Retroscoop - IRHA Cat. 1.A: Broodroosters Deel 1 België RetroScoop
 
   Toestellen
    
 
 
De ´klik´ naar je gedroomde Klassiekers

International Register of Household Appliances

Cat. 1.A: Broodroostsers
De productie in België

  

Versie 1 nov. 2020

Inleiding: korte geschiedenis

Algemeen wordt 1909 als startpunt weerhouden voor de elektrische broodrooster.

Brood werd door oude beschavingen geroosterd om het langer te kunnen bewaren. Aanvankelijk gebeurde dat simpelweg door het op een verhitte steen voor een kampvuur te plaatsen. Van zodra de mens metaal begon te bewerken, ontstonden ook de eerste voorwerpen om brood op een efficiëntere manier te kunnen roosteren, zoals roosters en een soort lange vorken.

De Romeinen zouden het idee zo´n 2500 jaar geleden uit Egypte hebben meegebracht naar Europa. Zij bezorgden ons overigens ook de inspiratie voor het woord "toast": "tostum" betekent immers iets dat verbrand of verschroeid is. Later ontstonden steeds meer geperfectioneerde metalen voorwerpen om het brood efficiënt te kunnen roosteren zonder het of zichzelf te verbranden.

Vanaf de 1880´s -na het verschijnen van kachels en formuizen verschenen piramidevormige metalen toestellen, waarin broodsneden in vastgeklemd konden worden. Die toestellen werden opgewarmd door de hitte van de kachel of het fornuis waarop het geplaatst werd.

De opkomst van elektriciteit opende potentiëel tal van nieuwe mogelijkheden. Niettemin was er één grote moeilijkheid: elektrocutiegevaar. Heel wat metalen geleiden immers maar al te goed deze onzichtbare doder. Het was dan ook wachten op de uitvinding van Albert Marsh in 1905: hij introduceerde de weinig geleidende legering Nichrome op de markt. Het samenvoegen van nikkel en chroom in de juiste verhouding leidde tot een gemakkelijk bewerkbaar en dus eveneens veilig mengsel.

In 1908 leidde die doorbraak op haar beurt tot een patent op de eerste elektrische broodrooster. De "vader" van deze nieuwigheid was Frank Shailor, die werkzaam was voor General Electric. In 1909 bracht deze firma de D 12 toaster uit, een model met een porseleinen sokkel en een nog erg primitief ogend rooster-gedeelte. Dit toestel kan beschouwd worden als het eerste gecommercialiseerde elektrische broodrooster.


Foto: eBay USA
De General Electric D 12

In de daarop volgende jaren werd geleidelijk aan een behuizing rond het rooster-mechanisme aangebracht, klapdeurtjes bedacht die toelieten de broodsnede om zijn as te laten wentelen enz.

In 1919 introduceerde de uitvinder Charles Strite een nieuwigheid, namelijk een model dat de hittebron automatisch kon afsluiten na de gewenste tijd, en de broodsnede met een soort liftmechanisme uit het toestel liet glijden. De "pop up" toestellen waren een feit. Zij vormden een alternatief voor de apparaatjes met openklapbare deurtjes, zo gevormd dat men gemakkelijk de aan één zijde opgewarmde broodsneden kon omkeren, zodat ook de tweede zijde verwarmd werd. 

Het zou echter tot de 1920´s duren eer de koopkracht genoeg toegenomen was en elektriciteitsnetten steeds uitgebreider geworden waren eer deze toestellen echte verkoopsuccessen werden. Vanaf die periode ontstonden alleen al in de VS honderden kleine of grotere producenten. (1)

Zoals eerder bericht zijn de dagen van Retroscoop geteld: in september 2021 houdt deze website op te bestaan onder de huidige vorm. Gezien het enorme (!) aantal broodroosters ooit het levenslicht zagen, laat die korte periode ons niet meer toe om geleidelijk aan "alle" broodroosters van voor 1960 te identificeren. We zullen ons voortaan dan ook eerder concentreren op de Belgische producenten van huishoudtoestellen.

In deze bijdrage zullen dus aan alle Belgische broodroosters van voor 1960 in het kader van de IRHA worden samengebracht. De volledigheid staat en valt echter met de beschikbaarheid of niet van voldoende productcatalogi, reclames enz.

