Retroscoop - IRHA Falda (Ransart) De Cinq Etoiles droogzwierder RetroScoop
 
   Toestellen
    
 
 
De ´klik´ naar je gedroomde Klassiekers

International Register of Household Appliances (IRHA)

Falda en haar 5 sterren droogzwierder
"Un Placement Or" !

Benoit Vanhees

   

Inleiding
1) De beginjaren van Falda
2) Pionier in de 1930´s
3) Een droogzwierder met 5 sterren
4) Productengamma
5) Het einde

Inleiding

De kloeke “Cinq Etoiles” droogzwierder van de Waalse fabrikant Falda was een populair en erg geapprecieerd toestel. Zijn wat bolle vorm bovenaan en de puike afwerking in wit geëmailleerd metaal verraden in één oogopslag dat het potige apparaat uit de 1950´s dateert.

En inderdaad, het oudste tot nu toe gevonden spoor naar dit toestel gaat terug naar maart 1952. Toen (al) verscheen dit vijfsterrenmodel in het Falda document "Un Placement Or". Hierin poseerde het toestel, blakend van gezondheid en dadendrang trots tussen de wasmachines 1001 en 1002 van het merk uit Ransart. De doorstreepte prijs en de vermelding "nouvel tarif" doen sterk vermoeden dat het toestel ook al in 1951 op de markt was.


De Cinq Etoiles... Bleu blanc belge !

Zelfs na de Tweede Wereldoorlog lagen de prijzen van droogzwierders aanvankelijk nog te hoog voor heel wat gezinnen. Zeker als ze niet wensten in te gaan op de formule van aankoop op krediet. Un Placement d´Or toont dat de aanvankelijke prijs, 4600 Bfr. in 1952 werd doorstreept, en opgetrokken tot 5150 Bfr. Mogelijk een gevolg van stijgende lonen ? Nog in de 1950´s bleek de prijs dan weer 4200 Bfr. te zijn, zoals de reclame rechts aantoont. Helaas is dat document niet gedateerd.

  

Hoe dan ook, 5150, 4600 of zelfs 4200 Bfr. was geen onaardig bedrag in de 1950´s. Die relatief hoge prijs werd gelukkig gecompenseerd door een oerstevige afwerking en een uiterst grote betrouwbaarheid van het mechanisme. Toestellen werden in die tijd nog ontworpen om een heel leven mee te gaan. Dat was nog echt de periode van fiere vaklieden, trots op de kwaliteit die ze leverden. Geen wonder dan ook dat de Waalse producent in haar reclames ondubbelzinnig inspeelde op de duurzaamheid van haar nieuwste droogzwierder. De relatief hoge aanschafprijs werd omschreven als een soort investering, een "Placement Or"...

Voor heel wat mensen betekende zo´n prijs meer dan een half maandloon... Maar, om een idee te geven, het één en het ander te kaderen: een oerdegelijke Turmix blender uit Zwitserland (zie elders op Retroscoop) kostte in die tijd ongeveer evenveel... (ca. 4000 Bfr.)


Een idyllisch stilleven....

Een compleet andere verkoopfilosofie dan deze die vandaag gehanteerd wordt. Prijzen zijn ondertussen weliswaar "democratischer" geworden, en mensen verdienen ook veel meer, dank zij o.a. de stijgende welvaart en vakbondsacties. Daar staat tegenover dat huishoudtoestellen vandaag vaak bewust prutserig ontworpen werden en goedkoop gebouwd met veel kunststof, bijna steeds in verre landen met liefst zo laag mogelijke lonen. Met alle gevolgen van dien: toestellen gaan niet langer een heel leven mee, maar geven al na enkele jaren de geest. Doorgaans -en "natuurlijk" louter toevallig- net na het verstrijken van de garantie. De triomf of de arrogantie van een wegwerpmaatschappij, slechts wat getemperd door een betere organisatie van het recupereren van oude metalen.

