Retroscoop - Uitzonderlijk vervoer: Kinderwagens met allure RetroScoop
 
   Transport
    
 
 
De ´klik´ naar je gedroomde Klassiekers

 Uitzonderlijk... of zonderling vervoer

Kinderwagens met allure

Benoit Vanhees

        

Structuur

Inleiding
Kinderwagens
Wandelwagens 

Inleiding

In deze fotogalerij tonen we een selectie van nogal merkwaardige, tot de verbeelding sprekende kinderwagens uit vervlogen tijden. Nu ja, kinderwagens als verzamelwoord dan... Strikt genomen zijn kinderwagens immers enkel bedoeld voor het vervoer van baby´tjes, die liggend vervoerd moeten worden. Ze kenmerken zich door een horizontale bodem, waarop een zachte matras geplaatst kan worden voor een maximaal comfort. Uitwendig wordt die horizontale bodem soms verhuld door een afgeronde onderkant van het koetswerk. Maar wat dan met het begrip “kinderkoets” ? Men zou kunnen stellen dat kinderkoetsen kinderwagens met naar verhouding grote wielen zijn. Omdat hun vormgeving ten gevolge van die grote wielen een andere invalshoek vergt als die van kinderwagens, zullen ze hier niet aan bod komen.


Collectie Retroscoop/ Foto´s Benoit Vanhees

Naast de kinderwagens voor zuigelingen zijn er ook nog zogenaamde "wandelwagens" (Eng.: stroller). Deze zijn bedoeld voor al wat grotere kinderen, die men ook zittend mag vervoeren. Bereikt het mini-mensje zijn of haar peuterjaren, kan men overgeschakelen op een “buggy”. Is het nieuwsgierige en beweeggrage kind moe gelopen, dan kan het de rest van de wandeling als het ware in een luie zetel op wieltjes verderzetten. Tot slot zijn er nog de “combiwagens”, kinderwagens die gemakkelijk omgebouwd kunnen worden tot een wandelwagen.


Een kinderwagen met Minerva- of Hispano-Suiza
allures... Maar dan op krediet afbetaalbaar

Voor de nog erg fragiele menselijke wezentjes die hun eerste verjaardag nog afwachten is een goed afgesloten koetswerk van vitaal belang. Vaak zijn kinderwagens verder afgewerkt met een op- of neerklapbare huif, om de baby tegen de weerselementen (zon, regen, wind...) te beschermen. Daarnaast is ook een uitstekende vering van het allergrootste belang bij het delicate transport van baby´s.

Ook schokbrekers aan de voorkant van de kinderwagen zijn best wel een pluspunt. Botsingen op drukke voetpaden of bij het oversteken van een levendige straat zijn immers nooit helemaal uitgesloten. Een systeem om de wielen te blokkeren is ook wel ideaal, wil men op de hol slaande kinderwagens zoals in Kapitein Zeppos en tal van andere films vermijden.

Een ander punt waarmee ontwerpers rekening moesten houden was de omvang van kinderwagens. Niet iedereen is gehuisvest in een woning met een oppervlakte die deze van een kleine mijnenveger benadert. Heel wat appartementen waren destijds ook niet uitgerust met liften. Het uit elkaar kunnen halen of zoveel mogelijk kunnen opplooien van de kinderwagen was vaak dan ook niet louter een handigheidje, maar ook een absolute noodzaak.

Tal van uitvinders bogen zich over de kleinste details van kinderwagens, zoals speciale klepjes om dekentjes op hun plaats te houden. Het bewijs hiervoor zijn de talrijke patentaanvragen, soms voor heel kleine onderdelen. Het spreekt voor zich dat wie het geluk mocht hebben dat zijn of jaar uitvinding door alle kinderwagensproducenten overgenomen zou worden, zelfs met een klein bedrag per kinderwagen snel miljonair kon worden. Helaas grepen heel wat bollebozen naast deze potentiële miljoenen, en werden ze niet de Diesel, Wankel of Tucker van de kinderwagenindustrie.


Het bizarre ontwerp van Adolf Hamers uit 1904,
als we dit correct begrijpen bedoeld tegen het zijwaarts
schommelen bleek geen grote doorbraak in te luiden

Deze praktische overwegingen beletten evenwel niet, dat heel wat producenten en verkopers van kinderwagens het esthetische zeker niet vergaten. Net als de gezinsauto werden kinderwagens al snel een mobiel statussymbool, met modellen die soms wel de pracht en praal van Cadillacs leken na te streven. Een schril contrast met de armzalige, oncomfortabele modellen, waarmee armere gezinnen zich moesten behelpen. Ongelijkheid begint nu eenmaal al, nog voor de nieuwe telg de eerste tekenen van een eigen bewustzijn begint te ontwikkelen.

