Retroscoop - IRHA Cat. 4.K Wasmachines Deel 1 B Belgische merken / Brussel RetroScoop
 
   Toestellen
    
 
 
De ┬┤klik┬┤ naar je gedroomde Klassiekers

 

International Register of Household Appliances (IRHA)
Cat. 4.K: Wasmachines

Deel 1.B) Belgische merken / Brussel

Benoit Vanhees 

      

In deel 1.A van deze artikelreeks werd een aanvang genomen met de identificatie van de Vlaamse producenten van wasmachines actief voor 1960. In deel 1.B wordt die eerste stap in het onderzoek naar Belgische producenten verdergezet, waarbij we ons ditmaal concentreren op het Brussels Hoofdstedelijk Gewest.

Als we de 3 hier ook opgesomde twijfelgevallen meetellen, komen we momenteel op bijna 20 producenten. Voor zover bekend, is geen hiervan vandaag de dag nog actief. Met twijfelgeval worden hier Brusselse firma´s bedoeld, die weliswaar wasmachines maakten, maar waarvan nog niet zeker geweten is of deze wel voor de markt van de huishoudens bedoeld waren. De enige informatie die tot hiertoe over deze bedrijven gevonden werd, toont immers enkel dat ze actief waren waren op de markt van (semi-)professionele spelers zoals hotels, ziekenhuizen, homes enz.


Voorlopige lijst wasmachineproducenten Brussels Hoofdstedelijk Gewest

- Belson
- Bico Wash (Ets. Jacques Lemal)
- Cora
- Elca (twijfelgeval)
- Electro 6
- Fraipont
- Fulgura

- Gaspard (Werkhuizen / Ateliers)
- Gérard
- Godin
- Incomparable (l´, Ets. J. De Decker)
- Karis (Ets. Joseph -)
- L.V.C. (Ets. Louis Van Cutsem) (twijfelgeval)
- Maloens / Maloni
- Pilot
- Prodigieuse, La (twijfelgeval)
- Renson, atelier J.
- Riby
- SEM

   

Belson

Van de firma Belseon is momenteel enkel geweten dat het zich aan de Handelskaai nr. 3 in Brussel bevond, en minstens sedert de 1940´s wasmachines met koperen kuip maakte. De modellen droegen Romeinse nummers. Hoewel hiervan nog geen afbeeldingen gevonden werden, is het logisch te veronderstellen dat er eerder nog modellen I, II en III geweest zijn. Het gebouw waarin dit bedrijf gevestigd was in de 1940´s lijkt nog steeds te bestaan.

  

 

Belson Model I, II, III (?)

 

Belson Model IV

 

Naam:
Model: IV
Type: model met koperen kuip
Jaartal / Periode: 1940´s
Prijs in die periode:
- met dwarshout koper en hout (?): 5500 Bfr.
- met schoepensysteem (door deze fabrikant "spoeler" en "agitateur" genoemd ) in aluminium: 6500 Bfr.
Fysische beschrijving: de kuip in rood koper wordt omklemd door 3 (?) zeer stevig uitziende metalen poten. Machine rust op wieltjes in rubber. De motor bevindt zich onder de kuip, voorzien van een klein vliegwiel
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: Brussels bedrijf
Bronnen: Tweetalige brochure "Waarom de waschmachines Belson zijn zij de beste ?"


Belseon Model V

 

Naam:
Model: V
Type: model met koperen kuip en verwarming
Jaartal / Periode: 1940´s
Prijs in die periode:
- met dwarshout koper en hout (?): 7250 Bfr.
- met schoepensysteem (door deze fabrikant "spoeler" en "agitateur" genoemd ) in aluminium: 7900 Bfr.
Fysische beschrijving: minder elegante poten dan die van het model IV omklemmen de koper in rood kuiper. De motor met klein vliegwiel is ook hier onder de kuip geplaatst. Grote kolenbrander om het water te verwarmen.
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: Brussels bedrijf
Bronnen: Tweetalige brochure "Waarom de waschmachines Belson zijn zij de beste ?"

 

Bico Wash (Ets. Jacques Lemal)

Dit bedrijf produceerde verschillende modellen wasmachines en minstens twee droogzwierders in de eerste helft van de 1950´s. Het bedrijf was gevestigd op de nrs. 7-11 De Bruynstraat in Brussel, de gebouwen lijken niet meer te bestaan.

  


Bico Wash King

Naam: King
Model:
Type: vierkantige bovenlader
Jaartal / Periode: ca. 1954
Prijs in die periode: 4700 Bfr.
Fysische beschrijving: vierkantig model met een rond deksel, op rubberen wieltjes
Vormgeving: enkele decoratieve elementen, zoals een embleem, een logo en een basis in een andere kleur
Technische data: wasmachine uitgerust met een monofase-motor van 1/4de PK met een starter (condensateur de démarage), automatische stop
Bedrijfskundige opmerkingen: Brussels bedrijf
Bronnen: Bico Wash 1954 reclamefolder

 

Bico Wash Master / Master Gaz

  

Naam: Master / Master Gaz
Model:
Type: ronde bovenlader
Jaartal / Periode: ca. 1954
Prijs in die periode: 3600 Bfr., met gasverwarming 4250 Bfr.
Fysische beschrijving: relatief sober gehouden rond model, niettemin rustend op drie frivolere voetjes. De versie op gas kan gemakkelijk herkend worden aan de rij met afkoelingsgaatjes en een verstevigde basis in dezelfde kleur als de drie voetjes.
Vormgeving:
Technische data: capaciteit: 3,5 kg,  wasmachine uitgerust met een monofase-motor van 1/4de PK met een starter (condensateur de démarage)
Bedrijfskundige opmerkingen: Brussels bedrijf
Bronnen: Bico Wash 1954 reclamefolder


Bico Wash Prime

  

Naam: Prime
Model:
Type:
Jaartal / Periode: ca. 1954
Prijs in die periode: 2950 Bfr.. Voor 570 Bfr. extra kon men ook een wringer voor deze machine aanschaffen, wat relatief goedkoop is ten opzichte van de bekende merken als ACME.
Fysische beschrijving: ronde machine met weinig franjes
Vormgeving:
Technische data: basismodel uit Bico Wash´s gamma, capaciteit 2,5 kg,  wasmachine uitgerust met een monofase-motor van 1/4de PK met een starter (condensateur de démarage)
Bedrijfskundige opmerkingen: Brussels bedrijf
Bronnen: Bico Wash 1954 reclamefolder

 

Bico Wash Standard / Select

Naam: Standard Select
Model:
Type: ronde bovenlader
Jaartal / Periode: ca. 1954
Prijs in die periode: Standard: 3750 Bfr. / Select (met automatische stop) 3950 Bfr.
Fysische beschrijving: rond model op drie voetjes
Vormgeving: relatief saai model, weinig fantasierijk ontwerp
Technische data: dubbele kuip,  wasmachine uitgerust met een monofase-motor van 1/4de PK met een starter (condensateur de démarage)
Bedrijfskundige opmerkingen: Brussels bedrijf
Bronnen: Bico Wash 1954 reclamefolder

Bico Wash Combinée

Naam: Combinée
Model:
Type: combo-toestel bovenlader-wasmachine plus een droogzwierder
Jaartal / Periode: ca. 1954
Prijs in die periode: 8990 Bfr. Indien op stadsgas of butaangas werd een supplement van 950 Bfr. gevraagd
Fysische beschrijving: balkvormig geheel, op rubberen wieltjes
Vormgeving: zeer sober design, niet veel toegevingen aan het decoratieve
Technische data: wasmachine uitgerust met een monofase-motor van 1/4de PK met een starter (condensateur de démarage). De droogzwierder had een aparte motor. Capaciteit van beide machines: 4 kg.
Bedrijfskundige opmerkingen: Brussels bedrijf
Bronnen: Bico Wash 1954 reclamefolder

 

Cora

De fabriek van Cora bevond zich op het nr. 4 van de Vandermeulenstraat in Brussel. (Nabij de Koningsstraat en de Congreskolom in St. Joost-ten-Node) Deze wijk is sedertdien zeer sterk veranderd, door de bouw van verschillende overheidsgebouwen. De huizen die vroeger aan de pare kant van deze korte straat lagen werden allemaal afgebroken, de voormalige fabriek bestaat dus niet meer)

De firma had geen verdeler, het enige verkooppunt was de fabriek zelf, wat toeliet de verkoopprijs te drukken. Cora schreef in een relatief sobere reclame in het tijdschrift Chez Nous (30 juni 1955)  dat er geen "publicité tapageuse" gemaakt zou worden, en dat ze "main d´oeuvre belge" gebruikte om de wasmachines te maken. Of dat effectief in de Vandermeulenstraat was, is niet geweten. Het bedrijf gaf ook een genereuse garantie van 5 jaar, en bood de klanten de mogelijkheid om het apparaat op 2 jaar tijd af te betalen à rato van 65 Bfr. per week. Tot hiertoe werd niets gevonden dat erop wijst dat de firma zich nog aan een tweede poging in dit marktsegment heeft gewaagd. Dat wil niet zeggen dat dit niet gebeurde, maar zoals de firma zelf aangaf maakte het geen schreeuwerige reclamecampagnes.

