Retroscoop - IRHA Cat. 4.I. Strijkijzers RetroScoop
 
   Toestellen
    
 
 
De ┬┤klik┬┤ naar je gedroomde Klassiekers

International Register for Home Appliances (IRHA)
Cat. 4.I: Strijkijzers

(Work in progress)

Benoit Vanhees

      

Inleiding

Hoewel het niet helemaal met zekerheid te zeggen valt, wordt Paul Bär uit Saksen beschouwd als de uitvinder van het primitieve strijkijzer, de strijkbout. Zo´n toestellen werden gedurende een zekere tijd op een stoof geplaatst, waarna de warmte zich in het metaal opstapelde. Om deze volledig ijzeren modellen op te kunnen tillen, diende men bv. wol of amiant rond het handvat te wikkelen.

Strijkbouten bestonden in verschillende maten en gewichten, die dank zij een nummer of letter uit elkaar gehouden konden worden. De verschillende gewichten dienden elk voor heel specifieke onderdelen van het strijkwerk. Heel wat artikels verschenen reeds over deze primitieve 19de eeuwse strijkijzers en hun toebehoren. Deze Retroscoop-bijdrage echter beperkt zich tot de elektrische modellen.

Er circuleert heel wat foutieve informatie over de mijlpalen in de geschiedenis van de elektrische strijkijzers op het internet. Zo berweert een bron dat het eerste stoomstrijkijzer uit 1963 dateert, en een Wiki-artikel dat het Franse bedrijf Calor het eerste elektrische strijkijzer op de Europese markt introduceerde. Daarom leek het ons nuttig om een korte tijdslijn toe te voegen met verifieerbare informatie. Een uitstekende bron in dat verband is het standaardwerk en prachtige lijkboek van Jay Raymond: Streamlined Irons.

Deze tijdslijn zal evenwel nog in de toekomst verder gepreciseerd moeten worden, naarmate er nieuwe informatie gevonden wordt die dit toelaat. Ook is het niet altijd duidelijk hoe het best sommige technische termen uit het Engels naar het Nederlands te vertalen.

1882: De Amerikaan Henry W. Seely neemt een patent op het eerste elektrische strijkijzer. (pat. nr. 259 054 van 6 juni 1882) Voor zover bekend bleef geen van zijn modellen bewaard. Mogelijkerwijze was er enkel een laboratoriummodel. 

1889: De 25 jarige student Charles E. Carpenter neemt een patent op een elektrisch strijkijzer dat verwarmd wordt met een draad die roodgloeiend wordt wanneer er elektriciteit doorgejaagd wordt ("heating coil") (patent 415 856) In hetzelfde jaar stichtte hij de Carpenter-Nevens Heating Co. in Minneapolis. Mogelijk nog in datzelfde jaar, maar zeker vanaf 1890 produceerde dit bedrijf elektrische strijkijzers, waarvan er voor zover bekend 3 van bewaard bleven.

1896: Ook in Europa zijn ondertussen een aantal merken actief op deze al bij al nog zeer kleine markt. Het Duitse AEG bijvoorbeeld toonde in 1896 reeds 8 verschillende modellen in haar catalogus. Dat moet er toch op wijzen dat het veel verwachtte van die markt. Het bewijst meteen ook dat het niet Calor was dat als eerste elektrische strijkijzers op de Europese markt introduceerde. Dat Frans bedrijf werd pas in 1917 opgericht, dus lang na AEG die markt al verkende.

1900´s: Elektrische strijkijzers zijn nog zo goed als uitsluitend voor professioneel gebruik, zoals in ziekenhuizen, in hotels, bij kleermakers. Niet alleen waren er nog maar zeer weinig privé woningen aangesloten op het elektriciteitsnet. De elektrische strijkijzers uit die tijd wogen nog zeer zwaar: het model van het Amerikaanse merk Silex bv. woog nog 8 kg. Met zo´n gewicht was er eerder sprake van een persijzer dan van een strijkijzer.

1905: De Amerikaan Earl Richardson (1871-1934) vindt de "hotpoint iron" uit. Vanaf het jaar daarop begint hij deze te produceren in zijn pas opgericht bedrijfje, de Pacific Heating Electric Co. Zijn elektrisch strijkijzer, ontworpen in zijn vrije tijd was veel lichter dan de voorlopers, en behaalden dan ook inzekere mate commercieel succes. Hij zorgde ervoor dat de hitte in de zool zich vooral in de voorste scherpe punt -de "hotpoint" van de zool van zijn strijkijzer concentreerde. Dat liet toe om gemakkelijker knoopsgaten enz. te strijken.

1908-1912: Het eerste merk dat erin slaagde met commercieel succes een strijkijzermodel voor huishoudens te produceren was de American Electrical Heater Co. uit Detroit. Onder de merknaam American Beauty bracht het een veel lichter en voor die tijd al vrij sierlijk model strijkijzers op de markt. Op latere modellen worden patenten van 1908 vermeld. Volgens auteur John Heskett in zijn werk "Industrial Design" brak American Beauty in 1912 echt door, hetgeen voor het eerst naar massaproductie op deze nieuwe markt leidde. Voor alle duidelijkheid: het is niet zeker dat American Beauty het allereerste strijkijzer voor huishoudelijk gebruik was, wel dat dit merk het eerste was dat dit met groot commercieel success deed, en dit nog voor WO 1.

1917: Oprichting van het Franse merk Calor. Volgens sommige bronnen, waaronder Wikipedia bracht dit merk als eerste een elektrisch strijkijzer uit op de Europese markt. De AEG catalogus van 1896 ontkent dit evenwel. Het is ook weinig waarschijnlijk dat Calor het eerste strijkijzer voor huishoudelijk gebruik op de Europese markt uitbracht: dit zou pas 5 jaar na de doorbraak van American Beauty in de VS zijn geweest: het is weinig waarschijnlijk dat bedrijven in Europa zo lang gewacht hebben om zelf met toestellen af te komen. Zelfs het uitbreken van WO 1 maakt dit erg onwaarschijnlijk. De enige manier om daarover duidelijkheid te scheppen is het doorzoeken van op een weloverwogen manier geselecteerde Franse, Duitse, Britse enz. tijdschriften type Illustration uit de periode 1912 (doorbraak American Beauty) en 1917 (ontstaan Calor). (De oudste tot hiertoe door ons gevonden reclame van Calor strijkijzers dateert van 1919). Iets voor een student geschiedenis op zoek naar een thesisonderwerp ?

1926: het toevoegen van een regelbare temperatuurinstelling aan een strijkijzer wordt toegeschreven aan Edmund Schreyer.

1941: Minstens sedert 1941 is er sprake van een model strijkijzers met een controlelampje dat aangeeft wanneer het toestel genoeg opgewarmd is, en gebruiksklaar is. Het gaat om een model van General Electric.

1948: de tot hier toe oudste documentatie over stoomstrijkijzers die we vonden gaat terug naar 1948. Het gaat om een instructieboekje van een model van General Electric. Het is zeer goed mogelijk dat de geschiedenis van zo´n toestel nog verder in de tijd terug gaat. De bewering dat zo´n  toestel pas in 1963 op de markt kwam, snijdt dus zeker geen hout.

Behalve technische evoluties zijn er natuurlijk ook deze op het vlak van design. Zelfs een op zich vrij banaal toestel zoals strijkijzers laat heel wat mogelijkheden open voor industriële vormgevers. De strijkbouten uit de 19de eeuw en eerste helft van de 20ste eeuw zagen er nog er plomp uit. Toch werd toen soms al gezocht naar frivole decoraties in het smeedwerk.

Ook de allereerste elektrische strijkijzers uit de 1880´s tot de 1920´s zagen er vrij plomp uit. Dat kan men bv. zien in een catalgus van AEG uit 1896, waarin het merk al 8 verschillende toestellen presenteerde, die vooral bedoeld waren voor gebruik in wassalons en meer professioneel gebruik. De eerste firma die er blijkbaar in slaagde om kleinere strijkijzers voor de grote massa huishoudens te produceren was de American Electrical Heater Co. (° 1894) met haar merk American Beauty. In 1912 kwamen zij af met een klein maar sierlijk toestel, dat al snel een zeer groot commercieel succes werd. (1) Weldra zouden ook Europese merken zoals het Franse Calor volgen.

Pas vanaf de 1930´s verschenen de eerste "streamline" modellen. Sommige modellen lijken zo uit een windtunnel te komen. "Streamline" ontwerpen suggeren zoveel mogelijk "snelheid", zelfs voor stilstaande objecten als trijkijzers. Door dit als uitgangspunt te nemen verkreeg men bv. strijkijzers die er welhaast half straaljager, half Formule 1 wagen uitzien... Bijzonder mooi -zoals bijvoorbeeld de Montgomery-Ward 86-5091 of de Novex Siebert Ultramatic, maar niet altijd even handig of ergonomisch. Het esthetisch uitzicht van een strijkijzer leek soms belangrijker te worden dan de praktische kanten van het toestel.

In die periode werden in de VS en later in Europa trouwens een heel gamma aan toestellen "gestroomlijnd", van stofzuigers tot en met gigantische stoomlocomotieven. Uiteraard is de speciale vorm van strijkijzers niet louter bedoeld als een streling voor het oog. De thans karakteristieke vorm van het toestel is ook het logisch gevolg van het strijkwerk zelf. Om bv. toe te laten ook de binnenkant van mouwen te strijken, onder knopen en dergelijke, dient de onderste deel van het toestel een scherpe, gebroken neus te hebben. Er werd ook geëxperimenteerd met handvaten die aan één kant open waren, wat strijkmanoeuvers als die voor de binnenkant van een mouw nog moesten vergemakkelijken.

Het "stroomlijnen" van strijkijzers duurde tot omstreeks 1952. Vanaf dan komt de klemtoon meer en meer te liggen op ergonomie, met bijvoorbeeld rustpunten voor de duim. Het minst praktische deel van een strijkijzer, het elektrische snoer werd vanaf dan voorzien van een veer, om zoveel mogelijk te vermijden dat hij de hete onderkant van het strijkvlak zou raken. Het praktische begon steeds meer en meer de overhand te nemen op de elegantie van de gestroomlijnde modellen. Vanaf de jaren ´50 namen stoomstrijkijzers een steeds belangrijker deel van de markt in. Een interessante sprong voorwaarts op praktisch vlak, maar ook in dit geval maakte de aanwezigheid van een waterreservoir de modellen weer plomper als weleer.

Om het strijkwerk verder niet nodeloos te vezwaren, diende het toestel voorts niet te licht, maar ook niet te zwaar te zijn. Het oplossen van dit vraagstuk zou de komende decennia erg actueel blijven bij ontwerpers. Los van de technische verbeteringen zien we verder ook, dat fabrikanten toestellen lanceren in verschillende kleuren. Niet alleen de plastieken delen ondergingen verfraaiingen. Ook de metalen delen van sommige modellen werden onder handen genomen, bv. door het toevoegen van een laag gekleurde emaille. Dit is een fenomeen dat vooral bij Britse firma´s als Morphy Richards of HMV merkbaar was.

Het is uiteraard onmogelijk om alle merken, laat staan alle modellen hier de revue te laten passeren. Daarvoor zijn er gewoon veel te veel op de markt verschenen. Geen wonder dan ook dat er alleen al aan streamlined strijkijzers uit de 1930´s aparte boeken gewijd werden, zoals "Streamlined Irons" van Jay Raymond. Suzanne E. Franks, die niet ver van de auteur woont, schreef in dit verband in een interessant artikel op het internet: 

I live near Mr. Raymond and after contacting him, he was kind enough to invite me to his home, where many of the irons still sat in display cases, awaiting transport to the new owner who had bought his entire collection and financed the production of the book. I saw the iron that graces the book´s cover and it is just as beautiful in real life as the cover illustration suggests. 

