Retroscoop - IRHA Cat. 4.I: De Kalorik Dynatomic: pittig en veelzijdig paradepaardje RetroScoop
 
   Toestellen
    
 
 
De ┬┤klik┬┤ naar je gedroomde Klassiekers

IRHA cat. 4.I
Kalorik en haar Dynatomic

Pittig en veelzijdig paradepaardje

 

Inleiding 

Men zou terecht kunnen opwerpen dat het Dynatomic strijkijzer niet het meest exuberante design had uit het strijkijzergamma van de Brusselse firma Kalorik. Die eer gaat wellicht eerder naar het 10 jaar oudere “Expo”-model uit de late 1950´s. Deze laatste kon immers prat gaan op  één van de meest frivole handvatten dat ooit op zo´n huishoudtoestel gemonteerd werd. Net als een aantal spectaculaire bouwkundige attracties op de Brusselse wereld-tentoonstelling leek dit onderdeel bijna de zwaartekracht te tarten.


Collectie Retroscoop
Links de Dynatomic, rechts de 10 jaar oudere en
exuberante Expo, 
beide met hun originele verpakking


Collectie Retroscoop

Helaas dook tot nog toe te weinig relevant beeld- en feitenmateriaal over de Expo op, om toe te laten een online artikel voldoende aanschouwelijk te maken. De Retroscoop-collectie gaat echter wel prat op een aantal zeldzame reclame-documenten over de naoorlogse Dynatomic. Genoeg “nieuw” materiaal alleszins, om een zinvolle meerwaarde te leveren voor de nog maar weinig grondig geanalyseerde geschiedenis van de Belgische productie van huishoudtoestellen. Dit artikel moet gezien worden als een aanvulling op het inventarisatieproject van huishoudapparaten IRHA, dat elders op deze website gevonden kan worden.

Binnen het naoorlogse gamma van Kalorik-strijkijzers nam de Dynatomic een belangrijke plaats in. Wanneer de firma in de tweede helft van de 1940´s opvallende inspanningen leverde om zich “en force” terug op de langzaam herstellende markt van huishoudtoestellen te positioneren, werd dit fraaie model ontegensprekelijk als dé ambassadeur en blikvanger uitgespeeld.

Om het verhaal achter de Kalorik Dynatomic zinvol te kunnen kaderen, is het -zoals steeds- eerst nodig om zoveel mogelijk brokjes informatie over het bedrijf hierachter bijeen te brengen. Of er nog bedrijfsarchieven bestaan die tot het ontstaan van Kalorik voor WO 2 teruggaan, is zeer twijfelachtig. Online valt er evenmin een kant- en klare historiek terug te vinden, die enkel hier en daar nog wat met extra weetjes aangevuld moet worden. Rest dus niet anders over dan zelf te trachten alvast een eerste aanzet te geven. Uiteraard zal die kroniek -precies vanwege dat gebrek aan bronnen- onvermijdelijk nog zeer onvolledig zijn. Zo blijven een aantal nochtans cruciale vragen voorlopig onbeantwoord. Jammer genoeg werd tot nogtoe ook maar weinig beeldmateriaal bovengespit van de verschillende vestigingen.

Niettemin, door elk schaars documentje vanuit werkelijk alle mogelijke invalshoeken te bekijken, kon de bedrijfsgeschiedenis toch al voor een stuk gereconstrueerd worden. Bovendien, wie weet laat deze eerste poging ook ditmaal toe om nieuwe informatie naar boven te laten opborrelen, iets wat enkele andere Retroscoop-artikels wisten te bewerkstelligen. Het zou volstaan dat een nazaat van één van de stichters, een ex-kaderlid of vertegenwoordiger van dit bedrijf op dit artikel valt, om het één en het ander in een stroom-versnelling te brengen. Of wie weet is er wel ergens in het land een verzamelaar van alles wat dit merk aangaat, wiens aanvullingen zouden toelaten deze nog ruwe schets verder te stofferen. Uiteraard blijft ook Retroscoop de zaak verder nauw opvolgen.

1) Prelude: Kalorik´s voorloper


Archief gemeente Schaarbeek
Fiévez´s schrijven van 1920

Het bedrijfsverhaal achter de naam Kalorik moeten we omstreeks 1920 laten beginnen. Dat is -tot hier toe- de oudste verwijzing naar een firma die Ets. Jules-L. Fiévez noemde. Alles laat echter vermoeden dat de ondernemer toen al enige tijd actief moet geweest zijn. Hoe dan ook, in dat jaar contacteerde deze Fiévez -toen verblijvend in de Rue Delaunoy 53 in Molenbeek-het gemeentebestuur van Schaarbeek. In zijn schrijven vroeg hij de toelating om een benzinedepot te installeren in een garage voor een auto  “dans mes magasins que j´occuperai 193, Rue du Progrès dans votre commune.” (1)

De rue du Progrès / Vooruitgangsstraat bevindt zich nabij het Brusselse Noordstation, op het grondgebied van de gemeente Schaarbeek. (In die tijd gaf het Noordstation uit op het Rogierplein) In de 1920´s werd één straatkant ingenomen door lage gebouwen van het Noordstation en een brede spoorwegdijk. Aan de andere zijde bevonden zich huizen en gebouwen van voornamelijk 2-3 verdiepingen hoog.

 

Aan die straatkant trof men een tiental horecazaken aan (huisnummers onder nr. 100). (Deze worden besproken in het Retroscoop-artikel "Prinselijk overnachten in Brussel / Deel 1") Wat verderop, meer in de richting van het station van Schaarbeek, waren het dan eerder verschillende KMO´s, actief in nogal uiteenlopende sectoren. (2)  Men vond er bijvoorbeeld een aantal producenten of verdelers van machines, een leverancier voor toestellen bestemd voor in brouwerijen en cafés (Louis Desmet, nr. 218), de expert-chemicus Edmond Van Den Haute, die instrumenten, meubels en andere artikelen voor chirurgen maakte (nr. 97), de firma van G. Le Roy, uitgever van allerhande postkaarten (nr. 143) enz.

Het was dus in deze straat, dat Fiévez zich in 1920 in zijn “magasins” kwam vestigen. In de Annuaire du Commerce et de l´Industrie de Belgique werd hij zowel in 1925 (p. 780) als in 1927 (p. 846) vermeld met achter zijn naam de wat vage commentaar: “Fournitures pour l´Electricité”. Dat zegt natuurlijk al iets, maar tegelijkertijd ook weer niet zo heel veel.

Het is maar door de gegevens van een aantal briefhoofden te combineren, dat men kan achterhalen waarmee zijn firma zich in de 1920´s heeft bezig gehouden. Samengevat mag men zeggen dat de zaak aan import en distributie deed, maar ter zelfde tijd ook in beperkte mate een “manufacture” is geweest. Laten we dit even meer in detail bekijken:

a) Importeur/vertegenwoordiger/distributeur:


het briefhoofd van zijn schrijven uit 1920 vermeldde dat Fiévez “Agence Générale en Belgique was voor verschillende bedrijven

  • - Legendre Frères uit Parijs: dit bedrijf maakte dynamo´s en elektrische motoren

  • - J. Garnier uit Lyon: onder diens naam werden twee onderverdelingen op Fiévez´s briefhoofd genoteerd

    • - “compteurs électriques” Garnier

    • - “Calor Société Anonyme”. Calor was in 1917 opgericht door de ingenieur Leo Trouilhet, en produceerde aanvankelijk vooral strijkijzers, straalkacheltjes, haardrogers, waterkokers, elektrische vuurtjes enz. In 1927 liet Fievez specifiek reclame met de hoofding “Calor” drukken, waaronder dan zijn naam verscheen.Hierop ziet men strijkijzers, waterkokers, toestellen om friseertangen op te warmen enz.

