Retroscoop - Nova Magic wafelijzer: ongekroonde designtopper RetroScoop
 
   Toestellen
    
 
 
De ┬┤klik┬┤ naar je gedroomde Klassiekers

Ongekroonde designtopper

Het Nova Magic
wafelijzer (1950)

  

Benoit Vanhees
Versie 1: 19.05.2018

Een aantal producenten van huishoudtoestellen brachten in de loop van hun bestaan één, soms zelfs meerdere apparaten op de markt met interessante of vernieuwende technische troeven. Andere merken kwamen dan weer af met apparaten die eerder hoge ogen gooiden op het vlak van industriële vormgeving. Binnen het segment van de wafelijzers leverde het Belgische merk Nova met de “Magic” in de vroege 1950´s op dat vlak een serieuze podiumkandidaat af. Niet zozeer door zware en gezochte decoraties, zoals bij sommige Amerikaanse toestellen uit het interbellum. Wat vooral bij dit fascinerend  alu-kleurig toestel van Nova opviel waren eerder de afgeronde en wat bolle vormen van het deksel, de goed uitgekiende verhoudingen tussen de lengte, de breedte en de hoogte en de bakelieten handvatten.

De opsmuk beperkte zich al bij al tot de merknaam in sierlijke letters op het deksel, geflankeerd door enkele horizontale lijntjes van verschillende lengte. Wie al de wafelijzers uit de vroege 1950´s naast elkaar zou plaatsen, zou er echt niet omheen kunnen: qua looks moest de Magic in die periode -zeker in Europa- nauwelijks rivalen laten voorgaan.

Wafelijzers werden de voorbije honderd jaar in allerlei uitvoeringen uitgebracht. Naast de klassieke elektrische apparaten, waren er bijvoorbeeld ook die op gas werkten. Beperken we ons tot vormgeving, dan treft men ook op dat vlak een zeer grote diversiteit aan. Aanvankelijk waren wafelijzers meestal vierkantig, hoekig, plomp... Toestellen die niet alleen zwaar oogden, maar dat vaak ook in werkelijkheid waren. In de VS verschenen in het interbellum echter ook cirkelvormige modellen, onder meer bij merken als General Electric, Dominion of Toastmaster. Universal (Landers-Frary-Clark uit New Britain, Connecticut) verdiende met onder meer haar fraaie E 624 een aparte vermelding.

Heel uitzonderlijk verschenen er zelfs meerhoekige wafelijzers, een best wel frivole verschijning. Of toestellen die aan de buitenzijde deels of zelfs geheel in keramisch materiaal afgewerkt werden, al dan niet met fraaie illustraties afgewerkt.

Toestellen met een grondplan dat wat deed denken aan een atletiekpiste zoals de Magic echter waren zeldzaam, zelfs aan de overzijde van de Atlantische Oceaan. De firma Monroe produceerde zo´n “ovalen” model, met echter volkomen verticale wanden.

Dan was er ook nog de firma Manning-Bowman. Hun model viel vooral op door fraai afgewerkte Art Deco handvatten, naast een centraal geplaatst warmtemetertje in het deksel. Daarmee komen we een beetje in de buurt van de Magic, al heeft het Amerikaanse toestel niet die vloeiende overgang van onderstuk naar deksel. Binnen de subcategorie van ovalen toestellen nam de Belgische Nova Magic dus echt wel een heel bijzondere plaats in, dank zij de unieke look die het toestel meekreeg. (1) Op die manier bracht Luik dus niet alleen de “Liège waffle” voort, maar ook een bijzonder mooi en fascinerend wafelijzer.

De firma Nova werd opgericht in de 1940´s, en was tot 1963 in Luik gevestigd op het nummer 58 van de Mont Saint Martin. (Helaas werden tot op heden geen afbeldingen van die fabriek gevonden) Het bedrijf behoorde samen met ACEC, Kalorik en in mindere mate Honor tot de best verkopende Belgische producenten van kleine huishoudtoestellen, zoals strijkijzers, staafmixers, wafelijzers en broodroosters.

Daar waar Kalorik samenwerkte met de firma Noirot, zag Nova in Calor, een ander Frans bedrijf een bondgenoot. Deze firma´s produceerden onder licentie apparaten van elkaar. In de loop van de jaren ´50 ontstond eveneens een samenwerkingsverband tussen Nova en de Belgische tak van de Amerikaanse multinational ITT.