In mijn kleuterjaren werd de voornamelijk in metaal vervaardigde stofzuiger van mijn ouders vaak een geïmproviseerd "hobbelpaard". Het oerdeglijk gemaakte toestel kon probleemloos het gewicht van een kleine Benoit dragen.  Kleuters uit de 21ste eeuw, die iets gelijkaardigs zouden proberen met de lichte maar weinig robuuste opvolgers met veel plastic onderdelen zouden al snel brokken veroorzaken. Een slagveldje met een afgebroken handvat hier, een gebarsten laadklep ginds, een geplette zuigslang elders zou het resultaat zijn. Spectaculair, dat wel, maar niet meteen iets wat hun hardwerkende ouders erg zouden appreciëren.

Maar om op de Falda 5 sterren terug te komen. Wat was de achtergrond van dit elegante toestel, en wie produceerde het eigenlijk ? We duiken daarvoor terug in de tijd, naar het begin van de 20ste eeuw. Toen begon de zoon van een bescheiden familie ingeweken Vlamingen nabij Charleroi met een fabriekje voor wasmachines.

1) De beginjaren van Falda

Het bedrijf Falda werd opgericht door Faldani Van Impe. In een brochure uit 1958 werd vermeld dat de firma al 35 jaar lang "legendarische kwaliteit" aanbood. Dat zou de start van de firma dus in 1923 situeren. Niettemin houden sommige bronnen het op 1902. Produceerde Van Impe voor 1923 misschien andere dingen ?

Als uitvalsbasis voor zijn werkatelier voor de productie van wasmachines koos hij het Waalse dorpje Ransart, thans een deel van Charleroi. Niet toevallig uiteraard... Dit was toen al een streek van steenkoolmijnen, metaalindustrie, machinebouw en toeleveringsbedrijfjes die hierop inpikten.

Ransart was net als Jumet een plaatsje waar verschillende fabrikanten van wasmachines actief waren. Behalve Falda waren er (o.a.) ook nog Arthur Lenoble, de Ets. Gauthy, de coöperatie René Robin, ABS Usine Schellens, Kaise en Essor. Een vollediger overzicht is terug te vinden in de inventaris van Waalse wasmachineproducenten op deze website.

Naast nood aan plaatijzer en metalen voor gedraaide poten en spanringen bojvoorbeeld had Van Impe vooral ook veel hout voor de kuipen van zijn eerste wasmachines nodig. En dat kwam onder andere uit de Ardennen.

In het interbellum werkten er blijkbaar zo´n 50 mensen, voornamelijk mannen. Naast industrieel moet bedrijfsleider Van Impe ook een uitvinder zijn geweest. In de 1930´s nam de ondernemer diverse patenten in de VS voor onderdelen van centrifuges voor wasmachines en droogzwierders.

Verschillende andere producenten zouden in de 1940´s en ´50´s daarnaar verwijzen, en hem dus schatplichtig zijn geweest.

2) Pionier in de 1930´s

 

Falda was minstens al medio 1930´s actief in de weer met de productie van droogzwierders. Zo werd haar vooroorlogs model opgenomen in een brochure van april 1935 van de verdeler Francq-Nisolle, actief in Wallonië en Noord-Frankrijk. Dit is voorlopig de oudste verwijzing naar dit kloeke toestel.

Het Waalse merk moet daarmee één van de eerste, zo niet het eerste merk in ons land zijn geweest die de markt van elektrische droogzwierders betrad. Enkele andere producenten volgden eind jaren ´30, maar tot hier toe werd geen aanwijzing gevonden dat een ander bedrijf reeds in 1935 droogzwierders bouwde.

In een eigen brochure noemde het bedrijf zijn “Essoreuse-Centrifuge” fier “la plus perfectionnée au monde”... Gezien er nog maar zeer weinig bedrijven wereldwijd actief waren in dit segment, is dit niet eens 100 % uitgesloten, al zou het een diepgaand onderzoek vergen van alle modellen die in de 1930´s al geproduceerd werden. Maar er was inderdaad wel iets voor te zeggen....