Wat eigenaardig is, is dat Chez Nous in 1957 andermaal verbonden bleek met een producent die een erg gelijkende reclameboodschap en werkwijze hanteerde, ditmaal met Fulgura. (zie aldaar)

 

Cora 1955

 

Naam: Cora 1955
Model:
Type: vierkantige bovenlader
Jaartal / Periode: ca. 1955
Prijs in die periode: 65 Bfr. per week gedurende 24 maanden: dat maakte er een vrij duur toestel van ca. 6000-6500 Bfr. (???), wat zeer duur is voor een "simpel en gfemakkelijk" fabrieksmodel. Er waren gelukkig wel ook "conditions spéciales pour jeunes mariés et familles nombreuses".
Fysische beschrijving: vierkantig model op vier rubberen wieltjes, kon uitgerust worden met een (ACME ?) wringer
Vormgeving: zeer sober, op een logo en embleem na geen versierende elementen
Technische data: capaciteit van 70 liter. De firma beschreef haar machine als "la plus simple, la plus facile, la plus robuste".
Bedrijfskundige opmerkingen: fabriek in St. Joost-ten-Node
Bronnen: reclame uit ca. 1955 hierboven afgebeeld

 

Elca

Voorlopig werden de toestellen van dit bedrijf nog niet toegevoegd, omdat niet met zekerheid kon worden vastgesteld of ze uit de late 1950´s of de vroege 1960´s dateren.

Een andere vraag is hoe "Belgisch" dit bedrijf nu eigenlijk was. Hoewel het wel degelijk een productiesite had in St. Agatha-Berchem en het bedrijf de toestellen in haar reclames als "100 % Belgisch" omschreef, doet de officiële naam van deze firma - de "Ellenbee Cy. S.A." vragen rijzen over de preciese oorsprong ervan. Was die "Ellenbee" een ingeweken Brit of Amerikaan ? Werd gewoon een Amerikaans klinkende naam gekozen voor PR doeleinden ? 

 

Electro 6

Ook wat betreft het bedrijf Electro 6 werden geen rechtstreekse bewijzen gevonden voor een productie in Brussel. Niettemin kan dit onrechtstreeks via de reclame wel afgeleid worden. De firma gebruikte ACEC motoren in haar wasmachines, wat het al quasi zeker maakt dat het gaat om een Belgische firma. Electro 6 maakte reclame in het tijdschrift Chez Nous, en gaf aan dat enkel mensen met een abonnement rechtstreeks in de fabriek konden kopen. De twee verkooppunten die opgegeven werden bevonden zich in Brussel, meer bepaald in de Antwerpse Steenweg 374 en Paul de Jaerlaan 12 in St. Gilles. Alle correspondentie moest naar het eerste adres worden verzonden. Er wordt met geen woord over een andere stad gesproken in de twee reclames in het Retroscoop-archief, één uit 1957 en één uit 1959. Dit lijken dan ook sterke aanwijzingen te zijn dat het wel degelijk om een Brusselse fabricage giug, ook al wordt dit nergens met zoveel woorden gezegd.

Electro 6

Naam: Electro 6
Model:
Type: ronde bovenlader op wieltjes
aartal / Periode: ca. 1957
Prijs in die periode:
- geabonneerd op Chez Nous: 2950 Bfr.
- niet geabonneerd: 3750 Bfr, al konden verkopers het toestel weg laten gaan tegen 3350 Bfr.
- verschillende formules voor aankoop op krediet mogelijk
Fysische beschrijving: rond model, gemonteerd op 3 rubberen wieltjes, verstevigd door middel van kogellagers. Buitenkant afgewerkt met verglaasd email. Uitgerust met een tijdschakelaar. De klant kon ook vragen voor een wringer, een pomp om de machine weer leeg te pompen, verwarming op butaan of stadsgas. De reclame is echter niet duidelijk wemle meerkost daar tegenover stond.
Vormgeving: sobere vormgeving, met als enige toegevingen het logo van het bedrijf en een band die de omtrek van het toestel doet ter hoogte van waar de kuip overgaat in het motorgedeelte.
Technische data: ACEC motor. Voltagemogelijkheden: 110 V, 130 V, 220 V. Capaciteit van 4 kg was, die in 4 minuten gewassen kon worden.
Extra: het bedrijf gaf in de reclame aan dat het maar 3500 exemplaren in stock had. Het toestel kreeg een garantie van het bedrijf, al zegt de reclame ook hier weer niet van hoe lang. Dit doet vermoeden dat het om de klassieke 1 jaar ging, iets waarvan maar weinig merken afweken.
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen: reclame in Chez Nous van 27 feb. 1957

 

Electro 6 Combinée

Naam: Electro 6 Combinée
Model:
Type: combo toestel wasmachine + droger
aartal / Periode: ca. 1959
Prijs in die periode: een reclame uit 1959 gaf een zeer sterk verminderde prijs aan, van 8950 Bfr (wat ongewoon duur klinkt) naar 4950 Bfr (wat er één van de goedkoopste combinées van maakt.
Fysische beschrijving: de twee ronde toestellen lijken gewoon door middel van een tussenstuk met twee bedieningsknoppen aan elkaar "geplakt" te zijn
Vormgeving: weinig creatieve inspanningen om er iets moois van te maken.
Technische data: twee ACEC motoren, kuipen in rood koper. "35 kg was in minder dan 1 uur". Automatische rem zonder pedaal. Uitgerust om storende geluiden op spelende radios te vermijden ("anti-parasites")
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen: reclame in onbekend tijdschrift uit 1959

 

Fraipont

Het atelier van Fraipont was gevestigd in Oudergem, meer bepaald op het nr. 1120 van de Waverse steenweg. De firma had voorts een toonzaal op het nr. 35 van de Zuidstraat in het centrum van Brussel. Niet alleen in het logo, ook in hun reclames speelden katten blijkbaar een prominente rol.

Fraipont beweerde in zijn reclames dat hij het oudste bedrijf in België was, dat elektrische wasmachines produceerde. De firma legde in dat verband uit dat het  reeds in 1922- tijdens de Foire de Bruxelles- zo´n toestellen ten toon stelde. Bovendien bleek dat de ingenieur die dit apparaat ontwikkeld had op het moment van deze publicatie uit de 1940´s nog altijd bij de firma werkte.

Het is niet helemaal duidelijk of de geproduceerde modellen bestemd waren voor huishoudens of middelgrote gebruikers zoals hotels, ziekenhuizen enz. Wat er ook van zij, het was zeker aan vast in de periode waarin het geproduceerd werd een technisch zeer vooruitstrevend apparaat, dat ook (relatief ?)  duur moet geweest zijn.

Fraipont (ongeïdentificeerd model en nummer) 

Naam:
Model:
Type: combo-toestel koken + wassen + drogen
Jaartal / Periode: 1940´s 
Prijs in die periode: 945 Bfr.
Fysische beschrijving: toestel bestaat uit drie aparte kuipen, met daaronder het motorgedeelte. Centraal staat een grote kuip, links en rechts twee kleinere. Het geheel rust op zes poten, die zelf op een zeshoek in metaal gemonteerd zijn. Verticale gleuven (?) op de drie kuipen.
Vormgeving:
Technische data: uit de al bij al nogal verwarrende reclamefolder blijkt dat de belangrijkste zin is: "fait 120 demi-tours-minutes PROGRESSIFS et non 80 Uniformes". Het zou echter iemand met meer technische kennis vereisen om dit concreet toe te kunnen lichten.
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

Fraipont (ongeïdentificeerd model en nummer) 

 

Naam:
Model:
Type: combo-toestel koken + wassen + drogen
Jaartal / Periode: 1940´s
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: toestel bestaat uit drie aparte kuipen, met daaronder het motorgedeelte. Centraal staat een grote kuip, links en rechts twee kleinere. Het geheel rust op zes poten, die zelf op een zeshoek in metaal gemonteerd zijn. De verticale gleuven maakten plaats voor een beperkt aantal horizontale plooilijnen die de volledige omtrek van de drie kuipen maakte. 
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:
 

 

Fulgura

Net als Cora was Fulgura een producent van wasmachines, die blijkbaar een deal maakte met het tijdschrift Chez Nous. Het bedrijf gaf als adres van haar "usines" de Wellingtonlaan nr. 14 op. Deze laan in Ukkel is echter vooral omzoomd met riante en peperdure villa´s, geen fabrieken. Had Fulgura werkelijk fabrieken in het Brusselse, of ging het om een importeur ? Wat ging er precies schuil achter deze naam, achter dit bedrijf dat over zichzelf schreef dat het geen verkopers, geen demonstratrices had en geen dure reclames wou maken ?

