Retroscoop - IRHA Cat. 2 A b Frigo´s De Belgische koelkastindustrie RetroScoop
 
   Toestellen
    
 
 
De ´klik´ naar je gedroomde Klassiekers

 

International Register of Household Appliances
Cat. 2 A.b Frigo´s
De Belgische
koelkastindustrie

Versie dec. 2020

   

Inleiding

Vanaf de late 19de eeuw, maar vooral in de 20ste eeuw werden ook in België verschillende types huishoudtoestellen geproduceerd. Eerder besteedde deze website bv. heel wat aandacht aan de producenten van wasmachines, samen om en bij de 100 namen.

Kalorik was dan weer vanaf het interbellum bijzonder actief op het vlak van o.a. wafelijzers, broodroosters en strijkijzers, en ook Riby liet zich niet onbetuigd. Tijdens of vlak na de oorlog traden stelselmatig nieuwe namen toe, met wisselend succes: Nova, SEM, ACEC... Het is ook algemeen bekend dat ons land een rijke traditie heeft op het vlak van de productie van kachels en fornuizen: Surdiac of bv. Nestor Martin waren ronkende namen in dat marktsegment.

Er zijn echter ook een aantal domeinen waarin ons land het om onduidelijke redenen grotendeels heeft laten afweten. Marktsegmenten waarin buurlanden of verder afgelegen productielanden grotendeels vrijspel kregen. Scheermachines zijn daar een goed voorbeeld van. Nova mag dan al een paar modellen hebben geproduceerd, het ging eigenlijk om modellen van het Franse Calor. Kalorik deed een schuchtere poging, maar gaf dit marktsegment al snel op. Ook op het vlak van stofzuigers lijkt men in België maar weinig actief te zijn geweest, zeker in vergelijking met bv. Nederland. Onze Noorderburen palmden dan ook een behoorlijk percentage van de Belgische markt in met ambitieuze spelers zoals Holland Electro (HE), Philips, Erres, Ruton enz. Hoe zit het dan met het marktsegment der koelkasten en later diepvriezers ?

Hoewel er wel wat productie in ons land genoteerd kan worden, kan men niet zeggen dat ze er ooit in geslaagd zijn een substantieel deel van de interne markt te veroveren. Niet bv. in dezelfde mate dat Belgische firma´s hun stempel op de binnenlandse strijkijzer- of wafelijzermarkt wisten te drukken. Het Waalse ACEC slaagde daar in de 1960´s wellicht nog het beste in. Het overgrote deel van de Belgische koelkasten blonk zeker ook niet meteen uit wat betreft vormgeving. Slechts weinig modellen zullen het hart van verzamelaars of estheten sneller weten te doen slaan. 

Laten we niettemin beetje bij beetje trachten de firma´s in kaart te brengen die in ons land actief zijn geweest op de koelkastenmarkt. Een inventaris die in de toekomst naar alle waarschijnlijkheid hier en daar verder aangevuld zal moeten worden, moge dat duidelijk zijn. Juist omdat een aantal producenten zo obscuur zijn, is er vaak bijzonder weinig documentatie over te vinden. Het komt er dus op aan om elke zoveel weken nog eens zoektochten op veilingwebsites enz. in te lassen, en zo op extra aanvullingen te azen. Bepaalde vragen bij de wel reeds geïdentificeerde productie blijven voorlopig ook onbeantwoord:

a) gaat het werkelijk om Belgische ontwerpen of om toestellen die onder licentie van een buitenlands merk geproduceerd werden.
b) in welk jaar werden deze modellen precies gelanceerd. Men moet al gedateerde reclames vinden, want helaas vermelden reclamefoldertjes enz. maar zelden een jaartal. En zeker de kleinere firma´s blijken niet erg actief reclame te hebben gemaakt in de meest voor de hand liggende "vrouwenbladen", type Rijk der Vrouw.

Wie zich wel manifesteerden waren de electriciteits-producenten. Zij toonden zich erg geïnteresseerd in de toenemende introductie van frigo´s en diepvriezers in huisgezinnen. Hoe meer toestellen in huisgezinnen geïntroduceerd werden, hoe beter voor hen natuurlijk.

In 1957 plaatste de vzw Communauté de l´Electricité een reclame in Moustique, de Franstalige zusterpublicatie van Humoradio (later Humo) waarin de besparingen werden opgesomd die men dank zij de aanschaf van een frigo kon bereiken. Onderaan werden ook nog eens verschillende producenten vermeld waaronder ADEM, een bedrijf dat verder in deze bijdrage aan bod zal komen.

Ook de Société d´Electricité de l´Est deelde haar enthousiasme mee via bovenstaand reclamekaartje. De reclamefiguur Reddy Kilowatt versierde dan weer de voorflap van een boekje over "thuis diepvriezen". Hoewel de naam EBES nergens in die brochure voorkomt, lijkt het zeer waarschijnlijk dat dit bedrijf eveneens het grote publiek wou aanmoedigen om koeltechiek in huis te halen.

Voor wat betreft de technische kant van koelkasten verwijzen we naar

a) Gantz, Carroll: Refrigeration, a history
McFarland & Cie. Inc, Jefferson North Carolina, 2015

b) twee heel interessante nummers van Electri Radio Mercuur waren gewijd aan koelkasten:
jg. 7 nr. 166 van 8 maart 1952 
jg. 10 nr. 246 van 2 april 1955

c) wie het Frans beheerst komt via deze link terecht in een eveneens zeer gedetailleerd historisch artikel over de evolutie van de koeltechnieken.

d) ook op Youtube vindt men een aantal heel instructieve filmpjes onder de zoekwoorden "Refrigerator history", waarin men met gekleurde schema´s of met laboratoriumproeven uitlegt hoe men door gebruik te maken van een aantal fysische wetten koude kan produceren.

Er zijn twee principes om lage temperaturen te bereiken: door absorptie of door compressie. Beperken we ons hier te zeggen dat absorptie-modellen een beperktere capaciteit hebben, meestal kleiner dan ca. 135 L of dm³. Enkele merken die in de 1950´s op de internationale markt zo´n toestellen aanoden waren het Franse Brandt en Sibir en het Zweedese Frigelux (Electrolux). Ook een aantal Belgische merken waren actief in dit segment, zoals zal blijken. De energiebron van zo´n toestellen was ofwel elektriciteit, butaangas, propaangas en zelfs petroleum.

Modellen die met compressie werkten, konden grotere volumes koelen. Dit waren doorgaans modellen van ca. 95 tot 250 L, en ze werkten enkel op elektriciteit. Om ons tot enkele merken te beperken, denk bv. aan het Amerikaanse Norge en Frigidaire, het Britse Prestcold enz. Ook in dit segment waren Belgische firma´s actief.

- Diepvriezers

Noteer overigens dat men in het Frans twee woorden voor deze categorie gebruikt: congélateur en surgélateur. Enigszins versimpeld gezegd bereikt een surgélateur lagere temperaturen (tot ca. -34°C) dan een congélateur (tot ca. -18°C). In het Nederlands wordt blijkbaar maar één woord voor deze twee categorieën gebruikt. (?)

Met andere woorden, ijskasten voor particulieren of professionelen zullen in deze bijdrage voorlopig niet aan bod komen. Installaties voor professionelen, zoals slagerijen vallen sowieso buiten dit bestek.

De Belgische producenten (voor 1970)

In deze nog voorlopige inventaris zullen geleidelijk aan alle bedrijven die reeds voor 1970 actief waren in dit domein worden opgenomen. Dat betekent dat deze inventaris zowel fraaie en verzamelwaardige toestellen uit de 1950´s als vrij hedendaags ogende, nogal sobere om niet te zeggen saaie ontwerpen uit de 1960´s bevat.

De frigo´s van ACEC bv. kunnen misschien wel verzamelaars van alles wat met ACEC te maken heeft interesseren. Een pronkstuk in een frivool retro-interieur zullen ze echter nooit worden. Voor de volledigheid worden de modellen uit de 1960´s van het bedrijf uit Charlerou hier niettemin ook opgenomen. Ze mogen zowaar de spits afbijten.

Tot hiertoe werden nog maar enkele Belgische producenten geïdentificeerd. Zelfs in deze beperkte lijst zitten namen waarvan momenteel niet eens 100 % vast staat dat ze deze frigo´s of diepvriezers zelf produceerden of onder hun naam lieten verschijnen. Dat is bv. het geval voor Frigibell.