  • - A.E.I.: nog maar eens een bedrijf uit Lyon, dat “Appareillage Haute et Basse Tension” maakte

  • - exclusieve verdeler in België van de stofzuigers Premier. Dit was een Amerikaanse firma, opgericht in 1909 in Cleveland, Ohio. Sedert 1919 was het een onderdeel van het sterk groeiende General Electric (GE) geworden. (3)

Wat hierbij dus enigszins opvalt is een sterke band tussen de Ets. Fiévez en Franse bedrijven, vooral uit Lyon. (4)

b) Productie-activiteiten

Een reclamefolder van de Ets. Fiévez uit 1927 leert dat de importeur ook zelf tot produceren is overgegaan in zijn “Manufacture d’Appareils de Chauffage Electrique”, gevestigd op hetzelfde adres.

Uit de schaarse documentatie over zijn productengamma kan echter voorlopig helaas niet worden afgeleid wat hij nu precies invoerde en wat hij zelf produceerde of assembleerde in zijn “manufacture”. Vermoedelijk sloegen Fiévez´s productieactiviteiten in die tijd op allerlei starters voor elektrische motoren en “rhéostats” of weerstanden. (5)
 

2) Pioniersjaren tijdens het interbellum tot en met WO 2


Archief gemeente Schaarbeek
Het dossier over de rue du Progrès nrs. 191-193

Het was ergens in de periode 1927 tot 1930 maakte de Ets. Jules-L. Fiévez dan plaats voor een nieuw bedrijf, "Force et Chauffage”. Interessant is echter dat deze nieuwkomer klaarblijkelijk een verderzetting hiervan was. Heel consequent, en dit tot in de vroege 1950´s bleef "Force et Chauffage" onder haar naam “Anciens Ets. Jules-L. Fiévez” vermelden op haar briefhoofden.

"Force et Chauffage" was vanaf de 1930´s een N.V.: is de naamsverandering er gekomen, omdat Fiévez zijn b.v.b.a. / familiebedrijf heeft omgevormd tot een N.V. ? Bleef hij op de één of andere manier verbonden aan het bedrijf ? Vergiste de Bestendige Deputatie van de provincie Brabant zich misschien op 12 maart 1932 toen  een vraag van dhr. “Fievet” voor de bouw van een onderaardse metalen reservoir voor de stockage van 1500 liter benzine als te behandelen werd ingeschreven ? Had het in werkelijkheid Fiévez moeten zijn, maar noteerde iemand op basis van wat hij of zij gehoord had de naam verkeerd ? Voorlopig is het puur speculeren.

Wat er ook van zij, het was in de schoot van Force et Chauffage dat Kalorik ontstaan is. Volgens de huidige eigenaars van deze merknaam gebeurde dat in 1930. (6) In de 1930´s beschikte Fore et Chauffage over een kapitaal van 1 miljoen Bfr. Het bedrijf liet niet na dit te onderstrepen op sommige van haar documenten of omslagen, wellicht als een vertrouwenwekkend signaal. (een vrij gebruikelijke praktijk in die periode) 1 miljoen was in die tijd nog een zeer aanzienlijke som geld.

Naast een nieuwe bedrijfsnaam, een nieuwe merknaam en dito logo kwam er ook al snel een nieuw adres, zoals te zien op bovenstaande factuur uit 1932. Er werd inderdaad een vestiging opgericht in de rue Verte op de nrs. 178-180 (tel. 17 92 17), nog steeds in Schaarbeek en eveneens in de buurt van het Noord-station. Het was ook in deze periode dat briefhoofden specifiek van Kalorik verschenen, al werden in andere omstandigheden nog altijd briefhoofden van Force et Chauffage gebruikt, dit tot na WO 2.

Het bedrijf had wellicht geen slechter moment kunnen kiezen om met haar activiteiten te beginnen. In de vroege 1930´s werden immers ook de Europese landen -in de nasleep van de gebeurtenissen in de VS in 1929- door een zware financiële crisis getroffen. De nieuwe firma liet zich evenwel niet uit het lood slaan. Aantrekkelijke en kleurrijke reclamekaartjes tonen de drie voornaamste producten die onder de merknaam Kalorik in die tijd gecommercialiseerd werden: broodroosters, wafelijzers en strijkijzers.

    

Zo werden in de 1930´s verschillende modellen van strijkijzers geproduceerd die als serienaam Chromax meekregen, maar ook nog eens een modelnaam toegewezen kregen. Volgens de Kalorik-catalogus uit augustus 1936 ging het om de volgende modellen:

Als kers op de taart toont deze reclame ook nog eens hoe de verpakkingsdoos er in de 1930´s uitzag. Rest nog een afbeelding te vinden van een echte doos, om de hoofdkleur te kennen.

Ondanks de economische recessie moet het Kalorik voor de wind zijn gegaan. Dat kan men afleiden uit het feit dat hun catalogus in 1936 al vrij uitgebreid was. Behalve strijkijzers omvatte het productengamma toen (opgesplitst per IRHA-categorie)

- Cat. 1.B: broodroosters voor huishoudelijk gebruik: de toasters 1049 /1050 voor twee sneetjes brood en de 1051, een dubbele toaster voor 4 sneetjes. Er was ook een professioneel broodrooster voor restaurants met 3 laden voor 12 toasts (nr. 1053)
Cat 1.N / 1.Q: elektrische vuurtjes voor de bereiding van voedsel (nrs. 1199, 1201, 1202, 1203, 1212, 1251, 1270, 1275
- Cat. 1.M: waterkokers met een capaciteit van 1 liter (nr. 1064) en 1,5 liter (nr. 1066)

   

Cat. 1.Y: wafelijzers: de nrs. 1055, 1056, 1057, 1058, 1059 en 1060 waren aan de buitenzijde geëmailleerd. Van elk van deze modellen bestond ook een C-versie die verchroomd was. Noteer dat ook in bovenstaande folder, die zich uitsluitend bezig hield met wafelijzers, het woord "Chromax" valt.
- Cat. 3.G: opwarmers voor krultangen (de nrs. 1649, 1650 en 1651)
Cat. 3.D: haardroger (nr. 1609)
Cat. 3.H: vibro-massagetoestel (nr. 1601)
- Cat. 3.A: cataplasme: een soort elektrisch dekentje voor bij ziekte  (nrs. 1620 en 1621)
- Cat. 3.A: cilindervormige elektrische bedverwarmer (nr. 1631)
Cat. 6.B.c: elektrische vuurtjes voor verwarming van de woning: de Simplex (nrs. 3003 en 3004) en de Boudoir (nrs. 1, 2, 3 en 4)

Om zo´n uitgebreid gamma aan te kunnen bieden waren ofwel onderaannemers, leveranciers of voldoende productiecapaciteit nodig. Uit een brief van 1937 van Kalorik aan het gemeentebestuur van Schaarbeek blijkt dat Force et Chauffage / Kalorik op zoek was gegaan naar een bijkomende productiesite, en deze uiteindelijk had gevonden in de Rue du Foyer Schaerbeekois nr. 76. (de eigenaar van deze gebouwen zou de Cie. Bruxelloise de Gestion d´Immeubles zijn geweest, niet Force et chauffage. De producent van huishoudtoestellen huurde deze installaties dus af van deze makelaar.


Archief gemeente Schaarbeek
Stratenplan uit 1937, met centraal in een rode cirkel de extra vestiging van "Force et Chauffage" in de Schaarbeekse Haardstraat.
De in het rood gekleurde huizen lagen
in een straal van 100 m. er rond, en 
waren -overeenkomstig de wet- de eventuele  betrokken partijen bij een eventueel onderzoek commodo et  incommodo.