Een reclame van Fulgura uit 1957 richt zich rechtstreeks tot de "lectrices de Chez Nous", en belooft hen een combo-toestel aan een sterk verminderde prijs. Opnieuw werd echter een "originele" prijs die verdacht hoog lag opgegeven, om dan op een sterk gereduceerde prijs die niet sterk afweek van die van andere combo-toestellen. De lezeressen moesten daarvoor de reclame terugsturen, nadat ze de overbodige opties hadden doorstreept.

Tot op heden werd slechts 1 reclame van dit merk gevonden, wat uiteraard te weinig is om conclusies uit te kunnen trekken. Om meer onderzoek naar dit merk te kunnen doen, zou een volledige collectie Chez Nous uit de tweede helft van de 1950´s nodig zijn. Dit zou ook een onderzoek naar het merk Cora toelaten.

Fulgura Combinée

Naam: Combinée
Model:
Type: Combo-toestel wasmachine plus droogzwierder met 2 motoren
Jaartal / Periode: ca. 1957 (stock van 100 toestellen)
Prijs in die periode: 6990 Bfr (de producent beweerde dat de echte prijs 12 900 Bfr. was, wat nogal "farfelu" klinkt.
Fysische beschrijving: De producent bood twee versies aan, één met twee ronde toestellen en een balkvormige combinée
Vormgeving:
Technische data:
- twee ACEC-motoren, men kon kiezen voor 110, 130 of 220 Volt
- verwarming tegen een niet gespecificeerde extra kost: men kon kiezen voor elektrisch, via butaan of via stadsgas
- dubbele kuip, koper van 2 mm, geëmailleerd
- inbegrepen in de prijs, een tijdsschakelaar (minuterie) en een automatische uitschakeling op basis van temperatuur (rupteur thermique)
Bedrijfskundige opmerkingen: het is onduidelijk of dit bedrijf werkelijk "usines" in Ukkel heeft gehad, zoals het in haar reclame beweerde.
Bronnen: reclame uit Chez Nous, gedateerd  23 mei 1957

 

Gaspard (Werkhuizen / Ateliers)

Producent uit het interbellum, die een vestiging in Anderlecht en één in Wallonië had. (Daarom wordt dit bedrijf ook in het hoofdstuk gewijd aan Waalse producenten opgesomd). De vestiging in Anderlecht werd uitgebaat door J-B Arnou & Cie. en was gevestigd in de Steenweg van Bergen (sic) 621 (Chaussée de Mons). Het bijhuis in Wallonië bevond zich in de Rue St. Gilles te St. Hubert. De Gaspard-wasmachine werd hier door G. Grandrath & Cie. geproduceerd. Tot hiertoe werd maar 1 type wasmachine Gaspard gevonden, dat evenwel erg verschilde van de toen klassieke machines met een houten tobbe.

Gaspard Wasmachine Gaspard

  

Naam: Gaspard
Model:
Type: bovenlader
Jaartal / Periode: 1920´s ? 1930´s (?)
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: metalen bovenstuk gemonteerd op een metalen onderstel met 4 poten. Het bovenstuk was langs de voorkant van het toestel gezien zeshoekig. De bovenste helft hiervan kon opengeklapt worden.
Vormgeving:
Technische data: het weinige (en slecht) beeldmateriaal dat over dit toestel bestaat suggereert dat er een "haard" in het onderstel gemonteerd was, en dat de kuip in het bovenste gedeelte van het apparaat manueel bediend moest worden (?) De reclame van de firma beweerde dat dit een fluitje van een cent was, dat zelfs door een meisje van 12 jaar uitgevoerd kon worden. 
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf met een vestiging in Anderlecht en St. Hubert
Bronnen: ongedateerde reclame van de firma, te koop aangeboden op Delcampe

 

Gerard

 

De wasmachinefabrikant Gerard was gevestigd op het nr. 32 in de Pierre Decosterstraat te Vorst, niet zo heel ver van het Zuidstation. Dit bedrijf produceerde minstens 3 verschillende wasmachines, wellicht nog voor WO 2 (?), ten laatste in de tweede helft van de 1940´s, afgaande op de stijl van de reclame en de afgebeelde toestellen.


Foto´s Benoit Vanhees

Het bedrijfsgebouw werd gebouwd in 1920, naar een ontwerp van architect Pierre De Gieter, al is het onduidelijk of Gerard toen al de opdrachtgever was. De site loopt door tot de parallelle Edisonstraat. Via Google Earth kan men goed zien hoe de site er vandaag uitzien, maar of de achterbouw er in het interbellum ook al was, groter of kleiner, dat is allemaal nog verder te onderzoeken op basis van de archieven van de gemeente Vorst. Op de hierboven afgebeelde foto ziet men een complex met links een deur die naar een woonhuis leidt (nr. 30) en centraal een grote poort (nr. 32). Hoewel er geen huis is met als huisnummer 34, is het huis rechts van dit voormalig productieatelier nr. 36. (Er zijn nog andere anomalieën op dit vlak in deze straat)

Tussen de twee wereldoorlogen waren in deze wijk, niet zo ver van de grote brouwerij Wielemans-Ceuppens tal van KMO´s. Zo was er in de Pierre Decosterstraat bv. ook een papierfabriek (Georges Mottart) alsook een producent van porcelein en glaswerk (J. Bovyn, op het nr. 59, gebouw thans verdwenen) Anno 2018 lijken deze bedrijven meestal verdwenen te zijn. In de plaats van de industriële activiteiten werd het meer een (niet altijd even propere) woonzone.

Het gebouw waarin de Ets. Gérard ooit gevestigd was is al verschillende decennia een overdekte parkeergarage. Mensen uit de buurt kunnen hier tegen betaling hun wagen kwijt. Wanneer de productie van de wasmachines werd stopgezet werd ook nog niet ontdekt, maar dit lijkt nog voor de aanvang van de oorlog te zijn geweest. Het woonhuis is sedert ca. 2016 of 2017 niet meer bewoond, en het is onduidelijk wie de huidige eigenaar van het pand is: deze informatie is evenwel nodig om verdere opzoekingen te kunnen verrichten in het Gemeentelijk Archief van Vorst. Noteer voorts dat deze gemeente 10 Euro administratieve kosten vraagt om specifieke dossiers rond woningen op te zoeken.

 

Gerard Super Galvano

Naam: Super Galvano
Model:
Type: bovenlader met haardvuur en gegalvaniseerde buitenste kuip
Jaartal / Periode: 1930´s (?)
Prijs in die periode: de enige reclamebrochure die tot hiertoe van dit bedrijf gevonden werd toont dat de aanvankelijk met de hand toegevoegde prijzen doorstreept werden, en in de linkermarge door sterk verlaagde bedragen werden vervangen. Toont dit dat het bedrijf in financiële moeilijkheden was, en nog het maximum uit reeds geproduceerde toestellen probeerde te halen ?

- 120 liter / zonder motor: aanvankelijk: 1800 Bfr, verlaagd tot 1150 Bfr
- 120 liter / met motor: aanvankelijk 2400 Bfr, verlaagd tot 1550 Bfr
- 150 liter / zonder motor: aanvankelijk 2000 Bfr, verlaagd tot 1250 Bfr
- 150 liter / met motor: aanvankelijk 2600 Bfr; verlaagd tot 1775 (?) Bfr

Fysische beschrijving: mogelijk niet verplaatsbaar toestel zonder poten. Motor op een sokkel naast het toestel geplaatst. Deze was verbonden d.m.v. een drijfriem met een vliegwiel.
Vormgeving:
Technische data: werd aangeboden met een kuip van 120 liter of 150 liter met gladde wand. Het toestel kon ook met of zonder motor gekocht worden.  De toestellen zonder motor konden gewoon manueel bediend worden, door aan het handvat van het vliegwiel te draaien.