Eens de welvaart goed begon aan te trekken, werd Nova geconfronteerd met onvoldoende uitbreidingsmogelijkheden in Luik om de gehoopte expansie te kunnen realiseren. Of ook woelige vakbondsacties in de Vurige Stede ook een rol hebben meegespeeld, is giswerk. Feit is dat toen het stadsbestuur van Tongeren een groot bouwperceel voor een appel en een ei aanbood, de Waalse firma hier gretig op is ingegaan. In het verleden werkten al heel wat Vlamingen in de Luikse vestiging, voortaan pendelden een aantal Luikenaars richting Limburg. Een zeer moderne fabriek zag geleidelijk aan het levenslicht in het zuiden van Limburg.

Na de Golden Sixties en verkoopsuccessen in de 1970´s begon zich op gegeven moment echter een neerwaartse trend in te zetten. De firma kon niet langer het hoofd bieden tegen de grote merken, die verschillende concurrenten hadden opgeslorpt. Nova zag zich uiteindelijk verplicht om de boeken neer te leggen. (2) De archieven van het bedrijf staan anno 2018 nog steeds onder curatele, en echt veel onderzoek over de producten van de firma lijkt er niet te bestaan.

Googlen op Nova Magic bijvoorbeeld resulteerde voor dit artikel in zero interessante “hits”. Het werd dus behoorlijk puzzelen om toch enigszins de achtergrond-geschiedenis van dit decoratieve verzamelstuk te reconstrueren. Uiteindelijk stootten we op een beperkt aantal uiterst zeldzame maar cruciale bronnen, die toelieten om voldoende vertelstof te vergaren om een interessant verhaal over dit fascinerend apparaat te kunnen vertellen.

De Magic was een middelgroot, dubbel wafelijzer en woog 5,5 kg. De afgeronde vormen maken het niet eenvoudig om het heel accuraat te meten, maar afgerond bedraagt de lengte zonder “oren” 32 cm (38 cm mèt die handvatten aan de zijkant) op ongeveer 23 cm breed. De hoogte, inclusief de kleine pootjes op de bodem moet zo ongeveer 13 cm hoog bedragen. Het gewicht van de bakvormen (aluminium ?) valt zeer goed mee. Ter vergelijking, de Multiplex, een ander en nogal potig ogend toestel uit het Nova gamma woog bijna 8 kg.!

De firma prees de Magic aan als “le plus perfectionné des gaufriers à moules interchangeables”. Die vervangbare bakvormen lieten toe om wafels te maken met rasters van 4x7 lijntjes, “galettes” met 6 x 10 lijntjes of kleine “gaufrettes” met 12 x 21 lijntjes. De bakvormen voor de “galettes” lieten toe om er telkens vier te bakken.


Drie afbeeldingen van de Kalorik Waflux
met zijn gespleten electriciteitssnoer 

In tegenstelling tot bijvoorbeeld de aanvankelijke modellen van de Waflux van Kalorik -een andere miskende Belgische designtopper uit de 1950´s- was er maar 1, geen twee stekkers waarmee het apparaat aan het elektriciteitsnet gekoppeld werd. Vanuit de achterzijde van het bodemstuk van het wafelijzer vertrok een elektriciteitsdraad naar het bovenstuk, beschermd door een metalen slang zoals deze van een douchesproeier.

Dit systeem zorgde voor meer comfort en veiligheid tijdens het optillen van het deksel dan zo´n snoer dat zich als een slangentong in twee splitste. Ook de Waflux werd trouwens ca. 1950 op deze manier hertekend, zo toont toch een reclame uit die periode.

 

Wat de weerstanden van de Magic betreft, specificeerde een reclamefolder voor het gamma wafelijzers van Nova dat ze van het type “mica blindées” waren. Het verbruik van het apparaat bedroeg 1000 Watt, of anders gezegd, dat van 10 gloeilampen van 100 Watt of dat van een krachtig strijkijzer voor kleermakers.