Het was immers een toestel dat niet langer in de vloer moest worden vastgeschroefd, dank zij een set van speciale veren. Deze moesten ervoor zorgen dat de mand voortdurend (voldoende) verticaal bleef staan. Op die manier bleef het hele toestel stabiel. Het gewicht en de rubberen voetjes zorgden er verder voor dat de droger niet "op wandel" ging. Van Impe nam terecht dan ook zelfs in de VS een patent op zijn uitvinding. 

 

Het toestel was volgens Falda het perfecte antwoord op de “éternel cauchemar” van iedere huisvrouw tijdens het seizoen van “la pluie, la neige, le mauvais temps”: het voldoende droog krijgen van de was... 3 minuten zwieren, en hop, de was is droog genoeg om gestreken te worden.

Die taak vergt immers helemaal niet dat de laatste molecule vochtigheid uit de was gestuwd wordt: al te droge was moet immers soms net weer vochtig gemaakt worden om het strijken naar behoren uit te voeren. Het voordeel van een wasdraad is evenwel dat men de was in de UV stralen van de zon kan hangen. Alzo kunnen alle schadelijke micro-organismen die de dolle rit in een wasmachine of tobbe hebben overleefd zonder pardon gedood worden door de in dit geval weldadige stralen. Maar wasdraden is natuurlijk vooral iets voor op het platteland...

Met prijzen van 950 tot 1250 Bfr. zullen maar weinig gezinnen zich in de 1930´s zo´n duur toestel in die periode hebben kunnen veroorloven... Temeer daar Europa zich moeizaam aan het herstellen was van een zware econmische crisis. Falda zag dat uiteraard anders:

"Son prix d´achat est raisonable et peut être facilement amorti en peu de temps. Sa dépense de courant est insignificante (100 W, BVH), son usure est presque nulle et son entretien est réduit au strict minimum. Son installation nécessite aucun frais, une simple prise de courant et... c´est tout."

De reclames van Francq-Nisolle uit 1935 zagen ook een mooie toekomst voor droogzwierders weggelegd:

"l´Essoreuse-centrifuge Falda constitue un progrès énorme en la matière et il n´est pas exagéré de prédire que d´ici peu de temps aucun ménage ne pourra s´en passer au même titre que d´une machine à laver."

In één woord, het perfecte antwoord op de gevreesde "lamentations" van "Madame"... Hoewel... Die "peu de temps" bleek later toch wel een wat te optimistische inschatting te zijn geweest. Het zou nog zo´n 20-25 jaren duren eer de droogzwierders echt doorbraken op de Belgische markt.

  
Links: tot hiertoe werd slechts één beverige afbeelding van het goedkoopste model in gegalvaniseerd staal gevonden. Rechts, een koperen model, gestript van zijn witte lak, motor, mand en deksel om er een decoratieve bloembak van te maken...

De goedkoopste versies van deze droogzwierder was in "verlakt gegalvaniseerd staal" gemaakt. Hij werd in een licht-groene kleur op de markt gebracht. Die kleur wordt soms ook wel "depressie-groen" genoemd, omdat in de economisch slabakkende jaren dertig heel wat huishoudtoestellen, bureaulampen, huisraad enz. in die kleur geproduceerd werden.


Collectie Huis van Alijn, Gent Collectiestuk HVA 2016 017 019
Zoals het logoschildje rechts van het stopcontact en de voertem aantoont,
duidelijk een herschilderd exemplaar. De kras toont een rood metaal, dus koper

De iets duurdere versie van de Essoreuse-Centrifuge werd in "verlakt koper" gemaakt. Voor dit toestel werd ivoorwit als enige beschikbare kleur gekozen.

