:


Couvreur

Adres:
- r
ue de Waelhem nr.72-76 Schaarbeek (1939)
- rue de Waelhem nr. 68-76 Schaarbeek (1953) 
Schaarbeek
Oprichtingsjaar: sedert 1903 in de Waelhemstraat (nrs.70-76)
Bestond tot: minstens tot 1958
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
- René Couvreur Afgevaardigde Beheerder in 1953
Sleuteldata:
- ca. 1903: aanwezig in de Waelhem straat
- ca. 1941: uitbreiding van de site met een nieuwe fabriek (zie foto hierboven)
- 1958: deelname aan de Expo ´58 van Brussel, waar het productieproces van toiletzepen werd getoond (zie extra beeldmateriaal) De "aangename verrassing" was wellicht één of meerdere zeepjes.

Productengamma: huishoudzepens, waspoeders, bleekspda, schuurpoeders, cosmetica
Merknamen:
Muguet de Mai / Meiklokje: schoonheidszeep: normale zeep 90 gr., extra grote: 140 gr. (groene verpakking)
Oeillet de Mai: schoonheidszeep in een gelijkaardige paars-roze verpakking. Bouwde verder op het commercieel succes van het oudere Muguet de Mai
Violette de Maischoonheidszeep in een gelijkaardige blauwe verpakking. Bouwde verder op het commercieel succes van het oudere Muguet de Mai

d´Or Zeep met geparfumeerde glycerine, o.a. voor de was.
Wellicht in de 1970´s, dus in feite buiten de periode die in deze inventaris bestreken wordt, bracht Couvreur ook een schoonheidszeep "d´Or" uit, "un savon de GRAND PARFUMEUR au parfum "HAUTE COUTURE". (zie stempel extra beeldmateriaal)
Lavor (pakjes van 250 gr.)
Saco (lave blanc comme neige): voor de witte was
Wavi (le savon complet) / Nouveau Wavi (pakjes van 250 gr. (minstens sedert 1946, onder de slogan "Il est revenu": un produit d´avant guerre" wat er op wijst dat het product reeds in de 1930´s bestond) kon zowel voor de witte was, wolgoed, zijden stoffen, gekleurde stoffen als tijdens de vaat gebruikt worden
Wavi Bleu: wast nog witter
As (zachte zeep met chlorophyl) zakjes van 1 kg. (vroege 1950´s)
Plastic (zachte zeep) zakjes van 1 kg. (vroege 1950´s)

Daarnaast produceerde de firma ook nog:
Curtou (poudre à recurer) in kartonnen strooibus type "Vim"
Primo (bleeksoda)
Ondula Shampoo (1950´s)
Muguet de Mai Shampoo
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
– handelsregisternummer H.R. Brussel 55976
 de firma maakte in de 1950´s veel reclame voor Meiklokje / Muguet de mai, bv. in het gratis reclameblad Publipost
– de fabrieksgebouwen bestaan nog steeds, maar bieden thans als "La Savonnerie" onderdak aan een reeks andere bedrijven. Aan de overzijde van de straat was nog industrie, nl. een reeks gebouwen van de brouwerijen Haecht en Palmboom
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:


Foto´s Benoit Vanhees

Toiletzepen

   


Collectie Industriemuseum, Gent


Collectie Industriemuseum, Gent 

  

 

Waspoeders en huishoudzepen

  

  

  

    

D.E.K. Laboratoires

Adres: 
Oprichtingsjaar: 
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: "zeepachtige pasta voor de handen"
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

De Wannemaeker, Alfred
> zie Medicale, Savonnerie -

Dekens Frères
> zie Liverpool

Economique, Savonnerie -

Adres: rue des Ailes 60, Schaarbeek
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
- een enveloppe vermeldt dat dit vroeger de firma "Ets. C. Bernard uit Ath was. Het is vooralsnog niet geweten of dat eveneens een zeepziederij was.
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Extra beeldmateriaal:

 

Eeckelaers, Louis


Foto Benoit Vanhees, 2019

Gezien de hoeveelheid informatie en afbeeldingen die over deze firma bestaan, is een apart artikel eigenlijk aangewezen. Dit wordt overwogen maar zal afhangen van de nog beschikbare tijd dat Retroscoop nog aangevuld kan worden. Ten voorlopige titel wordt hier al het meest relevante beeldmateriaal bijeen gebracht.
Adres:
– Burelen: Rue Gillon straat 63, later 59-61, ook 47 St Joost
– Fabriek: Rue du Moulin Molenstraat 30-32
Oprichtingsjaar: 1850
Bestond tot:
Oprichters: Louis Eeckelaers
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
- 1850: oprichting door Louis Eeckelaers, parfumeur
- 1855: deelname aan een internationale tentoonstelling te Parijs
- 1856: deelname aan een internationale tentoonstelling te Brussel
- 1862: Exposition Universelle de Londres: deelname
- 1874: lancering van de zeep voor baby´s Rosée Printanière
- 1889: Exposition Universelle de Paris
- 1910: Exposition Mondiale de Bruxelles (Wereldtentoonstelling) hors concours, membre du Jury
- 1935: Exposition Mondiale de Bruxelles: aanwezig in de Belgische afdeling in het Pavillon de la Parure et du Textile
Productengamma:
– toiletzepen
– medicinale zepen
– huishoudzepen
– babypoeder (talk)
– babylotions (in tube)
– Eau de Cologne
– Parfum

Merknamen:
Toiletzepen / nummer gekend
n° 33     Suc de fraises
n° 73     Laitue & Glycerine
n° 77     Bouquet de violettes
n° 103? Lavande (nr. moeilijk ontcijferbaar)

n° 112   Poudre Surfine
n° 141   Rosée Printanière (° 1874)
n° 149   Violettes des Bois
n° 188? Crême de Lait de Roses
n° 196   Savon de la Havane au Miel Rosat
n° 229   Savon Surfin
n° 268   Lilas Mauves

Toiletzepen / nummer onbekend
à l´Eau de Cologne (minstens sedert 1948)
Pois de Senteur

Savon Exquis au bouquet de violettes
Lavande (mogelijk 183 of 185 ?)

Medicinale zepen

Na WO 2, een uitgebreid gamma, zie extra beeldmateriaal (sit. in 1951), waaronder:
Savon Médicamentaux Phéniqué

Huishoudzepen

Zepen onbekend type

Le Moulin (n° 149) (tweede maal dat de firma dit nummer gebruikte)
Congo Palm zeep

Baby lotionsRosée Printanière in tube

Babypoeder: Rosée Printanière talk in strooibus

Parfums: Muguet

Eau de Cologne
Bijzonderheden fabriek:
- ten minste het hoofdgebouw bleef bewaard
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
fiche Irismonument met enkele zeer interessante zwart-wit foto´s van het interieur van het fraai versierde hoofdgebouw en van de installaties erachter
- I.V.A.I.B., Inventaire visuel de l´Architecture Industrielle à Bruxelles, Saint-Josse-ten-Node, AAM, Brussel, 1980-´82 fiche 24
Extra beeldmateriaal:

Bedrijf

factuurhoofden uit respectievelijk 1909 en 1955

Zepen

 

Medicinale zepen

Huishoudzepen (?)

Baby-producten

   
Op gegeven moment werd de naam "Rosée Printanière"
op deze blikjes met talk toegevoegd. De verpakking
werd na WO 2 grondig herbekeken...

 

Cosmetica

  

Cadeausets

 

Fromont Laboratoires (Neutrogena)

Adres: Av. Jean Dubrucq, 132 Brussel 2
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters: Apotheker - (bio) chemist Edmond Fromont
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
- toiletzepen
reclames van Fromont tonen ook "Unico" scheerzeep, maar het is vooralsnog niet geweten of de apotheker-chemicus deze ook zelf produceerde of enkel verdeelde
Merknamen:
- Neutrogena: formule du pharmacien - chimiste Fromont, breveté mondialement: pH 7,5 (neutraal): het was blijkbaar een polyvalent inzetbare zeep, want de reclame beweerde dat het kon gebruikt worden als "crême tegen rimpels, haarwasmiddel en tandpasta" !
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- bedrijfsstructuur: p.v.b.a.
- het product trok een Amerikaanse verkoper aan, die een nieuwe en zeer succesvolle marktetingstrategie voor Neutrogena voorstelde. Het product wordt vandaag de dag nog steeds verkocht, maar vreemd genoeg wordt meer naar Noorwegen dan naar de Brusselse apotheker verwezen. Mogelijk was dat een deel van de nieuwe marketingstrategie. 

Bronnen en verdere literatuur:
- ongedateerde folder toegevoegd in de verpakkingen "Neutrogena Transparent, Neutralisant": vermoedelijk eind 1960´s, vroege 1970´s. De folder geeft aan dat Fromont de formule "enkele jaren geleden" op punt had gesteld. (het reclamekaartje in het extra beeldmateriaal opgenomen spreekt van een "Eenige" niet alkalische zeep: is dit een ongelukkige taalfout of wijst dit inderdaaf op "oude spelling", wat het kaartje zou dateren van voor 1947 (?)
Extra beeldmateriaal:

 

Hammelrath, Ch.