Bij het toestel met 120 liter stond aanvankelijk nog "alt. 4/10" hetgeen door "3/10" werd vervangen. Wat hier precies mee bedoeld werd, is niet duidelijk. Bij het toestel met een kuip van 150 liter stond eveneens "alt. 4/10", hetgeen niet veranderd werd.

Interne kuip ("douche intérieure") uit koper, externe kuip in gegalvaniseerd metaal. Grote koperen kraan. Het toestel heeft geen poten, maar een onderstel even breed als de externe kuip. Vuurhaard met twee deurtjes, één om steenkool toe te voegen, een ander om as te verwijderen. Dat onderste deurtje heeft ook een regelmechanisme voor de toevoer van lucht  ("papillon pour le réglage d´air")

Sokkel aan de zijkant van het toestel waarop de motor op geplaatst kan worden. Eigen gebreveteerd mechanisme om de was te bewegen. Het gaat noch om schoepen, noch om een wasklok, maar eerder om een soort knuppels (?) zie foto hieronder.

Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Vorst
Bronnen: Les lessiveuses Gerard: ongedateerde reclamebrochure

 

Gerard Super Cuivre

Naam: Super Cuivre
Model:
Type: bovenlader met roodkoperen kuip en vuurhaard
Jaartal / Periode: 1930´s (?)
Prijs in die periode: de enige reclamebrochure die tot hiertoe van dit bedrijf gevonden werd toont dat de aanvankelijk met de hand toegevoegde prijzen doorstreept werden, en in de linkermarge door sterk verlaagde bedragen werden vervangen. Toont dit dat het bedrijf in financiële moeilijkheden was, en nog het maximum uit reeds geproduceerde toestellen probeerde te halen ?

- Zonder motor: aanvankelijk 1800 Bfr., verlaagd tot 1150 (?) Bfr.
- Met motor van "Alt. 4/10": aanvankelijk 2400 Bfr., verlaagd tot 1550 (?) Bfr.

Fysische beschrijving: wellicht niet verplaatsbaar model zonder poten. Onderaan een vuurhaard. In tegenstelling tot de Super Galvano een rood koperen kuip met verticale gleuven.
Vormgeving:
Technische data: het toestel bestond enkel in een uitvoering met een kuip van 120 liter. Het kon worden aangekocht met of zonder motor. De toestellen zonder motor konden gewoon manueel bediend worden, door aan het handvat van het vliegwiel te draaien. Zelfde eigen gebreveteerd mengmechanisme als de Super Galvano
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Vorst
Bronnen: Les lessiveuses Gerard: ongedateerde reclamebrochure

 

Gerard 120 litres

Naam: "120 Litres"
Model:
Type: model met houten kuip
Jaartal / Periode: 1930´s (?)
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: model met houten kuip op vier weinig elegante poten. De motor is onder de kuip geplaatst op een plankje tussen de poten. Hij is door middel van een drijfriem verbonden met het vliegwiel van dit toestel. De afbeelding toont ook een grote wringer, eveneens geproduceerd door Gérard (zie afbeelding hieronder
Vormgeving: zeer rudimentair uitgevoerd onderstel. Groot logo op de kuip.
Technische data: kuip in zeer stevig eikenhout van de beste kwaliteit ("première qualité"). De motor rust op een plank, gemonteerd op twee dwarsplanken die de wel erg sober uitgevoerde poten bijeen houden. Deze motor was compleet "blindé" en zo gebouwd dat er geen contact met water mogelijk was. Kon geleverd worden met een wringer die Gérard zelf produceerde. Zelfde eigen en gebreveteerd mengmechanisme als de twee wasmachines met metalen kuipen.
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Vorst
Bronnen: Les lessiveuses Gerard: ongedateerde reclamebrochure

 

Godin

We geven hier ook even mee dat kachelproducent Godin in december 1954 in Femmes d´Aujourd´hui, de Franstalige versie van het Rijk der Vrouw reclame maakte voor een wasmachine. Aangezien Godin evenwel van origine een Franse firma is, die op gegeven moment ook een vestiging langs het kanaal Brussel-Charleroi opende, valt dit buiten de afbakening van dit hoofdstuk. Het is bovendien totaal onduidelijk waar dit wasmachine precies geproduceerd werd, was dit in België, in Frankrijk of nog elders.

 

Incomparable l´ (Ets. J. De Decker)

De Ets. J. De Decker, producent van de wasmachines van het merk "l´Incomparable" bevond zich op amper 50 m van het vroegere Noord-Station, toen nog een eindstation dat op het Rogierplein uitgaf. Het uitbrengen van toestellen met een metalen kuip ("pour la vie") dateert uit de periode dat het nieuwe station in gebruik genomen werd. De inhuldiging daarvan dateert uit 1952. In die periode produceerde het merk ook een droogzwierder, en werden in een reclamebrochure ook wringers van Acme en van het type Angola aangeprezen.

Het adres van de firma was de Gaucheretstraat 44. Net zoals heel de buurt rond het Noordstation onderging ook het voorste stuk van de Gaucheretstraat zeer drastische wijzigingen. Alle huizen die zich in dat gedeelte bevonden, inclusief het nr. 44 werden allemaal ondertussen met de grond gelijk gemaakt.

De Decler maakte een 20-tal modellen, die vaak in verschillende uitvoeringen bestonden, meer bepaald met kuipen in andere metalen. Voor wie deze firma verder zou willen onderzoeken, is het handelsregisternummer een mogelijk interessant vertrekpunt. Voor dit bedrijf ging het om het H.R. nummer 96.144. Het telefoonnummer van deze producent was (02) 17 86 73. Het bedrijf bestond minstens sedert 1932 en zeker tot in de 1950´s.

Deze toestellen waren relatief duur, maar waren naar eigen zeggen van de firma dan ook eerder voor scholen, kloosters, hospitalen, hotels, grote gebouwen. De firma bood ook een waarborg van 10 jaar aan, iets dat voorzover geweten (zo goed als) geen enkele andere firma aanbood.

 

l´Incomparable nr. 2

Naam:
Model: nr. 2
Type:
Jaartal / Periode: 1920´s-1930´s
Prijs in die periode: 690 Bfr.
Fysische beschrijving: kuip van 110 liter uit eik uit Slavonië (Kroatië) op een metalen onderstel met 4 licht gebogen poten. De kuip is verstevigd met twee mertalen banden, en toont voorts een groot logo van de firma. Motor bovenop het toestel gemonteerd. Groot vliegwiel naast de kuip gemonteerd. Naast het deksel een compartiment om pakjes waspoeder enz. op te zetten.
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen: ongedateerde reclamebrochure van de firma

 

l´Incomparable nr. 4

Naam:
Model: nr. 4
Type:
Jaartal / Periode: 1920´s-1930´s
Prijs in die periode: 890 Bfr.
Fysische beschrijving: kuip van 120 liter in eik uit Slavonië (Kroatië) op een metalen onderstel met 4 licht gebogen poten. De kuip is verstevigd met twee mertalen banden, en toont voorts een groot logo van de firma. Motor bovenop het toestel gemonteerd. Groot vliegwiel naast de kuip gemonteerd. Naast het deksel een compartiment om pakjes waspoeder enz. op te zetten.
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen: ongedateerde reclamebrochure van de firma

 

l´Incomparable nr. 6

Naam:
Model: nr. 6
Type:
Jaartal / Periode: 1920´s-1930´s
Prijs in die periode: 990 Bfr.
Fysische beschrijving: kuip van 120 liter in eik uit Slavonië (Kroatië) op een metalen onderstel met 4 licht gebogen poten. De kuip is verstevigd met twee mertalen banden, en toont voorts een groot logo van de firma. Motor bovenop het toestel gemonteerd. Groot vliegwiel naast de kuip gemonteerd. Naast het deksel een compartiment om pakjes waspoeder enz. op te zetten.
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen: ongedateerde reclamebrochure van de firma

l´Incomparable nr. 8

Naam:
Model: nr. 8
Type:
Jaartal / Periode: 1920´s-1930´s
Prijs in die periode: 1090 Bfr.
Fysische beschrijving: kuip van 120 liter in eik uit Slavonië (Kroatië) op een metalen onderstel met 4 licht gebogen poten. De kuip is verstevigd met drie mertalen banden, en toont voorts een groot logo van de firma. Motor bovenop het toestel gemonteerd. Groot vliegwiel bovenop de kuip gemonteerd. Naast het deksel een compartiment om pakjes waspoeder enz. op te zetten.
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen: ongedateerde reclamebrochure van de firma

 

l´Incomparable nr 16-17

Naam:
Model: nr. 16 / nr. 17
Type:
Jaartal / Periode: 1920´s-1930´s
Prijs in die periode:
- nr. 16: 7000 Bfr.
- nr. 16 bis: 7300 Bfr.
- nr. 17: ?