Zeker voor WO 2 werden frigo´s vooral ingevoerd en nog niet geproduceerd in België. Frigibell bv. bood in een reclamefolder uit de 1930´s een heel gamma toestellen, die voor zover tot hiertoe kon nagegaan worden allemaal geïmporteerd werden.

- ACEC (Charleroi) vanaf de 1960´s actief op dit vlak
- ADEM S.A. (Waver) Zwitserse techniek fabriek voor de Benelux
- Basile Ateliers de Construction - S.A. (Brussel) "le frigo Américain monté en Belgique" (Belgische afdeling van een gelijknamig Frans bedrijf)
- Frigibell / Bell Telephone (Antwerpen)
- Mahy, Ateliers - (Sclayn) "Fabrication 100 % Belge"
- Menagel (Brussel)
-
SEM (in hun ateliers in Haren)

Er waren voorts Belgische firma´s die frigo´s onder hun naam verkochten, maar waarbij het twijfelachtig is dat de productie op Belgische bodem plaatsvond.
- Nestor Martin (gebouwd door het Franse zusterbedrijf Arthur Martin)

ACEC

ACEC staat voor Ateliers de Construction Electriques de Charleroi, en werd onder die naam opgericht in 1904. De firma had (ten minste) vier fabrieken in België, en een zeer breed gamma aan producten, gaande van electrische treinen en trams over radio´s, televisies, burotica tot huishoudtoestellen. Later kwamen daar zelfs nog toepassingen bij voor in de ruimtevaart.

Voor zover nagetrokken kon zette dit Waalse bedrijf pas vanaf de tweede helft van de 1950´s haar eerste stappen op het vlak van huishoudtoestellen, met o.a. de Mixoup handmixer en koffiemolens.


Reclamebrochure 1966

In de 1960 werd dit gamma sterk uitgebreid met bv. stofzuigers, parketboeners, strijkijzers, wafelijzers en dus ook frigo´s en diepvriezers. Twee eigenschappen kenmerkte het gamma koelkasten van het bedrijf uit Charleroi:
- daar waar merken als Adem en Basile ook "volksfrigo´s" aanboden (< 50 L), produceerde ACEC in de 1960´s blijkbaar enkel middelgrote tot grote (vanaf 114 L) en
- ze oogden bijzonder sober: spierwi
t en zonder enige franjes, hetgeen ACEC zelf liever omschreef als "een eigentijdse praktische vormgeving". Hoe minder tierlantijntjes, hoe sneller gekuist met andere woorden. Die weinig tot de verbeelding sprekende vormgeving - zo beloofde het bedrijf toch enthousiast - werd gecompenseerd door de technische kant van het verhaal: "ze zijn (...) technisch af, hun afwerking is gaaf: binnenbekleding van staalplaat met geglazuurd email erover, magnetische deursluiting, absoluut hermetisch, automatische ontdooiing met drukknop, ruime uitneembare metalen rekken, verdamper met groot vermogen..."

In een ACEC brochure met het volledige gamma aan huishoudtoestellen van de firma werden hun "réfrigérateurs" ingedeeld in een "série table" met een werkblad op de bovenkant en een "série armoire". De eerste reeks kreeg een T-nummer, de tweede een N-nummer. Behalve frigo´s verkocht het bedrijf ook "réfrigérateurs-congélateurs" en "surgélateurs" of diepvriezers.

 
De ACEC frigo´s uit de 1960´s. 
Boven de tafelmodellen, onder het kastmodel en de frigo met een vriesvak. Modern ogend, maar wellicht geen klassiekers bij verzamelaars

Voor de opstelling van deze fiches werd gebruik gemaakt van de ongedateerde brochure "ACEC vend l´appareil électro-ménager qui vous manque" (PR 05-06-10.2). Zoals meestal ook het geval is in de reclames van de concurrentie heeft dit publicitair document uit de 2de helft van de 1960´s het enkel over de afmetingen en de prijs van de koelkasten en diepvriezers. Nergens wordt gesproken over verbruik of over bv. het type motor. Ook toont de brochure wel een aantal foto´s, zonder echter te verduidelijken welke modellen precies getoond worden. Daarom werden deze foto´s ten voorlopige titel in deze inleidende commentaar opgenomen, veeleer dan in specifieke fiches.

ACEC T 115

Naam:
Model: T 115
Type: tafelmodel
Jaartal/Periode: tweede helft 1960´s
Prijs in die periode: 3990 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 85 cm
- Breedte: 50 cm
- Diepte: 54 cm
- Capaciteit: 114 L
Vormgeving: modern ogend, sober en praktisch maar weinig tot de verbeelding sprekend
Technische data:
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen: brochure ACEC vend l´appareil électro-ménager qui vous manque (PR 05-06-10.2) ongedateerd productengamma (2de helft 1960´s)
 

ACEC T 137 T

Naam:
Model: T 137 T
Type: tafelmodel
Jaartal/Periode: tweede helft 1960´s
Prijs in die periode: 4990 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 85 cm
- Breedte: 57 cm
- Diepte: 70,5 cm
- Capaciteit: 133 L
Vormgeving: modern ogend, sober en praktisch maar weinig tot de verbeelding sprekend
Technische data:
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen: brochure ACEC vend l´appareil électro-ménager qui vous manque (PR 05-06-10.2) ongedateerd productengamma (2de helft 1960´s)
 

ACEC T 138

Naam:
Model: T 138
Type: Tafelmodel
Jaartal/Periode: tweede helft 1960´s
Prijs in die periode: 5990 Bfr. (zie opmerkingen)
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 85 cm
- Breedte: 50 cm
- Diepte: 54 cm
- Capaciteit: 133 L (mogelijk sloop er een fout in de brochure, want hoewel een flink stuk minder breed en minder diep dan de T 137 T werd eenzelfde capaciteit opgegeven)
Vormgeving: modern ogend, sober en praktisch maar weinig tot de verbeelding sprekend
Technische data:
Opmerkingen: in tegenstelling tot de T 137 T was dit model uitgerust met een "déflecteur réglable", die ACEC "Kitchen cold service" noemde. Deze instelling liet toe om voortdurend eenzelfde temperatuur binnen de frigo te bewaren, ondanks temperatuurschommelingen in de keuken. ACEC noemde dit dan ook trots een "nouveauté importante".
Geraadpleegde bronnen: brochure ACEC vend l´appareil électro-ménager qui vous manque (PR 05-06-10.2) ongedateerd productengamma (2de helft 1960´s)

ACEC N 170

Naam:
Model: N 170
Type: frigo type kast
Jaartal/Periode: tweede helft 1960´s
Prijs in die periode: 8490 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 116,7 cm
- Breedte: 51 cm
- Diepte: 61,1 cm
- Capaciteit: 167 L
Vormgeving: modern ogend, sober en praktisch maar weinig tot de verbeelding sprekend
Technische data:
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen: brochure ACEC vend l´appareil électro-ménager qui vous manque (PR 05-06-10.2) ongedateerd productengamma (2de helft 1960´s)
 

ACEC N 200

Naam:
Model: N 200
Type: frigo type kast
Jaartal/Periode: tweede helft 1960´s
Prijs in die periode: 8990 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 126,8 cm
- Breedte: 54,5 cm
- Diepte: 59,8 cm
- Capaciteit: 200 L
Vormgeving: modern ogend, sober en praktisch maar weinig tot de verbeelding sprekend
Technische data:
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen: brochure ACEC vend l´appareil électro-ménager qui vous manque (PR 05-06-10.2) ongedateerd productengamma (2de helft 1960´s)
 

ACEC N 235

Naam:
Model: N 235
Type: frigo type kast
Jaartal/Periode: tweede helft 1960´s
Prijs in die periode: 9990 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 140 cm
- Breedte: 61,6 cm
- Diepte: 74 cm
- Capaciteit: 231 L
Vormgeving: modern ogend, sober en praktisch maar weinig tot de verbeelding sprekend
Technische data:
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen: brochure ACEC vend l´appareil électro-ménager qui vous manque (PR 05-06-10.2) ongedateerd productengamma (2de helft 1960´s)
 

ACEC 260 L 

Naam:
Model:
Type:
Jaartal/Periode: tweede helft 1960´s
Prijs in die periode: 17 500 Bfr
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte:
- Breedte:
- Diepte:
- Capaciteit:
Vormgeving: modern ogend, sober en praktisch maar weinig tot de verbeelding sprekend
Technische data:
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen: dit model werd nog niet besproken in de brochure ACEC vend l´appareil électro-ménager qui vous manque (PR 05-06-10.2)
 