Uiteraard hing er een stevig prijskaartje vast aan dit parelhoentje onder de wafelijzers. Wie zo´n Magic in zijn of haar keuken wou zien pronken, moest 1 125 Fr neertellen. Kwam daar nog eens bij dat men voor die relatief hoge prijs ook maar 1 van de 3 beschikbare bakvormen mocht uitkiezen. Wie ook de andere “jeu de plaques” wou, moest nog eens 225 Fr. per set op de toonbank neertellen. (2) Of op krediet kopen. Toch was de betoverende Magic niet de duurste in het Nova-gamma. De erg hoekige Doublinter kostte 1200 Fr, de nog zwaardere Multiplex zelfs 1325 Fr. Dit waren voor veel gezinnen te hoge bedragen in een periode dat de naoorlogse rantsoenering amper was doorgespoeld. Zelf wafels, galettes en “gaufrettes” bakken moet in die tijd toch nog voor heel wat mensen als een overbodige frivoliteit in de oren hebben geklonken. Toch valt op dat Nova op die nog beperkte levensstandaard probeerde in te spelen, door maar liefst 7 verschillende wafelijzers tegen erg uiteenlopende prijzen aan te bieden. Iets dat er ergens toch op wijst dat toch al in de late 1940´s, vroege 1950´s een zekere markt voor zo´n toestellen moet geweest zijn. Voor wie de Magic en consoorten te hoog gegrepen waren, was er dus nog altijd de Simplex aan 370 Fr of de Duplex aan 645 Fr. Voor elke beurs wat wils, met andere woorden... (3)

Een kleine folder van Nova die zich richtte op de uitbaters van elektrozaken leverde heel wat achtergrondinformatie op over de Magic. (4) Het documentje zette in het kort de reclamestrategie voor het gamma wafelijzers van de firma uiteen. Het Luikse bedrijf liet om te beginnen een charmante, veelkleurige kartonnen reclame ontworpen, waarmee winkeliers in het uitstalraam de aandacht van de klanten konden lokken. Vanwege de uitgesneden vorm spreekt men in het jargon soms van een “diecut”. Als “eyecatcher”werd de decoratieve Magic weerhouden. Voorts werd een grote affiche van 1m60 hoog en 1m20 breed ontworpen, eveneens met het oog op het stimuleren van de verkoop van de wafelijzers van Nova. Ook hierop was de aantrekkelijke Magic prominent aanwezig. Bedoeling was om deze affiche “op muren in 125 localiteiten” in het land te plaatsen.

Het zou uiteraard een enorm pluspunt betekenen voor dit artikel, mocht ooit een kleurenafbeelding van deze items toegevoegd kunnen worden. Voorlopig zullen we het moeten stellen met zwart-wit afbeeldingen, die echter alvast al een voorlopig idee geven. Zonder twijfel werd de Magic heel bewust geselecteerd om op de kleurrijke affiches te pronken: echt een apparaat waarvan heel wat huisvrouwen ooit gedroomd zullen hebben.

Tevens kondigde het bedrijf op de achterzijde van de folder trots aan, dat drie reclameadvertenties van 20 op 12 cm speciaal ontworpen werden voor extra promotie. Niet echt groot, maar niettemin, het Waals bedrijf wou duidelijk een tandje bijsteken. En zie... ook op deze drie reclames voor heel het wafelijzer-gamma enkel een afbeelding van de Magic, zonder dat deze echter naam valt.

De voorzijde van deze folder voor verkopers toonde een glunderende sneeuwman, wat uiteraard het vermoeden deed rijzen dat deze promo-acties rond de eindejaarsfeesten gepland werden. Een speurtocht in decembernummers van tijdschriften als Libelle en Femmes d´Aujourd´hui bevestigde dit al snel. Op deze manier wisten we het jaartal te identificeren waarin deze reclamecampagne plaats vond: 1950. (5) Een kleine inscriptie onderaan de advertenties leerde dat ze ontworpen werden door het reclamebureau van Francis Delamare, gevestigd in Brussel.

Het feit dat de Magic, en niet bv. de duurdere Multiplex op elk van deze reclames werd afgebeeld, duidt er op, dat de Nova-directie in die jaren van het erg decoratieve toestel haar paradepaardje, haar vlaggenschip had gemaakt. Het was met de Magic, dat het Luiks bedrijf de aandacht wou trekken, de verkoop stimuleren.