- nr. 17 bis: ?
De toestellen waren aan de dure kant, maar kregen een waarborg van 10 jaar mee !
Fysische beschrijving:
- nr. 16: kuip van 125 liter in roodgepolijst koper
- nr. 16 bis: kuip van 125 liter in vernikkeld koper
- nr. 17: kuip van 125 liter uit een legering van  koper, nikkel en zink (métal blanc maillechort)
- nr. 17 bis: kuip van 125 liter in inox
Het onderstel betstaat uit drie naar buiten geplooide poten. Onder de kuip een vuurhaard in gietijzer. Deksel uit 1 stuk in alumium.
Vormgeving: zekere inspanningen om er een mooie en praktische machine van te maken: fraai gevormde poten, een zo weinig mogelijk hinderende motor enz
Technische data: deze toestellen waren uitgerust met een gebreveteerde "ventouse", hetgeen vertaald kan worden als vacuümextrtactor. Zulke machines hebben dus geen schoepen noch een pulsator, maar een soort "zuigklok" die op en af bewogen wordt via een mechanisme op kogellagers. De werking ervan wordt in de inleiding van deze artikelenreeks uitgelegd. Ook de wasmachines van het merk "Queen" uit Boutersem waren daarmee uitgerust. Zo´n zuigklok beschadigd het textiel niet. 
Bedrijfskundige opmerkingen: Bedrijf uit Vorst
Bronnen: tweede ongedateerde reclamebrochure van de firma

 

l´Incomparable nr. 18-19

Naam:
Model: nr. 18 / nr. 19
Type:
Jaartal / Periode: 1920´s-1930´s
Prijs in die periode:
- nr. 18: 7000 Bfr.
- nr. 18 bis: 7300 Bfr.
- nr. 19:
- nr. 19 bis: 7800 Bfr (?)
Fysische beschrijving:
- nr. 18: kuip van 125 liter in roodgepolijst koper
- nr. 18 bis: kuip van 125 liter in vernikkeld koper
- nr. 19: kuip van 125 liter uit een legering van  koper, nikkel en zink (métal blanc maillechort)
- nr. 19 bis: kuip van 125 liter in inox
Het onderstel betstaat uit drie naar buiten geplooide poten. Onder de kuip een vuurhaard in gietijzer. Deksel uit 1 stuk in alumium.
Vormgeving: zekere inspanningen om er een mooie en praktische machine van te maken: fraai gevormde poten, een zo weinig mogelijk hinderende motor enz.
Technische data: deze toestellen waren uitgerust met een gebreveteerde "ventouse", hetgeen vertaald kan worden als vacuümextrtactor. Zo´n machines hebben dus geen schoepen noch een pulsator, maar een soort "zuigklok" die op en af bewogen wordt via een mechanisme op kogellagers. De werking ervan wordt in de inleiding van deze artikelenreeks uitgelegd. Ook de wasmachines van het merk "Queen" uit Boutersem waren daarmee uitgerust. Zo´n zuigklok beschadigd het textiel niet. 
Bedrijfskundige opmerkingen: Bedrijf uit Vorst
Bronnen: tweede ongedateerde reclamebrochure van de firma

 

Karis, Joseph (Ets.)

Veel is niet geweten over dit bedrijf. Uit de weinige tot hier toe gevonden reclamebrochures blijkt dat deze firma naast wasmachines en droogzwierders ook zaagmachines ("machines à scier") en toestellen om ladingen (monte-charges) en zakken (monte-sacs) op te tillen commercialiseerde. Karis vermeldde eveneens dat hij onderdelen verkocht voor landbouwmachines ("faucheuses", "moissonneuses", "lieuses") en dat hij wat dat betreft een "stock le plus important du pays" bezat. Karis was gevestigd op het nr. 38 in de Harenstraat. Dit moet in de periode geweest zijn dat Brusselse telefoonnummers nog uit 5 cijfers bestond. (tel. 10156)

Dat hij niet alleen toestellen en machines verkocht, blijkt wel uit het feit dat hij zichzelf omschrijft als een "constructeur". Of dit ook slaat op de wasmachines is vooralsnog niet duidelijk.


Karis Type A Champion

Naam: Champion
Model: Type A
Type: wasmachine met houten kuip
Jaartal / Periode: 1920-1940´s
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: toestel met houten kuip, de eikenhouten planken omringd door 4 metalen ringen
Vormgeving: Op wat gebogen poten na niet echt veel ingrepen om het toestel er mooier uit te laten zien. 
Technische data: houten kuip van 120 liter, geleverd met of zonder motor. Deze motor kon gebruikt worden om andere toestellen (zoals een tuimelkarn) aan te drijven. Aandrijving / tandwielen ("engrenages") in brons, badend in olie.
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Brussel
Bronnen:
: ongedateerde reclamefolder van het bedrijf


Karis Type B Liette

Naam: Liette
Model: Type B
Type: toestel met houten kuip
Jaartal / Periode: 1920-1940´s
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: toestel met kuip in eikenhout. De motor kon boven of onder de kuip geplaatst worden
Vormgeving:
Technische data: kuip van 120 of 140 liter. De motor van het toestel kon worden gebruikt om andere toestellen aan te drijven.
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Brussel
Bronnen:
ongedateerde reclamefolder van het bedrijf

 

L.V.C.

De zaak van Louis Van Cutsem werd opgericht in 1900. De tot hiertoe gevonden documentatie suggereert dat deze producent uit Oudergem (38, Ave. Charles Brassine) semi-professionele toestellen maakte, bestemd voor in hotels, homes, ziekenhuizen, eventueel voor in het leger enz.

Zolang er geen informatie wordt gevonden die aantoont dat deze firma ook actief was op de markt van huishoudens wordt ze hier niet verder behandeld.

 

Maloni (Ets. Nicolas Maloens)


Enkel een discreet plaatje op de grote deur verried de
aanwezigheid van een kuiperij in de Josse Impensstraat

Het bedrijf Maloni was gevestigd te Schaarbeek. De firma ontstond in 1880, en bevond zich aanvankelijk op het nr. 118 in de Josephatstraat. Het nummer in het Brussels handelsregister was 275.

In een later stadium kwam er aanvankelijk een tweede adres, de nrs. 50-52 in de Josse Impensstraat. Het ging om een niet echt erg indrukwekken Art Deco-ontwerp van de architect Edouard Feyaerts. Hier werden uiteindelijk burelen, een tentoonstellings-zaal opgericht. Men kon langs de grote poort naar achter doorlopen. Daar kwamen een grotere kuiperij / productieatelier. Minstens sedert 1930 lijkt nog enkel sprake te zijn van het adres in de Josse Impensstraat. Reclamebrochures leren wel dat de firma een leverancier was van het Belgisch Leger, meer bepaald aan de Genietroepen. 

Over hoeveel mensen er werkten werd tot hiertoe geen informatie gevonden. Mogelijk stelt later gepland archiefonderzoek ons in staat om het verhaal verder aan te vullen. 

In een reclamebrochure uit 1928 omschreef Maloens zijn bedrijf als een "Fabrique de douches". Hieronder werden wasfornuizen (buanderies) bedoeld, die uitgerust waren met een "champignon", een soort douchekop (in  koper) die voortdurend warm water over de was deed stromen. (Dit werd soms ook een "Lessiveuse Française" genoemd, ook door Maloens.) Maloens verkocht een uitgebreid gamma van zulke toestellen met een inhoud van 70 tot 500 liter, met daartussen 7 andere volumes.


Links een wasfornuis en rechts een "douchekop" die in zo´n toestel geplaatst kon worden, beiden uit een reclamebrochure van Maloens

Maloni was het merknaam die Nicolas Maloens bedacht voor zijn wasmachines, op basis van een samentrekking van zijn eigen naam. Hij produceerde verschillende modellen wasmachines met een kuip in rood koper, al dan niet uitgerust met een vuurhaard. In zijn reclames deelde de ondernemer nog mee dat hij op aanvraag wasfornuizen en ketels van alle afmetingen en volgens ontwerp kon leveren.