   

Vrij komieke, elegante of fraai versierde modellen verschenen doorheen de tijd in catalogussen en reclamefolders. In feite vallen die verfraaiingen uiteen in drie soorten, die soms ook gecombineerd werden. Zo kon men de “carrosserie” van de kinderwagen sierlijke vormen meegeven, bijvoorbeeld geïnspireerd op die van zwanen of eieren. Ook het autosalon en de rage om te stroomlijnen was duidelijk merkbaar, zoals bv. bij de kappen over de wieltjes. Sommige kinderwagens leken dan ook wel met wat dichterlijke overdrijving op mini-Delage´s, Delahaye´s of Hispano-Suiza´s.

De tweede mogelijkheid om extra cachet mee te geven was het aanbrengen van sierstrips allerhande. Daarbij kon zowel gespeeld worden met elegante vormen, kleur- en materiaalgebruik. Sommige producenten kwamen af met chroomstukken, tot en met schokbrekers die aan die van de Volkswagen Kever deden denken. Tot slot liet ook het fantasierijk gebruik van kleuren voor het gehele koetswerk toe om de kinderwagens het zuiver praktische te laten overstijgen. Sommige producenten kozen voor eerder klassieke kleuren, zoals donkerblauw, anderen boden pastelkleuren aan, terwijl men in het luxueuzere deel van het gamma ook wel combinaties aantrof, zoals een donkerblauwe hoofdkleur en lichtblauwe versieringen.

    

Kinderwagens werden in diverse materialen op de markt gebracht. Waren metalen (ijzer, inox, aluminium...) voor de hand liggend voor het frame, de wielen en het handvat, dan konden diverse materialen gebruikt worden voor de opbouw van het koetswerk. Hout, leder, synthetische materialen maar ook bijvoorbeeld gevlochten riet behoorden daarbij tot de mogelijkheden. Deze laatste modellen worden soms omschreven als “korfkinderwagens”.

Een aantal merken deden beroep op bekende namen op het vlak van bandenproductie. Zo leverde de Franse rubberfabriek Michelin ook een assortiment bandjes, bestemd voor producenten van kinderwagens. Ook Dunlop liet deze markt van wellicht miljoenen wieltjes die van banden voorzien moesten worden niet links liggen...(Of er ook "winterbanden" in hun kinderwagenassortiment zaten is niet geweten... )

   

Ook zeer belangrijk waren de kogellagers en de vering. Het merk Souplex rustte haar modellen Zephir en Petit Poucet uit met onafhankelijk bewegende wielen, uitgerust met dubbele kogellagers. Hun reclamebrochures toonden door middel van een detailfoto eveneens goed hun gerenommeerde vering. Een soort 4x4 avant la lettre dus... Ook onderstaand model toont een stevige vering, die het na zo´n 70 jaar nog altijd heel goed doet:

In dezelfde reclamebrochure (die verder wordt getoond) komt ook nog een ander belangrijk gegeven aan bod: de mogelijkheid om de kinderwagen te demonteren, zodat ze ook in minder grote woningen zo weinig mogelijk plaats innemen. Een andere manier om plaats te winnen was de kinderwagen van opplooibare delen te voorzien. Bijkomende oude reclames van deze firma onthullen echter dat het gamma producten van Torck nog veel uitgebreiders was. Niet alleen werden ook trapauto´s geproduceerd, maar eveneens lichte tuin- en kampeermeubelen. 

In deze bijdrage brengen we geleidelijk aan foto´s van de meest tot de verbeelding sprekende exemplaren die ooit op de markt werden gebracht bijeen. Er werd daarbij een onderverdeling in kinderwagens en wandelwagens gemaakt.


Met dank aan het Museum van Deinze en de Leiestreek

In de toekomst hopen we dit artikel te kunnen aanvullen met meer informatie over de talrijke merken die elk de jonge gezinnen van hun meerwaarden probeerden te overtuigen. In België had men ondermeer

Bartsoen (Deinze)
- 1925: Oprichting door L. Bartsoen
- 1940: een handelsbrief uit dat jaar toont dat ondertussen (zoon ?) Gerard Bartsoen het bedrijf heeft overgenomen.

Coppin Gebroeders (Avelgem)

fabriek van stoven, haarden, kinderwagens en ijzeren bedden.