Since you cannot share my good fortune, you´ll have to make do with the book. But believe me, the photographs will more than do. The book´s photographers are James B. Abbott, an architectural photographer, and Jay Texter, who has specialized in automobile photography. These turn out to be a perfect combination of skill sets for photographing streamlined irons, a special subset in the history of irons. As Raymond notes in his preface, the audience he had in mind for his book is aesthetes, and "the essential ´facts´ of the irons are in the photographs."

Behalve zulke mooie kijkboeken met interessante achtergrond-artikels zijn er elders op het internet ook websites te vinden, die zich exclusief op strijkijzers focussen. Meestal worden daarbij echter enkel de toestellen zelf onder de spotlichten geschoven. Op deze pagina willen we eveneens aandacht hebben voor kartonnen dozen en reclame, voornamelijk van toestellen uit de 1940´s en 1950´s. Naast elektrische apparaten kunnen dat evenzeer toestellen zijn die bv. met kerosine (bv. Tilley) of een andere energiebron werken. We blijven echter niet stilstaan bij de oudere zware toestellen in gietijzer, die men op een vuur moest laten verwarmen, om ze vervolgens met een doek zo voorzichtig mogelijk bij het handvat vast te nemen. We beperken ons eveneens tot de toestellen voor normaal huishoudelijk gebruik en de kleinere reisstrijkijzers. De zwaardere toestellen voor professioneel gebruik (kleermakers...) zullen slechts zijdelings ter sprake worden gebracht.

Voetnoten

(1) Heskett, John: Industrial Design Thames & Hudson, 1980 p. 153


Behandelde merken / Tijdsafbakening 

De reeds geïdentificeerde merken werden opgesplitst in Belgische en Internationale merken. deze lijst is verre van al erg uitgebreid. Ze bevat wel de meeste grote merken, maar nog heel wat kleine spelers ontbreken voorlopig nog. Bedoeling is om deze lijst dan ook systematisch verder aan te vullen. Het is niet uitgesloten dat dit artikel op zeker moment in twee of meer aparte delen zal moeten worden opgesplitst, bv. Deel 1 Belgische, Deel 2 Europese en Deel 3 Amerikaanse merken.

Uiteindelijk zouden per merk zoveel mogelijk modellen moeten worden geïdentificeerd. Vervolgens zou per model op systematische manier naar relevant beeldmateriaal gezocht moeten worden. 
Het spreekt voor zich dat dit allemaal werk van lange adem is.

Hoe artificieel ook, deze inventarisatie zal zich zeker in eerste fase beperken tot de periode voor 1960. De redenen hiervoor werden reeds in de voorstelling van het IHRA-project uiteen gezet.

 

1) Gewone strijkijzers

A) Belgische merken

ACEC
Honor
Kalorik
Micropress
Nestor Martin
Nova


B) Internationale merken

AEG
American Beauty (Deel 2)
Calor

Calrus
Champion
Chapalain-Blanché (C-B)
Chaufelec
Electro-Jeannette
Flamingo
Fostoria (Deel 2)
General Electric (Deel 2)
General Mills (Deel 2)
Gorgie Mfg. Fiery Feather (Deel 2)
Hawkins
Hecla (Australië)
HMV (The Gramophone company ltd.)

Hoover

Karl Kaltschmid Eisenwerke Oberriexingen (KKO) (1920´s ?)
Kenwood
Kenmore
Lemercier Frères (LF)
Mary Proctor (see Proctor ?)
Mermaid
Micropress (België)
Middleton & Meads Co. Inc. (Baltimore, USA)
Morphy-Richards
Mysto
Nec (Frankrijk)
Nestor Martin
Noirot-Kalorik
Novex-Siebert
Omega
Paz & Silva
Pecazaux-Kreutzler (P.K.)
Petipoint
Peugeot Frères
Philips
Pifco
Presto

Princess Chicago

Proctor
Radiola

Richard

Roengler
Rotel (Zwitserland)
Rowenta

Rutenber

Saunders

Selful
Silex
Sunbeam

Suzor
Thermor
Thomson

Tilley
Toastmaster

Waring
Westinghouse
White Cross (National Stamping & Electric Works)


2) Reisstrijkijzers

- Apex
-
ATC (Deel 2)
- Calor (Retroscoop) / Calor Baby Voyage (Retroscoop)
- Calrus Touring (Retroscoop)
- Clem
- Cloer (Retroscoop)
- Deluxe
- Dominion
        - model 1033)
- Dorset (Japan)
- Ecal (Retroscoop)
- Elau (Retroscoop)
- Elektra (Retroscoop)
- Falks Globetrotter
- Fostoria (model 52 X)
- Gad-a-bout
- General Electric
       - model 1675 Universal Stewardess
       - model 37 Portable
- Gorgie Mfg. Fiery Feather
- Grant Travel Maid
- Hamco
- HMV
- Inui
- Kemco (W.T. Grant Co.)
- Kent Travel Iron
- Knapp Monarch
- Lucas Holder (Smoothie)
- Morphy Richards
- Noirot (Air France)
- Prilect

- Rowenta (Retroscoop)
- Samson
- Thermozeta Universall (Retroscoop)
- Veritas
- Waring Durabilt Companion
- Zoeller AZN

3) Toestellen zoals das- en broekpersen enz.

- Aga
- PIFCO Tie press
- PIFCO Trouser Press


Structuur
- Deel 1: België en de rest van Europa
- Deel 2: de VS en de rest van de geïndustrialiseerde wereld (apart artikel)

 

Deel 1

A) Belgische merken

ACEC

In 1904 vormde Edouard Empain een bedrijfje uit 1886 om tot de Ateliers de Construction Electrique de Charleroi. Deze nieuwe onderneming zou gaandeweg een steeds groter gamma aan toestellen voor huishoudelijk en industrieel gebruik ontwikkelen. Om een idee van de omvang en betekenis te geven, begin jaren ´60 van de vorige eeuw had het bedrijf een omzet die vergelijkbaar was met die van Philips.

De poot van toestellen voor huishoudelijk gebruik omvatte ondermeer radio´s en televisietoestellen, die een zeer goede reputatie verwierven. Het aanbod aan huishoudtoestellen bleef al bij al eerder beperkt. De grootste bekendheid verwierf het bedrijf met zijn mixers.

Zoals bovenstaand reclamekaartje aantoont werd in de 1960´s eveneens een strijkijzer aan het verkoopsgamma toegevoegd. In 1964 bestond het gamma uit modellen dat simpelweg als FR 1 en FR 2 (Fer à Repasser) werden aangeduid, alsook een toestel van Westinghouse dat onder licentie werd geproduceerd. Deze laatste was het duurste uit het gamma, en kostte bijna tweemaal zoveel als de FR 1. Later -wellicht in de tweede helft van de 1960´s- werd ook nog de FR 3 geproduceerd, een toestel met een langs de voorzijde open handvat.

 

Naam:
Model: FR 1
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Charleroi
Bronnen:

 

Naam:
Model: FR 2
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Charleroi
Bronnen:

 

Naam:
Model: FR 3
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Charleroi
Bronnen:

 

Naam:
Model:
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Charleroi
Bronnen:

 

 

Naam:
Model:
Type: Stoomstrijkijzer Westinghouse onder licentie geproduceerd ?
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

Honor

Honor was een relatief kleine producent / verdeler van een reeks huishoudtoestellen, gevestigd in Fontaine l´Evêque, een stadje van 17 000 inwoners in Henegouwen. Het bedrijf produceerde eind jaren vijftig, begin jaren 60 een aantal wafelijzers (zie aldaar op deze website), maar ook ten minste drie strijkijzers, waaronder 1 stoomstrijkijzer. Het meest recente daarvan dateerde wellicht van de tweede helft van de 1960´s, afgaande op het design. Omdat het repertorium op Retroscoop stopt bij 1960 wordt dit derde exemplaar hier niet besproken. Wel geeft het een indicatie tot wanneer de firma actief is geweest.

Veel informatie over deze firma werd tot op heden niet gevonden. Volgens de website van de stad werkten er ongeveer 25 mensen. De firma gaf een aantal kleine reclameblaadjes uit, waarop telkens 1 toestel besproken werd.

 

Naam:
Model:
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Fontaine l´Evêque (Henegouwen) Bronnen:

----------


Collectie MIAT V09374, Gent
De collectie van het MIAT is te bezichtigen op Erfgoed In Zicht

Naam: de Luxe
Model:
Type: stoomstrijkijzer
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Extra informatie: Dit strijkijzer lijkt sterk op een model van de (Italiaanse ?) firma Casco, zoals hieronder afgebeeld
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit Fontaine l´Evêque (Henegouwen) Bronnen:

   
Het Honor-stoomstrijkijzer leek zeer sterk
op dit exemplaar van Casco, of vice versa

 

 Kalorik (België)

 
Zeldzame reclamekaarten uit 1937
 

 
Reclamekaartje uit 1934 

Kalorik werd in 1930 in Brussel opgericht. Reclamekaartjes en facturen van de Naamloze Vennootschap uit de 1930´s geven als adres van de hoofdzetel Groenstraat 178-180 op, soms met de vermelding "Bruxelles Nord".

Naast een aanvankelijk uitgebreid assortiment aan strijkijzerrs voor ieder´s beurs en beter geschikt voor bepaalde toepassingen dan voor andere voegde het bedrijf  eveneens broodroosters, wafelijzers, elektrische vuurtjes e.d. aan haar productiegamma toe. Of er in België effectief strijkijzers geproduceerd werden of bv. enkel ingevoerd van andere merken is op dit moment nog niet geweten. Die "andere merken" zou in de eerste plaats het Franse Noirot zijn. De precieze verhouding tussen beide firma´s is op dit moment niet uitgeklaard: in Frankrijk verkocht Noirot lang onder de naam "Noirot-Kalorik", terwijl Kalorik in België niet naar de Franse firma verwees. Welke krachtverhouding hieruit afgeleid kan worden is bij gebrek aan goede bronnen nog niet 100 % zeker.

 

De voorlopers ("twee-reeks")
Kalorik 2502 Aerodynamic
 

Naam: Aerodynamic
Model: 2502 (werd later model 5014, zie aldaar)
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: houten handvat in gemarmerd donkerblauw beschilderd. Uitsparing voor de duim. Op de sokkel horizontale plooilijnen die bijna van neus tot achterzijde doorlopen. Zool in donkerder metaal. De staander waarop het toestel bij niet-gebruik kon rusten had enigszins de vorm van een metalen "zwaluwtaart".
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

Kalorik 2750 (F) Chromax

Naam: Chromax
Model: 2750 (F)
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

Kalorik 2841 Tornado 

Naam: Tornado
Model: 2841
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:
 

 

De "vijf-reeks" vanaf 1949/1950

In de periode 1949/1950 Wellicht in 1949-1950 begon Kalorik met haar productengamma op een andere manier te nummeren. Voortaan kregen de toestellen een viercijferig nummer dat steeds met een 5 begon. Voor strijkijzers was het tweede cijfer vervolgens een 0, voor waterkokers een 3, voor elektrische kussens een 6 en voor straalkachels en andere verwarmingstoestellen een 1 of een 7.