Adres: Chaussée d´Anvers 157 Brussel
Oprichtingsjaar: 19de eeuw (bestaan bekend dank zij een proseleinkaart)
Bestond tot:
Oprichters: Charles Hammelrath (?)
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: de volledige naam van het bedrijf geeft aan dat dit bedrijf naast “savon mou” ook “colles fortes” en “collettes” (?) produceerde.
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Hanlet, A. J. Parfumerie - Savonnerie

Adres: Brogniezstraat, Brussel
Oprichtingsjaar: 1896
Bestond tot: minstens tot 1920
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Heymans Ph. & J. Savonnerie - Huilerie

Adres: Anderlechtsesteenweg, 131-135 Brussel
Oprichtingsjaar: minstens sedert 1934 actief
Bestond tot:
Oprichters: Ph. & J Heymans
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: huishoudelijke zepen
Merknamen:
– Savon mou / Zachte zeep (minstens vanaf 1934, zie briefhoofd in het  extrra beeldmateriaal)
– Savon en poudre

Werden verkocht in kartonnen doosjes (rood-wit dambord patroon) met Historia punten of in witte emaille emmertjes
– Cler Glycerine (minstens vanaf 1955) (in de laatste jaren van Heymans in doorzichtige plastic zakken van 2 kg. (zie extra beeldmateriaal)
– Mousse Neige Glycerinezeep voor de was, vloeren, vinyls, linos (in pakjes van 1 kg)

Bijzonderheden fabriek:
 fiche Inventaris Bouwkundig Erfgoed Brussels Hoofdstedelijk Gewest
– “Zeepziederij en deglycerinatie”
– had een bijhuis in Antwerpen (Ovide Wuyts Moonsstraat 24)
Varia:
– bedrijfsstructuur: N.V.
– een aantal "hedendaagse" architecten hebben zitten stoeien op de voormalige site en hebben de nrs. 133-135 herschapen in iets waarop ze blijkbaar bijzonder trots zijn. Een paar "prestigieuze" architectuurprijzen worden daarbij als schild en pilum gebruikt om alle eventuele kritikasters tot andere gedachten te brengen.

Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Foto´s Benoit Vanhees, ca. 2015

   

    

 

Hugé

Adres:
- rue de la Céramique 14 (omstreeks 1916)
- rue de Hollande 51, Brussel
Oprichtingsjaar: bestond minstens vanaf 1916
Bestond tot: bestond minstens tot 1919
Oprichters: Arthur (?) Hugé Ingénieur-chimiste
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
– Savons mous
– Savons genre Marseille
– Savons de toilette
– Savons blancs
– Savons industriels
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
– Reclamekaart vermeldt ook expliciet “export”
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Hunin & Cie.

Adres:
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters: Os. Hunin (Oswald ? Oscar ?)
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen: Domestic (huishoudzeep voor textiel)
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

   

Jacques (Fabrique de savons liquides)

Adres:
- Boulevard Charlesmagne 9, Brussel (minstens sedert 1933°
- Avenue de la Reine 246, 
Brussel (minstens sedert 1937)
Oprichtingsjaar: bestond minstens vanaf 1933
Bestond tot:
Oprichters: J. Jacques
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
- vloeibare zepen in bussen van 1, 2 of 2,5 liter
- de firma produceerde ook het schuurmiddel Politou, maar het is niet geweten of het deze verdeelde of effectief produceerde.

Merknamen:
- de bidons waren niet bedrukt en hadden geen etiket. Uit de tot hiertoe geziene briefwisseling van het bedrijf blijkt hun zeep geen naam te hebben meegekregen. Mogelijk ging het om industriële zepen en hoort deze firma dan ook niet in deze inventaris ?
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Jupiter
> zie ook Lavaneuf

Adres:
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: huishoudzeep
Merknamen: Jupiter (pakjes van ca. 250 gr.)
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- de pakjes (huishoud)zeep bevatten geen enkele aanwijzing over wie de producent ervan was. De tweetalige "tekst" op de doos laat vermoeden dat het om een Belgisch bedrijf ging. Het pakje bevat enkel een handelsregisternummer (4421, een laag nummer, dus mogelijk een oud bedrijf.) Het is echter onduidelijk of dit het H.R. nummer was van een verdeler, een opdrachtgevern een importeur enz.
- opmerkelijk is dat Jupiter een zeer gelijkaardige verpakking had als de huishoudzeep van Lavaneuf (zie aldaar), hoewel deze producent een ander H.R. nummer had. Momenteel is trouwens ook nog niet geweten waar Lavaneuf gevestigd was.
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

 

Latis Savonnerie Zeepziederij

Adres: Anderlecht (langs het ABC-kanaal, richting Charleroi)
Oprichtingsjaar: vroege 1900´s (?)
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: zepen, vermoedelijk huishoudzepen (cf. kubusvorm, op reclamekaartje in het extra beeldmateriaal te zien)
Merknamen: Latis
Bijzonderheden fabriek:
- gelegen langs het kanaal Antwerpen Brussel Charleroi. Op de enige bekende ansichtkaart (bovenaan: detail van kaart in het extra beeldmateriaal) kan men zien dat de "bureaux" zich rechts bevonden, en dat op de muren de woorden "Paris" en mogelijk "Exportation" te lezen zijn. Op de achtergrond is een schouw te zien, maar het is niet duidelijk of die nog tot de Latis-site behoorde.
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

Lavaneuf

Adres:
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
- waspoeders
- huishoudzepen
Merknamen:
- Lavaneuf waspoeder met "Novium", een gedeponeerd merk
- Lavaneuf waspoeder voor de fijne was
- Lavaneuf huishoudzeep
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- voorlopig laat enkel het handelsregisternummer toe om deze firma in Brussel en omgeving te situeren: H.R. Brussel 101 386
- de firma gebruikte een gelijkaardige verpakkingsdoos voor haar huishoodzeep als Jupiter, ook uit Brussel. (zie aparte fiche Jupiter) Het H.R. nummer van Jupiter is volledig verschillend aan dat van Lavaneuf, het is dus vermoedelijk niet de oude naam (?)
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

   


Leclercq, Robert Savonnerie

Momenteel is niet geweten of het bedrijf, gevestigd in de avenue des Anciens Etangs 96, Vorst zich richtte op huishoudens of industrie met zijn zepen.

Liverpool, Savonnerie de - S.A. (ex Dekens Frères)

Adres: rue de Liverpool nr. 23-25-27 te Molenbeek
Oprichtingsjaar: 1875
Bestond tot: minstens tot 1919
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
- zachte bruine zeep ("savon brun mou")
- chemosche producten, waaronder soda ("cristaux de soude"), zuiver tafelzout ("sel fin de table"), gewoon zout ("
sel ordinaire")
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur: 

Extra beeldmateriaal:

Marseillaise, Savonnerie
> zie Pascal & Cie.

Médicinale, Savonnerie

Adres:
- Chaussée de ? (verborgen door een etiket over de tekst), 446 te Jette
- rue Birmingham, 22 te Brussel
Oprichtingsjaar: 1888
Oprichter: Alfred De Wannemaeker
Sleuteldata:
- een briefhoofd vermeldt "Ancienne Maison Edmond Redant"
Productengamma:
Merknamen:
- Savon Automatique "La Cygogne"
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Extra beeldmateriaal:
 

 

Moderne, Savonnerie - / Moderne City

Adres:
Van Volxemlaan, 316 / Pont de Luttre (zeker al in de vroege 1920´s)
- rue Birmingham, 40 (later ?)

Oprichtingsjaar: 1875
Bestond tot: minstens tot 1922
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
- zepen
- chemische producten: sodakristallen, sodacarbonaat (Solvay), fijn zout, zout
Merknamen:
- Cristal savon
- Diaphane
- Modern soap
- Marseille

Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

Moulard, Felix Ets.

Adres: rue Bara, 6 Brussel (afgebroken grote fabriekssite)
Oprichtingsjaar: 1895
Bestond tot:
Oprichters: Felix Moulard
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
- cosmetica: medicinale shampoo (anti-luizen enz.) (La Milanaise)
- semi farmaceutisch, huidverzorgend product op basis van kamelenvet, ook tegen huidwonden enz. (La Gerçuria)
- chemicaliën: ontvlekker (Sassi)
- vloeibare zeep / detergent voor wollen stoffen
Merknamen:
- Be-Bop
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:


 

Mottey & Pisart

Adres: Schaarbeek
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:
 

Mullendorff

Adres: rue Terre Neuve 130 Brussel
Oprichtingsjaar: 19de eeuw (bestaan bekend dank zij een porseleinkaart)
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: de omschrijving op de porseleinkaart geeft een goed idee van de activiteiten van deze handelsfirma en van dit bedrijf:
Maison de commission en gros Dépôt de parfumerie fine de France et Etrangère, bourses en soie et perles, Brosserie, Eponges, Peignes, Ganterie, Bretelles” en “Fabrique de savons parfumés ordinaires, Windsor, Bristol, Savon jaune Anglais, Huille et graisse industrielles”
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:


Palmafina / Purfina

Adres:
– Handelsstraat, rue du Commerce 111, Brussel (burelen)
– Wetstraat, rue de la Loi 33
de raffinaderij zelf echter bevond zich in Ertvelde-Rieme
Oprichtingsjaar: 1931 als dochteronderneming van Petrofina, dat zelf in 1920 ontstond. (zie bronnen en verdere literatuur)
Bestond tot:
Oprichters: Purfina-directie
Directie- en kaderleden:
- Arthur Leon Schockaert (1892-1930) "caissier" op de site te Ertvelde-Rieme, voortijdig overleden
Sleuteldata:
Productengamma:
– plantaardige en dierlijke geraffineerde oliën en vetten
– tafelolie (Prinsor)
– margarine voor industriële toepassingen (Clipex, Petri, Simba, Simba Dessert, Tourex, Videx, Volumex,...)
– margarine voor huishoudelijk gebruik (Ina, Super Dorée,...)
 