Nog voor WO 2 verscheen de Ruban Bleu versie. Deze werd dan weer afgewerkt met een laag "wit verglaasd email". Men kan het toestel voorts herkennen aan de versierende band op ongeveer halve hoogte, plus een extra blauwe wimpel als tweede logo.

Voorlopig is het onduidelijk of de behuizing vanaf dan in twee delen werd gemaakt, of zo die "band" slechts een plooilijn was in een behuizing uit één stuk. Zulke vooroorlogse toestellen worden vandaag de dag maar zéér sporadisch op rommelmarkten en vooral online te koop aangeboden. Veel zullen er ook niet meer in omloop zijn, sommigen staan bij trotse verzamelaars, andere in musea of weggemoffeld ergens op leggers in hun stockeerruimte. Het is dus erg moeilijk om iets over deze toestellen te weten te komen...

2) Een droogzwierder met 5 sterren

De vooroorlogs modellen werden nog tot enkele jaren na de oorlog angeboden. Voorlopig ontbreekt documentatie die kan vertellen of er in tussentijd een aantal verbeteringen werden doorgevoerd of zo deze opgespaard werden voor het nieuwe model waaraan het bedrijf naarstig werkte.

Zoals gezien verscheen die troonopvolger minstens in 1952, maar heel waarschijnlijk zelfs wat eerder. Dat model, "Cinq Etoiles" gedoopt zou naar 1950´s normen goed verkopen. Dat verklaart wellicht waarom vandaag de dag om de zoveel tijd wel zo´n sierlijk toestel op veilingwebsites of op rommelmarkten opduiken. En dat doorgaans ook voor een zacht prijsje.

Het was een eerder groot toestel met een capaciteit van ca. 4 à 5 kg. was, zowat de grootste capaciteit voor een typisch familiaal model.  

Net zoals met de Essoreuse-Centrifuge van voor WO2 verschenen een aantal lichtjes verschillende versies. Een vrij complexe situatie om allemaal nauwgezet in kaart te brengen, zoals zal blijken. Voor wie zo´n erfgoedstukken moet registreren in erfgoeddatabanken is dat echt iets om hoorntjes van te krijgen. Louter voor hen en voor verzamelaars proberen we hieronder toch enige structuur in die chaos aan variaties te brengen...

Voor de anderen is dit dan weer een mooie illustratie van hoe complex de registratie van zo´n toestellen kan zijn. Niet alleen dient er op allerlei details en "details" gelet te worden. Het toont tevens aan dat erfgoedregistratoren zo´n toestellen niet in het luchtledige fatsoenlijk kunnen beschrijven. Om het één en het ander goed te kaderen is het echt aangewezen om zoveel mogelijk extra informatie op te zoeken over op het eerste zicht gelijkaardige toestellen. Al ontbreekt daar vaak de tijd voor. Registratoren moeten vaak tegen een bepaalde "deadline" een collectie beschreven hebben, en krijgen maar zelden de tijd om dat goed te doen. Of men neemt zich voor dat in een "latere fase" te doen, die uiteindelijk nooit aangevat wordt. Het resultaat is dan ook dat heel wat erfgoedstukken niet zelden maar zo-zo beschreven worden.

Dit toont op haar beurt goed aan dat er een enorme nood is aan een internationale erfgoeddatabank, waarin beetje bij beetje "alle" beschikbare informatiebronnen over "alle" modellen van "alle" soorten toestellen van "alle" producenten in "alle" landen samengebracht zou kunnen worden. Dit zou een enorme hulp betekenen voor allen die in de wereld betrokken zijn bij het registreren van zulke erfgoedstukken... En een goudmijn voor onderzoekers, verzamelaars, veilingmeesters...