In deze lijsten komen de modellen met een viercijferig nummer beginnend met een 2 niet (meer ?) voor. Bij gebrek aan bronmateriaal nemen we voorlopig dan ook als werkhypothese aan dat deze toestellen voor 1949/1950 verschenen, en vervolgens uit het nieuwe gamma geweerd werden of anders genoemd. (Zo is het niet uitgesloten -verder onderzoek moet dit bevestigen of ontkennen- dat de Tornado en de Torpedo hetzerlfde toestel maar met een andere naam is.)

Belangrijke opmerkingen:
- de toestellen worden in oplopend typenummer opgesomd. Of die stijgende lijn ook exact overeen komt met de chronologie van de verschijningsdata is niet geweten.
- Er zitten "gaten" in de nummering: Zo maakte Kalorik blijkbaar een sprong van 5001 naar 5007. Het is voorlopig niet geweten of er tussen die twee nummers nog andere strijkijzers of andere toestellen werden uitgebracht. Blijkbaar heeft Kalorik inderdaad ook aan een aantal andere toestellen dan strijkijzers een "5000" nummer beginnend op 50 toegekend. Zo waren de 5039 en de 5044 geen strijkijzers maar.... broodroosters. Voorlopig werd nog niet onderzocht of 5002, 5003, 5004... ook bv. andere toestellen dan strijkijzers waren. Het spreekt voor zich dat dit soort frivole nummering door het bedrijf het inventariseren behoorlijk bemoeilijkt. 



 

Kalorik 5001 / 5001 C Torpédo

Naam: Torpédo
Model: 5001 / 5001 C
Type:
Jaartal / Periode: ca. 1949/1950
Prijs in die periode: 195 Fr. voor het 5001 model, 225 Fr. voor het model met de "semelle chromée".
Fysische beschrijving: Houten handvat (donkerblauw, gemarmerd). Op de sokkel horizontale plooilijnen die bijna van voor tot achter doorlopen.
Vormgeving:
Technische data: 2,5 kg., 450 Watt.
De Torpedo verschilt op twee vlakken van de voorganger, de Tornado (2841):
- de zool is hier een gepolierd alu-kleurig metaal of verchroomd (C-versie), daar waar men op afbeeldingen kan zien dat de Tornado een zool in een donker metaal had.
- daarnaast heeft de Torpedo ook een veel uitgewerktere staander (reposoir) om het toestel op te laten rusten wanneer het niet gebruikt wordt. Hier is het een soort metalen zwaluwstaart, bij de Tornado een geplooide draad. Dit onderdeel kon bij gebruik van het strijkijzer omhoog geklapt worden.

Bedrijfskundige opmerkingen: Brussels bedrijf opgericht in het interbellum
Bronnen:

 

Kalorik 5007 Consul 

 

Naam: Consul
Model: 5007
Type: "Extra robuste"
Jaartal / Periode: 1950´s
Prijs in die periode: 240 Fr. in 1956
Fysische beschrijving: houten handvat, gemarmerd blauw gelakt
Vormgeving:
Technische data: 2 kg. 450 Watt
Bedrijfskundige opmerkingen: Brussels bedrijf opgericht in het interbellum
Bronnen:
 

 

Kalorik 5010 Democrat

Naam: Democrat
Model: 5010 / 5010 N 
Type: "le fer de ménage le moins cher"
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode: 165 Fr. begin jaren ´50, 195 Fr. in 1956
Fysische beschrijving: gemarmerd gelakt houten handvat
Vormgeving:
Technische data: 2,4 kg. 450 Watt. De 5010 N had een vernikkelde zool
Bedrijfskundige opmerkingen: Brussels bedrijf opgericht in het interbellum
Bronnen: reclamebrochure K 805 uit 1956 van het bedrijf

 

Kalorik 5011 Quick

Naam: Quick
Model: 5011
Type:
Jaartal / Periode: 1950´s
Prijs in die periode: 340 Fr. in de vroege 1950´s
Fysische beschrijving: zwart handvat in gemarmerd bakeliet met dubbele duimsteun. Sokkel en zool "gans verchroomd".
Vormgeving:
Technische data: het toestel woog 2 kg. en had een verbruik van 750 Watt
Extra: het bedrijf probeerde dit toestel te promoten met de slogan "Het automatisch strijkijzer voor iedereen" en met als argument: regelbare temperatuur = 50 % stroombesparing. Blijkbaar was de electriciteitsfactuur ook al in die jaren een heikel punt, dat producenten tot rationalisering aanzette.
Bedrijfskundige opmerkingen: Brussels bedrijf opgericht in het interbellum
Bronnen:
 

 

Kalorik 5014 C Aerodynamic


Collectie MIAT, Gent

Naam: Aerodynamic
Model: 5014
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode: 360 Fr. in de vroege 1950´s (geen exact jaartal)
Fysische beschrijving: houten handvat, gemarmerd  donkerblauw gelakt
Vormgeving:
Technische data: 2,3 kg, 550 Watt
opvolger van het model 2502: beide toestellen hebben een houten handvat en een gelijkaardige sokkel. Wel is de zool van de 2502 in een donkerder metaal. Bij deze twee toestellen lijkt er geen of geen grote verschillen te zijn tussen de staanders, in tegenstelling tot het markant verschil tussen die van de Tornado (2841) en de Torpedo (5001).
Bedrijfskundige opmerkingen: Brussels bedrijf opgericht in het interbellum
Bronnen:
 

 

Kalorik 5015 Majestic


Collectie MIAT, Gent

Naam:
Model:
Type:
Jaartal / Periode: 1950´s
Prijs in die periode: 420 à 440 Fr in de vroege 1950´s, één van de duurste (zo niet het duurste ?) in het toenmalig Kalorik-gamma.
Fysische beschrijving: aan- en uitschakelaar in het handvat verwerkt
Vormgeving:
Technische data: Met zijn 2,750 gr. relatief zwaar in het gebruik. Een vermogen van 600 W. Aan en uit-schakelaar in handvat
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

Kalorik 5016 Matchless


Naam:
Model:
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode: met zijn 240 Fr. één van de goedkoopste modellen, bijna half zo goedkoop als de Dynatomic.
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: Gewicht van 2,3 kg voor een vermogen van 450 W. 
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

Kalorik 5017 Victory

Naam: Victory
Model: 5015 / 5015 C
Type: het bedrijf omschreef dit als haar "plus élégant" model
Jaartal / Periode: ca. 1948: de naam verwijst duidelijk naar de afloop van WO 2.
Prijs in die periode: 340 Fr. in de vroege 1950´s voor de 5015, 380 Fr. voor de 5015 C (zie technische data)
Fysische beschrijving: Handvat in bakeliet.
Vormgeving:
Technische data: Met zijn 2,5 kg. een stuk zwaarder dan de Dynatomic. Het had een vermogen van 450 W. De 5015 had een gepolijste zool de 5015 C een verchroomde. In de reclame werd gesproken over een "Amerikaanse formule", zonder dat verduidelijkt werd wat daar precies mee bedoeld werd. (zie hieronder)
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen: reclames uit 1948 en 1952 van Kalorik

 

 

Kalorik 5017 TH Index 

Naam: Index
Model: 5017 TH
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: naar alle waarschijnlijkheid een Victory uitgerust met een thermostaat, zoals de afbeelding en de letters suggeren.
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

Kalorik 5018 Dynatomic
(Een apart artikel over dit fraai toestel staat gepland voor in 2018)
 

 

Naam: Dynatomic
Model: 5018 / 5018 B (wisselstroom) / 5018 U (universeel) / 5062
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
- 5018 B: (wisselstroom) 480 Fr. in 1956
- 5018 U : (Universel) 530 Fr. in 1956
- 5062: Een door CEBEC goedgekeurd toestel op wisselstroom: 530 Fr. in 1956

Fysische beschrijving: handvat in bakeliet met twee steunpunten voor duim, controlelampje
Vormgeving:
Technische data:
gewicht:
- standaard: 2 kg.
- in reclame uitgegeven door Kalorik zelf, ongedateerd maar uit de 1950´s wordt ook gewag gemaakt van een lichtere variant van 1,2 kg. die (aanvankelijk ?) eveneens de naam Dynatomic droeg. Mogelijk werd dit in een later stadium de sterk gelijkende Dynalux 5020, die ook in deze bijdrage besproken wordt. 
Zo´n lichte strijkijzers raken sneller op temperatuur, en zijn dus ideaal om nog vlug vlug iets te strijken.

verbruik
- versie ?: 550 Watt
- versie op 119 Volt: 600 Watt
- versie op 220 Volt: 750 Watt

Extra:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen: reclamebrochure K 805 uit 1956 van het bedrijf
 

"Het super automatisch strijkijzer met lichtend oog"..... Het bezat een thermostaat die de temperatuur van het ijzer regelde, volgens het te strijken linnen. (volgens één reclame: 15 standen) Voorts was er een "corrector die rekening houdt met de werksnelheid" (traag, gemiddeld, snel)

Doordat de zool "gans verchroomd" was, maakte deze de was niet vuil.

Dit model met het "snoer aan het handvat gehecht" verscheen voor het eerst in 1949. In één van de vele reclames voor dit model werd verduidelijkt dat dit snoer 2,25 m lang was.

De Dynatomic werd aanvankelijk (?) geproduceerd door het Franse bedrijf Noirot.

  

 

Kalorik 5020 Dynalux

Naam:
Model:
Type:
Jaartal / Periode: 1950´s
Prijs in die periode: In 1956 exact dezelfde prijs als de Dynatomic (5018), nl. 480 Fr.
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: Een uiterst licht strijkijzer met een gewicht van amper 1,2 kg. Laat extra snel strijken toe, en beperkt de vermoeidheid bij deze taak maximaal. De zool was van super gepolijst DURAL. De versie van 110 V verbruikte 700 Watt, die op 130-220 V 800 Watt.
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen: 

 

 Kalorik 5022 Voyage


Naam: Voyage
Model: 5021 / 5022
Type: "Klein luxe reisstrijkijzer"
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
- 5021: reisstrijkijzertje alleen: 320 Fr.
- 5022: reisstrijkijzertje + snoer + opbergzakje: 395 Fr.
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: gewicht 1,2 kg / 200 Watt
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:
 

 

 Kalorik 5023 Expo

Naam: Expo
Model: 5023
Type:
Jaartal / Periode: eind 1950´s, eerste helft 1960´s
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: 220-240 Volt, 750 Watt
Extra : In sommige dozen vindt men soms flesjes Kaloclean om de zool op te poetsen. Het is niet duidelijk of dit standaard erbij geleverd werd, of zo dit apart aangekocht diende te worden.

Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

Naar alle waarschijnlijkheid verwees de naam van het model "Expo" naar de Wereldtentoonstelling van 1958. Voorlopig is het onduidelijk of Kalorik één van de deelnemende bedrijven was, en of dit nieuwe model misschien ook effectief voor het eerst getoond werd op de "Expo". Wel staat nergens de ster van Lucien De Roeck op de doos afgebeeld.

 

Kalorik 5031 Sabena

Ook Kalorik begaf zich op de blijkbaar lucratieve markt van de reisstrijkijzertjes. Blijkbaar werd het in samenspraak met Sabena ontworpen (gebruik logo enz.). De luchtvaart inspireerde blijkbaar, want een ander merk kwam met het model "Stewardess" op de proppen... Om voorlopig onbekende redenen verscheen de doos in ten minste twee verschillende kleuren. 