– op reclamekaartjes wellicht uit de 1930´s (crisisperiode ?) onderstreepte de firma trots haar op en top Belgisch karakter: “De plantations du Congo-Belge aux consommateurs belges par de la main d´oeuvre belge.

Merknamen:
Delca: (vlokkenzeep “savon en pailettes”) 1930´s
How: waspoeder voor de was en de afwas
Palmex: (huishoudzeep in "(dubbele) brik"-vorm: “savon de ménage”) Dit moet een groot succes zijn geweest, die door heel wat mensen die de oorlog hebben meegemaakt op zolders en in voorraadkasten werden bewaard voor mocht er alweer een oorlog uitbreken. Vandaar dat vaak ongeopende verpakkingen in (vrij) goede staat opduiken op rommelmarktjes en online veilingsites.

Palmor: (poederzeep “savon en poudre”)
Safi: (bleekmiddel: “blanchit sans soleil”) minstens sedert 1947 (zie gedateerde reclame in Femmes d´Aujourd´hui in het extra beeldmateriaal)
Bijzonderheden fabriek:
– Palmafina was in feite enkel een distributiemaatschappij van tafelolie, margarine en zeepproducten die Petrofina aanvankelijk in haar kleine raffinaderij in Ertvelde (nabij Gent) produceerde. Het verkocht zowel aan de industrie (industriële bakkerijen enz.) als aan winkels die zich op huisgezinnen concentreerden. Het was wel de naam die op de verpakkingen verscheen, hetgeen voor smulpapen en huisvrouwen die de was deden wellicht wat geruststellender klonk als Petrofina...
Varia:
– bracht in de 1950´s ook toiletzepen voor kinderen uit, in verpakkingen met de helden uit Kuifje. Om redenen van eventuele auteursrechtelijke bescherming zien we echter af van het hier weergeven van afbeeldingen ervan. Zo´n zeepjes duiken evenwel om de zoveel tijd op online veilingsites op.
Bronnen en verdere literatuur:
 Petrofina Company History (zeer interessant artikel !)
Extra beeldmateriaal:

 

  

     

   

 

Pascal & Cie. ("Savonnerie Marseillaise")

Adres: rue du Moulin, 56 Koekelberg
Oprichtingsjaar: minstens sedert 1891 actief
Bestond tot:
Oprichters: 
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: vermoedelijk huishoudzepen (cf. Marseillaise > savon de Marseille)
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Pieret (Ancienne Fabrique de Mr.)

Adres: Quai au foin en rue de Laeken 114
Oprichtingsjaar:
Bestond tot: minstens sedert 1843
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Progrès, Le

Adres: rue Gaucheret 31, Brussel
Oprichtingsjaar: bestond minstens vanaf 1903
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Savon Caméléon: de naam sloeg op het feit dat men hiermee blijkbaar zijden, wollen en katoenen stoffen in allerlei kleuren kon bekomen (zie extra beeldmateriaal) Het is dan ook niet helemaal duidelijk of het om een zeep of om kleurstoffen gaat
Savon Mirza
Bijzonderheden fabriek:
- te oordelen naar de huidige situatie in de Gaucheretstraat, afgebroken
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

   

Rasse, F. Savonnerie

Adres: rue Vanderstraeten, 37 Molenbeek
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters: F. Rasse ?
Directie- en kaderleden:
– Pierre Rasse
Sleuteldata:
Productengamma:
– Savon en poudre à la Violette Topaze
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

Rex

Adres: rue des Quatre Vents 53, Brussel
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

Riche, Louis - & Cie

Het is voorlopig onduidelijk of Louis Riche et Cie. uit de rue Terre Neuve, 130 een zeepzieder of -verkoper was.

 

Romain, Savonnerie -

Adres: Rue Otlet 42, Brussel
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

Spongine s.p.r.l.

Adres: rue Montagne aux Herbes Potagères nr. 47, Brussel
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
- pâte détergente
- zeep om handen te reinigen: Net Eclair
opm: onbekend of ze wel produceerden of enkel commercialiseerden
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:
 

St. Louis, Savonnerie -

Adres: rue Fin, 9
Oprichtingsjaar: minstens sedert 1924 actief
Bestond tot:
Oprichters: O. Wael (?), de "propriétaire"
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
- fijne zepen: medicinale, farmaceutische, speciale zepen
- waspoeders
Merknamen:
- Gloves Soap
- Le Merveilleux waspoeder
- Incroyable

Bijzonderheden fabriek:
- "usine électrique modèle"
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Syma (société cooperative)

Voorlopig wijst enkel de affiche hieronder op het bestaan van Syma waspoeders. Het blijft daardoor voorlopig onduidelijk of deze firma wel degelijk een producent was of enkel een verdeler, zoals bv. Fort of Coop.

Vandamme - Moyersoen Zeepziederij / Tonka

Adres: Warmoesbergstraat, 30
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
- Tonka waspoeder: (minstens sedert 1941) Het telegraafnummer van de firma droeg dezelfde naam, en het achthoekig logo van Tonka verscheen ook op het briefhoofd. Dit doet vermoeden dat dit hun eerste of toch voornaamste product was
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- handelsregisternummer H.R. Brussel 957 63
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:


Briefhoofd (dec. 1941) en reclame uit het
tijdschrift Anne-Marie (mei 1941)

Vandermaelen (Kessel- ´t Kint)

Adres: rue Rempart des Moines Brussel
Oprichtingsjaar: 19de eeuw (bestaan bekend via porseleinkaart)
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: de porseleinkaart omschrijft de activiteiten als “Fabriquant de savon et négociant en sel, huile épuré et autres”
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

Vièrge Noire

Adres: Brussel
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
- Savon Complèt en poudre Vièrge Noire (pakje van 100 gr.)
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- het voorlopig enig bekende spoor naar deze producent, een pakje waspoeder (collectie Retroscoop) vermeldde aanvankelijk een handelsregisternummer RC Liège 33. Dit nummer werd alleszins op de pakjes doorstreept en vervangen door een nummer uit Brussel, HRB / RCB 55 976. Op de zijkant van het pakj staat eveneens een soort logo met de letters "VN" in het rood, eveneens verwijzend naar de naam Vièrge Noire. 
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

  


Wauters-Lemesre C.

Savonnier-parfumeur Wauters-Memesre maakte door middel van fraaie Art Nouveau-kaartjes reclame voor zijn Savon Lait de Guimauve 380. Het is vooralsnog niet geweten of deze firma die zepen zelf maakte in Brussel.

Varia: voorts actief in Brussel en omgeving 

Cadum Société: Cadum Belge Rue de Birmingham 62-64. Cadum werd in 1907 door een Amerikaan in Parijs gelanceerd. Het merk maakt thans deel uit van Colgate Palmolive
Colgate Palmolive Peet: Amerikaanse firma (Cantersteen 47) De afdeling Cadum zeep opereerde blijkbaar als een apart onderdeel. Mogelijk was dit vergelijkbaar met de "Persil-fabriek" die eigenlijk van Henkel was
Cotelle & Foucher: Franse firma: Brio, Bref, Mir, bleekwater La Croix had bureau in Brussel. Zie ook: Tensia Luik (Wallonië, prov. Luik)
Lever Brothers / Unilever: Britse firma had een fabriek in Vorst, dat op gegeven moment was samengegaan met de Raffineries du Congo Belge. Lever had belangrijke installaties nabij Kikwit
 Maubert: Franse producent uit 1819 of 1820, afhankelijk van de bron: de distributie in België verliep (o.a.) via het Brusselse G. Brunet & Cie. Niettemin lijkt er ook productie van schoonheidszepen te zijn geweest in de Gentsesteenweg (nrs. 82 en 108. Het nummer 82 werd reeds in 1885 vermeldt als een "dépot pour la vente en gros") Een enveloppe van de "Savonnerie Maubert" vermeldde dan weer het huisnummer 86 in dezelfde straat.
– Monsavon: Franse firma uit Lyon had een vestiging in de rue de Stalle, 131 te Ukkel (document uit 1948)
 

Wallonië
Provincie Henegouwen

Avenir, Savonnerie l´-

Adres: Jemappes
Oprichtingsjaar: minstens sedert 1906 actief
Bestond tot:
Oprichter: Georges Manquin
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
- Eureka
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Extra beeldmateriaal:

Bulle d´Or

Adres: rue Pécher, 26 te Mons
Oprichtingsjaar: minstens sedert 1926 actief (zie affiche Savon au Sucre de Bananes in het extra beeldmateriaal) maar in feite zeker al enkele jaren eerder, gezien het uitgebreide productengamma dat al bestond
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
– waspoeders
– schoonheidszepen
Merknamen zepen:
Sucre de Bananes
Jus de Laitue
Fleur de Sauge
Japonia
Oliver
Rêve des Bébés
Nervien ("spécial pour les soins de la peau")
P.A.R.
Selica
Sam-Play ("ça me plaît")

Bulle d´Or: waspoeder"détergent sans savon"

Bijzonderheden fabriek:
Varia:
 de firma of alleszins haar voornaamste product Bulle d´Or werd blijkbaar overgenomen door Tensia. Deze Luikse firma gebruikte tijdelijk die naam, om dan in 1951 over te stappen op Buldor. Daarnaast produceerde Tensia ook Bulle Bleue. Zie aldaar (prov. Luik) Eén van de drie partners die Tensia oprichtten was de Société Carbochimique uit Tertre, eveneens in de provincie Henegouwen. Momenteel is niet geweten of er een verband bestaat tussen deze "Carbochim" en de Savonnerie Bulle d´Or.