ACEC N 290 L

Naam:
Model: N 290
Type: frigo type kast, model met 2 deuren
Jaartal/Periode: tweede helft 1960´s
Prijs in die periode: 14 370 Bfr
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 134,2 cm
- Breedte: 57 cm
- Diepte: 61,1 cm
- Capaciteit: 285 L
Vormgeving: modern ogend, sober en praktisch maar weinig tot de verbeelding sprekend
Technische data:
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen: brochure ACEC vend l´appareil électro-ménager qui vous manque (PR 05-06-10.2) ongedateerd productengamma (2de helft 1960´s)
 

ACEC D 230

Naam:
Model:
Type: "réfrigérateur-congélateur": twee toestellen in één behuizing, maar volledig van elkaar gescheiden. In de frigo heerst een temperatuur van 4° C, in het aparte vriesval - 18° C
Jaartal/Periode: tweede helft 1960´s
Prijs in die periode: 14 990 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 135 cm
- Breedte: 59,5 cm
- Diepte: 55,4 cm
- Capaciteit: 235 L (totaal) 40 L (apart vriesvak)
Vormgeving: modern ogend, sober en praktisch maar weinig tot de verbeelding sprekend
Technische data:
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen: brochure ACEC vend l´appareil électro-ménager qui vous manque (PR 05-06-10.2) ongedateerd productengamma (2de helft 1960´s)
 

ACEC D 300

Naam:
Model: D 300
Type: "réfrigérateur-congélateur": twee toestellen in één behuizing, maar volledig van elkaar gescheiden. In de frigo heerst een temperatuur van 4° C, in het aparte vriesval - 18° C
Jaartal/Periode: tweede helft 1960´s ("nouveauté")
Prijs in die periode: 16 990 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 143,7 cm
- Breedte: 67,2 cm
- Diepte: 55,4 cm
- Capaciteit: 300 L (totaal) 60 L (apart vriesvak)
Vormgeving: modern ogend, sober en praktisch maar weinig tot de verbeelding sprekend
Technische data:
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen: brochure ACEC vend l´appareil électro-ménager qui vous manque (PR 05-06-10.2) ongedateerd productengamma (2de helft 1960´s)
 

ACEC ST 110

Naam:
Model: ST 110
Type: "surgélateur" (nog lagere temperatuur dan een congélateur) tafelmodel diepvriezer
Jaartal/Periode: tweede helft 1960´s
Prijs in die periode: 9690 Bfr.
Fysische beschrijving: kastvormig model met 4 laden en een werktafel als bovenzijde
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 85 cm
- Breedte: 56 cm
- Diepte: 62 cm
- Capaciteit: 110 L
Vormgeving: modern ogend, sober en praktisch maar weinig tot de verbeelding sprekend
Technische data:
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen: brochure ACEC vend l´appareil électro-ménager qui vous manque (PR 05-06-10.2) ongedateerd productengamma (2de helft 1960´s)
 

ACEC SN 190

Naam:
Model: SN 190
Type: "surgélateur" (nog lagere temperatuur dan een congélateur) kastmodel diepvriezer
Jaartal/Periode: tweede helft 1960´s
Prijs in die periode: 12 990 Bfr.
Fysische beschrijving: kastvormig model met 4 laden en een werktafel als bovenzijde
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 117 cm
- Breedte: 56 cm
- Diepte: 64,5 cm
- Capaciteit: 190 L
Vormgeving: modern ogend, sober en praktisch maar weinig tot de verbeelding sprekend
Technische data:
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen: brochure ACEC vend l´appareil électro-ménager qui vous manque (PR 05-06-10.2) ongedateerd productengamma (2de helft 1960´s)

ACEC SB 250

Naam:
Model: SB 250
Type: "surgélateur type "bahut" (diepvriezer type reiskoffer)
Jaartal/Periode: tweede helft 1960´s
Prijs in die periode: 14 900 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 82,6 cm
- Breedte: 105, 4 cm
- Diepte: 55 cm
- Capaciteit: 250 L
Vormgeving: modern ogend, sober en praktisch maar weinig tot de verbeelding sprekend
Technische data:
kon voedingswaren snel tot - 34° C invriezen, wanneer de omgevingstemperatuur 18°C bedroeg
de diepte van 65 cm werd zo gekozen dat het toestel, zelfs nog ingepakt, gemakkelijk doorheen 80 cm brede deuren paste
- blijkbaar moet ACEC voorheen nog modellen hebben gehad, want er is sprake van een verbeterd controlepaneel en een betere isolatie van het deksel. Ook de witte binnenzijde werd als een "nouveauté" voorgesteld. Wijst dit op het bestaan van eerdere modellen ?

Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen: brochure ACEC vend l´appareil électro-ménager qui vous manque (PR 05-06-10.2) ongedateerd productengamma (2de helft 1960´s)

ACEC SB 425

Naam:
Model: SB 425
Type: "surgélateur type "bahut" (diepvriezer type reiskoffer)
Jaartal/Periode: tweede helft 1960´s
Prijs in die periode: 17 900 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 86,2 cm
- Breedte: 134,9 cm
- Diepte: 65 cm
- Capaciteit: 425 L
Vormgeving: modern ogend, sober en praktisch maar weinig tot de verbeelding sprekend
Technische data: 
- kon voedingswaren snel tot - 34° C invriezen, wanneer de omgevingstemperatuur 18°C bedroeg
- de diepte van 65 cm werd zo gekozen dat het toestel, zelfs nog ingepakt, gemakkelijk doorheen 80 cm brede deuren paste
- blijkbaar moet ACEC voorheen nog modellen hebben gehad, want er is sprake van een verbeterd controlepaneel en een betere isolatie van het deksel. Ook de witte binnenzijde werd als een "nouveauté" voorgesteld. Wijst dit op het bestaan van eerdere modellen ?
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen: brochure ACEC vend l´appareil électro-ménager qui vous manque (PR 05-06-10.2) ongedateerd productengamma (2de helft 1960´s)
 

ACEC SB 525

Naam:
Model: SB 525
Type: "surgélateur type "bahut" (diepvriezer type reiskoffer)
Jaartal/Periode: tweede helft 1960´s
Prijs in die periode: 21 900 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 86,2 cm
- Breedte: 167,5 cm
- Diepte: 65 cm
- Capaciteit: 550 L
Vormgeving: modern ogend, sober en praktisch maar weinig tot de verbeelding sprekend
Technische data:
- kon voedingswaren snel tot - 34° C invriezen, wanneer de omgevingstemperatuur 18°C bedroeg
- de diepte van 65 cm werd zo gekozen dat het toestel, zelfs nog ingepakt, gemakkelijk doorheen 80 cm brede deuren paste
- blijkbaar moet ACEC voorheen nog modellen hebben gehad, want er is sprake van een verbeterd controlepaneel en een betere isolatie van het deksel. Ook de witte binnenzijde werd als een "nouveauté" voorgesteld. Wijst dit op het bestaan van eerdere modellen ?
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen: brochure ACEC vend l´appareil électro-ménager qui vous manque (PR 05-06-10.2) ongedateerd productengamma (2de helft 1960´s)

ADEM S.A.

 

De oudste verwijzing naar dit bedrijf tot nu toe gevonden is een reclame uit 1949. De naam Adem was eigenlijk een afkorting, namelijk Atelier d´Emboutissage et
D´Estampage de Métaux
. Het bedrijfje was gevestigd in de Acacialaan in Waver, en bestond tot 1965. In dat jaar werd het door de huidige eigenaar, Nouvel Adem overgenomen. De firma bracht op z´n minst 5 verschillende modellen koelkasten uit, van een volkskoelkast van 40 L tot een luxueus model van 140 L.

De firma prees haar "Zwitserse techniek"aan, zonder dat de precieze rol van Zwitserland of andere landen verduidelijkt werd. Wel werd in reclame voor de 40 L erop gewezen dat ondanks een precisiemechanisme vergelijkbaar met uurwerken de prijs lager was dan dat van een radiotoestel. Die uurwerken zijn een tweede verwijzing naar Zwitserland. Tevens ziet men op de achterzijde van hun brochure verschillende vlaggetjes, waaronder ook de Zwitserse. Het doet vermoeden dat ADEM deel uitmaakte van een groter geheel. Dat geldt ook voor de mededeling dat in Waver de fabriek stond verantwoordelijk voor de Benelux-markt. Dat doet vermoeden dat er nog andere productie-eenheden zijn geweest.