Flandria (Zedelgem)

- opgericht  door de gebroeders Claeys
- productiegamma: bromfietsen, indrukwekkende trapauto´s. (zie meer op het n Flandria Forum

Hoeck, Jules (Deinze)
- Opgericht in 1892

Pericles (Deinze)
- 1888: ontstond amper 1 jaar na de oprichting van Torck door François De Bussere en Auguste Bovie. Heette aanvankelijk "Manufacture de Voitures d´Enfants, Mailcarts, Vélocipèdes etc."
- 1906: overgenomen door René De Bussere
- 1927: creatie van het merk Pericles
- 2021: de firma bestaat nog steeds

Rousseaux, Arthur (Deinze)
- 1924: oprichting firma

Souplex (Deinze)
- zie apart bijdrage hieronder

Swan (Tielt ?)

- 1910: oprichting firma

Torck (Deinze)
- zie aparte bijdrage hieronder

Van deze twee laatste bedrijven komt wel wat bronmateriaal zo nu en dan aan de oppervlakte drijven. Laten we er wat meer in detail bij blijven stilstaan.

Souplex



Fotograaf onbekend / Bron: Le Soir Illustré 23 feb 1950
Een gedeelte van de Souplex-fabriek in 1950 en
de tentoonstellingszaal met de verschillende modellen

1928: opgericht als Ets. René Billiet, later Ets. Tuytschaeve Fils & Billiet.

Aanvankelijk werden maar 2 kinderwagens per dag geproduceerd, door een doorgedreven mechanisatie was dat 225 in de 1950´s.

 

De firma had toen twee fabrieken (A en B), de ene in Deinze (12 000 m²) en de andere in Petegem (10 000 m²). In de A fabriek bevonden zich o.a. grondstoffen als plaatstaal, duralumin, ijzeren staven, nikkel, leder. Ook bevonden zich hier baden van perchloorethyleen om duralumin roestvrij te maken, matrijzen om slijkplaten te maken, de afdeling waar het leder en de stof voor de binnenbekleding met electrische scharen op maat werd gesneden, een afdeling waar metalen onderdelen werden gelakt, een 48 m lange droogoven waarin deze gelakte delen een tijdje in een omgeving van 120° C verbleven enz. Souplex maakte alles zelf, tot het kleinste schroefje nodig voor de assemblage van haar kinderkoetsen.


Fotograaf onbekend / Bron: Le Soir Illustré 23 feb 1950
productieafdeling geperste delen


Fotograaf onbekend / Bron: Le Soir Illustré 23 feb 1950
productie van slijkplaten


Fotograaf onbekend / Bron: Le Soir Illustré 23 feb 1950
het polijsten van de geperste slijkplaten


Fotograaf onbekend / Bron: Le Soir Illustré 23 feb 1950
assemblage (nieten) van de binnenmand. Op de achtergrond de 48 m lange
droogoven, waar gelakte metalen onderdelen aan 120° C gedroogd worden


Fotograaf onbekend / Bron: Le Soir Illustré 23 feb 1950
Helemaal duidelijk is deze uitleg voor ons niet, wellicht wordt met
"poussoir" de productie van het lange handvat bedoeld uit "tubes" bedoeld (?)


Fotograaf onbekend / Bron: Le Soir Illustré 23 feb 1950
Productie van matrijzen en onderhoud van het machinepark

Fotograaf onbekend / Bron: Le Soir Illustré 23 feb 1950
productie van het chassis (koetswerk), het onderstel met wielen,
de losse onderdelen...

In de B-fabriek stond een enorme Amerikaanse machine, die bv. metalen tubes tot handvaten kon plooien en afwerken. Niet alleen leverde het toestel allerlei onderdelen voor de Souplex kinderwagens, maar ook bv. voor producenten van fietsen, kinderstoelen enz.

  


De Zephir en de "Petit Poucet"

  

De firma maakte eveneens kleinmeubelen voor in keukens (stoelen, tafels...) Het tijdschrift Le Soir Illustré besteedde in 1950 aandacht aan deze firma, en meer bepaald aan de productie van kinderwagens (nr. uit 23 feb. 1950)

Torck (Deinze)

1887: Opgericht door Leon Van Heuverswyn en Eugène Hebbelinck, aanvankelijk in de Kortrijkstraat. Begon met de productie van onderdelen voor kinderwagens, begon er al snel zelf te bouwen. In het begin waren deze wat afgekeken van de Britse modellen met grote wielen. Beetje bij beetje werd de firma concurrentiëler ten opzichte van de Britse export naar ons land.