In de mate van het mogelijke - de nummering gehanteerd door heel wat producenten is niet altijd logisch- zullen de toestellen in chronologische vorm van verschijnen opgesomd worden. Helaas vindt men niet over elk toestel reclames enz. terug, die toelaten deze datering juist of zelfs maar vrij juist te maken. Het is dan ook niet uitgesloten dat in de toekomst een aantal fiches zo nu en dan van plaats zullen moeten veranderen.

Daarnaast zullen mogelijk nog wel een aantal kleine, semi-obscure producenten worden geïdentificeerd, net als extra modellen. Iets gelijkaardigs gebeurde bv. ook al met de strijkijzers: naast de grote spelers Kalorik en Nova werd pas jaren later duidelijk dat er nog enkele kleine spelers een gok op deze markt hebben gewaagd, zoals het bedrijf Flandria. Het is erg waarschijnlijk dat ook op de markt van broodroosters een aantal kleinere spelers hebben getracht door te breken.

Tot slot moet ook iets gezegd worden over buitenlandse firma´s die mogelijk in België broodroosters hebben geproduceerd. Om dubbelregistratie in de IRHA te vermijden, wordt hier enkel in het kort melding van gemaakt, zonder fiche van de betrokken toestellen: deze zullen worden toegevoegd onder het land van herkomst, d.w.z. daar waar het moederhuis gevestigd is.

De periode tot 1960 wordt gezien als Fase 1 van de IRHA, en is tegelijkertijd ook deze die ons op deze website het meeste boeit en interesseert. Niettemin, in de toekomst zal ook de periode hierna, in een Fase 2 aan bod moeten komen. Dit zal wellicht niet meer op Retroscoop zijn, maar wie weet op een aparte website voor de IRHA.

1) Belgische producenten en modellen

- ACEC
-
Kalorik
-
Nova 

ACEC

Deze firma uit Charleroi was ten minste sedert de 1950´s actief op de markt van kleine huishoudtoestellen. Zo produceerde het de Mixoup staafmixers en elektrische koffiemolens. Hun eerste broodrooster echter, de T 1 dateert uit de eerste helft van de 1960´s, en valt dus niet onder Fase 1 van de inventarisatie. De oudste tot nu toe gekende bron die de T 1 opvoert is een reclamefolder met het productengamma van ACEC uit 1964-´65.

Kalorik

Voor een korte bedrijfsgeschiedenis van dit merk, zie het Retroscoop-artikel over het Dynatomic strijkijzer van dit merk. De Brusselse firma Kalorik toonde doorheen heel haar bestaan een grote belangstelling voor huishoudtoestellen die op de één of andere manier met hitte te maken hadden: strijkijzers, vuurtjes voor in de keuken, elektrische verwarmingstoestellen, wafelijzers, verwarmingstoestellen voor krultangen maar dus ook voor broodroosters.

Het merk bracht reeds voor WO 2 een aantal modellen op de markt, maar brak vooral na de oorlog door met een hele reeks toestellen, zowel met klapdeurtjes als met een liftsysteem. Het gamma tot 1960 in kaart brengen is een redelijk ingewikkelde bedoening, omdat de firma nogal chaotisch met de nummering is omgesprongen. Zo verscheen de 1049 voor WO 2, de 1021 pas erna. Wellicht kan dit verklaard worden door het feit dat de 1021 van origine een Frans model was, dat in ons land onder licentie werd gebouwd. Kalorik nam daarbij simpelweg de Franse nummering over. Ten minste 1 modellen van de Brusselse firma vermeldt geen modelnummer, en kan dus enkel via reclames of de catalogi geïdentificeerd worden.

De enige manier om de evolutie volledig correct uit de doeken te doen, is de jaarlijkse catalogi van Kalorik erbij te halen. Helaas zijn deze echter bijzonder zeldzaam. Retroscoop bezit of heeft toegang tot volgende jaargangen: 1935, 1936, 1950, 1953, 1955, 1956 (versie bestemd voor de Nederlandse markt) en 1957. Dit laat al een vrij goede reconstructie mogelijk, die in de toekomst misschien verder verfijnd zal kunnen worden, indien ook de nog ontbrekende jaargangen gevonden worden.