Laten we nu eens enkele variaties van de Cinq Etoiles illustreren:

a) verschillen qua kleur van de behuizing

  

Falda bracht de Cinq Etoiles in (ten minste) drie kleuren uit: wit, ivoor- of melkkleurig en een soort pistache groen. Dit komt ongeveer overeen met de 3 kleuren die voor WO 2 gebruikt werden. Het vooroorlogse groen werd wel wat geactualiseerd, meer in overeenstemming gebracht met het vooruitgangsoptimisme die de 1950´s kenmerkten.

Noteer dat in de tot hiertoe gevonden Falda-documentatie niet over die kleuren gesproken wordt. Niettemin zijn er 3 goede redenen om aan te nemen dat de pistachegroene niet door een vroegere eigenaar in die kleur heropgespoten werd.

1) het logo met de vijf sterren zou bijzonder moeilijk ongeschonden uit zo´n operatie komen
2) het bouwt ergens verder op de kleuren beschikbaar voor WO 2
3) het bestaan van publicitaire voorwerpen in dezelfde kleuren
 

En inderdaad, het bedrijf liet als publiciteitsactie een soort geëmailleerde schoteltjes van ca. 16 x 14 cm door de Emaillerie Belge produceren. Deze verschenen in ten minste twee van de drie kleuren waarin ook de droogzwierders werden verkocht, namelijk ivoorkleurig en pistachegroen.

Sommige online verkopers beschrijven die schoteltjes wel eens als asbakken, ook al hebben ze geen gleuf waarop aangestoken rookwaren kunnen rusten. In werkelijkheid waren ze bedoeld als "vide poches" of "wisselgeldschoteltjes, bestemd om de inhoud van broek- en vestzakken zoals sleutels of muntstukken te bewaren. In hetzelfde groen verscheen ook een Falda onderzetter op pootjes.

 
links een wisselgeldschoteltje met reclame voor de Cinq Etoiles maar ook
voor de 1001, een wasmachine, rechts de Cinq Etoiles en de 1002, een andere wasmachine. Hieronder zien we deze twee tijdgenoten broederlijk n
aast elkaar


b) verschillen qua "sierstrip"

  

Het valt op dat sommige Cinq Etoiles een zwarte band hebben ter hoogte van de aflooptuit. Deze lijkt geen andere functie te hebben dan versiering.

- witte variant
Zoals de foto´s hierboven aantonen komen zowel modellen met als zonder voor. Het is niet duidelijk of de klant hiervoor kon kiezen, of zo het hier gaat om modellen die in een ander jaar verschenen

- ivoorkleurige variant
Al het tot hiertoe gevonden beeldmateriaal toont bij de ivoorkleurige versie de zwarte sierstrip

- pistachekleurige variant
De tot nog toe gevonden afbeeldingen van de groene versie tonen geen sierstrip. Noteer overigens dat de onderste rand van deze versie eveneens pistachekleurig werd uitgevoerd. Bij de witte en gebroken witte versie werd die in het zwart uitgevoerd

c) verschillen qua deksel

  

Er verschenen Cinq Etoiles met een deksel in een doorzichtige kunststof en er was een versie met een metalen deksel

- witte variant
Zoals de foto´s hierboven aantonen waren er witte varianten met een kunststoffen deksel alsook modellen met een metalen deksel

- ivoorkleurige variant
Het tot hiertoe gevonden beeldmateriaal toont steeds een metalen deksel

- pistachekleurige variant
De enige tot hiertoe gevonden afbeeldingen tonen een metalen deksel

 

c) verschillen qua mand

Mand in alu-kleurig metaal > Witte variant
- gaatjes in bodem
- straalvormig patroon in bodem, wellicht om het losgekomen water sneller te evacueren
- centrale kegel zwartgelakt (?) metaal

Mand in rood koper > Ivoorkleurige variant en pistachegroene variant
- gaatjes in de wand
- vlakke bodem
- centrale kegel: alu-kleurig

Mand in blauwgrijs gespikkeld metaal > Ivoorkleurige variant
- gaatjes in de bodem, verder vlak, dus geen straalvormig patroon
- vlakke wand
- centrale kegel: zwartgelakt (?) metaal