1898: bedrijf overgenomen door Victor Kluyskens

1907: wellicht dateert de verhuis naar de Ommegangstraat uit die periode. Daarmee kwam het bedrijf dicht bij de spoorverbinding Gent Rijsel en Gent Duinkerke te liggen. Het lag ook dicht bij de Leie en het Schipdonkkanaaal

1911: overname door Paul Hautekeete en Emile Torck

1915: de Duitsers nemen heel wat machines in beslag en dynamiteren de gebouwen

1918: heropstart

1920´s: de firma begint ook met de productie van houten kinderstoelen, een markt voorheen vooral gedomineerd door de Duitsers.

 

1927: de naam wordt gewijzigd in Les Usines Torck. Het productengamma wordt gestadig uitgebreid, zoals met wandelwagens, wat we thans buggy´s noemen, driewielers, trotinettes, trapauto´s, plooibare ligzetels, babyparken ("boxen") enz.

1930´s: Forse groei van de firma dank zij de verbeterende levensstandaard en aantrekkelijke reclames

  

1935: deelname aan de Wereldtentoonstelling van Brussel. Bouw van een fraai paviljoen, die de blakende gezondheid van de firma onderstreept

1950´s: de firma overleefde WO 2, en heeft de draad na de Bevrijding weer heropgepakt

ca. 1970: definitieve sluiting

Misschien hier toch al het belang van de regio´s rond Deinze en Zedelgem in dit verband onderstrepen. Wim Lammertijn, wetenschappelijk medewerker aan het Museum van Deinze en de Leiestreek schreef ons in dat verband:

"In het Museum van Deinze en de Leiestreek is er zeer zeker aandacht voor kinderwagens. De aloude hoofdstad van de speelgoedproductie was Nuerenberg. Deinze werd in de 20ste eeuw het kleine Nuerenberg genoemd. Hier waren meer dan tien belangrijke fabricanten van speelgoed en/of kinderwagens (en ook meubilair). De bekendste zijn Torck en Pericles, maar ook Souplex, Beeusaert, Forbel, Swan, enz. Flandria is eerder van de regio Zedelgem (maakten vanalles: bromfietsen, grasmachines, wasmachines, fietsen, kacheles,…). (...) De productie van kinderwagens te Deinze is nog niet helemaal ten einde. Periclès is nog steeds te Deinze. De naam Torck en het logo bestaan (ook) nog, maar (werden) overgenomen door een firma uit Antwerpen dacht ik. De andere fabrikanten zijn er wel al lang mee gestopt."

 

  

Ook een aantal buitenlandse firma´s wist op de Belgische markt door te dringen. De bekendst daaronder waren Terrot, Helvetia, Bavaria enz. 

a) Kinderwagens
Flandria (Zedelgem)

 

Geordani Bambino


Fotograaf onbekend
Gestroomlijnde, fantasierijke Italdesign op z´n Alfa Romeo´s...
Giordani Bambino met atomic age-versieringen

Regnier-Rabault


Royal-Eka


Select (Frankrijk)

Souplex (Deinze)


De Zephyr van Souplex, ook in België vervaardigd


Souplex trok heel wat registers open, om in de aandacht te blijven,
zoals dit etiketje van een luciferdoosje aantoont....

Terrot (Frankrijk)


T
rinkgeld (Duitsland)


De Hasa van het merk Trinkgeld

Zekiwa (Duitsland)

   


Deutsche Gründlichkeit: De Zekiwa
Hetzelfde model in drie verschillende kleuren

Varia / Ongeïdentificeerd 


Foto: Haus der Geschichte, Bonn

   
Bildarchiv Preusischer Kulturbesitz
Engeland, omstreeks 1938


Het effect van sierstrips


De alle terrein-kinderwagen...


Een weinig voorkomend model van handvat


Schokbrekers als die van een VW Kever...
Alleen een nummerplaatje ontbreekt nog...


Drie eerder sobere modellen


En twee met de invalshoek "Creatief met sierstrips"...

Tot slot nog een aantal korfkinderwagens

 

b) Wandelwagens

    
Twee duidelijk tevreden kleintjes met een hoog Nestlé- of Cadum-gehalte
in hun aerodynamische strollers...


Hier lijken kermiswagentjes wel als inspiratiebron te hebben gediend


Foto Pinwand CH
De Helvetia, een zeldzame "combi", waarvan de bodem
zo nodig horizontaal gelegd kan worden. let op het fantasierijke
gebruik van chroom, zoals bij een Cadillac...


Foto Pinwand CH

Tot slot... Jong geleerd... met poppenwagens

 

 

 

 
 
database afsluiten