Archief gemeente Schaarbeek
Plattegrond van het nr. 76 in de Schaarbeekse Haardstraat

Voorheen was de S.A. Union Electrotechnique op dit adres gevestigd, en baatten er een “atelier pour la fabrication d´appareils électriques et méchaniques” uit.

De reden dat Kalorik / Force et Chaleur het gemeentebestuur contacteerde was om te zeggen dat ze de hele inboedel van de Union Electrotechnique in haar geheel over, en niet van plan waren deze in enige mate te wijzigingen. Aangezien de termijn die de Union Electrotechnique van het gemeentebestuur had gekregen om toestellen te produceren na de afronding van het traditionele buurtonderzoek nog lang niet was afgelopen, wou Kalorik weten of heel dat buurtonderzoek echt opnieuw overgedaan moest worden. Het is duidelijk, de Brusselse firma stond te popelen om aan de slag te kunnen gaan in de pas afgehuurde productiesite. (7)

Wat niet geheel duidelijk is, was de rol van de  Ateliers Ed. Rouvroy & Fils (“Ing. A.I.G.”) uit de Veldstraat 32 in Gent. De onderstaande reclame zegt niet of de Ateliers op enige manier ook betrokken waren bij de productie van de Chromax-strijkijzers, of deze enkel verkochten. Het woord "Ateliers" doet welhaast denken aan de eerste mogelijkheid, maar de naam "Veldstraat" lijkt dit dan weer tegen te spreken. Of waren er inderdaad ooit productie-activiteiten in deze hoofdzakelijk op de handel gerichte straat ? Nog iets dat zou uitgeklaard moeten worden, om het bedrijfsverhaal van Kalorik te vervolledigen.

 


In afwachting van betere afbeeldingen .... toch al deze. Aanvankelijk was het handvat van dit toestel volledig blauw gelakt.

Noteren we voorts toch nog even dat Rouvroy in de 1920´s -net als de eerder aangehaalde Fiévez- een band had met het Franse Calor. Het lijkt dus allemaal een klein wereldje, met terugkerende sterke banden met Frankrijk. (8)

Keren we terug naar Kalorik. De firma  concentreerde zich dus op huishoudtoestellen die ergens met de productie van warmte te maken hadden, vandaar de tweede helft van de firmanaam “Force et Chauffage”. De “Force” sloeg dan weer op de sector van elektromotoren en onderdelen hiervoor. Mogelijk vielen ook de ventilatoren die de firma in die tijd maakte onder deze poot.

Voor zover dit tot hiertoe nagetrokken kon worden, was Kalorik de eerste en ook enige Belgische speler van enige omvang in het marktsegment van kleine huishoudtoestellen tijdens het interbellum. (9) Men mag dus inderdaad terecht spreken van pioniersjaren. (In reclamebrochures uit de 1950´s omschreef Kalorik zichzelf ook als “La première marque Belge d´appareils électro-ménagers”, waarbij in het midden gelaten werd of dit op chronologie, op verkoopcijfers of misschien op beide elementen sloeg)

In welke mate de firma commercieel succesvol was, kon tot op heden niet achterhaald worden. In de 1930´s kon enkel de hoge en de middenklasse zich wellicht elektrische huishoudapparaten veroorloven. Bovendien waren er -zeker in de eerste helft van dat decennium en op het platteland- nog heel wat plaatsen waar de elektrificatie nog ingezet moest worden. Vermoedelijk was een elektrisch strijkijzer voor heel wat arbeiders en landbouwers nog net iets te hoog gegrepen, en behielpen deze mensen zich vooral verder met strijkbouten. Voor een belangrijk percentage van de bevolking moeten broodroosters en wafelijzers dan weer een wat overbodige luxe zijn geweest. Maar voor de steeds groter wordende groep van (goed verdienende) dokters, notarissen, ingenieurs enz. lagen zo´n toestellen zeker binnen handbereik. Wel waren in de 1930´s een aantal buitenlandse firma´s al redelijk gevestigde namen, zoals het al eerder vermelde Calor en het Duitse AEG. Dat betekende dat Kalorik wellicht heeft moeten knokken om een voldoende groot percentage van die beperkte markt in te palmen. (10) Wat wel opvalt is dat er maar uiterst zelden toestellen van Kalorik van voor WO 2 op rommelmarkten en online shops opduiken.


Archief gemeente Schaarbeek

In 1937 bracht een gemeentelijke ambtenaar van de Service des Travaux een bezoek aan de installaties van Force et Chauffage in de Vooruitgangsstraat. In zijn rapport maakt hij melding van hoe het bedrijf op dat moment begonnen was aan de bouw van een productielijn voor strijkijzers, dat deze werken nog niet volledig waren afgerond, en dat ze nog in een testfase waren. Dit rapportje bevat nog een ander interessant weetje; blijkbaar behoorde ook het nr. 189 aan het bedrijf, en waren ook daar ateliers: de ambtenaar beschrijft immers dat een 15-tal mensen zullen tewerk gesteld worden aan de productielijn voor de strijkijzers, en dat deze voornamelijk afkomstig zullen zijn van de installaties op het nr. 189.

In januari 1938 vroeg de N.V. Force et Chauffage de toestemming aan de gemeente Schaarbeek om op het adres Vooruitgangsstraat 191/193 “d´établir et d´exploiter à la même adresse un atelier de mécanique et de montage d´appareils électro-ménagers comportant 8 moteurs électriques d´une puissance respective inférieure à 8 Kws, un poste de peinture au pistolet et un dépot de 100 litres de matières inflammables.” Het college van Burgemeester en Schepenen ging akkoord om de gevraagde toestemming te verlenen, op voorwaarde dat het bedrijf zich aan een aantal richtlijnen zou houden:

1) het atelier van de pistoolschilders moest afgescheiden worden van het mechanisch atelier en van de opslagruimtes door een brandwerende afscheidingswand.

2) de droogoven op gas in het atelier van de pistoolschilders moest zelf ook nog eens helemaal omringd worden door brandwerende afscheidingswanden.

3) er volgden eveneens een reeks standaard veiligheidsregels van toepassing op de ruimte waarin geproduceerde toestellen in speciale baden met “peintures cellulosiques” ondergedompeld zouden worden. Deze hadden o.a. betrekking op de toegangsdeur, de nood aan permanente ventilatie en het evidente verbod op roken.

Blijkbaar bracht Force et Chauffage dat allemaal in orde, want in 1939 volgde de toestemming van de Bestendige Deputatie à établir rue du Progrès 191/193 à Schaerbeek un atelier de mécanique et de montage d´appareils ménagers avec four de désiccation, atelier de peinture par trempage dans le vernis cellulosique, un dépot de 100 l. de vernis et un moteur électrique de 2 C.V.” (11)

Over de periode onder de Duitse bezetting werden tot nog maar weinig gegevens gevonden. Blijkbaar werd volop verder gewerkt aan de uitbouw van productieateliers in de Schaarbeekse Haardstraat nr. 76. We geven hier de volledige tekst weer van een anders moeilijk te ontcijferen “Bericht” van de Stad Brussel afdeling “Gevaarlijke, ongezonde of hinderlijke inrichtingen”. Ondanks de verouderde taal (hier als zodanig overgenomen) en de soms wel erg zonderlinge vertaling geeft het document niettemin een goed beeld van hoe de structuur van het bedrijf er in die tijd moet hebben uitgezien.