- er bevond zich in de rue Pécher te Mons ook een "Grande Savonnerie Moderne": het is niet geweten of dit een tweede zeepziederij was, of een andere naam voor Bulle d´Or: de reclame bevat helaas geen straatnummer
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

  

 

Cristel Savonnerie

Adres: Gosselies
Oprichtingsjaar: 1880
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
- 1880: oprichting
- 1892: Exposition commerciale de Bruxelles: zilveren medaille
- 1895: Charleroi: Grand Prix
Productengamma:
- zachte zeep, huishoudzeep, zeep in poeder
- chemische producten: "acides gras, glycerines..."

Merknamen:
- Cristel zachte zeep / savon mou: (minstens sinds 1892) werd zowel aan de industrie (bv. in kuipen van 25 kg. of emmers van 5 of 12,5 kg.) verkocht, als aan particulieren (kleine doosjes) Hun logo was lang een pleitende advocaat in vol ornaat
- Cristel huishoudzeep "double briques grand et petit modèle", "blocs cubes", "blocs longs" of in "barres"
- Cristel Special poederzeep / waspoeder
- Cristel "savons spéciaux" (opgesomd op hoofding factuur 1951)
- Cristel Savon Extra O O
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- dit bedrijf had minstens sedert 1917 twee vestigingen, 1 in Gosselies (Cristel-Lebrun) en 1 in Luik (Cristel-Haurens), dat tevens een wasserij en stomerij was. In Brussel (rue Stéphanie, 96 te Laken) had het een centraal depot
- volgens reclames wellicht op luciferdoosjes was er ook een samenwerking met de zeepziederij Schrijvers uit Oostmalle (zie extra beeldmateriaal)
- H.R. Charleroi 1791
- de firma wist de beroemde illustrator Henri Privat-Livremont te strikken voor het ontwerp van een reclameaffiche met een pleitende advocaat. Privat-Livremont is de man die de fraaie tegeltableaus van het Grande Maison de Blanc in Brussel ontwierp. (zie meer over deze witgoed-zaak in een het apart artikel op Retroscoop) Cristel-Lebrun behield die advocaat tot ca. 1938 (?) op haar briefhoofden en facturatie, de vestiging in Luik gebruikte hem minstens tot in 1966

Extra beeldmateriaal:

 

Dubois-Crépy Mons

Adres: rue de St. Denis
Oprichtingsjaar: 1857
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
– directeur: W. Theys (1920´s)
Sleuteldata:
Productengamma:
– toiletzepen, huishoudzepen en industriële zepen
– cosmetica ("poudre de riz et de toilette", "essences", "extraits", lotions, parfums...)
– chemische producten: oliën, vetten, "résines", glycerines
Merknamen zepen:
- n° 11     Oeillets
- n° 43     Savon Fin au Réséda
- n° 44     Violettes de Nice
- n° 142   Savon des bébés
- n° 160   Violettes Russes ("serie E")
- n° 293   Savon aux fleurs pour les bébés
- n° 293   Violette (2de keer dit nummer !)
- n° 297   Extra fin au musc
- n° 420   Violette Chinoise
- n° 795   à l´Eau de Cologne
- n° 999   Impérial Violettes
- ?            Royal Peau d´Espagne
- ?            Fleurs Muguets
Het bedrijf had duidelijk een zwak voor viooltjes....
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
– deelname aan de Wereldtentoonstelling van Londen (1862) en Sydney (1879)
Extra beeldmateriaal:

   

Frère Jos. & Jac.  Savonnerie - parfumerie (Rosace)

Adres: Jumet
Oprichtingsjaar: minstens sedert 1902 actief
Bestond tot:
Oprichters: Joseph & Jacques Frère
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
- Savon Rosace
Bijzonderheden fabriek:
- de (geïdealiseerde ?) afbeelding hierboven toont een op het spoorwegnet aangesloten fabriekssite
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Gigot, Auguste Fils Ainé

Adres: Chimay
Oprichtingsjaar: minstens actief sedert 1870´s
Bestond tot:
Oprichters: Auguste Gigot (Fils ?)
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
- zepen: witte zachte zepen
- chemische stoffen: petroleum, gezuiverde oliën, sodakristallen, zouten voor agrarisch gebruik, geraffineerde zout...
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Grande Savonnerie Moderne

Het is vooralsnog niet geweten of deze zeepziederij dezelfde is als Bulle d´Or, dat eveneens in de rue Pécher te Mons/Bergen gevestigd was. Dit dit nog te worden uitgeklaard.

 

Guyot Frères

Het is vooralsnog niet geweten of de "Savonnerie" in de naam van deze zaak uit Gosselies, minstens sedert 1891 (factuur) actief effectief sloeg op de productie van zeep, of enkel op de verkoop hiervan. De factuurhoofden toonden geen adres, wel een lijst van producten die gecommercialiseerd werden. 

Hosselet, P. & Fils Savonnerie

Adres: Gosselies (Charleroi)
Oprichtingsjaar: minstens actief sedert 1894
Bestond tot: minstens actief tot 1913
Oprichters: P. Hosselet
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
- begon als P. Hosselet & Fils, Savonnerie & Epuration d´Huile à Quinquets"
- werd later A. Hosselet Fabrique de Savon ("successeur de P. Hosselet & Fils") (minstens sedert 1913)
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

Lallemand, Alfred

Andermaal een firma waarvan niet geweten is of de "savonnerie" productie of enkel distributie van zeep inhield. Alfred Lallemand was minstens sedert 1900 actief in Marcinelle, en dit minstens tot 1912

 

Lefebvre-Fourez

Adres: Estaimpuis (Steenputte)
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
– zachte zepen voor de witte was
Merknamen:
– Royal (à la glycerine) Le roi des savons mou (gebruikt voor de was)
– Diamant (à la glycerine) Extra pale et parfumé (gebruikt voor de was)
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
– maakte reclame op gele briefkaarten via de Publibel 1056 voor haar twee (voornaamste) producten (zie extra beeldmateriaal)
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Modèle, Savonnerie - 

Adres: Gosselies
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
 N.V. met een relatief beperkt kapitaal (300 000 Bfr.)
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Pollet (later Tourteaux)

Adres: rue St. Brice, 23, Mons/Bergen
Oprichtingsjaar: 19de eeuw, ca. 1950 (?)
Bestond tot:
Oprichters: Raphael Pollet (?)
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
– 1869: tot nu toe oudste verwijzing naar de firma, toen o.l.v. weduwe Raphael Pollet en zoon. Het is dan een "Savonnerie Brevetée" en ook actief op het vlak van "Epuration d´Huiles" en zout.
1878: "mention honorable" op de Universele tentoonstelling van Parijs
1879: tot nu toe oudste verwijzing naar het feit dat zoon Leopold de zaak heeft verdergezet. Blijkbaar is hij daarvoor een partnerschap aangegaan met een zekere Edouard Cailliau.
1885: de firma behaalde een gouden medaille op de Wereldtentoonstelling in Antwerpen. Zelfs nog in 1899 werd dit in rode inkts op de briefwisseling gestempeld.
1889: tot nu toe oudste verwijzing naar het feit dat de eigenaars nu een zekere Cailliau - Pollet & Fils zijn: wijst dit erop dat een dochter van Leopold Pollet met een zoon van Cailliau trouwde ? Bovenaan op het briefhoofd dat in dat jaar gebruikt wordt wordt de Savonnerie ook omschreven als een "Fabrique d´Huiles - Tourteaux"

Productengamma: "brevetés pour le Savon blanc mou épuré"
Merknamen: in die tijd werden nog geen merknamen toegeëigend. Het Britse Lever Brothers was met Sunlight de eerste om dat te doen.
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Extra beeldmateriaal:

  

 

Polonaise, Savonnerie -

Adres: Route de Châtelet, Gilly
Oprichtingsjaar: minstens sedert 1880 actief
Bestond tot:
Oprichters: A. Piolunowski (?)
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
 1880: op briefhoofden wordt de naam "A. Piolunowski & Cie - Ingénieurs" vermeld (zie extra beeldmateriaal)
 1882: de naam Piolunowski werd aanvankelijk op een nogal slordige manier overplakt door die van J. de Rodovitz, Ingenieur. Blijkbaar besefte de nieuwe bedrijfsleider dat dit nu niet meteen professioneel overkwam; daarop werd de naam Piolunowski "weggegomd" en vervangen door "Savonnerie Polonaise" (zie extra beeldmateriaal)
Productengamma:
- zepen (savonnerie): het is evenwel niet geweten of het bedrijf zich richtte op huishoudens of op de industrie.
- chemische producten: gezuiverde olieën, zout, soda-kristallen, potassium, "huile de pétrole"
Merknamen: in die tijd werden nog geen merknamen toegeëigend. Het Britse Lever Brothers was met Sunlight de eerste om dat te doen.
Bijzonderheden fabriek:
Varia: de naam verwijst naar de Poolse ingenieurs die er achtereenvolgens tewerk gesteld waren. Wellicht werd voor de benaming Polonais gekozen, omdat hun namen niet gemakkelijk uit te spreken waren noch gemakkelijk te onthouden. Men kan alleszins zien dat briefpapier met de naam van één van de ingenieurs herdrukt werd, met die naam uitgewist en vervangen.
Extra beeldmateriaal:

 

Sana Producten

Adres: Silly-bij-Edingen
Oprichtingsjaar: minstens actief sedert 1944
Bestond tot:
Oprichters: fam. Byloos (?) 
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
- waspoeders: dit moet maar een deel van het productengamma geweest zijn, want het enig documentje dat tot hiertoe gevonden werd van deze firma heeft het over het "Departement Poudre Cyto" (de naam van de firma doet vermoeden dat ze ergens verbonden was met de gezondheid van mensen ?)
Merknamen: Cyto
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- handelsregisternummer H.R. Bergen 16634
- het ging om relatief kleine doosjes, niet zoals die van een standaard waspoeder

Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

  

Tranoy Mouscron

  

Hoewel het bedrijf blijkbaar een deel van haar productie in België verplaatst had, gaat het eigenlijk om een Frans bedrijf. 