 

 

Naam: Sabena
Model: 5031
Type: reisstrijkijzertje
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Varia:
- Uiteraard zou het zeer interessant zijn om uit te zoeken of Sabena Kalorik aangesproken heeft of andersom, of daar een financiële transactie bij gepaard ging, en zo ja, welk bedrag dan daarbij betrokken was.
- Om onduidelijke redenen waren er verpakkingsdozen voor dit reisstrijkijzertje in het blauw (wat paste bij de luchtvaart-sfeer) maar ook in het roze (wat men eerder zou verwachten voor de Babylux, zie hieronder. 

Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

Kalorik 5031 Babylux

Naam:
Model: 5031 (wel degelijk hetzelfde nummer en model als het Sabena-model)(?)
Type: reisstrijkijzertje
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Extra: voorlopig is het onduidelijk waarom Kalorik twee op het eerste zicht gelijke strijkijzers twee namen heeft meegegeven, maar wel eenzelfde catalogusnummer.
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:


Kalorik 5055 Canari

Naam: Canari
Model: 5055 / 5055 L (léger)
Type: "le fer automatique pour tout le monde"
Jaartal / Periode: 1950´s
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: Er waren twee versies, deze van 2 kg. en die van 1,2 kg., aangeduid als de "L" versie. Beiden kostten evenveel. Bij 110 Volt een verbruik van 600 Watt, bij die van 130-220 Volt 750 Watt.
Bedrijfskundige opmerkingen: 
Bronnen:
 

 

Kalorik 5057 Fonctionnel

Naam:
Model:
Type:
Jaartal / Periode: tweede helft 1950´s (ca. 1956)
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

Kalorik (?) Dauphin
(Voorlopig nog geen afbeelding gevonden)

Naam:
Model:
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

Daarnaast waren er een aantal "professionele" persijzers, die evenwel buiten het bestek van het International Register for House Appliances valt. Het gaat om:
5026 Tailleur van 6 kg.
5028 Tailleur van 8 kg.
5
031 Industry
5035 Tailleur
5075 Automatic van 5 kg.

 

Micropress

Naam:
Model:
Type: stoomstrijkijzer (persijzer ?)
Jaartal / Periode: ca. 1949
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

Nestor Martin

Naam:
Model:
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: zool geëmailleerd (zeer lichtgroen). Merkplaatje onder het houten handvat gemonteerd
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf uit St Hubert en St Agatha Berchem
Bronnen:

 

Nova (België)

Luikse maatschappij, opgericht in 1945. Deelname aan Expo ´58. Produceerde eveneens andere keukentoestellen, zoals broodroosters en mixers. Op reclame is sprake van "Créations Francis Delamare", zonder dat het duidelijk is of deze naam nu verwijst naar de strijkijzers op de adevertentie of naar de ontwerper van de reclame.
 

Nova Plume / Automatic (ca. 1950)


Naam: Automatic
Model: A 49 / AC 49
Type:
Jaartal / Periode: eerste helft 1950´s (mogelijk zelfs eind 1940´s)
Prijs in die periode: 595 Fr.
Fysische beschrijving:
Vormgeving: Bijzonder fraai en sierlijk gevormd model. Vooraan in het handvat, verstopt achter een decoratief chroomkleurig roostertje een verklikkerlichtje. Handvat met rode, bruine of zelfs witte "aalstreep"
Technische data: 1,350 kg. 130 V, 750 Watt. Selectieknop met volgende 6 standen: ray / soie / lain / cot / lin / fort. Via deze knop kon het toestel ook op "stop" gezet worden
Extra: Paars-oranje verpakkingsdoos

Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf tot 1963 gevestigd in Luik, waarna verhuisd werd naar Tongeren. De firma had een redelijk verregaande samenwerkingsakkoord met Calor. In principe kwam het erop neer dat Nova verschillende modellen van het Frans bedrijf onder licentie produceerde voor de Belgische markt. Of dit ook in omgekeerde richting werkte is vooralsnog niet geweten.
Bronnen:


In afwachting van een betere foto van de doos...

Dit toestel vertoont veel gelijkenissen met de Landers-Frary-Clark EA (firma: Universal) 

 

Nova Champion (lanceringsjaar onbekend)

   

Naam: Champion
Model: AC 50
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode: Normal: 460 Fr. Léger: 480 Fr (zie verder)
Fysische beschrijving: Bakelieten handgreep met vier witte horizontale streepjes op de "neus" van het toestel. Er is een rood controlelichtje en een aerodynamisch gevormde selectieknop waarmee de juiste temperatuur uitgekozen kon worden.
Vormgeving:
Technische data: 750 Watt.. Er waren twee modellen, de Normal woog 2,250 kg, de iets duurdere Léger 1,350 kg. 
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf tot 1963 gevestigd in Luik, waarna verhuisd werd naar Tongeren. De firma had een redelijk verregaande samenwerkingsakkoord met Calor. In principe kwam het erop neer dat Nova verschillende modellen van het Frans bedrijf onder licentie produceerde voor de Belgische markt. Of dit ook in omgekeerde richting werkte is vooralsnog niet geweten.
Bronnen: reclamebrochures Nova (collectie Retroscoop)
  


Nova Matic (1955)

Naam: Novamatic / Matic
Model:
Type:
Jaartal / Periode: tweede helft 1950´s
Prijs in die periode: 425 Fr
Fysische beschrijving: er verschenen verschillende types, met een verbruik van 750 of 1000 Watt. Ook de selectieknop onderging doorheen de tijd een aantal wijzigingen. Zo werden op bepaald moment de keuzes vermeld op een alukleurige schijf die de slectieknop aftopte.
Vormgeving:
Technische data:
Extra: op gegeven moment werd een tweede verpakkingsdoos ingevoerd: het geel en blauw werd vervangen door een meer sober kleurenpalet
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf tot 1963 gevestigd in Luik, waarna verhuisd werd naar Tongeren. De firma had een redelijk verregaande samenwerkingsakkoord met Calor. In principe kwam het erop neer dat Nova verschillende modellen van het Frans bedrijf onder licentie produceerde voor de Belgische markt. Of dit ook in omgekeerde richting werkte is vooralsnog niet geweten.
Bronnen: 

   


Reclame uit Femmes d´Aujourd´hui April 1955

 

Nova Junior (jaartal ? modelnr. ?)


Foto met dank aan Karel Cole

Naam:
Model:
Type:
Jaartal / Periode: eerste helft 1950´s
Prijs in die periode: 240 fr (meer dan half zo goedkoop als de Automatic)
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: 2,250 kg
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf tot 1963 gevestigd in Luik, waarna verhuisd werd naar Tongeren. De firma had een redelijk verregaande samenwerkingsakkoord met Calor. In principe kwam het erop neer dat Nova verschillende modellen van het Frans bedrijf onder licentie produceerde voor de Belgische markt. Of dit ook in omgekeerde richting werkte is vooralsnog niet geweten.
Bronnen: reclamebrochures van Nova uit 1950´s (Retroscoop collectie)


Foto met dank aan Karel Cole
 

 


Matic (Loewy-model) (jaartal ? modelnr. ?)
 

Naam:
Model:
Type:
Jaartal / Periode: ca. 1957
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving: ontworpen door het Parijse bureau van de Amerikaanse ontwerper van Franse origine Raymond Loewy
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf tot 1963 gevestigd in Luik, waarna verhuisd werd naar Tongeren. De firma had een redelijk verregaande samenwerkingsakkoord met Calor. In principe kwam het erop neer dat Nova verschillende modellen van het Frans bedrijf onder licentie produceerde voor de Belgische markt. Of dit ook in omgekeerde richting werkte is vooralsnog niet geweten.
Bronnen:


Nova Cadet  (jaartal ? modelnr. ?)

Naam: Cadet (model van de Franse firma Calor)
Model:
Type: Reisstrijkijzer
Jaartal / Periode: 1950´s
Prijs in die periode: 195 Fr. (1/3de van de prijs van de Automatique)
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: 2,250 kg, 450 Watt dit model lijkt overeen te komen met de "Cadet" van Calor.
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf tot 1963 gevestigd in Luik, waarna verhuisd werd naar Tongeren. De firma had een redelijk verregaande samenwerkingsakkoord met Calor. In principe kwam het erop neer dat Nova verschillende modellen van het Frans bedrijf onder licentie produceerde voor de Belgische markt. Of dit ook in omgekeerde richting werkte is vooralsnog niet geweten.
Bronnen:

 

Nova Voyage

 

Naam:
Model:
Type:
Jaartal / Periode: 1950´s
Prijs in die periode: het toestel kon met of zonder het bijhorend lederen reisetui gekocht worden. De prijzen waren respectievelijk 465 Fr. of 330 Fr.
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: dit model lijkt overeen te komen met de "Baby" van Calor.
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf tot 1963 gevestigd in Luik, waarna verhuisd werd naar Tongeren. De firma had een redelijk verregaande samenwerkingsakkoord met Calor. In principe kwam het erop neer dat Nova verschillende modellen van het Frans bedrijf onder licentie produceerde voor de Belgische markt. Of dit ook in omgekeerde richting werkte is vooralsnog niet geweten.
Bronnen:


Nova Holiday

 
Foto: met dank aan Bart Aelbers

Naam:
Model:
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: 

 

Nova Pratic  (jaartal ? modelnr. ?)

Naam:
Model:
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: 
bedrijf tot 1963 gevestigd in Luik, waarna verhuisd werd naar Tongeren. De firma had een redelijk verregaande samenwerkingsakkoord met Calor. In principe kwam het erop neer dat Nova verschillende modellen van het Frans bedrijf onder licentie produceerde voor de Belgische markt. Of dit ook in omgekeerde richting werkte is vooralsnog niet geweten.
Bronnen:


Calor / Nova Type 47 Vapomatic  (jaartal ? modelnr. ?) 
 

Naam:
Model: Vapomatic (model van de Franse firma Calor)
Type: Stoomstrijkijzer
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf tot 1963 gevestigd in Luik, waarna verhuisd werd naar Tongeren. De firma had een redelijk verregaande samenwerkingsakkoord met Calor. In principe kwam het erop neer dat Nova verschillende modellen van het Frans bedrijf onder licentie produceerde voor de Belgische markt. Of dit ook in omgekeerde richting werkte is vooralsnog niet geweten.
Bronnen:


Nova Type 401  (jaartal ? modelnr. ?) 
 

Naam:
Model:
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: bedrijf tot 1963 gevestigd in Luik, waarna verhuisd werd naar Tongeren. De firma had een redelijk verregaande samenwerkingsakkoord met Calor. In principe kwam het erop neer dat Nova verschillende modellen van het Frans bedrijf onder licentie produceerde voor de Belgische markt. Of dit ook in omgekeerde richting werkte is vooralsnog niet geweten.
Bronnen:
 

 

 B) Buitenlandse merken

AEG (Duitsland)

AEG werd in 1883 opgericht door de Joodse zakenman Emil Rathenau, de vader van de latere Duitse Minister van Buitenlandse Zaken. Ratheneau kocht een aantal patenten over van Thomas Edison, en omringde zich door een aantal topingenieurs en -vormgevers.

Het Duitse bedrijf behoort tot de vroegste producenten van elektrische strijkijzers. ZO bevatte hun catalogus van 1896 bevatte reeds 8 verschillende elektrische modellen. Daarmee lijkt wel definitief de bewering van het Franse Calor ontkracht te zijn, dat zij het eerste elektrische strijkijzer op de Europese markt bracht, want dat bedrijf ontstond pas in 1917. (Mogelijk bedoelde Calor strijkijzers voor huishoudens ?)