Wanneer men de broodroosters vermeld in deze catalogi oplijst, ziet men goed welke modellen slechts kortstondig geproduceerd werden, zoals de Tiptop, en welke voor langere periode van de band bleven rollen:


Het Kalorik gamma in 1935

Voor 1935 (?)
- 1039

1935: (minstens sedert)
- 1049
- 1050
- 1051

1950
- 5039 Toaster
- 5040 A, B en C
- 1021 Hopla (semi-automatisch) onder licentie van J. Noirot

1953
- 5039 Toaster
- 5045 Tiptop
- 1021 Hopla (semi-automatisch)
- 1071 Hopla (automatisch)
Noteer dus dat de 5040 niet meer geproduceerd werd

1955
- 5039 Toaster
- 5044 Ideal
- 1021 Hopla (semi-automatisch)
- 1071 Hopla (automatisch)
De productie van de Tiptop werd blijkbaar stopgezet, ten voordele van de Ideal

1956
- 5039 Toaster
- 5044 Ideal
- 1021 Hopla (semi-automatisch)
- 1071 Hopla (automatisch)
De catalogus toont aan dat het in dit jaar was dat de horizontale versierende plooilijnen in de flanken van het toestel verdwenen.

1957
- 5039 Toaster
- 5044 Ideal
- 1021 Hopla (semi-automatisch)
- 1071 Hopla (automatisch)
Hoewel de 5039 duidelijk een "blijvertje" was, kreeg het basismodel van Kalorik een nieuwe behuizing. De klassieke vlamvormige uitsparingen in de metalen klapdeurtjes verdwenen definitief. Ook de Ideal onderging wijzigingen, zij het kleinere. De schelpvormige "oortjes" waarmee de klapdeurtjes geopend konden worden werden vervangen door vlakke, lichtjes trapeziumvormige exemplaren.

De verschillende modellen aan Kalorik-broodroosters zullen zoveel mogelijk in de bovenstaande volgorde aan bod komen. 

Model 1O39


Collectie Industriemuseum Gent

Naam:
Model: 1039
Type: model met klapdeurtjes
Jaartal/Periode: 1930-1934 ? De firma Kalorik ontstond in 1930. De Kalorik catalogi van 1935 en 1936 tonen (niet langer ?) het model 1039, wel de 1049. Indien een logische chronologie werd aangehouden, dan moet de 1039 van eerder dateren. Momenteel werd nog geen Kalorik catalogus uit die jaren gevonden die dit al of niet kan bevestigen
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Materialen
Afmetingen
- Lengte:
- Breedte:
- Hoogte:
Vormgeving:
Technische data
- Voltage:
- Wattage:
Opmerkingen: voorlopig is de enige aanwijzing voor het bestaan van dit model het exemplaar in de collectie van het Gentse Industriemuseum, een toestel waarvan ook het originele verpakkingsdoosje bewaard bleef. Die doos vermeldt als n° 1039 op de zijkant, maar het precieze verschil met de 1049 is voorlopig niet gekend
Bronnen: collectie Industriemuseum Gent

 


Collectie Industriemuseum, Gent

Model 1049

 

Naam:
Model: 1049
Type: model met klapdeurtjes
Jaartal/Periode: minstens sedert 1935
Prijs in die periode: 85 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen
Afmetingen
- Lengte:
- Breedte:
- Hoogte:
Vormgeving:
- opvallende driehoekige en ronde uitsparingen in de klapdeurtjes. Hendeltjes om ze te kunnen openen
- sokkel op vier pootjes

Technische data
- Voltage:
- Wattage: 500 W
Opmerkingen: dit was het basismodel van Kalorik voor WO 2
Bronnen: Kalorik catalogus K 407 (1936)

 

Model 1050

 

Naam:
Model: 1050
Type: model met klapdeurtjes
Jaartal/Periode: minstens sedert 1935
Prijs in die periode: 140 Bfr.
Fysische beschrijving:
- sokkel op vier korte pootjes
- snoeringang centraal "achterzijde" van de sokkel, zie illustratie bij extra afbeeldingen hieronder

- zelfde type uitsparingen in de klapdeurtjes als bij het model 1049, zijnde 4 driehoeken rondom een cirkelvormige opening gesplaatst
- voorzien van een bovenplaat voor de voorafgaande verwarming van het brood
- handvatjes op de sokkel, hendeltjes om de klapdeuren te openen alsook de 4 pootjes onderaan de sokkel zowel in het zwart als in het rood beschikbaar
Materialen: volledig verchroomd
Afmetingen
- Lengte:
- Breedte:
- Hoogte:
Vormgeving:
Technische data
- Voltage:
- Wattage:
Opmerkingen:
- werd als een ensemble samen met een rekje voor geroosterd brood geleverd

Bronnen: Kalorik catalogus K 407 (1936)

 