Maloens verkocht ook koperen ketels en warmwaterbakken voor keukenkachels. Wat ook in zijn catalogus zat waren "douches de cuisson pour aliments", grote kookpotten met daaronder een vuurhaard. Ze waren ideaal voor slagers, verkopers van charcuterie, voor organisaties als Winterhulp enz. Hun grootte varieerde van 60 cm diameter (120 liter) tot 95 cm diameter (500 liter)

De firma was minstens tot in de 1950´s actief, toen het nog haar fraaie "model 10" wasmachine verkocht. De wasketels en droogzwierders van dit bedrijf zullen in andere hoofdstukken van de IRHA worden behandeld.




Foto´s Benoit Vanhees

De situatie in 2017


Een handelsbrief uit 1930, wat onhandig
door Nicolas Maloens ondertekend

 

Maloni model nr. 1

 

Naam:
Model: nr. 1 (met vuurhaard)
Type:
Jaartal / Periode: 1930´s-1940´s (?)
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: de aandrijving gebeurde met een motor of manueel. De motor werd op een soort platformpje hoger dan het toestel geplaatst. Het drijfwiel bevond zich dan weer ter hoogte van de poten, wat een lange drijfriem veronderstelde. Deze wasmachine kon geleverd worden met of zonder vuurhaard.
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf was gevestigd in Schaarbeek
Bronnen: reclamebrochures van de firma in de Retroscoop-collectie

Maloni model nr. 2

Naam:
Model: nr. 2
Type:
Jaartal / Periode: 1930´s-1940´s (?)
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Schaarbeek
Bronnen: reclamebrochures van de firma in de Retroscoop-collectie

Maloni model nr. 3

Naam:
Model: nr. 3
Type:
Jaartal / Periode: 1930´s-1940´s (?)
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Schaarbeek
Bronnen: reclamebrochures van de firma in de Retroscoop-collectie

 

Maloni model nr. 4

Naam:
Model: nr. 4
Type:
Jaartal / Periode: 1930´s-1940´s (?)
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: kuip met een diameter van 80 cm. 
Vormgeving:
Technische data: kuipmodel met vuurhaard, kan elektrisch of met de hand aangedreven worden. De kuip had een inhoud van 120 liter. Koperen schroef. Gewicht 105 kg.
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Schaarbeek
Bronnen: reclamebrochures van de firma in de Retroscoop-collectie


Maloni model nr. 5

Naam:
Model: nr. 5
Type:
Jaartal / Periode: 1930´s-1940´s (?)
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: kuip in rood koper
Vormgeving:
Technische data:
- kuip van 120 liter, diameter 60 cm.
- gewicht 85 kg.

Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Schaarbeek
Bronnen: reclamebrochures van de firma in de Retroscoop-collectie

 

Maloni model nr. 6

Naam:
Model: nr. 6
Type:
Jaartal / Periode: 1930´s-1940´s (?)
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Schaarbeek
Bronnen: reclamebrochures van de firma in de Retroscoop-collectie

 

Maloni model nr. 7

Naam:
Model: nr. 7
Type:
Jaartal / Periode: 1930´s-1940´s (?)
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Schaarbeek
Bronnen: reclamebrochures van de firma in de Retroscoop-collectie

 

Maloni model nr. 8

Naam:
Model: nr. 8
Type:
Jaartal / Periode: 1930´s-1940´s (?)
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving: noteer de versierde en gedraaide poten
Technische data:
- kuip in rood koper van 120 liter, diameter 60 cm
- gewicht: 55 kg.
- schoepensysteem ("helice") in koper
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Schaarbeek
Bronnen: reclamebrochures van de firma in de Retroscoop-collectie

 

Maloni model nr. 9

Naam:
Model: nr. 9
Type:
Jaartal / Periode: 1930´s-1940´s (?)
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Schaarbeek
Bronnen: reclamebrochures van de firma in de Retroscoop-collectie


Maloni nr. 10 (met verwarming)

  

Naam:
Model: nr. 10 met verwarming
Type: ronde bovenlader met een schoepensysteem
Jaartal / Periode: 1950´s
Prijs in die periode:
- zonder wieltjes: 7975 Bfr. doorstreept en vervangen door 8375 Bfr. (de prijs voor de gasverwarming bedroeg 1100 Bfr., zie verder het toestel zonder deze verwarming 
- met wieltjes: 8125 Bfr. doorstreept en vervangen door 8550 Bfr. Een andere reclamebrochure gaf aan dat de wieltjes 200 Bfr. kostten
- pomp om het toestel na gebruik te ledigen; 1475 Bfr.
- supplement voor een steun voor een wringer: 200 Bfr.
- afvoerpomp: 1325 Bfr.
- wanneer men er ook nog een wringer bij wou, bedroeg de prijs al 12 975 Bfr., wat echt duur was: sommige merken zoals Primus of SEM leverden voor die prijs een combinée wasmachine plus droogzwierder....

Fysische beschrijving: rond toestel met een horizontale rij koelgaten die de omtrek van het toestel vormen, om de gasverwarming na gebruik af te laten koelen. Leverbaar met vier rubberen wieltjes.
Vormgeving: fraai toestel met versierende chroomelementen, een sierlijk logo en horizontale plooilijnen die de hele omtrek van de kuip maken. Er zijn afbeeldingen van dit model die het logo bovenaan tonen, en andere die tonen dat het op gegeven moment ook op de onderste helft van het toestel geplaatst werd, in het deel waarin de motor is ondergebracht. Hoe dan ook is dit werkelijk een zeer fraai toestel dat menig museum erg fier zou maken. Ook Retroscoop zou maar al te graag een goed exemplaar (liefst met wringer) van dit bijzonder fraaie toestel aan de collectie willen toevoegen. Helaas blijken ze even onvindbaar als de Scarlet Pimpernel ooit was.
Technische data:
- kuip van 125 liter in vernikkeld koper en witgelakt in een oven.
- afmetingen hiervan: diameter 33 cm, hoogte, 28 cm voor 5 kg was. (een andere brochure van Maloni houdt het op 6 kg.). 
- schoepensysteem of "vermaarde klopapparaat" in "Alpax"
- motor van 1/3de PK, 1500 t/min., 110 / 130 of 220 Volt.
- tandwielen in luchtdichte smeerdoos of "oliecarter" (automatische smering)
- verwarming op gas: laat toe 10 kg droge was af te koken
- "concentrische brander" voorzien van een apparaat die het aansteken vergemakkelijkt
- de pomp (in optie) laat toe om het heen en weer dragen van emmers water te vermijden; ze verwijderd automatisch het water uit de kuip in minder dan twee minuten
- wringer kan in zes standen geplaatst worden, en kan achterwaards draaien

Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf dat in Schaarbeek gevestigd was
Bronnen: reclamebrochures van de firma in de Retroscoop-collectie


Maloni nr. 10 (zonder verwarming)

Naam:
Model: nr. 10 zonder verwarming
Type: ronde bovenlader met schoepensysteem
Jaartal / Periode: 1950´s
Prijs in die periode:
- zonder wieltjes: 6825 Bfr. doorstreept en vervangen door 7325 Bfr.
- met wieltjes: 6975 Bfr. doorstreept en vervangen door 7500 Bfr.: aanvankelijk kostten de wieltjes dus 150 Bfr., wat na de doorgevoerde prijsverhogingen 175 Bfr. werd.
- supplement voor een steun voor een wringer: 200 Bfr.

Fysische beschrijving: rond toestel, leverbaar met 4 rubberen wieltjes
Vormgeving: fraai toestel met chroomelementen, een sierlijk logo en horizontale plooilijnen die de hele omtrek van de kuip maken.
Technische data: kuip van 125 liter in vernikkeld koper en witgelakt in een oven. Afmetingen hiervan: diameter 33 cm, hoogte, 28 cm voor 5 kg. was. Schoepensysteem in "Alpax". Motor van 1/3de PK, 1500 t/min., 110 / 130 of 220 Volt. 
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf dat in Schaarbeek gevestigd was
Bronnen: reclamebrochures van de firma in de Retroscoop-collectie

 

Morley (distributie)


De firma blijkt -behalve eigen toestellen (?)- in de 1950´s ook de import en /of de distributie te hebben verzorgd van wasmachines van het merk Morley. Voorlopig werd nog geen onderzoek verricht naar de afkomst (binnenlands ? buitenlands ?) van dit merk.