Het is voorlopig niet geweten of AEG van meet af aan een aparte poot "huishoudtoestellen" had, of zo deze later, wanneer het bedrijf zich op steeds meer en meer terreinen stortte tot stand kwam. Hoe dan ook, op gegeven moment ontstond binnen de schoot van de firma een afgeling "AEG Hausgeräte AG". Sedert 1994 maakt deze afdeling deel uit van het Zweedse Electrolux. Zoals de meeste merken produceerde het Duitse bedrijf zowel strijkijzers voor normaal huishoudelijk gebruik als kleinere reisstrijkijzers.

De weinig sierlijke modellen die na de 1950´s verschenen zullen weinig verzamelaarsharten sneller doen kloppen. Wel vermeldenswaardig, in de 1970´s liet ook deze firma zich verleiden tot de oranjegekte die in dat decennium wild om zich heen sloeg. Ten minste twee verschillende vrij hoekige modellen in een exuberante oranje livrei werden op de markt gebracht.

 

AEG 20 210 L

Naam:
Model: 20 210 L
Type: Reisstrijkijzer
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: houten handvat, vierkantige bescherming rond de drie metalen pinnen waarop het snoer bevestigd kan worden (horizontaal = 220 V, Verticaal = 150 V)
Vormgeving:
Technische data: 200 Watt
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:



AEG 20 210 PI

Naam:
Model: 20 210 PI
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: handvat in kunststof (bakeliet ?)  vierkantige bescherming rond de drie metalen pinnen waarop het snoer bevestigd kan worden (horizontaal = 220 V, Verticaal = 150 V), rond gat in de zijflank, mogelijk voor afkoeling ?
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

AEG 24 330

Naam:
Model: 24 330
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

AEG 242 312

Naam:
Model: 242 312 (Mogelijk hetzelfde toestel als de 613 001) De achterzijde van het toestel vermeldt eveneens het nr. 57
Type: Reisstrijkijzer
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: groengelakt houten handvat,  vierkantige bescherming rond de drie metalen pinnen waarop het snoer bevestigd kan worden (horizontaal = 220 V, Verticaal = 150 V)
Vormgeving:
Technische data: 125 V / 260 Watt - 150 V / 185 Watt - 220 V / 200 Watt
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

 

 

AEG 242 334

Naam:
Model: 242 334 Op de achterzijde van het toestel staat ook het nr. 6 PL
Type: Reisstrijkijzer
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: 450 Watt
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:



AEG 242 431

Naam:
Model: 242 431
Type:
Jaartal / Periode: ca. 1935
Prijs in die periode: 5,75 RM (Reichsmark) / Snoer: 1,20 RM
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: 450 Watt / ca. 3 kg.
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

 

AEG 242 811

Naam:
Model: 242 811 (1 kg) / 242 821 (2 kg) / 242 831 (3 kg) met een vast ingebouwde "Flexozuleitung" van 2 m. Daarnaast konden ook drie andere nummers met dezelfde gewichten besteld worden, die uitgerust waren met een vast ingebouwde "dreiadriger Zuleitung mit Schucko Wandstecker", de nrs. 242 812, 242 822, 242 832.
Type:
Jaartal / Periode: ca. 1952-1957
Prijs in die periode:
242 811: 36 DM
242 821: 34 DM
242 832: 36 DM
242 812: 37,50 DM
242 822: 35,50 DM
242 832: 37,50 DM

In België verkocht voor 470 Fr. (in 1952), wat een flink stuk duurder was dan bv. de duurste modellen van Kalorik.

Fysische beschrijving: handvat in zwart bakeliet, vooraan versierd met vier horizontale witte streepjes,die in vier groeven verwerkt zijn. Gestroomlijnde selectieschakelaar (gemonteerd op een rood selectieschijf). Bij de latere modellen werd een "Pilotlampe" in de rechterflank verwerkt, in 1952 was dit er nog niet. Aerodynamische sokkel en bootvormige zool.
Vormgeving: Gestroomlijnd design
Technische data: de toestellen van 2 en 3 kg hadden een verchroomde zool, dat van 1 kg. een gepolierde zool in een licht metaal
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

 

AEG 613 001

Naam: 
Model: 613 001 (Mogelijk het nieuw nummer dat aan de 242 312 werd toegekend )
Type: Reisstrijkijzer
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving: groengelakt houten handvat,  vierkantige bescherming rond de drie metalen pinnen waarop het snoer bevestigd kan worden (horizontaal = 220 V, Verticaal = 150 V)
Vormgeving:
Technische data:
125 V / 260 Watt
150 V / 185 Watt
220 V / 200 Watt
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

AEG 613 010

Naam:
Model: 613 010
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

AEG 613 060

Naam:
Model: 613 060 (het model lijkt sterk op de 613 062, de verschillen werden voorlopig nog niet geïdentificeerd)
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

AEG 613 062

Naam: Perfekt Bügelautomat
Model: 613 062 613 060 (het model lijkt sterk op de 613 060, de verschillen werden voorlopig nog niet geïdentificeerd)
Type: 1950´s
Jaartal / Periode: 37,50 DM
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

   

Calor (Frankrijk)
(in opbouw)

De firma Calor werd opgericht in 1917. De Franse producent van huishoud-toestellen was gevestigd op het nummer 200, rue Boileua te Lyon. Het produceerde een breed gamma aan apparaten, gaande van ventilators vanaf de 1920´s tot kleine wasmachines in de 1970´s.

De firma beweerde graag dat zij als eerste een elektrisch strijkijzer op de Europese markt introduceerde. Die bewering klopt niet, in die zin dat bv. AEG al in de 1890´s verschillende modellen verkocht. Wel lijken de eerste elektrische strijkijzers veeleer bedoeld te zijn geweest voor professioneel gebruik, zoals in ziekenhuizen, hotels enz. Vergeten we niet dat in die periode nog maar weinig huizen op het elektriciteitsnet aangesloten waren. Wat zou kunnen, dit zou dan heel specifiiek onderzocht moeten worden, is dat Calor het eerste elektrisch strijkijzer bestemd voor huisgezinnen in Europa introduceerde. De massaproductie van elektrische strijkijzers was ca. 1912 in de VS op gang gekomen, met de firma American Electrical Heater Co. uit Detroit in een hoofdrol. Dit bedrijf lanceerde met haar American Beauty één van de allereerste, zo niet het eerste elektrisch strijkijzer dat zich specifiek richtte op huisgezinnen. Dat moet wellicht rond 1908 geweest zijn, afgaande op de patentnummers die op hun latere toestellen gedrukt werden.

  
Reclames uit 1919 en 1927

Calor pakte ook in haar reclames voor strijkijzers uit met hoeveel toestellen het al verkocht had: in 1919 was dat. ca. 200 000, in 1923 1 miljoen, in 1927 5 miljoen. Alleen wordt niet verduidelijikt of die cijfers uitsluitend op strijkijzers slaan, of op alle soorten huishoudtoestellen die de fabriek in Lyon produceerde. Calor maakte bv. ook waterkokers en elektrische vuurtjes, ventilatoren, broodroosters enz.

De firma gebruikte lang een klein meisje verkleed als een soort meid, met een grappige reuzestrik in haar rood haar als mascotte hun reclame. Ze was een ontwerp van een zekere G. Louvey.

 

In de 1930´s maat het merk reclame voor "automatische" strijkijzers.

 

In de 1940´s en 1950´s volgden nog een hele reeks modellen, Ze werden opgesomd in een reeks algemene reclames en brochures van het Franse merk. In 1954 bijvoorbeeld waren dat de Cadet; de Matic, de Matic Plume, de Vapomatic en het reisstrijkijzertje Baby. Van elk van deze modellen verschenen verschillende licht gewijzigde varianten. De firma probeerde klanten te overhalen met de slogan: "Calor, plus qu´une marque, une garantie."

  

In 1972 werd de firma opgeslorpt door sectorgenoot / concurrent SEB, hetgeen staat voor Société d´Emboutissage de Bourgogne. SEB begon haar opmars in 1857, maar werd na een moeilijke periode in 1925 een tweede maal heropgestart. Naast Calor kocht het eveneens Tefal (in 1968), Rowenta (1988) en in 2001 Moulinex. (Deze laatste firma kwam al eerder ter sprake op Retroscoop in het artikel over de geschiedenis van de roerzeef, een van oorsprong Belgische uitvinding galanceerd als "Passe Vite")

 

1. Baby-modellen

Calor model 8 Baby

Naam:
Model:
Type: reisstrijkijzer
Jaartal / Periode: 1950´s
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: 850 gr. 200 Watt
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

Calor Fer Baby Voyage

Naam: Baby Voyage
Model:
Type:
Jaartal / Periode: 1950´s
Prijs in die periode: 2 235 oude Franse Francs (AFF) in 1956
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: op het toestelletje zelf noch op de doos wordt een voltage of wattage vermeld
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:
 




Calor Baby Lux

Naam: Baby Lux
Model:
Type: reisstrijkijzer
Jaartal / Periode: tweede helft 1950´s, vroege 1960´s
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: 110 of 220 Volr (instelbaar)
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen: 

 

2. Cadet-modellen

Calor model 22 Cadet

Naam: Cadet
Model: 22
Type:
Jaartal / Periode: 1950´s
Prijs in die periode: 2 140 oude Franse Francs (AFF)
Fysische beschrijving: het toestel kan -behalve op basis van het gewicht- van de Baby onderscheiden worden op basis van de "knik" in het handvat
Vormgeving:
Technische data: 2,3 kg - 450 Watt
Extra: dit model wer donder licentie geproduceerd door het Belgische Nova
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:
 



3) Matic modellen

In de vroege 1950´s verschenen verschillende varianten op de Matic: de Normal, de Standard (model 35), de Standard Rivolt (model 36), de Plume (model 40), de Plume Rivolt (model 44) en de Vapo-Matic, het stoomstrijkijzer.

In de tweede helft van de 1950´s verschenen gemodernizeerde versies met een nieuwe "look". Zo was er model 41, de "gerestylede" Matic Plume. Ook de verpakkingsdozen ondergingen grondige wijzigingen.

Calor model 32 / 33 Matic

Naam: Matic
Model: 32  (Normal) / 33 (Plume)
Type:
Jaartal / Periode: 1950´s
Prijs in die periode: indien dit inderdaad de "Normal" is: 3 515 oude Franse Francs (AFF) in 1956
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: 2,5 kg - 750 Watt
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 
Rechts, een reclame uit 1953, die met verschillende
kleuren qua achtergrond verscheen (rood, groen, oranje....)


Calor model 40 Matic Plume

Naam: Matic Plume
Model: 40
Type:
Jaartal / Periode: 1950´s
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: 1,3 kg - 450 Watt
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

Naar verluidt was er samenwerking met het Britse Morphy-Richards inzake de productie van de Calor Matic. De firma van over het Kanaal zou een erg gelijkaardig model voor de Britse markt hebben gemaakt. Of dit echter wel correct is, moet nog worden uitgeklaard.  Het M-R model dat het meeste lijkt op de Matic is de Senior.