Vandeputte, Gaston 

Adres: Moeskroen
Oprichtingsjaar: voor 1970 ? 

Bestond tot: 1970´s ?
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
- zepen: huishoudzepen
- was voorts een “olieslagerij”

Merknamen:
Verybrill (Universal soap)
– Net-o-lin: voor tegelvloeren
– Superbrill: geconcentreerde zachte zeep
– Mousse de lin: super doorschijnende zeep
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
– PVBA-structuur
– probeerde in de 1970´s de verkoop aan te zwengelen door de mensen aan te sporen 70 stickers met blazoenen van provincies, steden en gemeenten van België te verzamelen

Extra beeldmateriaal:

 

Van Ruymbeke, J. (Savon du Roeulx)

Adres: “Roeulx près (de) Mons” / Bergen
Oprichtingsjaar: minstens sedert 1905 actief
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Provincie Luik 

Crimedius (Vve) & Cie

Adres: Verviers
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
– Chrysis savon en poudre
– Xyol savon désinfectant en poudre
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Cristel (ook: Cristel & Haurens)
> zie Cristel-Lebrun (Gosselies) prov. Henegouwen

 

De Boubers F & G, Maison -

De factuurhoofden van deze "savonnerie" met gebouwen in de rue de l´Applée, 7 en Place St. Séverin te Huy / Hoei tonen een erg breed productengamma. Mogelijk was de winkel van Ullyses de Boubers dus eerder een groothandel met een zeepafdeling dan een zeepfabriek (?) Men ziet alleszins dat een betalingsbewijs uit 1899 een stempel "savonnerie" draagt.

 

Dubois fils Savonnerie Parfumerie / Philoderme / Shelby

Adres: rue des Champs, 56, later 58-60 en nog later 58-66, Liège Longdoz (burelen in Brussel, Vander Merschstraat, 32)
Oprichtingsjaar: 1881
Bestond tot: minstens tot 1952 actief 

Oprichters: Dubois Fils (tot hiertoe werd geen bron gevonden die zijn voornaam vermeld, noch of hij de zaak misschien overnam van zijn vader.
Directie- en kaderleden:
- Emile Chaumont (zie 1924) ondertekende al betalingsbewijzen voor de firma in 1914. Hij werd uiteindelijk de "Administrateur Délégué" van deze N.V.
Sleuteldata:
- 1881: stichting Dubois Fils
- 1905: Exposition Universelle de Liège: gouden medaille

- 1907: Exposition Permanente de San Salvador: erediploma 1ste klas
- 1914: tot hiertoe oudste verwijzing naar een nieuwe spilfiguur, nl. Emile Chaumont, die de "successeur" is geworden van Dubois Fils. Blijkbaar wilde hij het bedrijf aanvankelijk in "Philoderme" herdopen, en de naam Dubois Fils enigszins naar de achtergrond verwijzen.
- 1924: in dat jaar bv. werd de naam van de oprichter nog wel vernoemd, maar in heel kleine letters. De firma bevondt zich in die periode op de nrs. 58-60 (zie extra beeldmateriaal)
- 1927: een factuurhoofd uit dat jaar leert twee nieuwe feitjes: de firma is blijkbaar in volle expansie, en neemt nu de nrs. 58-66 in enerzijds; anderzijds blijkt Emile Chaumont ervoor te hebben gekozen de gevestigde naam "Dubois Fils" weer een veel prominentere grootte op zijn factuurhoofden te geven. Waren klanten wat in de war geweest ? Philoderme wordt nog wel vermeld, maar in kleine lettertjes. (zie extra beeldmateriaal)
- 1935: oudste aanwijzing dat Chaumont de naam Philoderme weer afvoerde, ten gunste van Dubois Fils (zie publibel voor Rosée pour bébés, extra beeldmateriaal)
Productengamma:
- toiletzepen
- savons en briques et en poudre (1924)

- cosmetica: poudre de riz voor baby´s, brillantine, lotions
Merknamen:
- Mosa (Medaille d´Or, Liège 1905)
- Rosée pour bébés "extrait de savon"

- Rosée pour bébés "poudre de riz"
- n° 1920 pour la toilette et le bain: een verpakkingsdoos bevindt zich in de collectie van het Industriemuseum Gent.
- Shelby: ("le magicien de votre peau, le talisman de votre teint") toiletzeep, minstens vanaf 1947 (een factuur uit 1950 levert het bewijs dat Dubois Fils wel degelijk de producent was van deze anders zeer discrete zeep. Inderdaad, noch op de verpakkingen, noch in de reclames voor deze toiletzeep werd uitdrukkelijk naar Dubois Fils of Emile Chaumont verwezen. Wel wordt het H.R. nummer op de pakjes vermeld, en dit komt inderdaad overeen met dat van Dubois Fils. Op de pakjes worden voorts de letters G.M. vermeld, mogelijk "gedeponeerd merk", hoewel men dan eerder de Franstalige afkorting M.D. zou verwachten.

Bijzonderheden fabriek:
- de aanvankelijke fabriek met binnentuin, o.a. afgebeeld op de vooroorlogse betalingsbewijzen werd op een voorlopig niet achterhaald moment afgebroken, ten voordele van een volledig nieuwe, moderne fabriek. Deze bedrijfsgebouwen bestaan nog steeds, maar zijn nu privé appartementen.
Varia:
- Handelsregisternummer R.C. Liège 8125
- de firma stimuleerde de groei door een wedstrijd waarmee "grands voyages" konden worden gewonnen

- de verkoop van Shelby toiletzeep werd aangewakkerd door het toevoegen van Historia-punten. Wie 75 punten had verzameld had recht op "gratis 5 prachtige geïllustreerde en gecommenteerde (sic) reproducties van de zeer mooie verzameling ´s LAND´S GLORIE" 
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

  

   

Dupont, L

Adres: Engis
Oprichtingsjaar:
Bestond tot: 
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- voorlopig wijst enkel de hierboven afgebeelde foto op het bestaan van deze zeepziederij.
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Gileppe, Savonnerie de la -

Adres:
Oprichtingsjaar:
Bestond tot: 

Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- de enige aanwijzing voor het bestaan van deze zaak is een ansichtkaart waarop deze zaak reclame maakte. Voorlopig is niet geweten of er een verband was met Jean Pirnay (zie verder), die een poederzeep uitbracht die "Gileppe" heette.
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:



Henken, Valentin

Adres: Verviers
Oprichtingsjaar: 1902
Bestond tot: 
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- het bedrijf verhuisde nog voor WO 1 naar het Brusselse, eerst naar de rue Archiduc Rudolphe in Laken en later naar de Avenue de Terneuzen (later Jan Dubrucqlaan) 140 in "Brussel Zeehaven". Het legde zich vanaf dan ook toe op boen- en kuisproducten, meer bepaald op het merk Maxons´s. (zie apart Retroscoop-artikel over dit marktsegment)
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Libois, E

Adres:
- burelen: rue des Prebendiers, 30 Luik (gebouw bestaat nog)
- fabriek: Quai de Longdoz, 8
Oprichtingsjaar: 1920´s
Bestond tot: minstens vroege 1950´s
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Marly, Produits Chimiques des
> zie Tensia

Ney, Pierre

Adres: rue (Pierre) David, Verviers (dicht bij de Vesder)
De kantoren van de firma waren in de Koninklijkestraat 150 in Brussel, en er was een depot waar in het groot kon worden aangekocht in de Henergouwerlaan 163, ook te Brussel. Op gegeven moment werd op factuurhoofden vermeld dat de firma ook een vestiging in Aken, Duitsland had.
Oprichtingsjaar: 1827
Bestond tot:
Oprichters: Pierre Ney
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
– zepen: huishoudzepen / waspoeders, schoonheidszepen, Marseille-zepen. De firma beweerde voor WO 1 "la plus importante Fabrique belge de Savon en poudre" te zijn. De illustratie van de fabriek op de factuurhoofden toonde alleszins een zeer ruime productiesite
 facturen tonen aan dat het bedrijf ook oliën verkocht, bv. gezuiverde koolzaadolie.