Naam: Morley
Model:
Type: vierkantige bovenlader met gasverwarming
Jaartal / Periode: 1950´s
Prijs in die periode: 6975 Bfr.
Fysische beschrijving:
Vormgeving: 
Technische data: toestel met een kuip voor 4 kg was. Kon uitgerust worden met een grote Acme wringer. Onderaan 4 horizontale gleuven, wellicht voor de afkoeling van de verwarming op gas van het waswater
Bedrijfskundige opmerkingen: 
Bronnen:

 

Pilot


Strikt genomen laat de tot hiertoe gevonden documentatie enkel toe om "Pilot" als een Belgisch merk van wasmachines te identificeren. De enige brochure die tot hiertoe opdook bevestigt dit heel expliciet. Omschrijvingen als "De Belgische wasmachine" en "de triomf der Belgische techniek" laten hier geen twijfel over bestaan. Het document bevat evenwel geen specifiek adres voor deze firma.

Niettemin werd deze prospectus in Brussel gedrukt (bij J. Wellens in de Van Hoordestraat te Schaarbeek), en voorts wordt een verkooppunt in Brussel met een stempel opgegeven.

Dit doet vermoeden dat het wel eens om een Brusselse firma zou kunnen gaan, mogelijk uit Schaarbeek. De reclamebrochure vermeldt maar 1 model, dat hierin noch een naam noch een nummer toegewezen kreeg.

 

Pilot (model zonder naam of nummer ?)

  

Naam:
Model:
Type:
Jaartal / Periode: 1950´s
Prijs in die periode:
- prijs toestel: 6100 Bfr.
- met wringer: 6950 Bfr.
- met gasbrander: 1000 Bfr. extra
- prijs voor wieltjes: 150 Bfr.
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
- kuip in vernikkeld rood koper, buitenkant toestel: witte email
- geruisloos mechanisme: gebeiteld raderwerk in een hermetisch gesloten oliebad
- het toestel is uitgerust met een "woeler" 
- gasverwarming is een optie

- het afgebeelde model is uitgerust met een wringer van Fleetway. Op eBay UK duiken zo nu en dan wringers in een "cabinet" op van deze firma, waarop tevens de naam "Pilot" staat. Ging het om toestellen van twee samenwerkende bedrijven ? (zie afbeelding hieronder). Pilot leverde alleszins ook wringers aan de Waalse producent van wasmachines Colinet & Astra in het Henegouws plaatsje Peruwelz (tegen de Franse grens)
Volgens de producent "de trots der huisvrouw". In de reclamefolder voor deze wasmachine werden "sterk", "geruisloos", "practisch" en "elegant" als dé verkoopargumenten naar voren geschoven.

Bedrijfskundige opmerkingen: mogelijk uit Schaarbeek of elders uit het Brusselse, zeker Belgisch fabrikaat, samenwerking met (het Britse ?) Fleetway
Bronnen: Brochure: de Belgische wasmachine Pilot zal uw beste hulp zijn (1950´s)

 

Prodigieuse, la

De tot hiertoe gevonden documentatie suggereert dat deze zaak uit Vorst (rue des anciens étangs / boulevard de Ceinture) semi-professionele toestellen (met roterende trommel) maakte, bestemd voor in hotels, homes, ziekenhuizen, eventueel voor in het leger enz. De capaciteit van de toestellen nr. 1, 2 en 3 bedroegen respectievelijk 7, 11,5 en 17 kg was.

Zolang er geen informatie wordt gevonden die aantoont dat deze firma ook actief was op de markt van huishoudens wordt ze hier niet verder behandeld.

Renson, atelier J.

Van deze producent is voorlopig enkel geweten dat hij reeds voor WO 2 bestond, en dat hij toen in Jette gevestigd was. Het exacte adres was rue Léon Théodore 217, nabij de place Cardinal Mercier. In dit atelier werd een "machine à bouillir, à laver et à désinfecter le linge de ménage" vervaardigd. Hierop had J. Renson patenten voor binnenlandse en buitenlandse bescherming genomen. Die patenten golden ook voor Duitsland, GB en de VS: de trotse producent liet niet na om te onderstrepen dat zo´n patenten in die landen enkel na een grondig onderzoek worden toegekend, dat het echt om een volledig nieuw ontwerp moest gaan eer ze werden toegekend.

Renson (modelnaam ?)

Naam:
Model:
Type: combinatie wasfornuis ("douche") en wasmachine
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving: 
Technische data:
- kon op om het even welk vuur geplaatst worden, of voorzien worden van een eigen haardvuur.
- verlichting van het werk, doordat het koken van het wasgoed  (ebullition et arrosage) en wassen in dezelfde machine kon plaatsvinden.
- het toestel was uitgerust met een "balancier": hoe dit er precies uitzag is voorlopig niet geweten (een soort schommel ?) , maar dit onderdeel zorgde ervoor dat het zeepsop 80 keren per minuut doorheen het wasgoed gejaagd werd. De enige afbeelding tot hiertoe gevonden werd lijkt te suggereren dat het om een manueel bediend toestel ging, niet om een toestel met (elektrische) motor (?)
- de producent benadrukte dat de rechthoekige vorm toeliet om proportioneel meer wasgoed te bevatten dan ronde wasmachines
Bedrijfskundige opmerkingen: 
Bronnen:

 

Riby

Ook Riby is zo´n Belgisch bedrijf waarvan de bedrijfsgeschiedenis voorlopig nog grotendeels in nevels gehuld blijft, bij gebrek aan veel of uitgebreide bronnen op het internet. Hoog tijd om alvast de paar sprokkels bijeen te brengen, in de hoop dat er op een later tijdstip toch nog andere documentatie naar boven komt drijven.

De oudste verwijzing naar deze onderneming die tot hiertoe gevonden werd, dateert van 1932. In die periode was het bedrijf gevestigd in de Henri Schoofslaan nrs. 4-6-8 te Oudergem, en werd er gewag gemaakt van een toonzaal in de Hospitaalstraat nr. 43. Riby commercialiseerde in die tijd een al erg vooruitstrevend combi-toestel, dat in die periode een klein fortuin gekost moet hebben.

Het is erg waarschijnlijk dat het productengamma in die tijd uitgebreider was, dan enkel die "Washer". Ofwel werden in de volgende drie jaar serieus wat tandjes bijgestokern. In 1935 immers pakte de Brusselse firma uit met een frivool en duidelijk optimistisch paviljoentje op de wereldtentoonstelling in Brussel. Op de rand van het plat dak worden verschillende soorten huishoudtoestellen opgesomd die de bezoeker er kon vinden. Een reclame uit 1936 geeft een goed overzicht van dat vrij luxueuze en vooruitstrevend gamma. Waar Kalorik vooral grote naam begon te maken met kleine toestellen zoals strijkijzers en wafelijzers, moet het Belgische Riby zich in het bovenste echelon hebben begeven voor wat grote huishoudtoestellen betreft. In welke mate het deze toestellen zelf ontwierp, (onder licentie ?) produceerde, assembleerde, importeerde enz. is voorlopig nog niet geweten.

Wat wel geweten is, is dat de firma in deze periode naar een nieuw adres verhuisde, meer bepaald naar de Sans Soucistraat nr. 131, schuin tegenover de Ecole des Arts d´Ixelles (Elsene).

De reclamebrochure met vooraan het paviljoen op de Expo 1935 is een zeer zonderling document, los van de talrijke pijnlijke fouten in de Nederlandse teksten. Het is alsof deze folder bestaat uit onderdelen, die doorheen de jaren aan elkaar gevoegd werden. Het feit dat er van het paviljoen en de onderscheidingen behaald op de Expo ´35 wordt gesproken, zou kunnen doen denken dat het document uit die periode dateert.  De Nederlandse spelling lijkt in sommige stukken van dit document van voor 1948 te dateren, Wanneer men het openplooit ziet men echter een aantal toestellen, waaronder de mixer Mixtou en een "was en droogmachiene" die uit de (late ?) 1950´s dateren. Onderaan heeft iemand met potlood zowaar "9/1961" geschreven, zonder dat duidelijk is waarom. Wie zou nog in 1961 met de Expo 1935 uitpakken, als die van 1958 nog zeer vers in het geheugen ligt. Het zou ook meer onderzoek vergen of zo´n gouden medaille op een Expo echt uitzonderlijk was, of zo heel wat bedrijven zo´n medaille kregen. Ook bv. de Waalse producent Colinet & Astra (Peruwelz) behaalde zo´n gouden medaille op de Expo 1935.