Calor Model 35 Matic Standard / 36 Standard Rivolt

Naam: Matic Standard
Model: 35
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen: 

 

Naam: Matic Standard Rivolt
Model: 36
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:
 

 

Calor model (40) ? Matic Lourd

Naam: Matic Lourd
Model:
Type:
Jaartal / Periode:
Prijs in die periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: 2 kg.- 750 Watt (het is wat zonderling dat deze "Lourd" noemt, aangezien er ook een versie van 2,3 kg is)
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

Calor model 45 Vapo-Matic

Naam: Vapo-Matic
Model:
Type: Stoomstrijkijzer
Jaartal / Periode: 1954 (In 1994 werd een telefoonkaart uitgegeven naar aanleiding van de 50ste verjaardag van die gebeurtenis) Het was daarmee één van de eerste stoomstrijkijzers van een Europees merk. Het Amerikaanse General Electric had zeker al in 1948 (gedateerd instructieboekje) een stoomstrijkijzer.
Prijs in die periode: het was met zijn 8 045 oude Franse Francs (AFF) in 1956 het duurste model in het gamma van Calor, meer dan dubbel zo duur als de andere apparaten.
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data: 1,76 kg - 1000 Watt
Bedrijfskundige opmerkingen:
Bronnen:

 

 

Stijlwijzigingen

Eind 1950´s, begin 1960´s werd het vrij afgeronde handvat uit de 1950´s eensklaps vervangen door een erg hoekig model. Het ging niet om een ergonomische verbetering, maar puur om een stijlverandering, bedacht door industriële vormgevers. Dat heet dan "met zijn tijd meegaan", in werkelijkheid uiteraard gewoon een commerciële strategie.

 .

Calrus

Het merk Carlus produceerde een reisstrijkijzertje, dat in een bijhorende reistas geleverd werd. Het model kreeg de naam "Touring" mee.

 (terug naar merkenlijst)

Champion

Van dit merk weten we voorlopig enkel dat het strijkijzers in haar productengamma had, maar vooral bekend was vanwege zijn wasmachines en droogzwierders.

 

Chaufelec

 

Clem

Het merk Clem werd opgericht door Clayton, Lewis & Miller uit Glamorgan en Londen. (Er bestaan echter ook exemplaren met het opschrift AB Metals Ltd. (Hatton Works Feltham) vlak onder het handvat)

Voor zover bekend bracht de firma slechts 1 modelletje uit, dat evenwel een speciale vermelding verdient.

Travelling Iron

Het in 1946 uitgebrachte reisstrijkijzertje was inderdaad ongewoon qua vorm. Daar waar de meeste reisstrijkijzers een smalle opwarmende basis en een opplooibaar handvat hadden, zag dit exemplaar er compleet anders uit. Het had een dikke basis, zoals dat van professionele strijkijzers gebruikt door kleermakers. Het stuk tussen de basis en het handvat werd ook in een aantal kleuren uitgebracht, zoals op de afbeeldingen te zien is. (Naast rood en blauw alleszins ook in het groen. Noteer eveneens de verschillen in de doosjes)  De meeste andere producenten namen zich niet de moeite om zo´n frivoliteiten toe te passen, hetgeen de prijs enkel maar kon opdrijven. Ook het handvat was erg verschillend, en was niet op- of neerklapbaar. Het model was echter vrij klein, en nam niet al te veel plaats in de bagage in. Op gegeven moment werd eveneens een exportmodel geïntroduceerd, dat over een voltageschakelaar beschikte. Wellicht was dit model bedoeld voor o.a. de Amerikaanse markt.

Het werd geleverd met een hittebestendige onderlegger ("heat pad" in asbest) en zo gewenst bestonden er ook kleine lederen draagtasjes om het toestelletje te beschermen.

David Nichols noteerde in een artikel in de (Daily) Telegraph dat het model opgenomen werd in de collectie "The secret life of home" van het Mondense Science Museum. Heel wat verzamelaars van strijkijzers willen het kleinnood met doos en accessoires best wel een plaatsje geven in hun verzameling. De prijs van een tiptop compleet exemplaar wil daarom wel eens oplopen tot 15 Euro. Wie zich tevreden kan stellen met een toestel met wat bruiksporen, zal voor heel wat minder geld een exemplaar op veilingsites kunnen vinden. Uiteraard komen daar nog eens soms oplopende verzendingskosten bij...


Het bijhorend doosje duikt op in allerlei kleurencombinaties.
Het is ons onbekend of de producent door middel van anderskleurige etiketten
een aanduidling wou geven van de kleur van het strijkijzer zelf




De producent was Clayton, Lewis & Miller, maar ook andere namen
duiken op het plaatje onder het handvat op.


Om de export van het kleinnood te stimuleren werd het
"Universal" model
uitgerust met een voltageschakelaar


Verkopers bieden het strijkijzertje met verschillende draagtasjes te koop aan,
al is het onduidelijk of deze eveneens door Clayton Lewis & Miller werden
gecommercialiseerd, of zo er helemaal geen specifieke link tussen beide items bestaat


Het instructieboekje laat zien hoe klein het toestel wel niet was.

 

Deluxe

Produceerde in de 1950´s of 1960´s volgend reisstrijkijzertje, ook ideaal voor in huishoudscholen enz.:

 

Electro-Jeannette

 

Hawkins

Het Britse Hawkins produceerde naast een aantal strijkijzers eveneens de snelkookpannen Miss Mary 

 

HMV (His Master´s Voice)

Toestel op de markt gebracht onder het merknaam ´The Gramophone company Ltd´, een afdeling van His Master´s Voice. De zwavelgele basis is geëmailleerd. (Helaas ontbreekt de selectieknop). De reclame links is van 1957, de andere is van 1950.


Twee bovenstaande foto´s:
met dank aan Carlos De Keyser


Hoover (USA / GB)

De firma Hoover ontstond in 1908 in North Canton, Ohio. De firma begon aanvankelijk als producent van stofzuigers en boenmachines. Ook in GB werd een belangrijke poot opgericht.

Gaandeweg begon Hoover zich ook op andere marktsegmenten te storten, zoals deze van wasmachines en strijkijzers. Wat dat laatste betreft, lijkt hun gamma niet zo uitgebreid te zijn geweest.

Hoover Automatic Model 011

 

Hoover Steam on Dry Deluxe Mod. 4110


Eind 1950´s, begin 1960´s verscheen dit potige stoomstrijkijzer van Hoover op de markt. Het model kreeg de naam Steam on Dry Deluxe Mod. 4110 mee. De stoomcapaciteit maakte de plastieken knijpflesjes met water overbodig, maar maakten het toestel meteen ook zwaarder en minder sierlijk.

Voorlopig moeten we het antwoord schuldig blijven of er verschillen zijn tussen het model uit de roze doos en die uit de rode. Beiden worden als de "New" Steam or dry iron aangekondigd, op het instructieboekje van het tweede toestel werd wel het woord "automatic" in het rood toegevoegd. Wat er precies automatisch aan een strijkijzer kan zijn is ons echter niet helemaal duidelijk.

Eind jaren ´60 bracht Hoover nog een weinig opmerkelijk reisstrijkijzertje op de markt, qua vormgeving dertien in een dozijn.

 

Karl Kaltschmid Eisenwerke
Oberriexingen (K.K.O.)

 


Kenmore

 

Kenwood (GB)

Deze Britse firma, die niet mag verward worden met de Japanse producent van audio-toestellen, werd in 1936 opgericht door Kenneth (Ken) Maynard Wood. Oorspronkelijk had Wood nog een zakenpartner, zodat de firma in die tijd nog bekend stond als Dickson & Wood. In de aanloopperiode verkocht deze firma televisie- en radiotoestellen, die het ook kwam installeren en repareren indien nodig. De grote ommezwaai kwam er met de introductie in 1950 van de mixer Kenwood Chef. Dit was een zeer groot verkoopssucces, vooral in de VS. Om de productie van huishoudtoestellen in goede banen te leiden, werd te Havant (Hampshire) een fabriek opgericht.

Sedert 2001 maakt Kenwood deel uit van het Italiaanse de Longhi, en is alle productie naar het Verre Oosten verplaatst.

 


Knapp Monarch

Gadd-a-bout reisstrijkijzer

 

Lemercier Frères (LF)

 
Reclame uit 1927

 

Lucas Holder Smoothie 

Net zoals dat ander speciaal Brits reisstrijkijzertje, de Clem is ook de Smoothie een ongewoon model, die tal van verzamelaars graag aan hun collectie zouden toevoegen. De Smoothie werd op de markt gebracht door de Lucas Holder co. uit Coventry, wellicht ook ergens in de tweede helft van de 1940´s.
Het zonderlinge toestelletje zag eruit als een schoen- of kleerborstel, zonder lusvormig handvat dus. Het handvat was gemaakt uit een donkerkleurig bakeliet. Er was een primitieve schakelaar in verwerkt, waarmee men de voltage kom veranderen. Het toestelletje mat amper 11,5 x 5,5 x 5,7 cm en verbruikte maar 75 W. Het apparaatje zou ook in verschillende kleuren zijn gemaakt, waaronder ivoorkleurig.

Het "streamlined" ontwerp deed erg Art Deco aan, en de scherpe neus met de sierstrip riep zowaar beelden op van de stoomlocomotieven ontworpen door de beroemde industriële vormgever Raymond Loewy. Ook de Franse firma Noirot, dat commercieel samenwerkte met het Belgische Kalorik kwam met een gelijkaardig model af. Bij onze zuiderburen heette het model Air France.



Mermaid




Morphy-Richards

Britse firma die zeker reeds voor WO 2 actief was. Het was gevestigd in St Mary Cray, in het zuid-oosten van Londen.

Het bedrijf produceerde in de volgende decennia allerhande huishoudtoestellen, waaronder stofzuigers type tonmodel, droogzwierders, frigo´s, airco, elektrische verwarming, haardrogers, elektrische dekens, strijkmachines en dus strijkijzers.

W De Britse firma zou naar verluidt eveneens (onder licentie ?) Dynatomics hebben geproduceerd, het grote verkoopssucces van de Belgische firma Kalorik en diens Franse sectorgenoot Noirot. Het is niet duidelijk of deze in GB werden verkocht, of zo de firma ingeschakeld werd, om de vraag in België en Frankrijk bij te kunnen houden. Dit moet allemaal nog verder onderzocht worden, vooraleer dit echt als historisch feit gezien mag worden.


Model Senior

Naam: Senior
Model: CA 75
Type: medium gewicht strijkijzer
Jaartal / Periode: 2de helft 1940´s tot 1970´s (? oranje versie)
Prijs in die periode: 480 Bfr. (vanaf) in de 2de helft van de 1940´s
Fysische beschrijving: de romp van het toestel was ofwel verchroomd, ofwel geëmailleerd. In dat geval kon de klant uit een gamma aan vrolijke kleuren kiezen: lichtblauw, pistachegroen, beige, oranje...
Vormgeving:
Technische data: 750 Watt, selectieknop instelbaar op 5 verschillende temperaturen. Gewicht ca. 1750 gr.
Bedrijfskundige opmerkingen: producent van huishoudtoestellen uit ZO Londen
Bronnen:



  


(Libelle, maart 1948)

 

Model LA 75 Atlantic

Naam: Atlantic
Model: LA 75
Type: lichtgewicht strijkijzer
Jaartal / Periode:
Fysische beschrijving: de twee "armen" van het handvat zijn met een tussenstuk in dezelfde zwarte kunststof bovenop de romp met elkaar verbonden. Grote ronde selectieknop met 5 types te strijken textiel.  Het verklikkerlichtje is bedekt met een semi-doorschijnend dopje in groen rubber met in reliëf het logo van de firma (de zool van een rechtopstaand strijkijzer, met daarin de letters M-R)
Vormgeving:
Technische data: 220 Volt (Continentale versie ?) / 630-750 Watt, gewicht van ca. 1,5 kg.
Bedrijfskundige opmerkingen: producent van huishoudtoestellen uit ZO Londen
Bronnen: exemplaar collectie Retroscoop

De Atlantic was het lichtegewicht strijkijzer uit het gamma van Morphy-Richards. Op Youtube kan men een Britse zestigplusser trots het model zien demonstreren, dat ooit nog door zijn moeder was aangekocht. Hij beschrijft het toestel als een "tribute to British engineering". Vergeten we niet dat in die tijd GB nog een heus Empire had, een pioniersrol speelde op het vlak van passagiersvliegtuigen met straalmotoren en op nog tal van andere vlakken, zoals nucleaire energie. Geen wonder dat nogal wat Britten met nostalgie aan die periode van de heropbouw na een zware oorlog terugdenken.