Merknamen:
Eclair
Palma: (“le meilleur des savons en briques doubles”) bestond minstens in groot en middelmatig formaat
Prima: extra fijne poederzeep
Record: dubbele "brikken"

Soleil: poederzeep "extra pulverisé" (niet te verwarren met het waspoeder van Lever Brothers / Unilever) Blijkbaar was dit het "sterproduct" van deze zeepziederij
243: Glycerinezeep: ovalen schoonheidszeepjes

Bijzonderheden fabriek:
Varia:
– bedrijfsstructuur: N.V.
– het bedrijf was voor WO 1 present op de Universele en Internationale Expo´s van Luik in 1905, in 1910 in Brussel, waar het een "Grand Prix" behaalde en in 1913, waar het "hors concours" was.

Extra beeldmateriaal:

   

Philoderme
> zie Dubois Fils
 

Phlox Savonneries - Parfumeries (Vanbilden & Cie.)

Adres: rue Godin 8, later 6-8-10 te Ensival, Verviers
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
- zepen: specialiteit: poederzepen en zepen in "brik" vorm
- chemische producten
Merknamen:
- Phlox waspoeder voor zijde, wol, katoen...
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Pirnay, Jean (savonnerie-parfumerie)

Adres: Pont Leopold, 3 Hodiment, Verviers
(een factuur uit 1931 gaf nog "4" als nummer op, in 1935 was dat 3)

Oprichtingsjaar: minstens sedert 1931 actief
Bestond tot: 

Oprichters: Jean Pirnay
Sleuteldata:
Productengamma: huishoudzepen, waspoeders, boenproducten (Vasi schuurpoeder), cosmetica
Merknamen zepen:
- Congo Palm: zeep in "briques doubles"
- Extra: zachte zeep ("savon mou")
- Gileppe: poederzeep
- Iva: "lave seul"
- Savon de Marseille "maïs": Marseille-zeep
- Vaco: poederzeep voor de was, parket, de afwas
- n° 24: doorzichtige glycerinezeep
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- handelsregisternummer H.R. Verviers 1857 (?)
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Renson

Adres: Statte (Huy)
Oprichtingsjaar: minstens actief sedert 1931
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- in dezelfde wijk was 20 jaar eerder ook een zekere Louis Thonet actief in de zeepsector geweest, al is het ook voor deze vooralsnog niet geweten of dat productie inhield.
- H.R. Hoei 130
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:


Rêve, Savonnerie Le - (A Plaire) 

Adres: 43, Quai de la Vesdre, Verviers (Ile Adam)
Oprichtingsjaar: 1909
Bestond tot:
Oprichters: Armand Plaire
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
- schoonheidszepen
- medicinale zepen: "plus de boutons, de dantres, démangeaisons, gerçure" met blijkbaar wonderbaarlijke eigenschappen: "empêche et fait disparaître les rides etc.". Dat verkoopargument rond rimpels wordt vreemd genoeg meteen aangevuld met: "très recommandé pour bébés". Gelukkig verduidelijkt de aanvulling "contre les inflammations" bij baby´s dat het niet langer over die fameuze rimpels gaat... 

- insecticiden / anti-microbenmiddel: Ripa
- kleine toestellen: Idéal "appareil anti-monte lait"

Armand Plaire hield er een nogal excentriek broodwinning op na, want behalve met de opgegeven producten hield hij zich als zakenman blijkbaar ook bezig met georganiseerde busreizen. Aanvankelijk had hij bussen met 10-12 plaatsen, die 12 werd op latere reclamekaartjes handmatig doorstreept.

Het is maar goed dat een reclamekaartje van de man wel degelijk alle twijfel wegneemt, door heel uitdrukkelijk te noteren dat hij wel degelijk een "fabrique de savon" leidde. Op een ander kaartje wordt dat echter "laboratoire A. Plaire", wat toch iets anders is als een "fabriek".
Merknamen zepen:
- Le Rêve: "le roi des savons, le plus hygiénique, le plus économique". De aanvulling "mousseux à l´eau salé" klinkt wat zonderling.
- Bauma: medicinale zeep
- Plaira: medicinale zeep: "le plus richte, le plus hygiénique", hoewel dat laatste de reclame rond "Le Rêve" wat tegenspreekt.
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- handelsregisternummer H.R. Verviers 252
- "fournisseur du Congo Belge et des Colonies Françaises

Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

  

 

Rocourt Savonnerie

Adres: Chaussée de Tongres à Rocourt, 311 Rocourt
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- handelsregisternummer H.R.V. 126 03 (Verviers ?)
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

  

S.G.C. (Société Générale Coopérative)

Adres: Micheroux-Soumagne
Oprichtingsjaar: 1924 (?) zie bronnen en verdere literatuur
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: zepen, boenwas...
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- de vestiging in Micheroux-Soumagne was maar één van de "departementen" van de SGC, maar de ansichtkaart hierboven geeft te verstaan dat de site een "savonnerie" omvatte, die naast een zwembad lag
Bronnen en verdere literatuur:
- een goede inleiding tot de wel erg complexe geschiedenis en al even ingewikkelde structuur van de (socialistische) coöperatieve beweging vindt men o.a. in: Legros, H.; Les structures de la coopération socialiste 1900-1940 in BTNG-RBHC, XXII, 1991, 1-2, pp. 73-127  
- ansichtkaart / factuur 1940

Extra beeldmateriaal:

Shelby
> zie Dubois Fils
 

Sieglin, Ernest  / Dr. Thompson (Savonneries - Parfumeries)

Adres: rue de Limbourg, 53, Verviers
De kleurrijke chromo´s van de producent verduidelijkten op de achterzijde dat er ook activiteiten in Aken en Berlijn waren, al is niet duidelijk of het gaat om de productie van zepen

Oprichtingsjaar: minstens sedert 1895 actief (gedateerd betalingsbewijs)
Bestond tot:
Oprichters: Ernest Sieglin
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: waspoeders, parfums (?)
Merknamen: De Zwaan / Dr. Thomas (waspoeder)
Bijzonderheden fabriek:
- Belgische vestiging van een Duitse groep, dat inderdaad het patent van een Britse chemicus Thompson op een speciale poederzeep genaamd gebruikte. Zie bronnen en verdere literatuur

Bronnen en verdere literatuur:
- Ernst von Sieglin (1848-1927) was een Duitse ondernemer en amateur archeoloog, die zijn interessante collecties aan een aantal musea naliet. Zie voor meer informatie de zeer interessante online biografie van von Sieglin.
Extra beeldmateriaal:

  

   

Société Belge de l´Azote
> zie Tensia

Svelt

De naam Svelt werd aan een vermageringszeep toegewezen. Het is niet geweten of het gaat om een Belgische producent, noch of hun product van net voor of van na 1970 dateert. Het verpakkingsdoosje laat niet echt toe om dit met zekerheid te bepalen. Het handelsregisternummer dat op het doosje vermeld staat is een Luiks nummer, maar opnieuw, voorlopig laat niets toe om te bepalen of dit nummer van een producent, verdeler, importeur... was. 

Tensia

Adres: Avenue des Tilleuls, Luik (zie bijzonderheden fabriek)
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters: zie sleuteldata
Directie- en kaderleden: 

Sleuteldata:
- 1950: Drie bedrijven liggen aan de wieg van de oprichting van Tensia, voluit "Société des Produits Tensio-Actifs et dérivés":

- SBA of de Société Belge de l’Azote uit het Luikse Renoury-Ougrée
- PCM of Produits Chimiques du Marly uit Neder-over-Heembeek
- Carbochim of de Société Carbochimique uit het Henegouwse Tertre

Tensia werd een aparte N.V., onder controle van deze drie bedrijven.  Deze bedrijven maakten in feite deel uit van een Europees netwerk met kantoren in andere continenten. SBA en PCM werkten al minstens sinds 1948 al zeer nauw samen: hun gezamelijke activiteiten in dat jaar werden opgenomen in het extra beeldmateriaal.

Eén van de activiteiten van Tensia was de productie onder "exclusieve licentie" van een aantal waspoeders.

- ?: Tensia werd een deel van de BP groep, tot de Britse groep het na de Golfoorlog doorverkocht aan Yplon
Productengamma: zie extra beeldmateriaal
Merknamen:
- Brio: "la lessive miracle pour un linge superblanc". Blijkbaar werd dit waspoeder onder licentie van het Franse Cotelle & Foucher geproduceerd. (Afgaande op de kleuren van de verpakking werd het product in Frankrijk als Crio verkocht, zie extra beeldmateriaal. Wellicht werd de Franse verkoopslogan "Nous le crions sur tous les toits" daarbij gewoon overgenomen, ook al verloor die met "Brio" de helft van zijn kracht).

In België zorgde Cotelle & Foucher alleszins voor talrjke reclames in bv. het gratis blaadje "Publipost" (Antwerpen), zoals in het extra beeldmateriaal te zien is. Cotelle & Foucher gaf daarbij aan dat het daarbij fabrieken in diverse Belgische steden inschakelde: Antwerpen, Brugge, Brussel, Gent, La Louvière, Luik, Oostmalle, Vilvoorde alsook in Mamer, in het Groot Hertogdom Luxemburg. Op de dozen van Brio staat dat de productie in ons land door Tensia gebeurde. Alsof het nog niet ingewikkeld genoeg was, zorgde Tensia voor de Brio reclames in tijdschriften als het Rijk der vrouw / Femmes d´Aujourd´hui.