In het Nederlandse vaktijdschrift Electro Radio Mercuur verscheen voor het eerst in het nummer van 16 juni 1951 (nr. 147) een reclame voor Adem. De frigo´s van het bedrijf werden hierin beschreven als het "meesterstuk van de Zwitserse technische industrie, een wonder van precisie-industrie." Dat klinkt nogal pompeus voor frigo´s die niet eens een motor hadden, maar koelte opwekten door de absorptie-techniek. De frigo´s van Adem zouden volgens dezelfde reclame ook opmerkelijk goedkoop zijn geweest: "het is de enige koelkast in de grote klasse binnen het bereik ook van hen met een kleiner inkomen." Wat Adem precies met "grote klasse" bedoelde is niet helemaal duidelijk. Zeker in de vroege 1950´s lijkt de firma alleen kleine en middelgrote toestellen te hebben geproduceerd. Bedoelde het met "groot" dus eerder "technisch hoogstaand" ?

In een nummer uit 1955 van Mercuur werd Adem logischerwijze als een "Belgisch" bedrijf omschreven: de vestiging in België was immers verantwoordelijk voor de Benelux-markt. Tot nu toe werden echter nog geen reclames gevonden van Adem Zwitserland, die aangaven waar de fabriek in dat land zich bevond.

Adem Model 40 L

Naam:
Model: 40 L
Type: volkskoelkast" (< 50 L, relatief bescheiden prijs) voorzien van een absorptie koelagregaat. Tafel- of wandmodel. 
Jaartal/Periode: minstens sedert 1949
Prijs in die periode: 3 950 Bfr. / later: 4 350 Bfr.
Fysische beschrijving: kubusvormig wit mini-koelkastje zonder franjes
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 50 cm
- Breedte: 50 cm
- Diepte: 50 cm
- Binnenmaten: 37,5 x 37,5 x 27 cm
- Capaciteit: 39 L (volgens Adem) 35 L (volgens Cado-Radio)
Vormgeving: uiterst sober, alles tot een minimum herleid om de prijs maximaal te kunnen drukken maar toch een efficiënt toestelletje te hebben
Technische data:
- gebruikte techniek: absorptie
- leverbare versies: 110, 130 of 230 V
- verbruik vergelijkbaar met een gloeilamp (instelbaar op 40, 60 of 80 W)
- "basé sur un système d´absorption, ADEM n´a ni moteur, ni pièce mobile: il est donc parfaitement silencieux" 

Opmerkingen:
- de binnenmaten lieten min of meer de gecomibeerde bewaring van boter, eieren, wat groenten en fruit, meerdere flessen. Men kon er uiteraard ook ijsblokjes mee maken. De foto uit de brochure met meerdere modellen koelkasten moest dit visueel zo overtuigend mogelijk bewijzen
- "montée avec la précision d´un mouvement d´horlogerie, il coûte moins cher qu´un poste de radio"

Geraadpleegde bronnen:
- reclame uit 1949 en één uit 1952
- folder van ADEM specifiek gewijd aan dit model (zie hieronder)
- ongedateerde reclamefolder van het bedrijf met meerdere modellen uit ca. 1958-1963
- reclamefolder "Le Salon du Frigo 1950", uitgave van de winkel Cado-Radio, Guldenvlieslaan 22, Brussel

 

 

Adem model 60 L

Naam:
Model:
Type:
Jaartal/Periode:
Prijs in die periode: 5900 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte:
- Breedte:
- Diepte:
- Capaciteit:
Vormgeving:
Technische data:
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen:
- ongedateerde reclamefolder van het bedrijf met meerdere modellen uit ca. 1958-1963

Adem Model 65 L

Naam:
Model: 65 L
Type: kastmodel
Jaartal/Periode: 1950´s (?)
Prijs in die periode: 6500 Bfr. / vervolgens afgeprijsd tot 5500 Bfr
Fysische beschrijving:
- buitenkant: balkvormig, rechte hoeken, volledig wit, simpel handvat
- binnenkant "en matière plastique blanc ou bleu pastel"

Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 92 cm
- Breedte: 53 cm
- Diepte: 53 cm
- Capaciteit: ca. 65 L
Vormgeving: niets dan rechte hoeken, zo goed als geen tierlantijntjes
Technische data:
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen:
- ongedateerde reclamefolder van het bedrijf met meerdere modellen uit ca. 1958-1963

Adem Model 80 L

Naam:
Model:
Type:
Jaartal/Periode:
Prijs in die periode: 7 950 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte:
- Breedte:
- Diepte:
Capaciteit
Vormgeving:
Technische data:
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen:
- ongedateerde reclamefolder van het bedrijf met meerdere modellen uit ca. 1958-1963

Adem Model 125 L 

Naam:
Model:
Type:
Jaartal/Periode:
Prijs in die periode: 9 950 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte:
- Breedte:
- Diepte:
- Capaciteit:
Vormgeving:
Technische data:
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen:
- ongedateerde reclamefolder van het bedrijf met meerdere modellen uit ca. 1958-1963

Adem Model 140 L

 

Naam:
Model: 145 L
Type:
Jaartal/Periode:
Prijs in die periode: 12 950 Bfr. / later afgeprijsd tot 8 950 Bfr.
Fysische beschrijving: volledig wit model met afgeronde hoeken, bolle deur, een simpel gehouden handvat, een chroomkleurig logo. Het interieur werd in het gebroken wit uitgevoerd. Holle deur met een bakje voor flessen en één voor eieren
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 122 cm
- Breedte: 56 cm
- Diepte: 56 cm
- Capaciteit: ca. 145 L
Vormgeving: dit was het paradepaardje van de firma, en er werd wel degelijk getracht om er een mooi model van te maken. In vergelijking met de grote Amerikaanse modellen werden die ingrepen relatief beperkt gehouden (fraai werk rond het logo), maar het verschil met de basismodellen van deze firma vallen erg op.
Technische data:
Opmerkingen:
- dit was het duurste en een ook wel fraai vormgegeven model van de firma
Geraadpleegde bronnen:
- ongedateerde reclamefolder van het bedrijf met meerdere modellen uit ca. 1958-1963

 

Adem onbekend model

Naam:
Model:
Type:
Jaartal/Periode:
Prijs in die periode: 5900 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte:
- Breedte:
- Diepte:
- Capaciteit:
Vormgeving: in vergelijking met het 140 L model een nog meer uitgewerkte vormgeving, met een horizontale sierstrip op de deur, en een erg Amerikaans aandoend handvat. Voor een Belgische firma een erg luxueus ogend model.
Technische data:
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen:

Basile (Ateliers de Construction -, S.A.)

De Brusselse firma Basile, een naamloze vennootschap bood doorheen haar bestaan een gamma koelkasten aan van 55 L tot 270 L. Voor de modellen groter dan 100 L werd Amerikaanse technologie, meer bepaald compressoren gebruikt. De firma had het dan ook over "le frigo Américain monté en Belgique".

De oudste tot hiertoe gevonden verwijzing naar dit bedrijf gaat terug naar 1948. De N.V. had haar productieateliers op het nr. 191 in de rue Leopold 1er in Brussel (Laken). Niettemin blijkt de origine van Basile in Frankrijk te liggen, en zou de Brusselse afdeling dus een dochterbedrijf zijn van de Société Française des Ateliers de Construction Basile te Rueil (dept. Seine-et-Oise). Dit blijkt alleszins uit de hieronder afgebeelde brochure. (tenzij natuurlijk de Brusselse firma naar Frankrijk uitbreidde)

Het bedrijf produceerde overigens ook wasmachines, en werd als zodanig reeds eerder in de IRHA vermeld. Uiteindelijk werd Basile overgekocht door Philips.