Ook de Atlantic werd in een reeks vrolijke kleuren uitgedost, maar bestond eveneens met een chroomkleurige basis.

 

Model STA / STAS

Naam: Steam & Dry Iron

Model: STA / STAS
Type: stoomstrijkijzer
Jaartal / Periode:
Fysische beschrijving:
Vormgeving:
Technische data:
Bedrijfskundige opmerkingen: producent van huishoudtoestellen uit ZO Londen
Bronnen:
 

Mysto

De firma Mysto was een Britse producent van kleine huishoudtoestellen, zoals op deze reclame te zien is. In de 1950´s voegde het bedrijf onder leiding van W.T. French & Son eveneens strijkijzer aan het productengamma toe. Het grote model is op de bovenstaande polyreclame te zien, er was ook een reisstrijkijzer.

Grace´s Guide, gewijd aan de "Briitsh Industrial History" heeft een interessante fiche gewijd aan Mysto. Daaruit blijkt dat het eveneens broodmachines en koperen sproeiers voor herbiciden en insecticiden produceerde.

Nestor Martin (België / Frankrijk)

 

Noirot-Kalorik (Frankrijk)

Eind jaren ´40, begin jaren ´50 ontstond een samenwerkingsverband tussen het Parijse bedrijf J. Noirot (°1933) en het Brusselse Kalorik (° ca. 1930). Hoe de machtsverhoudingen tussen beide firma´s waren, werd momenteel niet achterhaald. Feit is dat een aantal modellen van strijkijzers in de catalogus van beide firma´s terug te vinden is, net als bv. het broodrooster Hop-la. Het staat zeker al vast dat dit het geval was voor de modellen Matchless en Dynatomic. Welke van de twee bedrijven deze modellen heeft ontworpen, en welke ze onder licentie produceerde of overkocht, is op dit moment niet duidelijk. Er zijn niettemin aanwijzingen dat de Dynatomic uit Frankrijk afkomstig is. Dit zal in een apart artikel over dit mooie toestel behandeld worden. Ook de verpakkingsdozen en zelfs de nummering van de toestellen leek erg op elkaar. Daar waar de Dynatomic het nr. 5018 in België droeg, was dat 6018 in Frankrijk.

Noirot werd in 1970´s overgekocht door dhr. René Teurquetil, dit werd zijn eerste aankoop van wat uiteindelijk zijn Group Muller zou worden. Deze portefeuillemaatschappij bestaat nog steeds, net als Noirot.

 

Novex Siebert (Frankrijk)

Het Franse merk Novex Siebert is zeer bekend bij verzamelaars van streamline design, omdat het merk in de 1930´s een reeks prachtige toestellen op de markt bracht. Deze zijn zeer gegeerd en peperduur, omdat ze tot de beste voorbeelden van het genre behoren. De Amerikaan Jay Raymond besteedde er heel wat aandacht aan in zijn referentiewerk Streamlined Irons, dat opgesmukt werd met eerste klas foto´s, die het prachtige design uitermate tot zijn recht laat komen. Hieronder komen een aantal minder bekende modellen van het merk aan bod.


Een prachtige Novex-Siebert uit de 1940´s

 


 
Paz & Silva


Reclame uit 1913

 

Pecazaux-Kreutler (PK)


Reclame uit 1962 voor een
nog erg 1950´s aandoend stoomstrijkijzer

 

Peugeot Frères (Frankrijk)


1960

Misschien minder geweten: de bekende Franse autoproducent Peugeot had in de 1960´s een afdeling die een klein gamma aan huishoudtoestellen maakte. Dit assortiment omvatte ondermeer het strijkijzer "Léger". Misschien een wat verrassende zijsprong, maar zeker geen alleenstaand geval. Of wat te denken van de Amerikaanse producent van autobanden Firestone, die in de 1950´s eveneens koelkasten produceerde ?

Philips


In 1956 maakte Philips onder de slogan "deux chamions" reclame voor zijn nieuwe "Super Automatique". De reclame somt verder nog een aantal goedkopere modellen op, waarvan de prijs minder dan de helft van de Super bedroeg. Vooralsnog vonden we geen afbeeldingen voor deze andere modellen. Hieronder ziet men evenwel het Philips-gamma in 1962. De Super Automatique maakte nog steeds deel uit van de catalogus, maar was veel hoekiger geworden.

 

Pifco

Zie het aparte artikel gewijd aan dit bedrijf op deze website

Presto (Wisconsin, VS)

Dit merk werd vooral bekend omwille van zijn "pressure cookers". Het was gevestigd in Eau Claire, Wisconsin in het noorden van de VS

 

 

Prilect

Naast de Clem en de Smoothie was er nog een derde belangrijke speler op de markt van reisstrijkijzertjes, de firma T. Price & Son Ltd uit Aston, Birmingham. De oudste modellen van dit bedrijfje lijken te suggeren dat het reeds voor WO 2 actief was in dit marktsegment, al is het vaak zeer moeilijk om strijkijzers uit de 1930´s te onderscheiden van deze uit de 1940´s.


Type 2020, 700 W

 

Princess (VS)

 

Proctor (VS)

 

Radiola

Ook radio- en TV producent Radiola heeft zich gedurende een tijdje op het strijkijzersegment gewaagd. We hebben weet van ten minste twee toestellen, die we hieronder tonen. Naast een gewoon apparaat voor huishoudelijk gebruik werd eveneens een klein reistoestel geproduceerd.


 

 


Richard 

   

Dit Zwitserse merk produceerde of verhandelde naast stofzuigers, snelkookpannen RIAM en koffiemolens eveneens kleine juwelen en horloges. Zoals op de reclame hieronder te zien waren er in de late 1940´s twee verkooppunten in Brussel en 1 in "Le Zoute". Mogelijk is dat laatste een indicatie van de prijzencategorie waarin dit merk zich bevond ?


(Femmes d´Aujourd´hui, aug. 1949)
 

Roengler (Duitsland)

 

 

Rotel (Zwitserland)

  
Reclame uit Chez Nous, 31 jan 1957 



Rowenta (Duitsland / Frankrijk)

  

Rowenta werd in 1909 opgericht door de Duitser Weintraub, maar het was pas in de 1920´s dat de firma zich op de markt van kleine huishoudtoestellen stortte. Reeds in dat decennium kwam het af met een eerste strijkijzer. In 1949 lanceerde het haar eerste strijkijzer met thermostaat, en in 1957 -drie jaar na de eerste exemplaren op de markt- haar eerste stoomstrijkijzer.

De firma begin vanaf 1974 met stofzuigers te produceren, en verwierf daarmee heel wat faam. Daarnaast produceerde het koffiezetapparaten, broodroosters, friteuses, aanstekers enz. Het bedrijf had zowel fabrieken in Frankrijk als in Duitsland.

In 1988 werd Rowenta opgeslorpt door het Franse SEB, dat de gevestigde naam Rowenta behield.


Rowenta Baby E 5049


Rutenber

Een van de ontelbare kleinere visjes,  die ofwel ten onder gingen, ofwel door een grotere vis werden opgeslokt. Bovenstaande foto komt uit een kleine reclame uit 1937.

 

 Saunders (VS)

 

De Amerikaanse firma Saunders werd in 1858 opgericht. In de 1930´s bracht het een opvallend strijkijzer uit, gedeeltelijk in Pyrex-glas gemaakt.

Aangezien het Model 1038 Silver Streak onder de kassa-kassa noemer Art Deco gerekend wordt, en gezien de zeldzaamheid van dit toestel, liggen de vraagprijzen bijzonder hoog. Denk dus eerder in termen van 1000 à 2000 $ in plaats van aan enkele biljetjes van 100 $.


 

Selful

Zoals de afbeelding het laat zien werd de Selful niet via een draad maar een soort opwarmende "klomp" op temperatuur gebracht

 

Silex

Het Amerikaanse Silex is vooral bekend in eigen land, en dan vooral vanwege koffiezetapparaten. Minstens sedert 1947 produceerde het ook stoom-strijkijzers. In hun reclame voor zo´n toestellen verwezen ze soms naar hun goede reputatie op het vlak van die koffiezetapparaten.

De firma bestond tot 1960 als een afzonderlijk bedrijf. In dat jaar smolt het samen met Proctor tot Silex-Proctor. Dit bedrijf werd zelf in 1988 overgekocht door Nacco Industries. Dit bedrijf kocht verschillende ooit hoog aangeschreven bedrijven die thans in moeilijkheden verkeerden, maar nog een sterk merk vertegenwoordigden. Zo kocht Nacco in 1990 ook Hamilton Beach, vooral bekend van haar mixers en "ice crushers". Het werd samengevoegd met Silex-Proctor.

  
Twee reclames van 1947 (boven) en enkele uit de vroege 1950´s (hieronder)


 

Sunbeam

Sunbeam produceert al van voor WO 2 strijkijzers. De oudse verwijzingen hiernaar die voorlopig werden teruggevonden, gaan terug naar reisstrijkijzertjes in metalen koffertjes, die uit de 1920"s zouden dateren.

De twee bekendste naoorlogse modellen van deze Amerikaanse producent van huishoudtoestellen waren de Ironmaster en de Steam or Dry Iron.  De firma raakte vooral in  de VS bekend met haar staanmixer Mixmaster en de scheerapparaten Shavemaster. De naam Ironmaster lag dus voor de hand. Verschillende versies verschenen doorheen de jaren. Als men de hierboven afgebeelde versies (2de helft 1940´s) vergelijkt met beeldmateriaal hieronder (1950´s-1960´s) kan men goed zien dat deze twee modellen doorheen de tijd in belangrijke mate werden aangepast. Zo werd de ronde selectieknop uit de 1940´s in de "neus" van het toestel vervangen door een horizontaal bewegende selectieknop. (voorlopig werd enkel achterhaald dat er modellen waren die A-1 tot (minstens) A-4 waren.

Ironmaster 

    

 

Steam or Dru Iron  

  

 

Steam-o-matic

 

Suzor

Van dit Franse merk (16, Cité Bergère, Parijs ?) weten we enkel dat het zowel een toestel voor in het huishouden als voor op reis op de markt bracht. 

Teeco



Thermor (Frankrijk)

De firma Thermor was gevestigd in Orleans. Het was vooral een grote naam in Frankrijk op het vlak van gasfornuizen en boilers, maar het produceerde eveneens wasmachines en haardrogers.

Op het vlak van strijkijzers had het bedrijf reeds in 1951 een heel gamma te koop, waaronder ook zwaardere toestellen voor in ateliers of ultra lichte voor op reis. Er kwam zowaar ook een model voor "Enfants sages", de "Miquette". In de hoop dat diezelfde brave kinderen ook "Enfants prudents" zouden zijn...


Thermor prijzenlijst 1954

 

Eind jaren ´50 bracht de firma naast de robuuste Bison de vederlichte Colibri op de markt. Geheel toevallig gebeurde dit in dezelfde periode dat in België de gelijknamige limonade op de markt verscheen.