Ook over de verpakkingsdoos van dit huishoudelijk pareltje kunnen we wat meer vertellen. Zoals vaak voorkwam in die periode was ook dit apparaat verpakt in onbedrukt golfkarton. Op één van de langste zijden van de balkvormige doos was een lichtblauw etiket aangebracht, waarop het wattage en voltage werden aangegeven alsook met welk van de drie bakvormen het toestel werd geleverd. De twee andere mogelijkheden werden met zwarte stift doorgestreept. Centraal op het etiket stond met een simpele blauwe lijn een huisje getekend, met daarin in het blauw het woord “Nova”, in het rood “Magic”. Een gestileerd sterretje moest de “toverij” die rond het fraaie toestel hing extra belichten. De doos was ooit dichtgeplakt met Nova kleefband, waarop in het rood gestempeld: “Le comfort ménager par l´électricité”.

Over instructie- of receptenboekjes specifiek voor de Magic of voor de Nova broodroosters in het algemeen werd echter vooralsnog geen spoor gevonden. Het is overigens niet zeker dat deze ook effectief bijgeleverd werden. Mocht dit al het geval zijn, dan kan men zeker stellen dat zo’n documenten -net als de verpakkingsdoos- uiterst zeldzaam zijn. Volkomen vergelijkbaar dus met onze ervaring als verzamelaar van toestellen als de Burroughs Ten Key telmachine of de Ato-Mixer van het Franse Cadillac.

Het zou natuurlijk heel interessant zijn geweest om te weten hoeveel zo´n decoratieve toestellen uiteindelijk over de toonbank gingen. Een astronomische aantal zal het zeker niet geweest zijn, gezien de behoorlijke prijs. Het lijkt er ook op, dat het toestel maar enkele jaren verkocht werd. In Nova-reclameboekjes van ca. 1955 komt de Magic alvast niet meer aan bod.
Dat verklaart zonder twijfel waarom een exemplaar in goede staat van de Magic vinden een hele opdracht is. Of kwestie van een enorme meevaller, een toevalstreffer. Zoals met het toestel dat recent de Retroscoop-collectie vervoegde, inclusief de originele verpakkingsdoos. De Magic is dan ook zonder enige twijfel een pronkstuk voor iedere verzameling van retro huishoudtoestellen of fifties-collectie die zichzelf respecteert.

Hopelijk helpt dit artikel om ook bij het retro-minnend publiek meer waardering te genereren voor dit oogstrelend Luiks ontwerp uit het midden van de vorige eeuw. Een ode aan een onterecht vergeten designtopper, een stijlicoon dat nooit de erkenning kreeg die het verdiende.

 

Voetnoten

(1) Ondanks het bekijken van wellicht honderden modellen van wafelijzers uit de 1930´s-1950´s , vonden we tot op heden nog altijd geen model dat enigszins lijkt op de bolle Magic. Er bestaan tientallen cirkelvormige modellen, soms met een tamelijk bol deksel, er bestaan “ovalen” modellen maar met een eerder afgeplatte bovenkant enz. Maar de combinatie waarvoor Nova ging lijkt uniek te zijn geweest aan de twee zijden van de oceaan. Maar juist gezien er zoveel verschillende modellen zelfs al in de periode 1930´s-1950´s gemaakt werden, is het natuurlijk moeilijk om dit met zekerheid te zeggen. Op dit ogenblik kunnen we geen gelijkaardig model noemen, maar niets belet dat dit in de toekomst toch gebeurt, of dat een lezer met bewijzen op tafel komt om al te kordaat geformuleerde stellingen te ontkrachten. Vandaar dat we het liever voorzichtig houden op “een vrij unieke look” houden.

(2) Vanuit het Design Museum in Gent werd het initiatief opgestart om zoveel mogelijk informatie over Nova bijeen te verzamelen. Sanne Van Bellingen groepeerde niet alleen informatie uit open bronnen, maar eveneens van ex-werknemers van de fabriek in Tongeren. Ook lokaliseerde ze de archieven van het bedrijf, die evenwel nog onder curatele staan.

(3) Deze “technische” informatie werd gevonden in de Nova-reclamefolder “Ils sont heureux”. Dit ongedateerd document toont het volledige gamma aan wafelijzers van het bedrijf ca. 1950. Dat assortiment bestond uit behalve uit de Magic uit de Simplex, de Duplex, de Simplinter en Doublinter alsook de Uniplex en Multiplex.

(4) De verkoopstrategie rond de Nova Magic en andere toestellen van dit merk werd uiteengezet in de ongedateerde folder “Une bonne saison pour vous”.

(5) Meteen een bevestiging van het bouwjaar dat het Designmuseum in Gent voor haar exemplaar opgeeft. 

 

 
 
database afsluiten