Basile 55 L

Naam:
Model: 55 L
Type: kleine frigo op een metalen voet, met een capaciteit amper groter dan die van een volksfrigo (< 50 L)
Jaartal/Periode: ca. 1950
Prijs in die periode: 5250 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte:
- Breedte:
- Diepte:
- Capaciteit:
Vormgeving: ondanks de bescheiden capaciteit werd duidelijk aandacht geschonken aan het aanbieden van een vrij elegant toestel met afgeronde hoeken, een elegante deurhendel en een sierstrip met het logo van Basile, een schildje met kroontje
Technische data: "ni entretien, ni bruit, ni mouvement, ni usure". Een toestel dat zonder een motor voor een "froid sec et constant" zorgde. Regelbare thermostaat, matig verbruik (ongeveer zo veel als een gloeilamp zoals een andere producent het vergeleek)
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen:
- "Basile vous présente le frigo pour tous" Reclame uit 14 okt. 1950, wellicht door de firma zelf geplaats in een helaas niet vermelde krant

Basile 80 L

 

Naam:
Model: 80 L
Type: kastmodel met beperkte hoogte
Jaartal/Periode: ca. 1948 tot minstens 1952
Prijs in die periode:
- 7 950 Bfr. in 1948 (de winkel Cado Radio bood een afbetalingsschema van 360 Bfr. per maand aan)
- 6 950 Bfr. in 1952 (Cado-Radio reclame voor hun "Salon du Frigo" van dat jaar. Bij afbetaling, nog maar 325 Bfr. per maand
- 8 450 Bfr. met een bak speciaal voor groente (ongedateerde Basile reclame)

Fysische beschrijving: kastmodel met twee leggers, vriesvak voor 3O ijsblokjes, thermostaat
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 88 cm
- Breedte: 55 cm
- Diepte: 58 cm
- Capaciteit: 80 L
Vormgeving: bovenaan afgeronde hoeken maar geen bolle deur. De naam van de producent in sierlijke letters op de deur, waarop ook een sierstrip en een schildje werd aangebracht. Bescheiden maar niettemin efficiënte ingrepen om het toestel enige elegantie mee te geven.
Technische data:
- 140 W
- in het reclameboekje "Le Salon du Frigo 1950" van Cado Radio werd vermeld: "fonctionne au gaz ou à l´électricité, sans moteur, sans bruit et sans entretien"

Opmerkingen: in een reclame van Cado Radio uit 1948 (zie hieronder) staat onderaan vermeld: "se recommande aux membres du Touring Club".
Geraadpleegde bronnen:
- reclame "Je ne descends plus à la cave" Cado Radio, 1948 (Op dat moment had Cado Radio nog drie verkooppunten in Brussel, in de Nieuwstraat, in de Treurenberg en op de Guldenvlieslaan)
- reclameboekje "Le Salon du Frigo 1950" van de winkel Cado Radio. In 1950 werd nog maar één verkooppunt vermeld (Guldenvlieslaan, op een ander nummer). Het is niet duidelijk of de andere twee werden gesloten, of zo de wel vermelde winkel gewoon de belangrijkste van de drie was.
- krantvormige reclame voor de Salon du Frigo 1952 van Cado Radio
- ongedateerde Basile reclame, waarop 4 modellen tussen 80 en 270 L op worden opgesomd

 

Basile 115 L

Naam:
Model: 115 L
Type:
Jaartal/Periode: 1950´s
Prijs in die periode: 9 950 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte:
- Breedte:
- Diepte:
- Capaciteit: ca. 115 L
Vormgeving:
Technische data:
- uitgerust met een Amerikaanse compressor
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen:
- ongedateerde Basile reclame, waarop 4 modellen tussen 80 en 270 L op worden opgesomd
 

Basile 150 L

Naam:
Model: 150 L
Type:
Jaartal/Periode: 1950´s
Prijs in die periode: 11 500 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte:
- Breedte:
- Diepte:
- Capaciteit: ca. 150 L
Vormgeving:
Technische data:
- uitgerust met een Amerikaanse compressor
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen:
- ongedateerde Basile reclame, waarop 4 modellen tussen 80 en 270 L op worden opgesomd
 

Basile 270 L

Naam:
Model: 270 L
Type:
Jaartal/Periode: 1950´s
Prijs in die periode: 13 975 Bfr
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte:
- Breedte:
- Diepte:
- Capaciteit: ca. 270 L
Vormgeving:
Technische data:
- uitgerust met een Amerikaanse compressor
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen:
- ongedateerde Basile reclame, waarop 4 modellen tussen 80 en 270 L op worden opgesomd

Frigibell (Antwerpen)

 
Collectie Retroscoop
 

In 1882 besloot de National Bell Telephone Co. uit Boston om ook een internationale poot op te richten. De International Bell Telephone Co. besloot om Antwerpen als uitvalsbasis te kiezen. Dit wordt heel onderhoudend verteld in het boek "Het proces Pepermans" van Jos Cels.

Doorheen de jaren zou "den Bell" zich op steeds meer terreinen wagen, en daarvoor verschillende aparte departementen oprichten. Een gedeeltelijk overzicht hiervan kan men zien op de website van de Nederlandse Telecommunicatie Erfgoed StichtingZoals de makers ervan zelf aangeven, bleven ze niet stilstaan bij de afdeling Frigibell, die zich op koeltechnieken concentreerde. Een heel eind verwijderd van de kernactiviteiten van het bedrijf.

Tijdens het interbellum bracht Frigibell op z´n minst een dozijn middelgrote tot grote frigo´s op de markt (ca. 90 tot ca. 200 L). Deze oogden qua vormgeving en afwerking erg Amerikaans. Een heel interessante verkoopbrochure van de firma die deze modellen voorstelt, geeft voortdurend te verstaan of suggereerden alleszins dat deze toestellen niet geïmporteerd werden ("Het is een Bell Telephone product") en dat de firma ze zelf ontwikkelde ("Frigibell verzorgt op bijzondere wijze...", "Frigibell heeft een nieuwe motorgroep ontworpen, waarvan...") Omdat de prijzen erg hoog lagen, werd in een uitgebreid schema voor elk model een afbetalingsplan voorgesteld. Wat de reclamebrochure evenwel niet helder uitlegt, is of deze frigo´s effectief in België geproduceerd werden, of zo Frigibell ze via Bell Telephone uit de VS importeerde. Er bestaan voor zover bekend geen "Bell frigo´s", maar het is niet uitgesloten dat het bedrijf in de VS een aparte merknaam hiervoor gebruikte. Een beetje zoals General Motors het merk Frigidaire lanceerde, en Bell Antwerpen met Frigibell afkwam. Ook Bell USA had mogelijk zo´n merk, dat punt werd nog niet uitgeklaard. Het gamma toestellen dat Frigibell in de 1930´s aanbood was echter tamelijk uitgebreid: indien deze toestellen in België geproduceerd werden, moet het zeker in vrij grote installaties zijn geweest, met een groot personeelsbestand.

Na WO 2 ging de productie van frigo´s weer opnieuw van start. Het enige tot hiertoe gevonden document in dat verband toont niet langer een sierlijke Amerikaanse vormgeving, maar een minder tot de verbeelding sprekende "Utility" huishoud koelkast.

 

Frigibell was wellicht nog meer actief op de professionele markt. Het maakte niet alleen koelkasten voor het bewaren van flesjes frisdrank, maar ook koelinstallaties voor winkels. Het bedrjf kon haar savoir faire demonstreren tijdens de Wereldtentoonstelling in Brussel in 1958. Naar aanleiding hiervan werd overigens een kleine folder uitgebracht.

Hierin leren we dat de firma er verantwoordelijk was voor de "klimaatregeling en koeling in het Atomium". Op een aantal kleine fotootjes ziet men onder andere ook koelinstallaties gebruikt voor catering-doeleinden.

Noteren we nog dat op de Frigibell toestellen ook gesproken wordt van de "Bell Telephone Mfg. Co. Antwerpen". 