Archief gemeente Schaarbeek
de Franstalige versie van het document uit 1943

“Bij verordening van de Bestendige Deputatie van den Provincieraad van Brabant, gedagteekend den 3 maart 1943 is aan de N.M. Force et Chauffage de vergunning verleend tot het wijzigen, vergrooten en voortzetten der uitbating van een electrische toestellenfabriek moetende twee statische transformatoren bevatten, hebbende respectievelijk 100 en 150 KVA, 50 electrische motoren van een totale kracht van 100 KVA die een reeks werktuigenmachines drijven om ruw ijzer en plaatijzer te bewerken en vervaardigingsapparaten bezettende een ondergrond, de gelijkvloers en twee verdiepingen van gebouwen: de fabriek begrijpt (vertaling van comprend):

1) een werkplaats voor het afbijten der metalen bij middel van zuren

2) een werkplaats van reiniging der metalen door zanding (zandstraling /BVH) met geperste lucht in geslotene kamer (afgesloten, vacuum / BVH) met installatie (voor de productie / BVH) van luchtsamendrukking op (luchtcompressie van / BVH) 10 kg per cm².

3) twee rookvangen van (rookvangers voor / BVH) pneumatische schildering met opslagruimte van 200 kg cellulosiche vernis en (ge)hydrocarboneerde verwateringsstoffen (oplosmiddelen / BVH)

4) een installatie voor het soldeeren met electrische boog met punten en oxyacetylenische soldeeren en afsnijden met acetyleengenerator ladende 5 kg. carbid en stapels van 100 kg. Calciumcarbid en van ten hoogste 10 zuurstoffleschen.

5) een werkplaats van motorwikkeling (voor het wikkelen van motoren / BVH) , een electrische oven waar de leegte heerscht voor het drogen van het vernis met bakelite, een droogoven (four d´étuvage)

6) een smidse

7) een werkplaats voor het polijsten, vernikkeling, verkopering, chromeeren, galvaniseering en electrische ontvetting

8) twee liften van 500 kg. en een rolbrug van 5000  kg. (12)

Er moet zich ook op bepaald moment een “chemin de roulement pour wagonets” in de fabriek hebben bevonden.

3) De periode na de oorlog

Tijdens de oorlog nam het totale bedrag geld dat in België in omloop was aanzienlijk toe. Om te voorkomen dat dit na de bevrijding tot een enorme waardevermindering zou leiden, nam Minister Camille Gutt allerlei drastische maatregelen om de hoeveelheid geld weer sterk in te perken. (Maatregelen die uiteraard, onder meer door de vrijstelling van de Kerk ook weer voor een groot stuk vrolijk omzeild werden). Een ander gegeven was de rantsoenering, die voor een aantal schaarse producten ook na de oorlog bleef voortduren. Het gedoe met de zegeltjes eindigde pas compleet in de vroege jaren ´50, toen ook het laatste product op de lijst, -koffie- geschrapt werd.

Daar stond tegenover dat er van alles heropgebouwd moest worden, en dat de uitgedunde bevolking een periode van totale tewerkstelling tegemoet ging, met ook langzaam maar zeker stijgende lonen. Mede dank zij het Marshall-plan en specifieke politieke keuzes kende België blijkbaar een verrassend snelle economische heropleving. (13)


Reeds in januari 1946 lieten sommige politici zich al
zeer optmistisch uit over de "redressement de la Belgique".

Het is tegen deze achtergrond dat de torenhoge ambities van onder meer Kalorik geprojecteerd moeten worden. (Iets wat overigens ook voor een aantal Duitse bedrijven in het verslagen Duitsland gold) Blijkbaar hebben de eigenaars van het bedrijf de jaren van Bezetting gebruikt om te “broeden” op allerlei plannen om zo snel mogelijk klaar te staan met een uitgebreid gamma van producten, om zo graantjes te kunnen meepikken van die te verwachten periode van heropbouw en weer aantrekkende economie. Om dat te kunnen realiseren, was er echter meer kapitaal nodig. Dit kan men o.a. doen door naar de beurs te trekken.

En zie, een briefhoofd uit 1948 gaf aan dat het vooroorlogs kapitaal van 1 miljoen Bfr. was opgetrokken tot 8 miljoen, in 1951 zelfs tot 14 miljoen Bfr. Ofwel hebben de eigenaars wel heel goed geboerd tijdens de oorlog, ofwel zijn er investeerders opgedoken, die bereid waren aanzienlijke sommen geld te steken in het Brussels bedrijf. De bewuste brief van 1948 levert nog een aantal andere interessante stukjes informatie op:


Archief gemeente Schaarbeek
Briefhoofd uit 1948. Hieronder: voorbeelden van
briefhoofden uit 1950 en 1951 wijzen op weinig eenvormigheid

1) Minstens vanaf 1948 werd een nieuw logo aangenomen. Het ovalen exemplaar met gestileerde letters maakte plaats voor een soort schildje met verticale lijnen, met daarboven een kroontje met drie stekels. Boven dit logo kan men lezen: “Appareils Electro-Ménagers. Er werd ook nog een tweede, grotendeels gelijkaardig schildje in gebruik genomen, maar hier dan vergezeld door de wat ongelukkig gekozen naam “Frigid”. Deze afdeling hield zich bezig met de productie van “Ventilateurs et petits moteurs”.

2) De firma gaf als aantal personeelsleden 224 op, zijnde 172 mannen en 52 vrouwen. Dit geeft toch al een idee van de grootte van het bedrijf in die periode. (14)


Archief gemeente Schaarbeek

Deze nieuwe logo´s werden volop gebruikt tijdens handelsbeurzen in die periode, zoals deze interessante foto laat zien. (origineel plus enkele uitvergrotingen: het zou uiteraard zeer interessante informatie zijn, mochten de personen op de afbeelding geïdentificeerd kunnen worden. De fotograaf is niet bekend.)

De enorme ambities maakten blijkbaar de ingebruikname van een bijkomend gebouw nodig: het was in deze nieuwe en bijkomende locatie op het nr. 59 van de Paleizenstraat te Schaarbeek, dat de maatschappelijke zetel werd overgebracht.


Archief gemeente Schaarbeek
Plattegrond van het gebouw in de Paleizenstraat nr. 59

De productieactiviteiten vonden plaats in de rue du Foyer Schaerbeekois / Schaarbeekse Haardstraat: aanvankelijk huurde Force et Chauffage hier het nr. 76, maar in 1949 bleek het al te gaan om de nrs. 76 tot en met 82. In 1949 werd nog een ondergronds reservoir voor 1000 liter benzine toegevoegd.

We komen even terug op de indrukwekkende kapitaalsverhoging die bij Kalorik doorgevoerd werd. Moet in dat verband misschien in de richting van de Parijse fabrikant van huishoudapparaten J. Noirot gekeken worden ? Of juist andersom ? Of ontstond tussen beide relatief kleine producenten gewoon een samenwerkingsverband, kwestie van elkaar wederzijds te versterken, de kosten voor R&D te drukken, te kunnen genieten van schaalvoordelen ? Opnieuw wordt hier (voorlopig) op de limieten van het onderzoeken gestoten, door een manifest gebrek aan bronnen om dit punt te kunnen uitklaren. Wat weten we wel met zekerheid ?

Collectie Groupe Muller
Het vroeger gebouw van Noirot, Rue Béranger te Parijs


Collectie Groupe Muller

Het bedrijf van Jacques Noirot ontstond in 1933, en bevond zich in de rue Béranger 19, Paris 3de arrondissement, vlakbij de Place de la République. Op de enveloppen uit 1955 van deze Franse firma kan men terugvinden dat het over een kapitaal van ongeveer 44 000 000 (oude !) FF beschikte. In 1959 was dat ook hier fors opgetrokken tot 83 360 000 FF.