Model 1051

Naam:
Model: 1051
Type: twee naast elkaar opgestelde 1050´s, dus in totaal 4 klapdeurtjes
Jaartal/Periode: minstens sedert 1935
Prijs in die periode: 300 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen
Afmetingen
- Lengte:
- Breedte:
- Hoogte:
Vormgeving:
Technische data
- Voltage:
- Wattage: 800 W
Opmerkingen:
Bronnen: Kalorik catalogus K 407 (1936) 

Model 5039 Toaster (versie 1)

Naam: Toaster
Model: 5039 (versie voor 1957)
Type: model met klapdeurtjes
Jaartal/Periode: minstens vanaf 1950
Prijs in die periode: 296 Bfr.
Fysische beschrijving:
- model voor 1957: uitsparingen om het geroosterd brood te laten afkoelen in een opvallend vlammotief verwerkt in de klapdeurtjes. Deze kunnen met min of meer schelpvormige handvatjes in bakeliet geopend worden
- bovenaan: 8 koelopeningetjes met tevens twee maal het oude Kalorik logo in reliëf aangebracht. Op de zijkant van het toestel ziet men echter het nieuwe logo.
Materialen: volledig verchroomd
Afmetingen
- Lengte: 18 cm (bij voetjes)
- Breedte: 10,5 cm
- Hoogte: 16,5 cm
- Gewicht: ca. 663 gr.
Vormgeving:
Technische data
- Voltage: 220 V
- Wattage: 550 W
Opmerkingen:
- hieronder wordt ook een afbeelding getoond van de zacht-oranje verpakkingsdoos waarin het model pre 1957 in geleverd werd
- voor de versie 2 van de 5039 (vanaf 1957): zie verder
Bronnen:
- Kalorik catalogus K 597 uit mei 1950 (oplage: 20 000 stuks)

Model ?


Collectie Huis van Alijn, Gent (zie opmerkingen)

Naam: ?
Model: geen nummer op het toestel vermeld, en komt ook niet voor in de tot hiertoe geraadpleegde catalogi. Mogelijk gaat het om een overgangsmodel, net voor het verschijnen van de nieuwe versie met gesloten klapdeurtjes in 1957 ? In de catalogus van 1956 wordt enkel de eerder besproken 5039 getoond, niet dit verhoogde model.
Type: model met klapdeurtjes
Jaartal/Periode: 1950´s
Prijs in die periode: komt niet voor in de tot hiertoe geraadpleegde Kalorik catalogi
Fysische beschrijving:
- lijkt sterk op de 5039 versie 1 lijkt, maar is wat hoger
- in plaats van schelpvormige handvatjes meer afgeronde
- net als bij de 5039 toont dit exemplaar bovenaan twee maal het oude Kalorik-logo, en op de zijkant het nieuwe.

Materialen
Afmetingen
- Lengte: 18 cm (bij de voetjes)
- Breedte: 11 cm (ietsje breder dan de 5039 Toaster) 
- Hoogte: 18 cm (ca. 1,5 cm hoger dan de 5039 Toaster)
- Gewicht: ca. 650 gr. (dus vreemd genoeg ca. 13 gr. lichter dan de 5039 Toaster)
Vormgeving:
Technische data
- Voltage:
- Wattage:
Opmerkingen:
- dit model komt voor in de collectie van het Huis van Alijn (uitstekende staat en mét doosje in zeer goede staat, zie foto hierboven) en in die van Retroscoop (in slechtere staat en zonder verpakkingsdoosje) (zie foto´s hieronder)
Bronnen: Collectie Huis van Alijn, Gent, Retroscoop-collectie

 


Links de 1049 met schelpoortjes, rechts het iets hogere toestel met het nog niet achterhaalde catalogusnummer met ook anders gevormde handvatjes 