Frigibell D 39 Superior

Naam: Superior
Model: D 39
Type:
Jaartal/Periode: tweede helft 1930´s
Prijs in die periode: 4475 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte:
- Breedte:
- Diepte:
- Capaciteit: 91,5 cm
- Rekoppervlakte: 58,5 dm² (noteer de rekjes tegen de binnenwand van de deur gemonteerd. Bij alle andere modellen is deze binnenwand volledig glad 
Vormgeving:
Technische data:
Opmerkingen:
- ijsvoortbrengst: 63 ijsblokjes
 (2 kg)
Geraadpleegde bronnen:
- Frigibell is een produkt der Bell Telephone Mfg. Co. N.V. Antwerpen. Verkoopsfolder met het productengamma in 1939 

Frigibell D 49 Superior

Naam: Superior
Model: D 49
Type:
Jaartal/Periode: tweede helft 1930´s
Prijs in die periode: 5625 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 128,5 cm
- Breedte: 61 cm
- Diepte: 55,5 cm
- Capaciteit: 113 L
- Rekoppervlakte: 75,25 dm²
- Gewicht: 125,5 kg
Vormgeving:
Technische data:
Opmerkingen:
- 1 gewoon rek, 1 uitneembaar rek, 1 hellend rek, 3 gewone ijsblokrekken met metalen rooster
- ijsvoortbrengst: 63 ijsblokjes
 (2 kg)

Geraadpleegde bronnen:
- Frigibell is een produkt der Bell Telephone Mfg. Co. N.V. Antwerpen. Verkoopsfolder met het productengamma in 1939
 

Frigibell D 59 Superior

Naam: Superior
Model: D 59
Type:
Jaartal/Periode: tweede helft 1930´s
Prijs in die periode: 6585 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 147 cm
- Breedte: 76 cm
- Diepte: 68 cm
- Capaciteit: 143 L
- Rekoppervlakte: 97,8 dm²
Vormgeving:
Technische data:
Opmerkingen:
- ijsvoortbrengst: 77 ijsblokjes (3 kg)
Geraadpleegde bronnen:
- Frigibell is een produkt der Bell Telephone Mfg. Co. N.V. Antwerpen. Verkoopsfolder met het productengamma in 1939
 

Frigibell E 589 Supreme

Naam: Supreme
Model: E 589
Type:
Jaartal/Periode: tweede helft 1930´s
Prijs in die periode: 7450 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 137,5 cm
- Breedte: 72,5 cm
- Diepte: 64 cm
- Capaciteit: 143 L
- Totale rekoppervlakte: 97,8 dm²
- Afmetingen bergruimte: h 73 cm x br 58,5 cm x d 38 cm
- Gewicht: 166 kg
Vormgeving:
Technische data:
Opmerkingen:
- ijsvoortbrengst: 77 ijsblokjes (3 kg)
Geraadpleegde bronnen:
- Frigibell is een produkt der Bell Telephone Mfg. Co. N.V. Antwerpen. Verkoopsfolder met het productengamma in 1939

Frigibell C 69 Special

Naam: Special
Model: C 69
Type:
Jaartal/Periode: tweede helft 1930´s
Prijs in die periode: 5955 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 129 cm
- Breedte: 75 cm
- Diepte: 65 cm
- Totale rekoppervlakte: 100,30 dm²
- Capaciteit: 170 L
- Gewicht: ca. 155 kg
Vormgeving:
Technische data:
Opmerkingen:
- 3 standaard rekken, 1 klein rek, 1 bodemrek, 2 gewone ijblokjesrekken, 1 druippan
- ijsvoortbrengst: 108 ijsblokjes (4 kg)

Geraadpleegde bronnen:
- Frigibell is een produkt der Bell Telephone Mfg. Co. N.V. Antwerpen. Verkoopsfolder met het productengamma in 1939
 

Frigibell CF 69 Special

Naam: Special
Model: CF 69
Type:
Jaartal/Periode: tweede helft 1930´s
Prijs in die periode: 6875 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 140 cm
- Breedte: 75 cm
- Diepte: 66 cm
- Totale rekoppervlakte: 110,35 dm²
- Capaciteit: 170 L
- Gewicht: 158 kg
- Afmetingen bergruimte: h 78 cm x br 60 cm x d 41,5 cm
Vormgeving:
Technische data:
Opmerkingen:
- 2 gewone rekken, 1 klein rek, 3 gewone ijsblokrekken met metalen rooster
- 1 diepe nagerechtkom, ontrijmpot
- ijsvoortbrengst 84 ijsblokjes (4,4 kg)

Geraadpleegde bronnen:
- Frigibell is een produkt der Bell Telephone Mfg. Co. N.V. Antwerpen. Verkoopsfolder met het productengamma in 1939
 

Frigibell CU 69

Naam:
Model: CU 69
Type:
Jaartal/Periode: tweede helft 1930´s
Prijs in die periode: 7500 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte:
- Breedte:
- Diepte:
- Capaciteit:
Vormgeving:
Technische data:
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen:
- Frigibell is een produkt der Bell Telephone Mfg. Co. N.V. Antwerpen. Verkoopsfolder met het productengamma in 1939
 

Frigibell D 69

Naam:
Model: D 69
Type:
Jaartal/Periode: tweede helft 1930´s
Prijs in die periode: 7100 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 147 cm
- Breedte: 76 cm
- Diepte: 68 cm
- Capaciteit: 172 L
- Totale rekoppervlakte: 120 dm²
- Afmetingen bergruimte: h 81 cm x br 60 cm x d 41 cm
- Gewicht: ca. 176 kg
Vormgeving:
Technische data:
Opmerkingen:
- 1 gewoon rek, 1 klein rek, 1 uitneembaar rek, 1 glijdend rek, 2 gewone ijsblokjesrekken met metalen rooster, 1 klein rek met rooster, 1 ijsblokrek met losmaker ("éjecteur spécial")
- 1 binnenthermometer
- glijdende groentenverfrisser
- 1 diepe nagerechtmand
- ontrijmpot
- ijsvoortbrengst: 91 ijsblokjes (5 kg)
Geraadpleegde bronnen:
- Frigibell is een produkt der Bell Telephone Mfg. Co. N.V. Antwerpen. Verkoopsfolder met het productengamma in 1939
 

Frigibell E 699

Naam:
Model:
Type:
Jaartal/Periode: tweede helft 1930´s
Prijs in die periode: 8250 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 147 cm
- Breedte: 76 cm
- Diepte: 67 cm
- Capaciteit: 172 L
- Totale rekoppervlakte: 120 dm²
- Afmetingen bergruimte: h 79 cm x br 60 cm x d 41 cm
- Gewicht: 183 kg
Vormgeving:
Technische data:
Opmerkingen:
- 1 uitneembaar rek, 1 glijdend rek, 1 uitneembaar rek met 4 posities, 2 gewone ijsrekken met metalen rooster, 1 ijsrek met losmaker ("éjecteur spécial"), 1 zwaairek, 1 hellend rek
- 1 diepe nagerechtbak
- buitenthermometer
- glijdende groenteverfrisser
- glijdende mand voor fruit
- 1 lade

- ontrijmpot
- ijsvoortbrengst: 91 ijsblokjes (5 kg)
Geraadpleegde bronnen:
- Frigibell is een produkt der Bell Telephone Mfg. Co. N.V. Antwerpen. Verkoopsfolder met het productengamma in 1939
 

Frigibell PE 699 Supreme

Naam: Supreme
Model: PE 699
Type:
Jaartal/Periode: tweede helft 1930´s
Prijs in die periode: 8950 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 147 cm
- Breedte: 76 cm
- Diepte: 67 cm
- Capaciteit: 172 L
- Afmetingen bergruimte: h 79 cm x br 60 cm x d 41 cm
- Totale rekoppervlakte: 120 dm²
- Gewicht: ca. 194 kg
Vormgeving:
Technische data:
Opmerkingen:
- ijsvoortbrengst 91 ijsblokjes (5 kg)
Geraadpleegde bronnen:
- Frigibell is een produkt der Bell Telephone Mfg. Co. N.V. Antwerpen. Verkoopsfolder met het productengamma in 1939
 

Frigibell E 799 Supreme

Naam: Supreme
Model: E 799
Type:
Jaartal/Periode: tweede helft 1930´s
Prijs in die periode: 8950 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 157 cm
- Breedte: 78 cm
- Diepte: 70 cm
- Capaciteit: 201 L
- Afmetingen bergruimte: h 88 cm x br 60 cm x d 43 cm
- Totale rekoppervlakte: 124 dm²
- Gewicht: 194 kg
Vormgeving:
Technische data:
Opmerkingen:
- ijsopbrengst: 91 ijsblokjes (5 kg)
Geraadpleegde bronnen:
- Frigibell is een produkt der Bell Telephone Mfg. Co. N.V. Antwerpen. Verkoopsfolder met het productengamma in 1939