Helaas is vooralsnog niet geweten welke modelnummers deze variaties binnen de firma zelf meekregen. Tot hiertoe werd geen enkel Falda document gevonden die dit verduidelijkt.

d) verschillen qua rem

Er verschenen versies met een manuele rem, die tevens het deksel vastklemde en modellen met een voetrem (pedaal). Voor zover beoordeeld kan worden op de reeds geziene exemplaren komt de voetrem enkel voor bij het model met het metalen deksel. Noteer dat het model in de Placement Or-folder van 1952 een voetrem en een metalen deksel had.


Door het deksel via deze klem vast te zetten
werd de droogzwierder automatisch in gang gezet

De Cinq Etoiles werd tot 5 jaar na de aankoop gewaarborgd, met uitzondering van de motor, waarvoor de waarborg 1 jaar geldig bleef. Mijn eigen 60 jaar oude toestel werkt nog perfect, ondanks een "winterslaap" van minstens 15 jaar ! Welk huidig merk kan vandaag zoiets nog garanderen ?

Falda bouwde zich met haar 5 Etoiles een solide reputatie op. Dit model was evenwel wat groot en duur voor sommige gezinnen. Daarom volgden later o.a. een middelgroot model (de 400), nog later een klein model, de Portative. Deze was gemakkelijk verplaatsbaar dank zij een handvat in het deksel gemonteerd. Die moest dus op de één of andere manier vastgeklemd kunnen worden.


Het Falda droogzwierder-gamma in 1958

In dit kort artikel wordt hier evenwel niet verder op ingegaan. De Waalse droogzwierderproducenten zullen namelijk nog in 2021 in een aparte inventaris aan bod komen.

4) Productengamma


Het productengamma in 1938

Falda begon aanvankelijk met de productie van wasmachines. De goedkoopste modellen waren voorzien van een houten kuip, de duurdere hadden een kuip in metaal. Zoals het in die periode gebruikelijk was, werden nog geen namen aan die toestellen gegeven, enkel modelnummers.

De goedkoopste modellen van Falda kostten in die tijd toch al meer dan 1000 BFr., wat geen weggevertje was. De duurste toestellen, het neusje van de zalm van deze Waalse firma met Vlaamse roots was in die tijd van u voor 2500 Bfr. We verwijzen voor een overzicht naar de inventaris van Waalse wasmachineproducenten op deze website.

De wasmachines konden zo gewenst uitgerust worden met de gebreveteerde wringer van het merk. In de vroege 1960´s waagde de Waalse producent zich ook aan een fraaie combo, een toestel dat een wasmachine met een droogzwierder in één behuizing combineerde.

Ook wat dit marktsegment betreft verwijzen we naar de aparte inventaris hier op Retroscoop. Zoals de "groepsfoto" met Falda producten aantoont, maakte de firma in Ransart eveneens afkookdouches en ronde huishoudzagen.  .

5) Het einde

Wanneer Falda precies haar activiteiten stopzette, wordt nog nagetrokken. De laatste vermelding die tot hiertoe gevonden werd is een reclame die dateert uit 1966.

Net zoals met de sterke naam Kalorik werd enkele decennia een poging opgestart om het oude, trotse merk weer nieuw leven in te blazen. Wellicht gaat het om een groep investeerders, die enkel de naam, het logo... en de reputatie overkochten. De wasmachines die deze nieuwe Falda met adres in Aalst op de markt brengen zijn evenwel "verdacht goedkoop". Genoeg reden om te vrezen voor wat de kwaliteit ervan ? Wat alleszins zo goed als vast staat, het zou ons erg verbazen mocht het merk ook vandaag nog "100 % belge" zijn....


Falda wasmachines uit de 1960´s
Bovenaan een soort mini-wash, onderaan een automatische
voorlader in het Sixties museum van het Domein Bokrijk

 
 
database afsluiten