Model 5040

Naam:
Model: 5040
- 5040 a: model zoals hierboven afgebeeld
- 5040 b: model vergezeld door een toastdrager
- 5040 c: model vergezeld door een toastdrager en een plateau voor beide. Tevens werd een reinigingsborsteltje meegeleverd (zie extra afbeeldingen hieronder)
Type: model met klapdeurtjes
Jaartal/Periode: minstens sedert 1950
Prijs in die periode:
- 5040 a: 450 Bfr.
- 5040 b: 560 Bfr.
- 5040 c: 680 Bfr.
Fysische beschrijving:
- lijkt de luxeuitvoering te zijn geweest van de 5039, voorzien van een ander onderstel en een voorverwarm-tablet aan de bovenzijde van het toestel.
- zoals de afbeelding hieronder laat zien werden de schelpvormige handvatjes in bakeliet op bepaald moment door een soberdere vormgeving vervangen. Ook de handvatjes aan het onderstel bevestigd werden in die zin gewijzigd. Op dezelfde foto is dit enkel rechts te zien, het linker exemplaar van dit toestel brak blijkbaar af. Op zich is ook dit informatie, dit toont aan dat de stevigheid van toestellen begon achteruit te gaan, zeker wanneer vergeleken met de handvatjes aan de toestellen uit de 1930´s.
Materialen: verchroomd metaal, zwarte kunststof (bakeliet ?)
Afmetingen
- Lengte:
- Breedte:
- Hoogte:
Vormgeving:
Technische data
- Voltage:
- Wattage: 550 W
Opmerkingen:
- werd geleverd met een snoer van 2,50 m
Bronnen:
- Kalorik catalogus K 597 uit mei 1950 (oplage: 20 000 stuks)

Model 1021 Hoplà semi-automatique

   

Naam: Hop-là
Model: 1021
Type: half-automatisch model met liftmechanisme. De timer stopte hierbij alleen het roosteren, het uitwerpen van het brood gebeurde via het indrukken van een knop. Later werd een sterk gelijkend "automatisch" model op de markt gebracht, de 1071 (zie verder)
Jaartal/Periode: minstens sedert 1950, maar wellicht sedert 1948 of 1949 door Kalorik onder licentie geproduceerd
Prijs in die periode: 695 Bfr. in 1950, 780 Bfr. in 1956
Fysische beschrijving:
- volledig verchroomd toestel met bolle wanden en een zwart gelakt onderstel. Ook de bovenzijde van het toestel is lichtjes afgerond
- tussen de lancering (late 1940´s ?) en 1955 waren de twee flanken van de geproduceerde Hopl-là´s versierd met drie evenwijdige horizontale plooilijnen en het Kalorik logo dat eveneens in reliëf werd aangebracht. (ze verschillen op dat vlak met het gelijknamig Franse origineel, zie opmerkingen) Zoals men op de foto hierboven kan zien bracht Kalorik daar ook een soort rode lak op aan: het is vrij zeldzaam om een Hop-la met intacte rode lak te vinden, deze kwam gemakkelijk los wanneer men het toestel reinigde en opblonk.
Vanaf 1956 werden deze versieringen achterwege gelaten, en waren de flanken volledig glad. (Een gelijkaardige versobering werd dat jaar doorgevoerd voor het zustermodel 1071, zie verder)
-
de hierboven afgebeelde reclame suggereert dat de  bedieningsknop aan de zijkant van het toestel aanvankelijk een vorm als een geslepen diamant met meerdere facetten had. Wellicht was dit het geval in de late 1940´s. De Kalorik catalogus uit 1950 toont immers meer schelpvormige schuifknopjes (zie hieronder)
Materialen:
Afmetingen
- Lengte: 20 cm
- Breedte: 12 cm
- Hoogte: 17,5 cm
- Gewicht: ca. 1300 - 1400 gr. (afhankelijk van de gebruikte Kalorik-bron)
Vormgeving:
Technische data
- Voltage: 220 V
- Wattage: 500 W (570 W in 1956, 600 W in 1957)
Opmerkingen:
- het eerste Kalorik broodrooster met liftmechanisme werd aanvankelijk geproduceerd door het Franse J. Noirot (Parijs). Kalorik verkreeg het recht om dit apparaat onder licentie te produceren en/of op de Belgische en mogelijk ook Luxemburgse markt te verdelen. De twee firma´s zouden meermaals op die manier samenwerken. Noirot lijkt op haar beurt strijkijzers van Kalorik op de Franse markt te hebben verdeeld, waaronder de Dynatomic. (zie apart artikel over dit strijkijzer op Retroscoop)
- 3 mica weerstanden
Bronnen:
- Kalorik catalogus K 597 uit mei 1950 (oplage: 20 000 stuks)

   