Wat duidelijk is, is dat er gedurende een aantal jaren een nauwe samenwerking tussen de twee bedrijven ontstond.


de kapitaalsverhogingen zoals men ze kan afleiden
uit correspondentie en facturatie van Noirot-Kalorik

1) verschillende huishoudtoestellen die in de verkoopcatalogus van Noirot in 1945 verschenen, doken enkele jaren later ook op in die van Kalorik. (bv. de twee modellen van Hop-la broodroosters). Op zich helemaal niets speciaal, het onder licentie produceren is heel courant in de sector van huishoudtoestellen. Firma´s kunnen op die manier R&D- kosten drukken, en van schaalvoordelen genieten. Niettemin... Ook de verpakkingsdozen waren zo goed als vergelijkbaar: één hoofdkleur, met een aantal dunne horizontale en evenwijdige lijnen die de hele omtrek van de doos maakten, en concentrische rechthoeken op de bovenkant van de doos.

2) Niet alleen verschenen er een aantal strijkijzers en een broodrooster van Noirot in de verkoopcatalogus van Kalorik: in die van Noirot uit 1951 werden ook het wafelijzer Monolux (5361/17) en de “cheminée Kalorilux” (5115) opgenomen en heel duidelijk beschreven als “matériél importé de Belgique”. (zie hoofdstuk 4)  Kalorik bleef veel meer op de vlakte over de samenwerking met Noirot. In 1953 nam Noirot een tweede wafelijzer op in haar gamma, de Waflux. Ook hier weer werd de nummering van het Belgisch bedrijf gewoon overgenomen. Noirot begon in de vroege 1950´s haar huishoudtoestellen op de Franse markt ook heel specifiek te verkopen onder de samengestelde naam Noirot-Kalorik.

Wanneer precies Noirot die dubbele naam is beginnen gebruiken is niet helemaal duidelijk. Op briefhoofden uit 1951 en zelfs 1954 is er nog geen sprake van Kalorik. Maar de hierboven afgebeelde reclamebrochure uit 1953 gebruikte wel al “Noirot-Kalorik”. Deze samengestelde naam werd minstens in tot in 1960 gebruikt, zoals onderstaand bankdocument aantoont.

Opmerkelijk: in tegenstelling tot Noirot verkocht Kalorik in België enkel onder haar eigen naam haar toestellen, al werd op sommige reclames in kleine letters toegevoegd dat het om een productie onder licentie van J. Noirot ging. Dit is bijvoorbeeld het geval op deze reclame voor het broodrooster Hop-la.


Collectie Retroscoop

Kalorik liet ook nooit na om te onderstrepen wanneer sommige toestellen wel degelijk in België zelf geproduceerd werden. Ook in ons land speelde dus mogelijk ook een “ons land eerst”-reflex mee. Een andere opmerking is dat Noirot-Kalorik ook een aantal toestellen vervaardigd heeft, die niet door Kalorik werden geproduceerd of gecommercialiseerd.

Vlak na de oorlog bood Kalorik zich dus met een verrassend uitgebreid gamma aan huishoudtoestellen terug op de markt van huishoudapparaten aan, waarbij vooral de klemtoon op strijkijzers gelegd werd. Tevens had de firma voor een substantiële verhoging van haar budget gezorgd.


Solis model 105

In de 1950´s ging Kalorik ook nog een tweede internationale samenwerking aan. In dat decennium ging de firma over tot de productie of commercialisering onder haar eigen naam van ten minste twee haardrogers die ook door de Zwitserse firma Solis gemaakt of gecommercialiseerd werd. Welk van de twee firma´s deze modellen als eerste uitbracht, en welke deze onder licentie maakte of onder haar naam verkocht, kon momenteel niet achterhaald worden. Het gaat om de modellen 105 en 49, een nummering die door beide firma´s werd gebruikt. De type 105, met aan één kant een vijfhoekig rooster van koelgaatjes lijkt alles aardig op de Kalorik nr. 5310, die zeker al in de catalogus van april 1949 van de firma verscheen.



Kalorik grill (boven) en reclame voor elektrische dekens (onder)

Wanneer we alle segmenten van de markt van huishoudtoestellen waarop Kalorik na W0 2 maar voor 1960 actief was oplijsten, en dit koppelen aan de structuur van het IRHA geeft dit:

1.B Broodroosters
1.L: Koffiemolens
1.M: Waterkokers
1.N: Elektrische vuurtjes (keuken), grills, oventjes en schotelverwarmers
1.P: Mixers
1.Y: Wafelijzers
1.Z: Zuigflesverwarmers
3.A: Elektrische dekens
3.B: Haardrogers
3.G: Krultangverwarmers
3.J: Scheermachines
4.I: Strijkijzers
6.A:Ventilatoren
6.B.c: Straalkachels en elektrische vuurtjes (verwarming)

 

(Na 1960, een periode die buiten de afbakeningen van de IRHA vallen kwamen daar bv. nog frietketels en zelfs popcornmachines bij) 

Uit de verkoopcatalogus van Kalorik uit april 1949 blijkt dat het bedrijf zich-net als Fiévez- nog steeds op de professionele markt richt, met een aantal rechte of gebogen soldeerbouten, lijmpotten met thermostaat, rechte en gebogen dompelaars en kookbuizen. De legende bij de afbeeldingen van deze laatste categorieën toestellen dienden voor het “verwarmen van water, kleverige vloeistoffen, smelten van weke producten, verwarmen van ontvettingsbaden, bruineerbaden en nikkeleerbaden, chromeerbaden enz.” Kalorik was tevens actief op de markt van de grootkeukens, met een verwarmingstafel (table chauffante, 5778 B) en een spijzenverwarmer (chauffe-gamelles, 5780). In de catalogus van 1957 werden deze items niet langer vermeld, maar kwamen er in de plaats waterdichte sirenes, signaalhoorns en zoals al voor WO 2 kleine motoren, starters en schuifweerstanden met handbediening.

De pionnen waren dus uitgezet, de lopers en torens in stelling gebracht, de paardjes op hun qui-vive. En toch zou het allemaal -langzaam maar zeker- mislopen. Werden er foute commerciële strategieën uitgestippeld, verkeerde investeringen gemaakt of werd de concurrentie met sterkere buitenlandse merken uiteindelijk te groot ?

Rond deze periode lijkt de samenwerking met Noirot ook gestopt te zijn, speelde dat ook op de één of andere manier een rol ? Wat er ook van zij, omstreeks 1962 was Kalorik blijkbaar een noodlijdende firma geworden. Het bedrijf in financiële moeilijkheden werd daarop overgenomen door Metalam S.A. en omgevormd tot Electro-Kalorik S.A. Metalam was een metaalverwerkend bedrijf, dat o.a. frankeermachines maakte. Vanaf dan verzorgde het ook de distributie van Kalorik-producten in België.

Het bovenstaand spoorwegdocument uit 1962 toont dat het adres in de Rue des Palais werd overstempeld met dat van de site in de rue du Foyer Schaerbeekois, 76. Werden de activiteiten gerationaliseerd, meer geconcentreerd, deels afgebouwd ? Voorlopig werd hier geen extra informatie over gevonden. (het huidig stratenplan van Schaarbeek doet vermoeden dat deze productiesite uiteindelijk plaats heeft moeten maken voor het Brugman-ziekenhuis)

In 1968 nam het Nederlandse Hagemeyer N.V. (Amsterdam) Metalam over, en dus in één beweging ook Electro-Kalorik S.A.. Er volgden nog een aantal andere overnames, die doen vermoeden dat de hoogdagen van het bedrijf al lang achter zich lagen.