Frigibell D 79

Naam:
Model: D 79
Type:
Jaartal/Periode: tweede helft 1930´s
Prijs in die periode: 7685 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 156 cm
- Breedte: 77,5 cm
- Diepte: 70 cm
- Capaciteit: 202 L
- Totale rekoppervlakte: 138 dm²
- Afmetingen bergruimte: h 88 cm x br60 cm x d 42,5 cm
- Gewicht: ca. 189 kg
Vormgeving:
Technische data:
Opmerkingen:
- 1 gewoon rek, 1 klein rek, 2 glijdende rekken, 1 gewoon ijsblokrek met metalen rooster, 1 klein ijsblokrek met metalen rooster, 1 ijsblokrek met losmaker ("éjecteur spécial")
- binnenthermometer
- 2 diepe nagerechtbakken waarvan 1 met metalen rooster
- glijdende mand
- glijdende groentenverfrisser
- ontrijmpot
- ijsvoortbrengst: 91 ijsblokjes (5 kg)
Geraadpleegde bronnen:
- Frigibell is een produkt der Bell Telephone Mfg. Co. N.V. Antwerpen. Verkoopsfolder met het productengamma in 1939
 

Frigibell PE 699 Supreme

Naam: Supreme
Model: PE 699
Type:
Jaartal/Periode: tweede helft 1930´s
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Materialen: "gansch met porcelein afgewerkt"
Afmetingen
- Hoogte: 147 cm
- Breedte: 76 cm
- Diepte: 67 cm
- Capaciteit: 172 L
- Totale rekoppervlakte: 120 dm²
- Afmetingen bergruimte: h 79 cm x br 60 cm x d 41 cm
- Gewicht: 194 kg
Vormgeving:
Technische data:
Opmerkingen:
- ijsvoortbrengst: 91 ijsblokjes (5 kg)
Geraadpleegde bronnen:
- Frigibell is een produkt der Bell Telephone Mfg. Co. N.V. Antwerpen. Verkoopsfolder met het productengamma in 1939

Frigibell Utility L 160

 

Naam: Utility
Model: L 160
Type:
Jaartal/Periode: 1950´s
Prijs in die periode: 12 000 Bfr.
Fysische beschrijving: balkvormig model op zwarte sokkel, zeer eenvoudig gehouden handvat, geen sierelementen op het logo na.
Materialen: plaatijzer, verchroomde sluitingen en scharnieren, "expansiet kurk" als isolatiemateriaal, aluminium (twee bakjes voor ijsblokjes)
Afmetingen
- Hoogte: 125 cm
- Breedte: 70 cm
- Diepte: 56 cm
- Capaciteit: 160 L
Vormgeving: geen inspanningen om er iets elegant van te maken. Het ziet er even saai uit als een kleine elektriciteitscabine
Technische data:
- thermostaat in de verdamper vastgehecht, zodat de werking van het toestel automatisch beïnvloed wordt
- werkt met Freon 12, "het in ieder opzicht onschadelijk koelgas"

Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen:
- Frigibell is een produkt der Bell Telephone Mfg. Co. N.V. Antwerpen. Verkoopsfolder met het productengamma in 1939

 Collectie Retroscoop

Mahy, Ateliers - (Havama) (Sclayn)

 
Collectie Retroscoop

Behalve Adem is er nog een Waals bedrijf dat zonder enige twijfel koelkasten op nationale bodem geproduceerd heeft. De Ateliers Mahy uit Sclayn in de provincie Namen nam met de beschrijving "Fabrication 100 % Belge" alle twijfel hieromtrent weg. En de Belgische bevolking werd tijdens de periode van de heropbouw aangespoord om bij voorkeur zoveel mogelijk Belgisch te kopen.

Mahy maakte in de tweede helft van de 1940´s minstens twee kleine frigo´s, één met een capaciteit van 50 L en één van 60 L. Hoeveel er daarvan verkocht werden is echter zeer de vraag, gezien de hoge prijs. Hoeveel er van dat relatief kleine aantal vandaag nog overgebleven zijn, ergens bij een verzamelaar of in een lokaal museum staan nog een heel andere vraag. Gelukkig bleef toch een reclamekaartje bewaard, het lijkt één van de enige bronnen die nog aan deze producent herinneren.

Havama 50 L

 

Naam:
Model: 50 L
Type: klein model / absorptie
Jaartal/Periode: tweede helft 1940´s
Prijs in die periode: 9 850 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 91 cm
- Breedte: 56 cm
- Diepte: 54 cm
- Capaciteit: 50 L
- Gewicht: ca. 54 kg
Vormgeving:
Technische data:
- thermostaat met 10 posities
- 125 watt
- werkte op 110-130-220 V, wissel- of gelijkstroom
- automatische ontdooiing
- ijsblokjesproductie: 15 blokjes van 200 gr (genoeg voor een gezin van 4 mensen)
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen:
- reclamefolder Ateliers Mahy, 1947


Havama 60 L

Naam:
Model: 60 L
Type: klein model / absorptie
Jaartal/Periode: tweede helft 1940´s
Prijs in die periode: 10 650 Bfr.
Fysische beschrijving:
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte:
- Breedte:
- Diepte:
- Capaciteit: 60 L (zelfde binnenmaten als de 50 L, maar voorts voorzien van een lade van 10 L "non réfrigéré directement" voor fruit en groenten)
Vormgeving:
Technische data:
- verbruik: minder dan 1 Kw per 24 u
Opmerkingen:
Geraadpleegde bronnen:
- reclamefolder Ateliers Mahy, 1947

Menagel Diprobelge (Brussel ?)

 

Een brochure uit de 1950´s van dit bedrijf vermeldt twee namen: Menagel, de naam die ook op hun toestellen voorkwam, en de naam Diprobelge. Verstopt onder een toegevoegd etiketje met een etiket staat het adres rue Gheude (nr. onleesbaar). Deze straat bevindt zich in Anderlecht. Het is evenwel niet duidelijk of dit adres naar het bedrijf of naar een verkooppunt verwijst. De brochure toont drie verschillende Menagel-frigo´s. Deze verkoopbrochure leert nog dat de firma aangesloten was bij de werkgeversfederatie Fabrimetal, hetgeen een piste zou kunnen zijn naar bijkomende informatie.

Behalve dit zeer zeldzame documentje is er nog een verwijzing naar Menagel. Dit merk werd eveneens verkocht door de al eerder aan bod gekomen winkel Cado Radio, en dit minsstens sedert 1950.

Menagel Type 50

Naam:
Model: Type 50
Type: klein tafelmodel type "volksfrigo" / Absorptie
Jaartal/Periode: eerste helft 1950´s
Prijs in die periode:
- 4500 Bfr. (zonder thermostaat)
- 4850 Bfr. (met thermostaat)
- 5010 Bfr. (met thermostaat en rijmbak)
Fysische beschrijving: zeer sober gevormd balkvormig toestelletje op vier korte pootjes, met de merknaam "Menagel" in sierlijke letters rechts boven op de deur.
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 62 cm
- Breedte: 50 cm
- Diepte: 50 cm
- Capaciteit: 50 dm³
- Afmetingen interieur: h. 42 cm x br. 38 cm x d 30 cm
- Gewicht: 52 kg
Vormgeving:
Technische data:
- Voltage: 110, 13O of 22O V
- Wattage:
70 W

Opmerkingen:
- rek: 1 standaard (extra rek: 100 Bfr.)
- lade voor ijsblokjes: 1
- ijsproductie: 15 blokjes (250 gr.)
Geraadpleegde bronnen:
- Brochure Diprobelge Menagel Armoires frigorifiques (1950´s)

Menagel Type 80

Naam:
Model: Type 80
Type:
Jaartal/Periode: eerste helft 1950´s
Prijs in die periode:
- 6950 Bfr. (met thermostaat)
- extra rek: 120 Bfr.
Fysische beschrijving: zeer sober gehouden frigo met afgeronde hoeken aan de bovenkant. Logo in sierlijke letters in de rechter bovenhoek van de deur. Zwarte plaat tussen de vier korte pootjes, die beletten dat er zich (te veel) stof onder het toestel kon verzamelen
Materialen:
Afmetingen
- Hoogte: 98 cm
- Breedte: 57 cm
- Diepte: 55 cm
- Capaciteit: 80 dm³
- Afmetingen interieur: h 50 cm x br 44 cm x d 30 cm
- Gewicht: 70 kg
Vormgeving:
Technische data:
- voltage: 110, 13O of 22O V
- wattage: 140 W
Opmerkingen:
- twee rekken (standaard meegeleverd)
- twee laden voor ijsproductie
- ijsproductie: 30 ijsblokjes (500 gr.)