    

Thomson (Frankrijk)

Van het Franse merk Thomson weten we, dat het sedert tenminste 1924 strijkijzers produceerde (oudste tot hiertoe terug gevonden reclame). De firma maakte ook grotere keukenapparaten, zoals frigo´s, wasmachines en fornuizen. Keukentoestellen moeten echter maar één poot van het bedrijf hebben gevormd. Zo was en is de firma ook actief op het terrein van de machinebouw: veel recenter zit bijvoorbeeld ook de bouw van de TGV´s. in het orderboekje van Thomson CSF.


Superautomatique

Deze Franse firma beweerde dat -door het gewicht van haar Super Automatique zo laag te hebben kunnen houden, het strijken maar liefst tweemaal zo snel uitgevoerd kon worden dan met een middelmatig strijkijzer. Moeilijk na te trekken claim, iets waarop politici duidelijk niet het monopolie op hebben.

 


Tilley (UK)
 

 

Strijkijzers die op kerosine werken gaan al terug naar de 1930´s, toen tal van merken hiermee begonnen af te komen. Groot voordeel was uiteraard geen gedoe met snoeren. Ook kon het gebruikt worden op campings, of op alle andere plaatsen waar geen electriciteit was. Ook het Britse merk Tilley kwam reeds voor WO 2 af met zo´n toestellen, zoals het model DN6.

Ook na WO 2 werd deze piste opnieuw bewandeld. Deze DN 250 mat 24 cm (L) op 16 cm (B) voor een hoogte van 16 cm. Het gewicht bedroeg ongeveer 2,1 kg, dus niet te zwaar en niet te licht voor standaard strijkwerk.

 

Titeflex (USA)

Firma uit Sandusky, Ohio, die de Steam-o-matic Model B 300 op de markt bracht. Het Titeflex merk werd door de Waverly Tool Company geproduceerd.

 

Universal


Veritas

Van dit merk weten we momenteel enkel dat het in de 1950´s een reisstrijkijzertje heeft uitgebracht. Vermoedelijk ging het om een Frans product.

 

Waring

Zoals aan bod kwam in Deel 1 van de reeks "Technische snufjes in het huishouden" introduceerde de populaire orkestleider Fred Waring in de vroege 1930´s de allereerste op grote schaal gecommercialiseerde blender.

In latere jaren diversifiëerde zijn bedrijf, en begon het ook stoom- en reisstrijkijzers te produceren. De toestellen heetten respectievelijk de Aluron en de Durabilt Companion, een reisstrijkijzertje.

 

Westinghouse (VS)

 
Reclame-advertenties uit respectievelijk 1915 en 1924

Pionier uit de elektriciteitssector, gevestigd te Mansfield, Ohio, dat een soort "duel" met de firma van Edison won. De discussie draaide rond de vraag of elektriciteit nu het best als wisselstroom of gelijkstroom over het distributienet getransporteerd werd. De op het eerste zicht theoretische discussie zou zeer verregaande gevolgen hebben op het vlak van de nodige infrastructuur, zoals transformatoren.

Westinghouse liet ook de markt van strijkijzers niet links liggen. Bekend werd o.a. de Adjust-o-matic Model 723-6

 

White Cross
(National Stamping and Electric Works co.)

 
 
Een van de ontelbare kleinere producenten uit de VS. Het afgebeelde model dateert uit 1937.
 

Yale
 
 

Zoeller (AZN)

In de tweede helft van de 1950´s produceerde het toen nog West-Duitse Zoeller / AZI een reeks reisstrijkijzertjes, die gaandeweg gesofistikeerder werden. Het basismodel heette Star-Lite, en werd opgevolgd door een model waarop de juiste temperatuur per soort textiel geselecteerd kon worden, vervolgens werd de voorkant van het handvat herwerkt, zodat deze ergonomischer werd.

Het merk ging ook niet voorbij aan de trend uit de fifties om heel was huishoudtoestellen vrolijke pasteltinten mee te geven, na aanvankelijk veel klassiekere kleuren als wijnrood, donkergroen en zwart te hebben gebruikt voor de bakelieten of plastieke delen.


Twee afbeeldingen van de Starlite, het basismodel van Zoeller


De opvolger van de Star-Lite met zijn regelbare temperatuurschakelaar


Naast wijnrood werd ook donkergroen voor het handvat gebruikt

 

 

Gerelateerde toestellen en producten

Naast de "gewone" elektrische strijkijzers waren er ook nog een hele reeks andere toestellen op de markt, die voor een heel specifiek onderdeel van het strijkwerk dienden. Zo was er bijvoorbeeld de eigenaardig gevormde "Coq" van de Franse fabrikant Babeth.


De Babeth en zijn verpakkingsdoos

Er was een tijd dat de vrouwenmode het gebruik van linten allerhande als het summum van elegantie promootte. Om deze mooie golvende vormen mee te geven, werden "fers à bouillonner" gebruikt. Deze leken op het hierboven afgebeelde toestel. Dit wat zonderlinge toestel bestond uit een houten voetstuk, een metalen staander en een metalen vorm, die doorgaans aan een ei of een fietszadel deed denken. Bij de toestellen uit het begin van de 20ste eeuw diende men de metalen vorm voor te verwarmen. (gezien vlammen mogelijk roet veroorzaakten, vermoeden we eerder in bv. kokend water ?). Zo´n toestellen worden ook wel "Coq" genoemd, hetgeen zou afgeleid zijn van het woord "coques", de lussen in linten van bijvoorbeeld vrouwenhoeden.

Zo´n toestellen konden ook gebruikt worden voor kanten hoedjes, pofmouwen (kinderjurkjes...), versierende stukken met veel textuur van gordijnen en dergelijke. Het ei- of fietszadelvormig metalen stuk bestond in allerlei maten en gewichten, afhankelijk van het uit te voeren werk. Het T-vormig houten stuk van de Babeth kon op verschillende manieren geplooid worden, zodat het toestel ook in een horizontale positie gebruikt kon worden. Zo´n toestellen waren vaak een heel interessante aanvulling op het gewone strijkijzer, waarmee men weliswaar alle kreuken kan wegwerken, maar meteen ook alles plat als een pannenkoek drukt.


Op de tekening is de rol van het T-stuk bij
de horizontale positie goed te zien

Dat er in de 1950´s nog vraag was naar zo´n toestellen bewijst wel de Babeth. In tegenstelling tot de voorgangers was dit een elektrische variant. Er bestaan zowel modellen die nog werken met 110 V, maar later werden eveneens versies van 220 V op de markt gebracht. Een nadeel van het toestel was dat de gebruiker oorspronkelijk heel goed moest opletten met de temperatuur van de metalen vorm. Om de Babeth nog gebruiksvriendelijker te maken, werd het op gegeven moment dan ook uitgerust met een thermostaat.

Naast Babeth waren er nog een reeks andere fabrikanten die zo´n toestellen te koop aanboden.

Hoe precies het bovenstaande toestel werkte, is ons echter niet duidelijk. Het zou naar verluidt gaan om een soort mechanische plooimachine.

Na WO 2 verschenen ook elektrische varianten. De Britse firma Pifco is vooral bekend geworden met haar diverse soorten electrische kerstverlichtingen om kerstbomen mee te versieren. De firma heeft in de jaren vijftig echter ook een aantal eigenaardige toestellen uitgebracht, die best wel grappige verzamelstukken zijn.

Hieronder staan twee van die toestelletjes afgebeeld. Het ging om toestellen die zakenmensen in hun bedrijf of dat van hun werkgever konden gebruiken, opdat ze er van 9 to 5 en zelfs tijdens de overuren onberispelijk uit zouden zien. Het eerste toestelletje diende om snel snel weer een mooie plooi in een broek te krijgen. Onderaan dan een zwaardvormig machientje, dat opengeplooid kon worden, en waarin men een gekreukte das in een handomdraai weer spiegelglad kon krijgen. Met zulke wapens achter de hand had je geen enkel excuus meer om er niet voortdurend als Cary Grant uit te zien...





 

Naast het verzamelen van strijktoestellen, instructieboekjes en reclame, is het ook amusant om een collectie uit te breiden met aanverwante producten.

Zo is het een toffe invalshoek, om ook op zoek te gaan naar bijvoorbeeld doeken speciaal ontworpen voor strijkijzers, eventuele onderhoudsproducten, mouwplankjes ("Jeannettekes") en zo meer... 


 

    
(Rechts: reclame uit Libelle, 1956)

  

Ook oude cursussen, leerboeken of foto´s afkomstig van huishoudscholen lonen zeker de moeite waard, om een strijkijzerverzameling een extra dimensie mee te geven. Er bestaan ook interessante postkaarten van demonstraties op (internationale) evenementen: 


Kuurne Vakhuishoudschool H. Familie Gasthuisstraat 22
 


Tielt Normaalschool Landbouwhuishoudkunde
 


Instituut Zusters van Liefde Zaffelare
 


Demonstratie tijdens de Wereldtentoonstelling van Brussel, 1910
 

Een andere invalshoek is bijvoorbeeld die van oude speelgoedstrijkijzers en -planken, of patches met tieneridolen, die met een strijkijzer op kledij kon worden aangebracht. Hieronder, de populaire TV presentator van het popmuziekprogramma Bandstand Dick Clark (Philadelphia). De man overleed overigens in 2012. In dezelfde reeks verscheen er ook nog een patch met Frankie Avalon.

       

Voor postkaartenverzamelaars biedt de Sainte Anne-invalshoek een link met strijkijzers. Tot in de 1950´s werden in Frankrijk inderdaad jaarlijks, naar aanleiding van de "Heilige Anne" postkaarten uitgegeven, waarop meestal romantisch kijkende jonge dames dromerig hun strijkijzer hanteerden. Soms werden ook jonge koppels afgebeeld, waarbij de echtgenoot zijn strijkende vrouw in de bloemetjes zette. Wellicht werd Sainte Anne (de moeder van Maria) als een soort patroonheilige gezien voor huishoudelijk werk in het algemeen, of voor strijkwerk in het bijzonder. (?)

We beperken ons hier tot een aantal heel representatieve afbeeldingen:

   

 

Tot slot...

  

 

Kinderstrijkijzers

Een leuke collectie van afbeeldingen van kinderstrijkijzers en bijhorende parafernalia werd op Pinterest samengebracht. Doorgaans waren ze om evidente reden niet uitgerust met een snoer. Niettemin verschenen er ook exemplaren doe wel degelijk op het elektriciteitsnet konden worden aangesloten, lichtjes opwarmden, en met een brandend lichtje, zoals de Dolly Dell.

  

 

Voor wie er meer over wil weten...

Het is onmogelijk om bij alle strijkijzers of zelfs maar merken op deze pagina te blijven stilstaan. Dit artikel zou al snel encyclopedische vormen aannemen, en bovendien herdoen wat er al op een aantal andere plaatsen op het internet ondernomen werd. Gaandeweg willen we wel zoveel mogelijk interessante links naar andere artikels, reportages en publicaties op deze plek bijeenbrengen. Wie zelf aanvullingen kan verschaffen, kan ons steeds een seintje geven via info@retroscoop.com

  • The history of irons: een zeer interessant document van een 18-tal pagina´s, waarin naast heel wat historische uitleg over het ontstaan van de eerste strijkijzers ook een zeer interessante lijst werd opgenomen van de meest tot de verbeelding sprekende streamline design toestellen, vooral Amerikaanse. Toch wordt er ook stilgestaan bij bv. het Franse merk Novex-Siebert
  • Streamlined irons: pagina waarin het prachtige kijk- en leesboek van Jay Raymond uit 2008 wordt voorgesteld 

 

 
 
database afsluiten