Los van die mysteries heeft deze belangrijke bron een zeer groot belang in de poging om toch al de grote lijnen van de bedrijfsgeschiedenis van Riby te reconstrueren. Zo wordt de structuur van het bedrijf op een overzichtelijke manier verduidelijkt. Een structuur die erg aan die van sectorgenoot Kalorik doet denken:

Afdeling A) Huishoudtoestellen:
stofzuigers, boenmachines, droogzwierders, strijkijzers, ijskasten. Op de voorkant van de brochure prijkte voorts een wasmachine, dus ook dit soort toestellen moet aan het gamma worden toegevoegd. Of Riby al deze toestellen zelf produceerd, enkel assembleerde, importeerde enz. is niet duidelijk. Wie via Google Earth op zoek gaat naar het adres in de Sans Souci-straat ziet achter het vier verdiepingen tellend gebouw inderdaad een atelier, dat evenwel niet echt groot genoeg lijkt om alle opgesomde toestellen hier te produceren. Wat wel zeker is, is dat de firma toch "iets" moet geproduceerd hebben, want er wordt aangegeven dat zich op het adres in de Sans-Soucistraat een "magazijn, fabriek en bureel" bevond.

Afdeling B) Elektrische motoren, ventilatoren voor huishoudtoestellen en de nijverheid


Afgaande op het telefoonnummer op onderstaand visitekaartje kennen we alvasrt één verkoper van Riby-toestellen uit de periode voor WO 2, nl. dhr. Arthur Rottiers uit Westrem.

Het bedrijf overleefde blijkbaar de troebele oorlogsjaren. In de 1950´s commercialiseerde Riby alvast één mixer (en mogelijk een stofzuiger). Het is voorlopig niet geweten of het deze toestellen toen nog produceerde, assembleerde, importeerde of enkel voor binnenlandse distributie zorgde.

Vermoedelijk dateert het gebouw dat zich thans in de Sans-Soucistraat 131 bevindt uit de periode na WO 2. Wellicht moet er ook een soort showroom verspreid over een gelijkvloers en een eerste verdieping geweest zijn, te oordelen naar de structuur van het gebouw.

 

Riby Washer

Naam: Washer
Model:
Type: bovenlader combiné, kuip om te wassen (met daaronder een motor) en één om de was te "koken" (met daaronder een vuurhaard)
Jaartal / Periode: eerste helft 1930´s
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: dubbel toestel met twee koperen kuipen, de ene met een motor eronder, de andere, iets groter, met een vuurhaard onder. Deze twee onderdelen zijn gemonteerd op een onderstel van drie met elkaar verbonden dunne metalen poten op rubberen wieltjes.
Vormgeving: vooruitstrevend toestel voor uit de vroege 1930´s
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Elsene
Bronnen: reclame uit 1932

 

Riby Star Luxe

Naam: Star Luxe (ook al staat ook op dit toestel "Washer")
Model:
Type: bovenlader / combiné
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: combiné grote en kleine kuip die samen een aaneengehecht geheel vormen; dit geheel rust op drie stevige poten, die tot net onder het werkblad doorlopen. In de voorste poot tegen de grote kuip gemonteerd bevindt zich een aftapkraan.

Vormgeving: zeer fraaie vormgeving voor zo´n oud toestel. Dit naar alle waarschijnlijkheid ZEER zeldzame toestel verdient zeker een plaatsje in een museum of collectie over huidhoudapparaten geproduceerd in ons land. Retroscoop zou alvast graag zo´n toestel vinden, maar of er vandaag de dag nog overgebleven zijn, is maar zeer de vraag. 
Technische data: onder de kleinere kuip bevindt zich een mooi afgerond bakje, waarin zich mogelijkerwijze de motor bevindt. Daar waar er zich bij de Washer een vuurhaard onder de grote kuip bevindt, lijkt dit niet het geval te zijn van de Star Luxe. Het is wel niet duidelijk wat dit deel is, hoe het werkt, aangedreven wordt enz. De machine is helemaal afgesloten, zodat verwarming door een gasvuur weinig waarschijnlijk lijkt. Het is wellicht geen droogzwierder: er is geen "passieve" afloop, wel een kraan: dit doet dus eerder vermoeden dat de grote kuip wel degelijk een wasmachine was. Ook de veel kleinere kuip heeft geen passieve afloop: ondanks een bovenaanzicht is het momenteel wachten op meer informatie om te weten hoe dit toestel werkte. Er lijkt een thermostaat of regelknop op de voorkant van de grote kuip te zijn.
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Elsene
Bronnen:

 

SEM

SEM (Société d´Electricité et de Mécanique) werd in januari 1920 opgericht.* . In 1921 smolt het bedrijf samen met de historische Gentse producent van (diesel)motoren Usines Carels Frères (Werkhuizen Carels). De administratieve zetel van SEM bevond zich minstens sedert 1930 aan de Charleroise Steenweg te St. Gillis.

Daar waar de Gentse poot zich concentreerde op motoren voor bv. locomotieven en machines voor de productie van electriciteit, richtte SEM zich vanuit Brussel gaandeweg ook op de inrichting van gezinswoningen en winkels via haar "Service Eclairage".

Het bedrijf begon zich in het interbellum ook te interesseren in de markt van huishoudtoestellen. Verwonderlijk is dit niet, omdat onder de aandeelhouders van SEM zich de bedrijven General Electric (VS) en (British) Thomson Houston bevonden. Vooral deze eerste bracht een uitgebreid gamma aan huishoudtoestellen op de markt. SEM begon blijkbaar een aantal toestellen onder licentie te maken, in een productiesite te Haren. Of die site effectief een SEM-site was, of een ander bedrijf dat haar machinepark ten dienste van SEM aanwendde is momenteel (nog) niet geweten. 

Wellicht in 1955 kwam SEM opeens met een fraai combotoestel wasmachine + droogzwierder op de proppen, "construite et garantie" door de firma. Precies omdat het zo´n elegant toestel betreft, zal hieraan een apart artikel hier op Retroscoop gewijd worden.

(*) Met dank aan Joeri Januarius / ETWIE om dit na te trekken. Deze datum wordt ook vermeld op aandelen uit 1956 van de firma. Hierover werd volgens de uitleg op dat aandeel bericht op 7 februari 1920 in de bijlaga van bet Belgisch Staatsblad onder het nr. 1191. Het aandeel somt nog verschillende andere wijzigingen op in de statuten. Hier zal in beperkte mate nog worden op teruggekomen in een apart artikel over het fraaie SEM-wasmachine. De klemtoon van het artikel ligt evenwel op het combo-toestel: het is zeker niet de bedoeling de complexe geschiedenis van de Usines Carels Frères te ontwarren, om de simpele reden dat dit al uitvoerig gedaan werd door anderen. Het artikel zal in dat verband de meest relevante bronnen vermelden.

 

SEM Combiné


Collectie Retroscoop

Naam: Combiné
Model: M 31, M 32, M 33
Type: combo-toestel wasmachine + droogzwierder
Jaartal / Periode: ca. 1955
Prijs in die periode: standaardmodel M 31: 6 990 Bfr.  Luxemodel  M 32: 7 680 Bfr. Op de foto is een iets later model M 33 te zien. Voor de verwarming en de pomp moest -zoals bij alle andere constructeurs- apart bijbetaald worden.
Fysische beschrijving: min of meer peervormig bovenaanzicht, met de wamachine als breedste kant en de droogzwierder als smalste. Een rij koelgaten doet de omtrek van het combo-toestel, dat voorts gemonteerd was 
op rubberen wieltjes. 
Vormgeving: Sober maar elegant en goed doordacht geheel, gebrandschilderd plaatstaal, binnenzijde volledig wit geëmailleerd. Eén van de mooiere Belgische toestellen.
Technische data:
- capaciteit: 5 kg. droge was. Een andere reclame van SEM is preciezer en wellicht realistischer: dit document houdt het op de mogelijkheid om 5 kg. was te laten weken, maar op maar 3 kg. droog wasgoed dat gewassen en 3 kg. nat wasgoed dat gedroogd kan worden.
- verwarming: halfcirkelvormige brander op butaan of stadsgas ofwel op electriciteit.
- de wasmachine werkt met een pulsator.
- krachtige motor van 1/4 PK.
Bedrijfskundige opmerkingen: firma met haar hoofdactiviteit in Gent, een administratieve zetel en toonzaal in Brussel en productiecapaciteit in Haren.
Bronnen: reclame in Reader´s Digest 1955

 

 
 
database afsluiten