Geraadpleegde bronnen:
- Brochure Diprobelge Menagel Armoires frigorifiques (1950´s)

Menagel Type 100

Naam:
Model: Type 100
Type:
Jaartal/Periode: eerste helft 1950´s
Prijs in die periode: 8750 Bfr. (met thermostaat)
Fysische beschrijving: zeer sober gehouden frigo met afgeronde hoeken aan de bovenkant. Logo in sierlijke letters in de rechter bovenhoek van de deur. Zwarte plaat tussen de vier korte pootjes, die beletten dat er zich (te veel) stof onder het toestel kon verzamelen
Materialen: plaatijzer, aluminum (laden voor ijsproductie) kunststof (vormen voor ijsblokjes)
Afmetingen
- Hoogte: 105 cm
- Breedte: 60 cm
- Diepte: 58 cm
- Capaciteit: 100 dm³
- Afmetingen interieur: h 70 cm x br 42 cm x d 34 cm
- Gewicht:
Vormgeving:
Technische data:
- Voltage: 110, 13O of 22O V
- Wattage: 170 W
Opmerkingen:
- 3 rekken standaard meegeleverd
- 2 laden voor ijsblokjes
- ijsproductie: 600 gr.
- rijmbak

Geraadpleegde bronnen:
- Brochure Diprobelge Menagel Armoires frigorifiques (1950´s)

Nestor Martin
In de eerste helft van de 1960´s bracht ook de firma Nestor Martin een frigo op de markt. De firma, die in de 1850´s in Wallonië was ontstaan, had sedert 1929 de activiteiten van drie Belgische fabrieken in St. Agatha Berchem gecentraliseerd. Of deze frigo met een ongewoon handvat ook effectief in België geproduceerd werd, is echter zeer de vraag.

Reeds in de 19de eeuw opende de Belgische firma ook in Frankrijk een vestiging, meer bepaald in Revin, in de Franse Ardennen. Deze gieterij, nabij een meander van de Maas werd geleid door één van de zonen van Nestor, Arthur Martin. Bij onze zuiderburen werd dit bedrijf dan ook bekend als Arthur Martin. (zoals zo vaak werd een vestiging in deze ijzerrijke Franse streek gebouwd, om invoerrechten te vermijden) In 1925 werden de Belgische en Franse filialen een aparte NV.

 

Daar waar Nestor Martin zich vooral toelegde op fornuizen, komforen en kachels allerhande, zou Arthur Martin zich na WO 2 meer en meer toeleggen op andere huishoudtoestellen. Vanaf de eerste helft van de 1950´s bracht Arthur Martin een aantal frigo´s uit. Ook het model dat in België uitgebracht werd als een Nestor Martin, werd ca. 1961 in Frankrijk aan de man gebracht door Arthur Martin.

Revin ligt heel dicht bij de Belgische grens: het lijkt weinig waarschijnlijk dat in St. Agatha Berchem nog eens een hele productielijn voor frigo´s werd opgestart, zeker aangezien het een heel ander soort machines en materialen vraagt om frigo´s te vervaardigen, dan om kachels en fornuizen vorm te geven.

 

Naar alle waarschijnlijkheid werden de 6 modellen koelkasten die Nestor Martin in België onder haar naam verkocht in werkelijkheid in Frankrijk door Arthur Martin geproduceerd. Bovenstaande reclame uit 1962 benoemt immers de rol van de Belgische firma louter als "distributeur".

Het enige verschil met de Franse Arthur Martin-koelkasten was een ander logo, speciaal voor de Belgische markt. Daarom lijkt het zinvoller deze toestellen onder de Franse productie van frigo´s in de IRHA op te nemen. Noteer dat de firma haar verkoopprijzen graag als "sociaal" omschreef, wat ze in vergelijking met de prijzen van Amerikaanse modellen ongetwijfeld zullen geweest zijn.

Men vindt een exemplaar van zo´n Nestor Martin met het best wel sierlijke handvat o.a. in de collectie van het Industriemuseum in Gent.

SEM

Ook de Gents-Brusselse firma SEM trad op als verdeler van frigo´s in ons land, meer bepaald voor General Electric. Voor een korte geschiedenis van dit bedrijf verwijzen we naar het artikel over de SEM Combinée wasmachine-droogzwierder op deze website.

Dank zij het bedrijfstijdschrift dat in de eerste helft van de 1950´s o.a. naar architecten werd verzonden, weten we echter ook dat de divisie Semcold zich heeft gewaagd aan de productie van twee eigen modellen. Daarvoor werden hun "ateliers de Haren" ingeschakeld. De twee modellen verschillenden uiterlijk niet van elkaar, maar er vielen twee verschillen aan de binnenzijde te noteren.

SEM HA 52

Naam:
Model:
Type:
Jaartal/Periode: eerste helft 1950´s (zeker 1954, mogelijk ontwikkeld in 1952, cf modelnaam)
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: balkvormig sober model met kort, horizontaal geplaatst handvat. Aan de binnenzijde volledig geïsoleerde deur
Materialen: plaatstaal, geanodiseerd aluminium, pyrex, in oven gebakken witte Dulux verf
Afmetingen
- Hoogte:
- Breedte:
- Diepte:
- Capaciteit: 146,7 L
Vormgeving: geen enkele poging om er aan de buitenzijde een aantrekkelijk toestel van te maken
Technische data:
Opmerkingen:
- gebruikte een "groupe hermétique" van de Amerikaanse firma Tecumseh met freongas F 12. Deze firma leverde aan 80 % van de Amerikaanse producenten van koelkasten. Voor het overige werd gebruik gemaakt van General Electric technologie
- Pyrex rijmpot, die ook voor andere doeleinden gebruikt kon worden

Geraadpleegde bronnen:
- SEM Bulletin d´Information 3, maart 1954

SEM HB 52

Naam:
Model: HB 52
Type:
Jaartal/Periode: eerste helft 1950´s (zeker 1954, mogelijk ontwikkeld in 1952, cf modelnaam)
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: balkvormig sober model met kort, horizontaal geplaatst handvat. Aan de binnenzijde volledig geïsoleerde deur
Materialen: plaatstaal, geanodiseerd aluminium, pyrex, in oven gebakken witte Dulux verf
Afmetingen
- Hoogte:
- Breedte:
- Diepte:
- Capaciteit: 146 L
Vormgeving: geen enkele poging om er aan de buitenzijde een aantrekkelijk toestel van te maken. De toevoeging van een groentenbak en een deurtje voor het vriesvak zorgde voor een enigszins aantrekkelijker interieur
Technische data:
Opmerkingen:
- gebruikte een "groupe hermétique" van de Amerikaanse firma Tecumseh met freongas F 12. Deze firma leverde aan 80 % van de Amerikaanse producenten van koelkasten. Voor het overige werd gebruik gemaakt van General Electric technologie
- verschilde van het HA model door enerzijds de aanwezigheid van de groentenbak met daarboven een legger in doorzichtig glas, anderzijds van een deurtje voor het vriesvak. Deze twee ingrepen zorgden voor een overzichtelijker en mooier afgewerkt interieur
- Pyrex rijmpot, die ook voor andere doeleinden gebruikt kon worden
Geraadpleegde bronnen:
- SEM Bulletin d´Information 3, maart 1954

(Voorlopige) Conclusie

Slechts een beperkt aantal Belgische bedrijven produceerde zelf koelkasten, een iets groter aantal importeerde er uit het buitenland. Tot hiertoe werden nog geen sporen gevonden van een vooroorlogse productie, wat evenwel zeker niet wil zeggen dat die er nooit is geweest.

Na WO 2 lanceerden enkele firma´s zich in deze sector. De producenten van kleinere "volkskoelkasten" waren niet aangewezen op buitenlandse technologie, de bedrijven die grotere modellen bouwden maakten daar soms wel gebruik van. Dat was o.a. het geval voor SEM.

Met uitzondering van een opvallend, vrij sierlijk model van Adem kan men op basis van de tot nu toe geïdentificeerde modellen niet zeggen dat België bijzonder elegante frigo´s op de markt heeft gebracht. Toch niet zoals bv. wel het geval was in Frankrijk, GB en natuurlijk de VS. Om de prijs zoveel mogelijk te drukken werd de voorkeur gegeven aan zo sober mogelijke modellen.

Wie weet heeft van andere merken of modellen, neem zeker contact met ons op via VanheesBenoit@hotmail.com, zodat de IRHA systematisch verder aangevuld kan worden. Uiteraard hopen we ook steeds dat nazaten van deze producenten ons meer informatie kunnen bezorgen ! 

 
 
database afsluiten