In 1972 smolten de activiteiten van Electro-Kalorik en Indola Electric Belgique S.A. binnen de schoot van Hagemeyer samen. De nieuwe naam werd Kalorik-Indola. In 1992 volgde weer een overname, ditmaal door de Belgische sectorgenoot Nova Tongeren. Toen de producent uit Zuid-Limburg in 1997 failliet ging, werd ook bij Kalorik het licht uitgedaan. (15)

Blijkbaar zagen investeerders echter nog wel iets zitten in de merknaam. Het Duitse bedrijf “TKG” of “Team Kalorik Group” zag het levenslicht. TKG produceert nog strijkijzers. Onder de merknaam “Kitchen Originals by Kalorik” worden ook nog broodroosters en mixers geproduceerd. Het nog recente bedrijf kocht echter ook een licentie van Electrolux, om flatscreen televisies van Zanussi te mogen produceren. De assemblage van deze TV’s gebeurt in Roemenië. Waar de huishoudtoestellen geproduceerd worden werd voorlopig niet achterhaald. TKG maakt blijkbaar deel uit van een bredere groep, waarin ook de producenten van haardrogers EFBE (ex-DDR) en Schott zitten. TKG had tot in februari 2018 ook een kantoor in St Genesius Rode. In die maand werd deze importeur en distributeur evenwel failliet verklaard. (16De naam Kalorik blijft dus tot op de dag van vandaag voortbestaan, maar heeft helemaal niets meer te maken met de productie van huishoudapparaten in België.

4) De Dynatomic: een pittig paradepaardje betreedt triomfantelijk de markt

Na WO 2 verschenen op de Belgische markt enkele bijzonder sierlijke modellen strijkijzers, die zelfs vandaag nog een stortvloed aan complimentjes en bewonderend gefluit verdienen. Daaronder ook enkele Belgische toestellen, zoals de Nova Automatic of de al eerder vermelde exuberante Kalorik Expo.



Collectie Retroscoop

De Dynatomic verdiende misschien niet de gouden medaille qua vormgeving, al is het niettemin een aardig toestel die menig verzamelaar zal weten te appreciëren. Misschien is haar grootste merite dat het -samen met het “Hop-la” broodrooster- Kalorik na de oorlog steviger als ooit terug op de kaart van producenten van huishoudapparaten zette. Maar gaat het wel om een Belgisch strijkijzer ?

Het is een reclame van 1951 die ons doet twijfelen of niet Kalorik, maar Noirot de geestelijke vader van de Dynatomic is. Dat document plaatst heel specifiek drie toestellen die Noirot uit België importeert in een apart kadertje: een wafelijzer (de fraaie Monolux), een toestel dat omschreven wordt als een “cheminée” van 750 Watt (een verwarmingstoestel ?) en het Majestic strijkijzer. Die drie toestellen behielden ook hun Belgisch typenummer in de catalogus van Noirot. Daarnaast zijn er dan de eigen toestellen: deze worden in een lijstje opgesomd onder de titel “Fers à repasser, chromés", waaraan dan het verwarrende "(Licence Kalorik)” aan toegevoegd werd: in deze lijst worden de Victory (6017), de Stop (een ons onbekend model dat eveneens het nummer 6017 meekreeg) en de Dynatomic (6018) opgesomd.

De 6000-nummering is typisch voor Noirot. Het feit dat deze toestellen niet opgesomd worden in het lijstje “Matériel importé de Belgique” en een Noirot-nummering hebben, maakt het dus quasi zeker dat deze toestellen Frans van origine zijn. De vermelding “(licence Kalorik)” zou in dat geval moeten gelezen worden als “worden door (of voor ?) Kalorik onder licentie geproduceerd”.

Niettemin blijft voorlopig hier allemaal verwarring over bestaan, omdat de Brusselse firma de Dynatomic als "la dernière création Kalorik" promootte....

De oudste verwijzing van de Dynatomic van Kalorik zou dateren uit 1948: het is een kleine reclame voor verschillende toestellen uit een Franstalig tijdschrift, waarop iemand in potlood “1948” (links van de "qui") heeft geschreven.

Deze kleine reclame werd samen met een aantal reclamebrochures uit 1949 gevonden, documenten die verder aan bod komen. Deze hopelijk correct gedateerde reclame doet dus vermoeden dat de aanvang van de Dynatomic in Frankrijk zich ergens tussen 1945 en 1948 situeert. Men zou zich zelfs kunnen afvragen of de atoomexplosies in Japan in augustus ´45 een inspiratiebron waren voor de wervelende naam van deze nieuwkomer. Het Franse bedrijf lanceerde in dezelfde periode trouwens nog andere modellen, zoals de Victory en de Matchless (model nr. 6016) (17)

In de jaren vlak na WO 2 pakte Kalorik uit met een toch wel erg uitgebreid aanbod aan strijkijzers. Als men even het reisstrijkijzertje Voyage (5022) en de strijkpers voor kleermakers enz. Tailleur (5026) terzijde laten, konden klanten kiezen uit maar liefst (of minstens ?) 9 modellen:

– 2841 Tornado (snel uitgefaseerd)
– 5001 Torpedo (2,5 kg) 268 Bfr. in 1949, 195 Bfr. In 1950 (werd uitgefaseerd)
– 5002 Export (2,5 kg) 195 Bfr.
– 5007 Consul (2 kg) 240 Bfr. in 1957
– 5010 Democrat (2,4 kg) 160 Bfr. in 1950
– 5014 Aerodynamic (2,3 kg) 360 Bfr. in 1950
– 5015 Majestic (2,75 kg) 420 Bfr. in 1949
– 5016 Matchless (2,3 kg) 240 Bfr. in 1949
– 5017 Victory (2,5 kg) 340 Bfr. in 1949
– 5017 Index (een Victory met een thermometer) (18)

(De prijzen verwijzen naar de goedkoopste variant: er was een supplement voor een vernikkelde of verchroomde afwerking) Deze toestellen worden meer in detail besproken in de International Register of Household Appliances op deze website. 

Naar alle waarschijnlijkheid in 1948 werd daar dus nog de Dynatomic aan toegevoegd, het duurdere paradepaardje van de firma.

Maar twee dingen vallen dus op. Enerzijds dat de Brusselse firma er lang een eerder uitgebreid assortiment aan strijkijzers op nahield, en anderzijds dat Kalorik een aantal strijkijzers gemeenschappelijk had met Noirot. Kalorik begon trouwens ook het broodrooster Hop-la van Noirot onder de eigen naam te verkopen. Of dit toestel in België werd geproduceerd of enkel geïmporteerd is niet geweten. Wel verwijst Kalorik in kleine letters op haar reclames uit die tijd dat het om een “licence J. Noirot” ging. Kalorik gebruikte ook gelijkaardige verpakkingsdozen als Noirot, die één overheersende kleur hadden. De doos was voorts versierd met dunne witte lijnen, die op de bovenzijde concentrische rechthoeken vormden, en op de zijkanten evenwijdig en horizontaal liepen.

Net zoals het Luikse Nova ca. 1950 duidelijk hoge verwachtingen had wat betreft zijn fraai Magic wafelijzer (zie elders op Retroscoop) kan men doorheen de reclames van Kalorik uit de late 1940’s en vroege 1950’s goed zien dat ook van hun Dynatomic strijkijzer ook op een grote commerciële bijval gerekend werd. Binnen het uitgebreid assortiment aan strijkijzers die het Brussels bedrijf aanbood, belichaamde vooral dit model 5018 “moderniteit” in al haar facetten. Daar waar verschillende goedkopere Kalorik-modellen (Matchless, Consul, Democrat…) nog een houten handvat hadden en een nogal plompe vormgeving, sprong de Dynatomic er meteen uit als een frisse nieuwkomer.