Model 1071 Hop-là Automatique

Naam: Hop-là
Model: Automatisch model met liftmechanisme (wierp dank zij een timer zelf de broodsneden uit, eens ze geroosterd waren)
Type: 1071 (noteer dat Kalorik dit toestel geen "5000"-nummer gaf, maar de nummer overnam die het Franse merk Noirot het toestel had gegeven. (zie opmerkingen) Kalorik was in de tweede helft begonnen met al haar 1000-nummers om te zetten in 5000-nummers)
Jaartal/Periode: minstens sedert 1953 op de markt
Prijs in die periode: 1050 Bfr. in 1956 (de catalogus van 1953 vermeldt geen prijzen, mogelijk werden die op een apart tarievenblaadje meegeleverd ?)
Fysische beschrijving:
- het toestel geleek zeer sterk op de 1021 (eveneens Hop-là geheten), maar dan met een regelaar in het voetstuk gemonteerd
- net als de 1021 had de 1071 tussen 1953 en 1955 de drie horizontale versierende plooilijnen en Kalorik logo op de flanken. Vanaf 1956 werden die achterwege gelaten (zie extra afbeeldingen hieronder)

Materialen: verchroomd metaal, geëmailleerde sokkel (aldus de Kalorik catalogus) de schelpvormige zwarte schuifknopjes aan de zijkant van het toestel waren van kunststof, mogelijk phenol-formaldehyde resin (?)
Afmetingen
- Lengte: 22 cm
- Breedte: 12 cm
- Hoogte: 17 cm
- Gewicht: ca. 1700 gr.
Vormgeving:
Technische data
- Voltage: 220 V
- Wattage: 600 W
Opmerkingen:
- het tweede Kalorik broodrooster met liftmechanisme werd aanvankelijk eveneens geproduceerd door het Franse J. Noirot (Parijs). Kalorik verkreeg het recht om dit apparaat onder licentie te produceren en/of op de Belgische en mogelijk ook Luxemburgse markt te verdelen. De twee firma´s zouden meermaals op die manier samenwerken. Noirot lijkt op haar beurt strijkijzers van Kalorik op de Franse markt te hebben verdeeld, waaronder de Dynatomic. (zie apart artikel over dit strijkijzer op Retroscoop)

Bronnen: Kalorik catalogus K 689 uit jan. 1953 / Kalorik catalogus K 805 uit 1956

Model 5045 Tip-top

Naam: Tip-top
Model: 5045
Type: broodrooster met twee klapdeurtjes
Jaartal/Periode: minstens sedert 1952, niet langer opgesomd in de Kalorik catalogus K 790 van 1955
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Materialen
Afmetingen
- Lengte:
- Breedte:
- Hoogte:
Vormgeving: eenvoudig maar best geslaagd. Versierd met drie evenwijdige, in reliëf uitgevoerde plooilijnen, die men eveneens terugvindt bij het prachtige Kalorik-wafelijzer n° 5372 Waflux (zie extra afbeeldingen), een tijdgenoot van de Tip-top
Technische data
- Voltage: 220 V
- Wattage: 450 Watt
Opmerkingen:
Bronnen: Kalorik catalogus K 689 jan. 1953, Reclame Kalorik in Femmes d´Aujourd´hui, okt. 1952


Collectie Retroscoop
Noteer hetzelfde lijntjesmotief op dit
prachtige Waflux-wafelijzer van Kalorik
Hieronder: reclame Femmes d´Aujourd´hui, okt. 1952

Model 5O44 Ideal (versie 1)

Naam: Idéal
Model: 5044
Type: model met twee "hermetische" klapdeurtjes die "automatisch" de gebruinde en mollige toasts (sic) omkeren. ("pour larges tranches". Dat "automatisch" moet wel met een soeplepel zout genomen worden: het was de gebruiker die de toast deed kantelen, door het klapdeurtje neer te klappen en weer dicht te doen. In de Kalorik catalogus van 1957 werd dit omschreven als "het zogenaamde ´looping system´.
Jaartal/Periode: ca. 1954 tot 1956 (indien de firma enigszins logisch was gebleven met de nummering, zou men hebben verwacht dat het voor de 5045 Tip-top verscheen: nochtans wordt dit model niet vermeld in de Kalorik catalogus K 689 uit jan. 1953. Het toestel komt voor in de catalogi van 1955 en 1956. In 1957 ondergingen enkele toestellen van Kalorik een facelift. Voor wat betreft de broodroosters waren dat de 5039 Toaster en de 5044 Idéal. Deze tweede versie wordt verderop in een aparte fiche besproken. 
Prijs in die periode: 480 Bfr. in 1956 (inclusief een toastdrager, die als n° 88 ook apart verkocht werd aan 28 Bfr.
Fysische beschrijving: model herkenbaar aan een zwart "geëmailleerd" (sic) onderstel en schelpvormige handvatjes aan de klapdeuren
Materialen: metaal, bakeliet, mica
Afmetingen
- Lengte: 22 cm
- Breedte: 12 cm
- Hoogte: 17 cm
- Gewicht: 900 gr.
Vormgeving: sobere uitvoering, met enkel drie groepjes van drie verticale lijntjes op de klapdeuren als toegeving
Technische data
- Voltage: 220 V
- Wattage: 500 W
Opmerkingen:
- één exemplaar in de collectie van het Designmuseum, Gent
Bronnen:


Verpakkingsdoos en toastrekje met doosje

Model 5039 Toaster (versie 2)

Naam: Toaster
Model: 5039 (versie vanaf 1957)
Type: model met twee klapdeurtjes
Jaartal/Periode: minstens vanaf 1957 Dit is de gemoderniseerde versie van een Kalorik klassieker, dat eveneens het nummer 5039 en de naam Toaster droeg. Het was minstens vanaf  het basismodel van de firma, één van de twee modellen met "vlamvormige" uitsparingen in de klapdeurtjes.
Prijs in die periode: 395 Bfr.
Fysische beschrijving:
- niet langer uitsparingen in de klapdeurtjes: deze werden voortaan volledig dicht of "hermetisch" uitgevoerd. Ook de "schelpvormige" handvatjes werden opgegeven en vervangen door minder frivole exemplaren met min of meer een trapeziumvorm.
- dezelfde ingreep werd ook toegepast op het andere model broodroosters met klapdeurtjes van de Brusselse firma, de 5044 Idéal (zie verder)

Materialen: metaal, bakeliet, mica
Afmetingen
- Lengte:
- Breedte:
- Hoogte:
- Gewicht: 700 gr

Vormgeving:
Technische data
- Voltage: 220 V
- Wattage: 550 W
Opmerkingen:
Bronnen: Kalorik catalogus 1957 K 821/57

 

Model 5044 Idéal (versie 2)

 

Naam: Idéal
Model: 5044 (versie 2) de in 1957 gemoderniseerde versie, net zoals dat ook gebeurde met het basismodel 5039 Toaster
Type: model met twee klapdeurtjes
Jaartal/Periode: 1957
Prijs in die periode: 480 Bfr. in 1957
Fysische beschrijving:
- de schelpvormige handvatjes van de klapdeuren werden vervangen door afgeplatte, licht trapeziumvormige.
- de catalogus uit 1957 toont nog steeds een model met een zwart "geëmailleerde" sokkel. Het model uit 1957 had ofwel eeen zwarte ofwel een alukleurige sokkel
- de Idéal kreeg in 1957 "hermitische" klapdeurtjes, die op dezelfde wijze als die van de vernieuwde 5039 Toaster versierd waren met drie groepjes van evenwijdige verticale lijntjes.

Materialen: metaal, bakeliet, mica
Afmetingen
- Lengte:
- Breedte:
- Hoogte:
- Gewicht: 900 gr.

Vormgeving:
Technische data
- Voltage: 130 V of 220 V
- Wattage: 600 W bij 130 V en 500 W bij 220 V
Opmerkingen:
Bronnen: Kalorik catalogus 1957 K 821/57

 


Reclame uit 1959 in Libelle 

Nova

Behalve Kalorik zou nog een tweede grote naam hoge ogen gooien op de Belgische markt van kleine huishoudtoestellen: Nova. De firma ontstond naar alle waarschijnlijkheid net voor of tijdens WO 2, en was aanvankelijk in Luik gevestigd. Ca. 1964 week het bedrijf uit naar Zuid-Limburg, meer bepaald naar Tongeren.

Daar waar Nova sterk concurreerde met Kalorik op de markt van strijkijzers en wafelijkzers, lijkt het Luikse bedrijf voor 1960 weinig geïnteresseerd te zijn geweest in broodroosters. Voor zover tot hiertoe kon worden nagegaan, verschenen slechts twee modellen met klapdeurtjes. 

Model ?