Brio werd verkocht in "dubbele" dozen van 250 gr. en "unieke" van 125 gr. Hun verpakkingen verschilden. (zie extra beeldmateriaal)

- Bulle d´Or: blijkbaar werd deze merknaam overgenomen van een gelijknamig bedrijf(je) in Henegouwen. Het is voorlopig onduidelijk of er een link was tussen Bulle d´Or in Bergen en Carbochim in Tertre. Dit product was bedoeld voor wollen stoffen, nylon, delicate stoffen zoals zijde, vaatwerk en zowaar, zilveren voorwerpen, ligbaden, lavabo´s enz.

- Buldor: in 1951 werd Bulle d´Or officieel Buldor, zie de interessante reclame in dat verband in het extra beeldmateriaal. Voortaan was het geen poeder meer, maar "witte parels" ("perles blanches") Het product was bedoeld voor vaatwerk, wollen goed, zijden stoffen

Interessant is dat de oude stock van Bulle d´Or dozen eerst opgebruikt werden, maar daarom voorzien werden van een rode sticker die de wijzigingen aankondigde. Zo´n "historische" doos bezit natuurlijk extra verzamelwaarde. Er waren twee formaten van dozen, de normale doos aan 8 Fr. van 130 gr. en de "reuzedoos" van 425 gr. aan 19,50 Fr.

- Bulle Bleue: "Reinigingsmiddel zonder zeep": Tensia kreeg de "licence exclusive" van SBA-PCM en Carbochimique  om deze "virtuose de la lessive" te produceren. De verpakking legt uit: "reinigt en ontvet; het maakt het linnen witter en de kleuren levendiger"

- UDI: witte was ("met blauw detergent wordt uw linnen ultrawit en lichtend") Eveneens een product van het Franse Cotelle & Foucher, onder licentie in België geproduceerd.

- OKI: waspoeder voor de fijne was (afgaande op de verpakkingsdoos vanaf de 1960´s)

Volgens het Industriemuseum Gent produceerde Tensia, wellicht na 1970 ook de zachte zeep d´Or van Couvreur. Werd het Luiks bedrijf ingeschakeld omdat Couvreur de vraag niet aankon, of zich op andere producten concentreerde ?

De individuele verpakkingsdozen van Tensia in de 1950´s verschilden van die van alle andere merken, door ongewone kartonnen deksels. Een detailfoto werd in het extra beeldmateriaal toegevoegd. Dit is blijkbaar niet met het ook om ze veiliger op elkaar te kunnen stapelen, want ook de bodem is iets breder dan de rest van de doos.
Bijzonderheden fabriek:
- er was een site in Luik (Renory - Ougrée) en één in Tertre (Carbochimique S.A.), die zich elk op andere groepen chemische producten concentreerden
Varia:
- Handelsregister nummer H.R. Luik 67 781
Bronnen en verdere literatuur:
- Carbochim 50 (1928-1978) pp. 29 Tensio-actieve producten en derivaten, 1978
Extra beeldmateriaal:

 
de activiteiten van SBA-PCM in 1948 en van Tensia


de typische bovenkant van Tensia-verpakkingen
(l´Emballage Rationnel, Brussel)

Brio

  
Dubbele (250 gr.) en unieke doos (125 gr.) 1950´s-1ste helft 1960´s


Brio heette Crio in Frankrijk


Cotelle & Foucher / La Croix gaf reclamefolders voor Brio uit, en
maakte in ons land reclame in de Publipost (hier: 1955-1956)


In 1953 deed Tensia iets gelijkaardigs in Femmes d´Aujourd´hui.
Blijkbaar werd de slogan voor het Franse "Crio" daarbij overgenomen 

Bulle d´Or

  
verpakking en reclame uit aug. 1951, net voor de naamswijziging
   

Buldor


aankondiging van een naamswijziging: van Bulle d´Or naar
Buldor... (Femmes d´Aujourd´hui, sept. 1951)

  

Bulle bleue

  

OKI


Collectie Industriemuseum, Gent

UDI

  

Thonet, Louis

Bedrijfje uit Statte (Huy) minstens actief sedert 1893 (op basis van handelscorrespondentie) tot minstens 1900 (betalingsbewijs). Naast o.a. de productie van tabac gaf het ook op een "savonnerie" te zijn. Momenteel is er te weinig informatie om te kunnen bepalen of dat enkel de verkoop of ook de productie van zeep inhield.

In dezelfde wijk was ook een zekere Renson met zeep bezig (zie aldaar)

 

Tobback, Jules

Adres: Herstal
Oprichtingsjaar: minstens actief sedert 1910
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma: sodakristallen, zouten, Marseille-zepen
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

Vanbilden & Cie
> zie Phlox

Velouderma

Adres:
- burelen: rue de Campine 156, Liège
- depot: rue Fond Pirette, 147

Oprichtingsjaar: 1920
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
- 1920: oprichting
- 1930: Internationale tentoonstelling Luik
- 1935: Internationale tentoonstelling Brussel
Productengamma:
- chemische producten
- farmaceutische producten
- cosmetica
- zepen
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Vervier, G.

Voorlopig niet 100 % zeker dat het om een zeepziederij of om een winkel in Verviers ging. Briefhoofden bleven zeer op de oppervlakte daarover. De geschiedenis van de zaak gaat minstens naar 1890 terug, maar wellicht nog veel verder terug in de tijd. Het was immers zelf de opvolger van S. J. Vervier. Het briefhoofd vermeldt wel dat de firma zowel huishoudzepen als industriële zepen verkocht.

 

Vièrge Noire

Probleemgeval: er was een producent van waspoeders die "Vièrge Noire" heette, en aanvankelijk een handelsregisternummer had dat met "HRL" pf "RCL" begon: het is onduidelijk of de L op Luik of Leuven slaat. Het bedrijf verhuisde naar Brussel, en vroeg daar een nieuw HR nummer aan. Het bedrijf werd ten voorlopige titel alvast onder Brussel geïnventariseerd.

Provincie Luxemburg

"Savonnerie environs de Muno"

Adres:
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

Momenteel is niets meer over deze ziederij geweten dan wat deze ongedateerde ansichtkaart toont.

Provincie Namen

Fabrique de savon vert & de chandelles (Henri Gourmont ?)

Adres: rue Grande, Dinant
Oprichtingsjaar: minstens actief sedert 1856
Bestond tot:
Oprichters:
Sleuteldata:
Productengamma:
- groene zeep
Merknamen: nvt
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 

Mercier, Charles Fabrique de Savon et de Moutarde

Adres: rue du Lombard 12, Namur
Oprichtingsjaar: minstens actief sedert 1901 (factuur)
Bestond tot:
Oprichters: Charles Mercier
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
- rond WO 1: Georges Mercier volgt zijn vader op als nieuwe zaakvoerder (zie enveloppe): noteer zijn "duivels" telefoonnummer... Blijkbaar vestigde hij zich in het aanpalend huis (n° 10) of wijzigden de straatnummers
Productengamma: zepen, oliën, zout, soda
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

Provincie Waals Brabant

Abeille, Savonnerie

Adres: Waterloo
Oprichtingsjaar: 19de eeuw
Bestond tot:
Oprichters: Gustave Senterre
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:
 

Africaine, Savonnerie - 

Adres: rue du Pont, Wavre
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- bedrijfsstructuur: N.V.
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

Laurent Frères ("Savonnerie Continentale")

Adres: Waterloo
Oprichtingsjaar: 1872
Bestond tot:
Oprichters: gebroeders Laurent
Directie- en kadermleden: een ongedateerd reclamekaartje vermeldde een zekere "J. Wilmart & Vve. Laurent" als "successeurs"
Sleuteldata:
Productengamma:
- toiletzepen
- cosmetica: Eau de Cologne, scheerzeep, tandpasta...
Merknamen:
- n° 120 Savon à la Glycerine
- n° 1770 Savon La Congolaise: toiletzeep
- n° 1926 Savon de toilette Oeufs Frais: fraai versierd balkvormig doosje dat plaats bood aan 3 oranjegele zepen "à la lécithine"
- Lem´s: toiletzeep op basis van glycerine
- Mon préféré: extra fijne zeep
- Select: ovalen toiletzeep
- Savon à la glycerine selon la formule du Dr. Williams (verpakt per twee stuks, "brik"-vorm)
- Oeufs Frais scheerzeep met lécithine
- Le Blaireau scheerzeep
- n° 3900 Eau de Cologne
- Caprice de Jeanette: (type product ?)
- Fougère du Congo (type product ?)
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- maakte in de 1950´s bijzonder veel reclame in bv. het gratis reclameblaadje "Publipost", dat in Antwerpen gedrukt werd. Meestal ging het om reclame van het type "2 kopen = 3 krijgen"
- daarbij werd op bepaald moment de populaire Franstalige zangeres Nicole Chanly ("Voulez-vous danser, Grand-Mère") ingezet. De getalenteerde jonge dame maakte reclame voor de Oeufs Frais zepen.
- de firma moet nogal wat kippenboeren erg tevreden hebben gehouden, afgaande op het productengamma, dat duidelijk heel wat eieren vereiste.
- nog in Waterloo bevond zich ook nog concurrent Thomas, die zich eveneens vooral op schoonheidszepen toelegde
Extra beeldmateriaal:

     Links, collectie Retroscoop, centraal collectie Industriemuseum Gent

  

  

   

Thomas, Emile / Omer (Savonnerie Britannique)