De 5017 Victory, de iets democratischer
geprijsde voorloper van de Dynatomic 

Het model was duidelijk een verbeterde versie van de 5017 Victory: eenzelfde zool en dezelfde fraaie “kap” met subtiele plooilijnen voor extra elegantie. Ook het handvat was (quasi) hetzelfde. Er werd ook een 5017 uitgebracht met de naam Index: het gewicht van 2,5 kg. bleef onveranderd, het Wattage (450) ook, maar de Index had een extra “temperatuurmeter” op de bovenkant van de kap gemonteerd. De Dynatomic bevatte verschillende extraatjes, die de toewijzing van een nieuw typenummer rechtvaardigden. Deze maakten er de paragon van de strijkijzerfamilie van Kalorik van:

- Verklikkerlichtje “indiquant la mise sous tension et le fonctionnement du fer”: aanvankelijk was dit lichtje wat verstopt achter een ellipsvormige bedding, die wat aan een “getralied oog” deed denken. In de zoektocht naar een modernere vormgeving werd dit in een latere fase veranderd door een ronde bedding. Bij de Victory, die het zonder lampje moest doen, was een afgedichte versie van die oogvorm te zien: mits een kleine ingreep kon dus het handvat van dit toestel ook op een ander model gebruikt worden.

- Thermostaat: de temperatuur van de Dynatomic kon via een “bakelieten sleutel” geregeld worden. De Dynatomic was met zijn 750 Watt ook sneller op temperatuur dan de Victory (450 Watt).

Op één van de reclamebrochures uit 1949 wordt trots getoond dat een dubbele regeling toeliet om 15 keuzes te maken: er waren 5 type textielsoorten en 3 snelheden (Lent-Moyen-Rapide) waarop de gevraagde temperatuur verkregen kon worden. Blijkbaar werd dit bij latere exemplaren versimpeld tot 5 keuzes, en werden de drie snelheden weggelaten. Dit is interessant om te weten voor wie exemplaren wil dateren, net als de vorm van het “oeuil lumineux” hierboven besproken.

- Lengte snoer: daar waar de Victory een snoer had van 2,10 m was deze van de Dynatomic 2,25 m.

- Gewicht: de Dynatomic lag net iets beter in de hand met zijn gewicht van 2,250 kg., 250 gr. minder dan de Victory.

*          *          *          *          * 

   

In de reclamefolders uit de late 1940’s en vroege 1950’s  werd veel aandacht geschonken aan deze verbeteringen. Ook werd de anatomie van het toestel in één van de Kalorik-folders minutieus uiteengezet.

De technische ingrepen en verbeteringen gingen natuurlijk wel gepaard met een hogere prijs: in vergelijking met de Victory kostte het model 5018 (wisselstroom) 495 Bfr., het “universeel” model 5018 U 545 BFr), zo’n 150 Bfr. meer. De wisselstroomversie had min of meer een vergelijkbare prijs als die van de binnen- en buitenlandse concurrentie:

Collectie Retroscoop
Boven: De AEG Regelbügeleisen
Onder: de Morphy-Richards Senior

Collectie Retroscoop

– Nova Automatic: 495 Bfr.
– AEG (Duitsland): Regelbügeleisen 242 811 (ca. 1952-57): eveneens uitgerust met een thermostaat: 470 Bfr.
– Morphy Richards Senior (Engeland): 480 Bfr. Dit merk gaf bovendien een waarborg van 3 jaar, daar waar de meeste merken het op 1 jaar hielden

Kalorik bracht weliswaar een brochuurtje uit, waarin de klanten een ristorno van 45 Bfr. beloofd werd bij de aankoop van een Dynatomic, als zij hun oud strijkijzer inleverden. Mogelijk schoot die promotie zijn doel wel wat voorbij: het waren eerder de mensen die zich voor het eerst in hun leven een elektrisch strijkijzer min of meer konden permitteren, die erg gelukkig zouden zijn geweest met een 10 % lagere prijs.


Collectie Retroscoop

Net zoals het geval was bij Noirot, verschenen er ook bij Kalorik een model 5019 en 5020. Het verschil tussen deze modellen was gewoon hun gewicht. De 5020 Dynalux (de “Extra Léger” van 1,2 kg.) werd aan exact dezelfde prijs als de “normale” Dynatomic verkocht. Op een later moment, wellicht in de tweede helft van de 1950´s verscheen ook nog het model Canari (5055). Dit was in feite een Dynatomic zonder verklikkerlichtje, waardoor het toestel blijkbaar 60 Bfr. goedkoper gehouden kon worden. (catalogi van 1956 en 1957)


Collectie Retroscoop

Hoewel al bij al erg bescheiden gehouden, kreeg ook de verpakkingsdoos van de Dynatomic -net zoals bij een aantal andere apparaten van Kalorik- een modernere look. Aanvankelijk verschenen de Kalorik-producten in kartonkleurige of donkerblauwe dozen met goudkleurige emblemen. Beetje bij beetje maakten deze plaats voor exemplaren in een vrolijke hoofdkleur, die beter pasten bij het vooruitgangsoptimisme van de vroege 1950’s. In het geval van de Dynatomic werd voor een soort marsepeinroze gekozen.


De Dynatomic van Noirot

Te noteren valt nog dat de Dynatomic van Noirot lichtjes afweek van de Belgische versie. Zo laat een reclame op een vloeipapier duidelijk zien dat de variant uit Frankrijk over een rood verklikkerlichtje beschikte, dat bovendien anders gepositioneerd was als bij Kalorik. Niettemin was er duidelijk affiniteit tussen het Franse en het Belgische model

- gelijke modelnaam

- serienummer: Kalorik: 5018 / Noirot: 6018

- gelijkaardige verpakkingsdoos

- gelijkaardige zoektocht om verschillende gewichten aan te kunnen bieden.


Uit een Noirot-reclame

Om haar producten te promoten, maakte Kalorik uiteraard zo nu en dan publiciteit. Dats was meerdere malen het geval in de gratis reclameblaadjes “Publi Post”, onder meer voor haar Dynatomic.


Publi-Post 1956

Dit best wel fraaie toestel werd uiteindelijk ongeveer 10 jaar lang geproduceerd. (In tussentijd waren al verschillende modellen uit het brede naoorlogse gamma van de firma uitgefaseerd geworden). Nog enkele andere merken produceerden gedurende een vrij lange tijd een bepaald model strijkijzers. Het Britse Morphy-Richards bijvoorbeeld bleef wellicht tot in de vroege 1970’s Senior-modellen produceren.

Circa 1958 lijkt de regeerperiode van de Dynatomic binnen het Kalorik-assortiment definitief “over and out” te zijn geweest. Het merk lanceerde nieuwe modellen, waaronder de al eerder ter sprake gebrachte Expo. Het model heeft niettemin gedurende een decennium na WO 2 zijn stempel weten te drukken, ook al lijkt het qua verkoopcijfers door de Nova Matic voorbij gestoken te zijn geweest. (19)

Voetnoten

(1) Deze brief maakt deel uit van een dossier nr. 221 / 191-193 in het Gemeentelijk Archief van Schaarbeek, waarbij 221 verwijst naar de Rue du Progrès, en de nummers daarachter naar twee huisnummers.