Naam:
Model:
Type: model met klapdeurtjes
Jaartal/Periode: ca. 1950-1955
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Materialen
Afmetingen
- Lengte: 20,5 cm
- Breedte: 12 cm
- Hoogte: 17 cm
Vormgeving:
Technische data
- Voltage: 220 V
- Wattage: 500 W
Opmerkingen: exemplaren bevinden zich o.a. in de collectie van het Industriemuseum in Gent
Bronnen:

Model Toast´Or

Naam: Toast´Or
Model: B 1
Type: semi-automatisch model met klapdeurtjes
Jaartal/Periode: ca. 1958 (verscheen op een brochure die Nova uitbracht n.a.v. haar deelname aan de Wereldtentoonstelling in Brussel in dat jaar) - geproduceerd tot de eerste helft van de 1960´s
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: de bakelieten onderdelen waren ofwel zwart ofwel bruin, dezelfde kleuren die ook gebruikt werden voor de handvatten van de Nova strijkijzers. De eveneens "gotisch" geboden bedieningsknop van de klapdeurtjes had ofwel eenzelfde kleur, of werd in het wit uitgevoerd.
Materialen: inox ("18/8"), bakeliet (zijstukken, knoppen)
Afmetingen
- Lengte: 24,5 cm
- Breedte: 17,5 cm
- Hoogte: 9 cm
Vormgeving: sierlijk, modern ogend toestel, dat in vergelijking met het eerdere model van de firma qua vormgeving wel een enorme sprong maakte. Daar waar de inox delen bijzonder sober werden gehouden, getuigt de vormgeving van de spits toelopende zijkanten en de bedieningsknoppen toch van een zekere speelsheid, die bij latere toasters vaak ver te zoeken zijn.
Technische data
- Voltage: 220 V
- Wattage: 500 W
Opmerkingen: o.a. opgenomen in de collectie van het Gentse Designmuseum en van Retroscoop
Bronnen: de reclamefolder Quelques appareils ménagers électriques Nova (Participant Expo 58) laat toe om alvast de verschijningsperiode van dit model te situeren rond 1957-´58. Deze brochure vermeldt ook de opgesomde materialen.

 

2) Buitenlandse producenten in België

Het is niet uitgesloten dat een aantal buitenlandse producenten van huishoudtoestellen ook in ons land broodroosters hebben gemaakt. De volledige fiches van die toestellen zullen geregistreerd worden onder het land van herkomst, daar waar het moederhuis gevestigd is of was.

Siemens

 

Er zijn modellen in omloop van het model ERG 46 die heel specifiek op de sokkel "Siemens Bruxelles" vermelden. Dit wordt ook nog eens herhaald op het plaatje met het typenummer dat op de kunststoffen onderkant van deze broodroosters bevestigd is.

Momenteel is niet geweten of dit betekent dat het toestel effectief in België geproduceerd werd, en zo niet, waarom dan zo uitdrukkelijk naar "Bruxelles" verwezen werd, en of Siemens iets gelijkaardigs deed in alle Europese landen waar het naar exporteerde. Bij gebrek aan (gedateerde) reclames of productcatalogi is het evenmin duidelijk uit welk jaar dit toestel dateert. De bruine kunststof aan de onderzijde lijkt eerder een soort plastic dan bakeliet te zijn. Het toestel was waarschijnlijk uit de 1950´s, ondanks een 1930´s aandoend design.

Bedankingen

We bedanken hier uitdrukkelijk Ellen Ryckx van het Huis van Alijn en Pieter Neirinckx van het Industriemuseum, beiden in Gent voor hun waardevolle hulp bij de samenstelling van deze wellicht nog verder aan te vullen oplijsting.

Hiermee bevat de IRHA al de voorlopige lijsten van Belgische
- wasmachineproducenten en hun toestellen
- dito strijkijzers
- blenders
- wafelijzers
- broodroosters
Momenteel wordt nog gewerkt aan een inventaris van de Belgische droogzwierderproducenten en hun toestellen, en wordt nagegaan of e, in welke mate in ons land ook frigo´s (bv. Frigobell), stofzuigers (Riby ?), koffiemolens enz. werden gemaakt. Of de beperkte periode dat Retroscoop nog zal blijven bestaan nog toelaat om ook een inventaris van Belgische fornuizen, ovens, kachels enz. te maken is een andere zaak, zeker gezien sommige merken blijkbaar meer dan 200 verschillende modellen uitbrachten. Niettemin wordt hieraan gewerkt.

Het is dus zeker de bedoeling de reeds bestaande artikels verder aan te vullen waar nodig. Wie zelf aanvullingen kan aanbrengen, over betere afbeeldingen beschikt wat betreft de toestellen, hun verpakkingen of gebruiksaanwijzingen enz. kan ons steeds contacteren via info@retroscoop.com. Alvast op voorhand bedankt hiervoor ! 

 
 
database afsluiten