Adres: rue de l´Infante / Rue de la Station (in de 19de eeuw Rue du Cimetière) Waterloo
Oprichtingsjaar: 1872
Bestond tot: eind 1970´s
Oprichters: Emile Thomas
Directie- en kaderleden:
– Omer Thomas (1877-1949) Gedelegeerd bestuurder
Sleuteldata:
1872: oprichting
1873: Waterloo aangesloten op het spoorwegennet
– deelname aan internationale tentoonstellingen van Antwerpen (1885), Brussel (1888) en Londen (1893)
1910: 40 -tal werknemers
1928: werd een N.V.
1950´s: Aandelen tonen dat het bedrijf toen een sociaal kapitaal van 10 000 000 Bfr. bezat (250 000 Euro), verdeeld in 7500 aandelen
1960´s: leverde o.a. grote hoeveelheden aan het Brussels hotel Métropole
1970´s: toenemende concurrentie, grootwarenhuizen mikken op steeds goedkopere zepen: het bedrijf komt in financiële moeilijkheden en moet de deuren sluiten
1984: afbraak van de productiesite
Productengamma:
– toiletzepen
– cosmetica: Eau de cologne, parfum, schoonheidscrême...
Merknamen:
Savon à la Crême de palme
n° 1915 Savon Fougères Embaumées: deze creatie zorgde voor de grote doorbraak van de zeepziederij Thomas. De zeep met zijn discrete geur was zeer geliefd bij mannen. Brusselse hotels plaatsten zeer grote bestellingen bij Omer Thomas. De zeep prijkte dan ook bovenaan op handelscorrespondentie (zie extra beeldmateriaal)
n° 70: Savon Carmé: zeepstuk van 150 gr. (verpakking vermeldt een prijs van 32 Bfr., maar valt niet te dateren)
Savon Novalis: in het extra beeldmateriaal werd een onvolledige doos met de naam Novalis en "Made in Belgium" toegevoegd. Het zou de doos van Thomas kunnen (!) zijn, hoewel het deksel dit vreemd genoeg nergens vermeldt. Het deksel vermeldt ook geen H.R. nummer, waarmee vergeleken zou kunnen worden. Het is dus niet 100 % uitgesloten dat dit niet de Thomas-doos voor Novalis-zeep was, maar van een nog niet geïdentificeerde producent.
– Savon Secret de Suzette: met irissen, "selon la formule du célèbre Dr. John"
Savon des bébés
 Savon Charmy Finest Soap
– (Savon ?) Parfum Ta-Ba (tabac)

Eau de Cologne Eventail
Crême de beauté Novaline
Bijzonderheden fabriek:
– schakelde Franse arbeiders in om zeep van het type “Marseille” te kunnen maken
Varia:
- opgelet: ook in het Franse Colmar was een zeepziederij (X) Thomas. Bij de identificatie van verpakkingen moet dit in het achterhoofd worden gehouden
- naast Thomas was ook nog de zeepziederij Laurent Frères in Waterloo gevestigd en eveneens actief in het marktsegment toiletzepen.
Bronnen en verdere literatuur:
Waterloo Blog 15 feb 2013
Extra beeldmateriaal:

  

  

 


Collectie Retroscoop 

Belgisch Kongo

Egger Frères Lukalu

Adres: Lukula Mayumbe (sociale zetel)
Oprichtingsjaar: 1928 (als N.V.) (bron: aandeel)
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen: Palmegger (?)
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
- voorlopig is de enige aanwijzing voor het bestaan van deze firma een aandeel uit de 1940´s. Noteer dat er aandelen zijn met het sociaal kapitaal in Belgische Franken en andere in Congolese Franken.
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

   

Niengélé, La -

Adres: Sankuru
Oprichtingsjaar:
Bestond tot:
Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen: Palm Soap (1930´s)
Bijzonderheden fabriek:
Varia:
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

  

Savco (Savonnerie Congolaiese)

Bedrijf dat minstens sedert 1925 in Kinshasa actief was, en qua naamgeving blijkbaar erg geïnspireerd was door de dierenwereld.

Enkele woordjes over opdrachtgevers

Een aantal Belgische "opdrachtgevers" lieten -al dan niet in België- zeep produceren, verkocht in verpakkingen en uitvoeringen met hun eigen naam op. Het gaat bv. om coöperatieven of leveranciers of eigenaars van winkelketens.

Coop


Collectie Industriemuseum, Gent

In de collectie van het Industriemuseum Gent bevindt zich een doosje Coop-huishoudzeep dat gecommercialiseerd werd door deze leverancier. Het gaat om een zeep in dubbele "brik"-vorm.

Fort (Itegem, Heist-op-den-Berg)

Fort liet een aantal waspoeders en huishoudzepen produceren. Hieronder enkele voorbeelden, wellicht uit de late 1950´s- vroege 1960´s. Neem ook eens een kijkje naar de doos Fort Wolwas van het Industriemuseum Gent.


Collectie Industriemuseum, Gent


Collectie Retroscoop


Collectie Retroscoop

Gulden Sporen-producten ("Eperons d´Or")

Kortrijkse firma (handelsregisternummer H.R. Kortrijk 11499) met in haar productengamma, behalve biscuits, speculaar (of speculoos) en peperkoek eveneens stijfsel en toiletzepen. Een exemplaar van één van hun dozen is terug te vinden in de collectie van het Huis van Alijn in Gent.

Of het gamma qua zeepproducten van Gulden Sporen ook bv. huishoudzepen inhield, wordt momenteel nog verder onderzocht.

Waeslandia (St Niklaas)

Ook Waellandia deed iets gelijkaardigs. Deze firma maakte overigens volop reclame voor haar breed assortiment aan eigen producten, waaronder zepen en waspoeders op luciferdoosjes, zoals hieronder te zien. De collectie van het Industriemuseum in Gent omvat enkele interessante Waeslandia-zeepartikelen. Het geeft aan dat Waeslandia, net als Fort doorheen de jaren een vrij uitgebreid assortiment heeft uitgebracht.

    


Collectie Industriemuseum, Gent


Collectie Industriemuseum, Gent

Ook VéGé zou iets gelijkaardigs doen. Het Industriemuseum van Gent heeft in haar collectie een doos VéGé Huishoudzeep, die wel eens van voor 1970 zou kunnen dateren. In het artikel over deze internationale "Verkoop Gemeenschap" op Retroscoop werd ook een foto opgenomen van een VéGe schoonheidszeep, die evenwel duidelijk van na 1970 dateert. 

Tot slot... enkele hardnekkige tegenstribbelaars...

In de eigen Retroscoop-collectie maar ook tijdens de zoektocht naar informatie over Belgische zeepproducenten stootten we op een aantal Belgische huishoudzepen, waarvan we voorlopig niet kunnen zeggen wie ze waar produceerde. Afgaande op de verpakkingen bestaat er wel geen enkele twijfel dat het gaat om producten van voor 1970. 

Astrio

Astrio produceerde ten minste twee producten, Astrio zeepvlokken en Astrio Special, een waspoeder "voor alle tedere stoffen". Het handelsregisternummer vermeld op de verpakkingsdozen is H.R.L. 31 335. Het is echter niet geweten of de L op Luik of op Leuven slaat. De opschriften zijn tweetalig F-N, zodat de maker in beide landsdelen gevestigd kon zijn.


Belmousse

Belmousse is zo nodig nog "obscuurder": dit merk, met tweetalige opschriften "Zeep" / "Savon" vermeldde zelfs helemaal geen handelsregisternummer. Het enige wat zeker is, was dat het om een "gedeponeerd merk" ging. De verpakkingsdoos met toch iets of wat uitgewerkte illustraties suggereert een productie die ergens in de 1950´s plaatsvond, maar dat is het dan... Voorlopig dus geen enkel houvast, geen enkel aanknopingspunt...

 

Didell

Een schoonheidszeep met enerzijds het woord "Savon" en anderzijds een een Nederlandstalig handelsregisternummer "H.R.A. 147261": vermoedelijk dus een Belgische product, met de A van Antwerpen ?

Nancy

Hoewel deze zeep vermoedelijk eerder uit de 1970´s dateert, zijn de late 1960´s toch niet helemaal uitgesloten. Hier een H.R. nummer dat een Brusselse productie suggereert...

Vyncke

Een moeilijk te dateren groen asbakje bracht in herinnering dat er een "Savonnerie" / "Zeepziederij" Vyncke bestaan heeft. Helaas ontbreken op dit moment alle aanwijzingen over waar deze zich bevonden heeft, wat ze maakte enz. Gaat het om de zaak die gerund werd door een "Vve." (Weduwe) Vyncke ?

Zoals steeds, wie meer mocht weten over deze ongrijpbare dwarsliggers die niets over hun verleden lijken te willen prijsgeven... Of over de toch al enigszins geïdentificeerde producenten en hun gamma aan zepen... Neem gerust contact op met Retroscoop via VanheesBenoit@hotmail.com, zodat we deze zeer voorlopige inventaris verder kunnen bijwerken, krachtiger en vollediger maken... Alvast bij voorbaat dank ! 

Lege fiche

Adres:
Oprichtingsjaar:
Bestond tot: 

Oprichters:
Directie- en kaderleden:
Sleuteldata:
Productengamma:
Merknamen:
Bijzonderheden fabriek:
Varia (cijfergegevens enz.)
Bronnen en verdere literatuur:
Extra beeldmateriaal:

 
 
database afsluiten