(2) Dit adres in de Vooruitgangsstraat bevond zich in de buurt van het toenmalige Noordstation van Brussel, dat zich toen nog ter hoogte van het Rogierplein bevond. Het oude terminusstation werd -net als Brussel Zuid- evenwel afgebroken in het kader van de Noord-Zuid verbinding. Het nieuwe Noordstation werd daarop meer richting Schaarbeek opgeschoven. Voor een overzicht van de in deze straat reeds geïdentificeerde horeca-zaken, zie het artikel “Prinselijk overnachten in Brussel / Deel 1” op deze website.

(3) Premier / Electric Vacuum Cleaner Company

(4) Momenteel ontbreken gegevens over hem: het is dus bv. niet uitgesloten dat hij zelf een ingeweken Fransman was. Het briefhoofd waarop deze activiteiten worden opgesomd is een document, afkomstig uit het archief van de gemeente Schaarbeek.

(5) Om dit op een zinvolle manier te onderzoeken zijn meer oude catalogi van bv. Calor nodig, die dan naast deze reclamefolder van Fiévez ter vergelijking gelegd kunnen worden.

(6) Website Team Kalorik

(7) Brief gedateerd van 27 december 1937, en geschreven door dhr. A. Vuye, afgevaardigde van Kalorik.

Union Electrotechnique was zich in 1929 op dit adres komen vestigen, en had toen de toestemming gevraagd om volgende machines te plaatsen:

– een verbrandingsmotor op basis van gas (gazogène) van 35 PK die een generator op 110 Volt aandreef
– een atelier om metalen te polijsten, uitgerust met een elektromotor van 7 PK – een atelier om metalen af te schuren (décapage) en te vernikkelen, uitgerust met een elektromotor van 5 PK – een motor van 3 PK om diverse machines aan te drijven

De Bestendige Deputatie verleende Union Electrotechnique een toelating geldig voor 15 jaar voor deze productiesite, mits naleving van bepaalde verplichtingen. Men kan er dus van uitgaan dat Kalorik / Force et Chauffage deze installaties overnam.

Zie document 122488-74910 van de Provincie Brabant, afgestempeld op 3 mei 1929. Net als de brief van dhr. Vuye is ook dit document terug te vinden in het dossier over het adres 76, Rue du Foyer Schaerbeekois in het Archief van de Gemeente Schaarbeek.

(8) Tot hiertoe werd geen enkele Kalorik brochure van na 1945 gevonden, waarin de Chromax nog werd opgenomen. Dit kan echter ofwel betekenen dat het model inderdaad tot maximum de oorlogsjaren werd gemaakt, of dat het model wel nog voorkomt in andere, tot hiertoe nog niet bovengespitte documenten van na WO 2.

(9) Nova ontstond pas in de 1940´s in Luik, om dan in 1963 naar Tongeren te verhuizen. Honor in Fontaine l´Evêque ontstond wellicht pas in de 1950´s, en ook ACEC lijkt zich pas vanaf de 1950´s op de groeiende markt van huishoudapparaten te hebben begeven. Het is natuurlijk niet helemaal uitgesloten dat er toch nog enkele andere heel kleine spelers zijn geweest, maar tot hiertoe werd alleszins nog geen aanwijzing in die zin gevonden. Uiteraard waren er wel tal van Belgische spelers op de markt van de grote huishoudapparaten zoals wasmachines en fornuizen.

(10) Het zou interessant zijn om na te gaan of Kalorik aanwezig was op de Expo 1935 te Brussel of op andere handelsbeurzen. Het zou apart onderzoek vergen om te weten of er in ons land in het interbellum al enige handelsbeurzen van betekenis waren voor huishoudapparaten.

(11) Zie schrijven van de Gemeentelijke Administratie van de Gemeente Schaarbeek / “5° Section Travaux Publics et Hygiène / Division Administrative et Contentieuse / 2° Bureau n° 221/191/3, afgestempeld op 30 november 1938, en:
Besluit van de Bestendige Deputatie van de provincie Brabant, document 188666 van 15 februari 1939, vermeld in een brief van de Administratie van de gemeente Schaarbeek van 11 mei 1939

Deze twee documenten zijn terug te vinden in het Archief van de Gemeente Schaarbeek in het dossier over de Rue du Progrès 191/193.

(12) Stad Brussel Gevaarlijke, ongezonde of hinderlijke inrichtingen: Bericht Ongedateerd document, maar verwijzend naar een beslissing van de Bestendige Deputatie van de Provincie Brabant uit maart 1943. Het bewuste document bevindt zich in het dossier over de Schaarbeekse Haardstraat nr. 76-82 in het Archief van de gemeente Schaarbeek

(13) zie bv. Le Redressement de la Belgique door de toenmalige premier Achille Van Acker in: Europe-Amérique van 24 jan. 1946 nr. 32 pp. 7-9

(14) Document van de Bestendige Deputatie van de Provincie Brabant nr. 142315/468, afgestempeld op 12 maart 1932. Terug te vinden in het Archief van de Gemeente Schaarbeek.

(15) Nova en failliete artikel in Le Soir, 8 jan. 1997

(16) CrediSolv Handelsinformatie Faillissementen

(17) De opvolgers van Noirot zonden ons afbeeldingen van een catalogus van het Franse bedrijf, dat volgens hun eigen zeggen uit 1945 zou dateren. Het document zelf is echter niet gedateerd, en die 1945 zou een schatting kunnen zijn. Mocht evenwel dat jaartal of 1946 en zelfs 1947 het correcte jaar zijn, dan zou dat betekenen dat het Noirot-model wellicht voorafging aan dat van Kalorik. Tot nu toe is de oudste verwijzing van de de Dynatomic voor wat Kalorik betreft 1948. Wie van beide firma´s het model introduceerde kan tot op heden echter niet met zekerheid gezegd worden, opnieuw wegens te weinig bronnen. Daar waar Kalorik omstreeks 1949 overschakelde op een nummering van haar toestellen van “1000” op “5000”, gebruikte Noirot een nummering van “6000”: de Matchless bv. droeg het nummer 6016, en voor de Dynatomic werden drie nummers gereserveerd, nl. 6018 (mi-lourd, 2. 250 gr), 6019 (poids mouche, 1.300 gr en 6020 (poids moyen, 1.600 gr).

(18) De 5011 Quick duikt precies pas op in de catalogus van 1957. Wel moeten we onderstrepen dat we niet over een volledige reeks catalogi beschikken. Het is onduidelijk of er elk jaar effectief nieuwe gedrukt werden. Tot op heden kennen we catalogi uit 1949, de vroege 1950´s en 1957.

(19) Dat is toch de indruk die ontstaat als men ziet hoe vaak de strijkijzers van Nova opduiken op rommelmarkten en online, wat in zeer schril contrast is met de modellen van Kalorik.

 

In het archief van de gemeente Schaarbeek werden volgende dossiers geraadpleegd:
- i.v.m. de Vooruitgangsstraat nr. 191-193: 221/191-193
- i.v.m. de Paleizenstraat nr. 59: 204/59
- i.v.m. de Schaarbeekse Haardstraat 76-82: 98/76-82

Voor wie verder onderzoek naar Force et chauffage / Kalorik zou willen verrichten, een goed startpunt is het handelsregisternummer: dit was R.C. Brux. 59.337, het nummer van de Sociale Zekerheid ONSS 153.701.

 

Bedankingen

Een warme en welgemeende “merci” aan

- Aline WachtelaerArchieven van de gemeente Schaarbeek en

- Yves Le Camus (Secretaire Géneral, Groupe Muller) en Patrick Sugranes (Attaché Direction, Groupe Muller), bedrijf dat voortgekomen is uit het vroegere Noirot die een erg relevante bijgedrage leverden bij de totstandkoming van dit artikel.

 

 
 
database afsluiten